İçeriğe geç
Kilise Vazifeleri Üzerine

Sevillalı Isidorus · Kilise Vazifeleri Üzerine

II. Kitap: Görevlilerin Kökeni Üzerine

2.prÖnsöz

Kilisenin ortaklaşa kutladığı vazifelerin kökenlerini ve sebeplerini bir ölçüde açıkladığımıza göre, şimdi ilahî ibadete dinin hizmetlerini sunanların başlangıçlarını sırayla ele alalım.

2.pr

LIBER SECUNDUS. DE ORIGINE MINISTRORUM. PRÆFATIO. Quoniam origines et causas officiorum quæ in communi ab Ecclesia celebrantur ex parte aliqua explicuimus, deinceps exordia eorum qui divino cultui ministeria religionis impendunt ordine prosequamur.

2.11. Ruhbanlar Üzerine

1. Kilise hizmetinin basamaklarına atanmış olanların hepsine genel olarak ruhban denir. Öğretmenlerimiz cleros'a ya da clerici'ye bu adın şuradan verildiğini söylerler: havariler tarafından atandığını ilk okuduğumuz Matthias kurayla seçildi (Elçilerin İşleri 1). O zamanlarda Kiliselerin başlarının atadıkları herkes de kurayla seçiliyordu. Çünkü cleros "kura" demektir; mirasa da bu yüzden Yunancada cleronomia, mirasçıya cleronomos denir.

2. Bu yüzden onlara clerici denmesinin, Rab'bin mirasına kura olarak verilmelerinden ya da Rab'bin kendisinin onların payı olmasından geldiğini söylerler. Onlar hakkında yazıldığı gibi, Rab der ki: Onların mirası benim (Hezekiel 44:28). Bu yüzden mirası Tanrı olanlar, dünyanın hiçbir engeli olmadan Tanrı'ya kulluk etmeye gayret etmeli ve ruhça yoksul olmaya çabalamalıdır ki Mezmur yazarının şu sözünü yerinde söyleyebilsinler: Rab mirasımın payıdır (Mezmur 16:5).

2.1

CAPUT I. De clericis. 1. Itaque omnes qui in ecclesiastici ministerii gradibus ordinati sunt generaliter clerici nominantur. Cleros autem, vel clericos hinc appellatos doctores nostri dicunt, quia Matthias sorte electus est quem primum per apostolos legimus ordinatum (Act. I). Sic et omnes quos illis temporibus Ecclesiarum principes ordinabant sorte eligebant. Nam cleros sors interpretatur, unde et hæreditas graece cleronomia appellatur, et hæres cleronomos. 2. Proinde ergo clericos vocari aiunt, eo quod in sortem haereditatis Domini dentur, vel pro eo quod ipse Dominus sors eorum sit, sicut de eis scriptum est, loquente Domino: Ego hæreditas eorum. Unde oportet ut qui Deum hæreditate possident absque ullo impedimento saeculi Deo servire studeant, et pauperes spiritu esse contendant, ut congrue illud Psalmistæ dicere possint: Dominus pars hæreditatis meæ (Psal. XV, 5).

2.22. Ruhbanların Kuralları Üzerine

1. Babaların kanunu onlara şunları emreder: halkın hayatından ayrılıp dünyanın hazlarından uzak dursunlar; gösterilere ve alaylara katılmasınlar; halka açık ziyafetlerden kaçınsınlar, özel yemeklerde yalnız iffetli değil, ölçülü de olsunlar. Tefeciliğe asla bulaşmasınlar, çirkin kazanç peşine ve hiçbir hileye düşmesinler. Bütün suçların malzemesi olan para sevgisinden kaçınsınlar, dünyevi görevleri ve işleri bıraksınlar, makam basamaklarına ihtiras yoluyla çıkmasınlar.

2. Şifa iyilikleri karşılığında Tanrı'nın armağanlarını almasınlar; hileden ve komplodan sakınsınlar; nefretten, rekabetten, dedikodudan ve hasetten kaçınsınlar. Gözleri gezinerek, dilleri dizginsiz, tavırları küstah ve şişkin olarak yürümesinler; zihinlerinin utanmasını ve edebini sade kılık ve yürüyüşle göstersinler. İşlerin olduğu gibi sözlerin müstehcenliğinden de tamamen tiksinsinler.

3. Dulları ve bakireleri pek sık ziyaret etmekten kaçınsınlar, yabancı kadınlarla bir arada yaşamayı asla aramasınlar. Bedenlerinin iffetini ömür boyu bozulmamış korumaya çalışsınlar ya da hiç değilse tek bir evliliğin bağıyla bağlansınlar. Büyüklere borçlu oldukları itaati göstersinler, övünme hevesiyle kendilerini yükseltmesinler. Son olarak öğretiye, okumaya, mezmurlara, ilahilere ve şarkılara sürekli çalışsınlar. İlahî ibadete kendilerini adamaya gayret edenler böyle olmalıdır: ilme emek vererek öğretinin lütfunu halklara ulaştırsınlar diye.

2.2

CAPUT II. De regulis clericorum. 1. His igitur lege Patrum cavetur ut, a vulgari vita seclusi, a mundi voluptatibus sese abstineant; non spectaculis, non pompis intersint; convivia publica fugiant, privata non tantum pudica, sed et sobria colant. Usuris nequaquam incumbant, neque turpium occupationes lucrorum fraudisque cujusquam studium appetant, amorem pecuniae, quasi materiam cunctorum criminum, fugiant, sæcularia officia negotiaque abjiciant, honorum gradus per ambitiones non subeant. 2. Pro beneficiis medicinæ Dei munera non accipiant, dolos et conjurationes caveant; odium, æmulationem, obtrectationem, atque invidiam fugiant. Non vagis oculis, non infreni lingua, aut petulanti tumidoque gestu incedant, sed pudorem ac verecundiam mentis simplici habitu incessuque ostendant. Obscenitatem etiam verborum, sicut et operum, penitus exsecrentur. 3. Viduarum ac virginum visitationes frequentissimas fugiant, contubernia feminarum extranearum nullatenus appetant, castimoniam quoque inviolati corporis perpetuo conservare studeant, aut certe unius matrimonii vinculo fœderentur. Senioribus quoque debitam præbeant obedientiam, neque ullo jactantiæ studio semetipsos attollant. Postremo in doctrina, in lectionibus, psalmis, hymnis, canticis, exercitio jugi incumbant. Tales enim esse debent, qui divinis cultibus se mancipandos student exhibere, scilicet ut dum scientiae operam dant, doctrinae gratiam populis administrent.

2.33. Ruhban Türleri Üzerine

1. Ruhbanın iki türü vardır: biri piskoposun yönetimi altında yaşayan kilise ruhbanıdır; öteki acephali, yani izleyecekleri bir baş tanımayan başsızlardır. Bunları ne halk arasında dünya görevlerinin uğraşları ne de ruhban arasında ilahî din tutar. Başıboş ve serseri olarak onları yalnız çirkin ve gezgin bir hayat kuşatır.

2. Kimseden korkmayarak hazlarını doyurma serbestliğinin peşine düşerken, bu kimseler dilsiz hayvanlar gibi özgürlüklerinin ve arzularının ardından sürüklenirler. Dinin işaretini taşırlar ama dinin vazifesini değil; Hippokentaurlara benzerler, ne at ne insan, şairin dediği gibi karışık soy, iki biçimli zürriyet. Bizim batı bölgemiz bunların sefil ve rezil kalabalığıyla yeterinden fazla doludur.

2.3

CAPUT III. De generibus clericorum. 1. Duo sunt autem genera clericorum: unum ecclesiasticorum sub regimine episcopali degentium, alterum acephalorum, id est, sine capite, quem sequantur, ignorantium. Hos neque inter laicos sæcularium officiorum studia, neque inter clericos religio retentat divina, sed solutos atque oberrantes sola turpis vita complectitur et vaga. 2. Quique dum, nullum metuentes, explendæ voluptatis suae licentiam consectantur, quasi animalia bruta libertate ac desiderio suo feruntur, habentes signum religionis, non religionis officium, Hippocentauris similes, neque equi, neque homines, mistumque (ut ait Poeta) genus prolesque biformis. Quorum quidem sordida atque infami numerositate satis superque nostra pars occidua pollet.

2.44. Saç Tıraşı Üzerine

1. Kiliseye özgü saç tıraşı âdeti, yanılmıyorsam Nasırîlerden çıkmıştır (Sayılar 6). Onlar önce saçlarını uzatır, sonra büyük bir perhiz hayatının adağını tamamlayınca başlarını tıraş ederlerdi ve saçlarını kurban ateşine koymaları buyrulurdu; adanmışlıklarının yetkinliğini Rab'be sunsunlar diye. Bu âdet onların örneğiyle havariler tarafından getirilmiştir: ilahî ibadete adanıp Rab'be kutsananlar Nasırîler, yani Tanrı'nın azizleri gibi saçlarını kesip yenilensinler.

2. Peygamber Hezekiel'e de bu emredilir. Rab der ki: Sen, ey insanoğlu, keskin bir kılıç al ve başından ve sakalından geçir (Hezekiel 5:1). Çünkü o da kâhin soyundan olarak kutsama hizmetiyle Tanrı'ya kulluk ediyordu. Havarilerin İşleri'nde bunu önce o Nasırîler Priskilla ve Akvila'nın yaptığını okuruz (Elçilerin İşleri 18). Havari Pavlus ve Mesih'in bazı öğrencileri de böyle yapmıştır; bunlar bu ibadette örnek alınacak kişilerdir.

3. Ruhbanda saç tıraşı, bedende gösterilen ama ruhta gerçekleşen bir işarettir: bu işaretle dinde kusurlar kesilip atılsın, tenimizin suçlarından saçlardan soyunur gibi soyunalım; yenilenmiş hislerle yeni saçlarla olduğu gibi parlayalım. Havari'ye göre eski insanı işleriyle birlikte üzerimizden çıkarıp Tanrı bilgisinde yenilenen yeni insanı giyelim (Efesliler 4; Koloseliler 3). Bu yenilenme zihinde olmalı ama başta gösterilmelidir, çünkü zihnin orada oturduğu bilinir.

4. Başın üst kısmı tıraş edilip altta bir halka tacı bırakılmasında, sanırım Kilise'nin rahipliği ve krallığı simgelenir. Eskilerde kâhinlerin başına tiara konurdu. Bu, ince ketenden yapılmış, yarım küre gibi yuvarlak bir başlıktı; başın tıraşlı kısmı bunu anlatır. Taç ise kralların başını çeviren altın halkanın genişliğidir. Böylece ruhbanın başında iki işaret de ifade edilir ki bedenin bir tür benzerliğiyle de havari Petrus'un öğrettiği şu söz yerine gelsin: Siz seçilmiş soy, kralî rahiplersiniz (1. Petrus 2:9).

5. Peki eski Nasırîlerdeki gibi neden önce saç uzatılıp sonra kesilmiyor, diye sorulur. Bunu soranlar peygamberlik örtüsü ile Havari'nin Mesih'e geçtiğinizde örtü kalkar (2. Korintliler 3:16) dediği İncil'in açığa çıkarması arasındaki farkı görsünler. Musa'nın yüzüyle İsrail halkının bakışı arasına konan örtünün anlattığını, o zamanlarda örtü yerine saçın uzatılması anlatıyordu. Havari de saçın örtü yerine olduğunu söyler. Bu yüzden Rab'be kutsananların başları artık saçla örtülmemeli, açılmalıdır. Çünkü ayin içinde peygamberlik yoluyla gizli olan şey artık İncil'de açığa çıkmıştır.

2.4

CAPUT IV. De tonsura. 1. Tonsurae ecclesiasticæ usus a Nazaræis, nisi fallor, exortus est (Num. VI), prius crine servato, denuo post vitæ magnae continentiam devotione completam, caput radebant, et capillos in igne sacrificii ponere jubebantur, scilicet, ut perfectionem devotionis suæ Domino consecrarent. Horum ergo exemplo usus ab apostolis introductus est, ut hi qui, divinis cultibus mancipati, Domino consecrantur, quasi Nazaraei, id est, sancti Dei, crine præciso, innoventur. 2. Hoc quippe et Ezechieli prophetæ jubetur, dicente Domino; Tu fili hominis, sume tibi gladium acutum, et duces per caput tuum, et barbam (Ezech. V); videlicet quia et ipse sacerdotali genere Deo in ministerium sanctificationis deserviebat. Hoc et Nazaraeos illos Priscillam et. Aquilam in Actibus apostolorum primum fecisse legimus (Act. XVIII), Paulum quoque apostolum, et quosdam discipulorum Christi, qui in hujusmodi cultu imitandi exstiterunt. 3. Est autem in clericis tonsura signum quoddam, quod in corpore figuratur, sed in animo agitur, scilicet, ut hoc signo in religione vitia resecentur, et criminibus carnis nostrae, quasi crinibus, exuamur, atque, innovatis sensibus, ut comis rudibus, enitescamus, exspoliantes nos, juxta Apostolum, veterem hominem cum actibus suis, et induentes novum, qui renovatur in agnitione Dei (Ephes. IV; Coloss. III). Quam renovationem in mente oportet fieri, sed in capite demonstrari, ubi ipsa mens noscitur habitare. 4. Quod vero, detonso superius capite, inferius circuli corona relinquitur, sacerdotium regnumque Ecclesiae in eis existimo figurari. Tiara enim apud veteres constituebatur in capite sacerdotum. Hæc ex bysso confecta rotunda erat, quasi sphaera media, et hoc significatur in parte capitis tonsa. Corona autem latitudo aurei est circuli, quæ regum capita cingit. Utrumque itaque signum exprimitur in capite clericorum, ut impleatur etiam quadam corporis similitudine quod scriptum est, Petro apostolo perdocente: Vos estis genus electum, regale sacerdotium (I Petr. II, 9). 5. Quæritur autem cur, sicut apud antiquos Nazaræos, non ante coma nutritur, et sic tondetur. Sed qui hæc exquirunt advertant quid sit inter illud propheticum velamentum, et hanc Evangelii revelationem, de qua dicit Apostolus: Cum transieritis ad Christum, auferetur velamen (II Cor. III, 16). Quod autem significabat velamen interpositum inter faciem Moysi et aspectum populi Israel, hoc significabat illis temporibus etiam comam pro velamento succidi. Nam et Apostolus comam pro velamento esse dicit. Proinde jam non oportet ut velentur crinibus capita eorum qui Domino consecrantur, sed tantum ut revelentur. Quia quod erat occultum in sacramento prophetice jam in Evangelio declaratum est.

2.55. Kâhinler Üzerine

1. Şimdi en kutsal mertebelere gelelim ve teker teker gösterelim: kâhinliğin temeli nedir, başkâhinlik mertebesi dünyada kimin eliyle büyümüştür. Kâhinliğin başlangıcı Harun'dur. Gerçi Melkisedek ondan önce kurban sunmuş, ardından İbrahim, İshak ve Yakup da sunmuştur; ama bunlar bunu kâhinlik otoritesiyle değil, kendi iradeleriyle yaptılar.

2. Harun ise kanunda kâhin adını ilk alan, başkâhin giysisini ilk kuşanıp kurban sunan kişidir. Rab Musa'ya şöyle buyurmuştur: Harun'u ve oğullarını al, tanıklık çadırının kapısına getir. Babayı oğullarıyla suyla yıkadıktan sonra Harun'a giysilerini, yani keten entariyi, omuzluğu ve hüküm göğüslüğünü giydireceksin, kuşakla sıkacaksın, başına sarığı, sarığın üzerine de kutsal levhayı koyacaksın. Mesh yağını başına dökeceksin; o bu törenle kutsanacak. Oğullarını da getireceksin, onlara keten entariler giydireceksin, Harun'u ve oğullarını kuşakla kuşatacaksın, başlarına serpuşlar koyacaksın; ebedî bir hükümle bana kâhin olacaklar (Çıkış 29:4–9).

3. Burada görmek gerekir ki Harun başkâhindi, yani piskopostu; oğulları ise papazların simgesini önceden gösterdi. Harun'un oğulları da kâhindi; Levililer başkâhinin yanında durdukları gibi yerinde olarak onların yanında durmalıydılar. Başkâhin Harun ile aynı Harun'un kâhin olan oğulları arasındaki fark şuydu: Harun entarinin üzerine uzun cübbeyi, kutsal giysiyi, altın tacı, serpuşu, altın kolluğu, altın kuşağı, omuzluğu ve yukarıda anılan öteki şeyleri alırdı. Harun'un oğulları ise keten entarilerinin üzerine yalnız kuşak bağlayıp başlık takarak Tanrı'nın kurbanının başında dururlardı.

4. Musa'nın kimin simgesi olduğu da sorulabilir. Harun'un oğulları papazların, Harun başkâhinin, yani piskoposun simgesi ise Musa kimin simgesidir? Şüphesiz Mesih'in. Hem de her bakımdan Mesih'in; çünkü Tanrı ile insanlar arasındaki aracı İsa Mesih'in benzeriydi. O halkların gerçek önderi, kâhinlerin gerçek başı, başkâhinlerin Rabbidir; şeref ve şan sonsuzlara dek onundur. Âmin.

5. Eski Ahit'te kâhinliğin başlangıçları hakkında bu kadar. Yeni Ahit'te ise Mesih'ten sonra kâhinlik mertebesi Petrus'la başladı. Mesih'in Kilisesinde başkâhinlik önce ona verildi. Rab ona şöyle der: Sen Petrus'sun ve bu kayanın üzerine Kilisemi kuracağım; ölüler diyarının kapıları onu yenemeyecek. Sana göklerin krallığının anahtarlarını vereceğim (Matta 16:18–19). Bağlama ve çözme yetkisini ilk o aldı, halkı vaazının gücüyle imana ilk o getirdi. Öteki havariler de Petrus'la eşit şeref ve yetki ortaklığına sahip kılındılar ve bütün dünyaya dağılarak İncil'i vaaz ettiler.

6. Onlar ölünce yerlerine piskoposlar geçti; bunlar bütün dünyada havarilerin makamlarına yerleştirildi. Artık ilk zamanlardaki gibi Harun'un düzenine göre et ve kan soyundan seçilmezler, ilahî lütfun her birine verdiği liyakate göre seçilirler. Rab'bin Eli'ye bildirdiği gibi: İsrail'in Tanrısı Rab şöyle diyor: Senin evin ve babanın evi önümde ebediyen kalacak demiştim; ama şimdi Rab diyor ki: Asla! Beni yücelteni yücelteceğim, beni hor gören hor görülecek (1. Samuel 2:30).

7. Dört tür elçi vardır: biri yalnız Tanrı'dan gelir, Musa gibi; ikincisi insan aracılığıyla ve Tanrı'dan gelir, Yeşu gibi; üçüncüsü yalnız insan aracılığıyladır, bu zamanlarda birçoğunun halkın ve güçlülerin desteğiyle kâhinliğe getirilmesi gibi; dördüncü tür kendi kendinden gelir, sahte peygamberler ve sahte havariler gibi. Peki havari adı ne demektir? Apostoli Latincede "gönderilenler" diye çevrilir, çünkü Mesih onları bütün halkları aydınlatmak için müjdelemeye gönderdi.

8. Basiretli birinin dediği gibi, piskopos bir işin adıdır, bir şerefin değil. Kelime Yunancadır ve şuradan türemiştir: üste getirilen kişi yukarıdan gözetir, yani altındakilerin bakımını üstlenir; scopus "dikkat" demektir. Dolayısıyla episcopus'a Latincede "gözetmen" diyebiliriz. Öyle ki başta olmayı sevip fayda sağlamayı sevmeyen kişi, kendisinin piskopos olmadığını anlasın.

9. Piskoposların kendilerinden önceki Tanrı kâhinlerinin el koymasıyla atanması eski bir kuruluştur. Kutsal ata İshak elini Yakup'un başına koyup onu takdis etti (Tekvin 27:28);

2.5

CAPUT V. De sacerdotibus. 1. Veniamus ergo nunc ad sacratissimos ordines, et singulariter demonstremus, quod est sacerdotii fundamentum, vel quo auctore pontificalis ordo adolevit in saeculo. Initium quidem sacerdotii Aaron fuit. Quanquam et Melchisedech prior obtulerit sacrificium, et post hunc Abraham, Isaac et Jacob. Sed isti spontanea voluntate, non sacerdotali auctoritate ista fecerunt. 2. Caeterum Aaron primus in lege sacerdotale nomen accepit, primusque pontificali stola infulatus victimas obtulit, jubente Domino, ac loquente ad Moysen: « Accipe, inquit, Aaron, et filios ejus, et applicabis ad ostium tabernaculi testimonii. Cumque laveris patrem cum filiis aqua, indues Aaron vestimentis suis, id est, linea tunica, et superhumerali, et rationali, quod constringes balteo, et pones tiaram in capite ejus, et laminam sanctam super tiaram, et oleum unctionis fundes super caput ejus, atque hoc ritu consecrabitur. Filios quoque illius applicabis, et indues tunicis lineis, cingesque balteo, Aaron scilicet, et liberos ejus, et impones eis mitras, eruntque sacerdotes mihi religione perpetua » (Exod. XXIX, 4). 3. Quo loco contemplari oportet Aaron summum sacerdotem fuisse id est, episcopum; nam filios ejus presbyterorum figuram praemonstrasse. Fuerunt enim filii Aaron et ipsi sacerdotes, quibus merito astare debuissent Levitae, sicut summo sacerdoti. Sed et hoc fuit inter summum sacerdotem Aaron et inter filios ejusdem Aaron, qui et ipsi sacerdotes fuerunt, quod Aaron super tunicam accipiebat poderem, stolam sanctam, coronam auream, mitram, et brachiale aureum, zonam auream, et superhumerale, et cætera quæ supra memorata sunt. Filii autem Aaron super tunicas lineas cincti tantummodo, et tiarati, astabant sacrificio Dei. 4. Sed forsitan quæritur et hoc cujus figuram faciebat Moyses. Si enim filii Aaron presbyterorum figuram faciebant, et Aaron summi sacerdotis, id est, episcopi, Moyses cujus? Indubitanter Christi. Et vere per omnia Christi, quoniam similitudo fuit mediatoris Dei, qui est inter Deum et homines Jesus Christus, qui est verus dux populorum, verus princeps sacerdotum, et dominus pontificum, cui est honor, et gloria in saecula saeculorum. Amen. 5. Hactenus de primordiis sacerdotalibus in Veteri Testamento. In Novo autem Testamento post Christum sacerdotalis ordo a Petro coepit. Ipsi enim primum datus est pontificatus in Ecclesia Christi; sic enim loquitur ad eum Dominus: « Tu es (inquit) Petrus, et super hanc petram ædificabo ecclesiam meam, et portae inferi non vincent eam, et tibi dabo claves regni coelorum » (Matth. xvi, 18). Hic ergo ligandi solvendique potestatem primus accepit, primusque ad fidem populum virtute suæ praedicationis adduxit; siquidem et cæteri apostoli cum Petro pari consortio honoris et potestatis effecti sunt, qui etiam in toto orbe dispersi Evangelium prædicaverunt. 6. Quibusque decedentibus successerunt episcopi, qui sunt constituti per totum mundum in sedibus apostolorum, qui non jam ex genere carnis et sanguinis eliguntur, sicut primum secundum ordinem Aaron, sed pro uniuscujusque merito, quod in eum gratia divina contulerit, sicut etiam ad Heli Dominus pronuntiavit, dicens: « Hæc dicit Dominus Deus Israel: Dixi. Domus tua, et domus patris tui permanebunt coram me usque in aeternum; et nunc dicit Dominus: Nequaquam, sed glorificantes me glorificabo, et qui me spernit spernetur » (I Reg. II, 30). 7. Quatuor autem sunt genera apostolorum: unum a Deo tantum, ut Moyses; alterum per hominem et Deum, ut Josue; tertium tantum per hominem, sicut his temporibus multi favore populi et potestatum in sacerdotium subrogantur; quartum autem genus ex se est, sicut pseudoprophetarum, et pseudoapostolorum. Quid sit autem nomen apostolorum? Apostoli in Latina lingua missi interpretantur, quia ipsos misit Christus evangelizare ad illuminationem omnium populorum. 8. Episcopus autem, ut quidam prudentium ait, nomen est operis, non honoris. Græcum est enim, atque inde ductum vocabulum, quod ille qui super efficitur superintendit, curam scilicet subditorum gerens; scopus quidem intentio est. Ergo episcopos Latine superintendentes possumus dicere, ut intelligat non se esse episcopum, qui non prodesse, sed præesse dilexerit. 9. Quod vero per manus impositionem a præcessoribus Dei sacerdotibus episcopi ordinantur, antiqua institutio est. Isaac enim patriarcha sanctus ponens manum suam super caput Jacob, benedixit ei

2.5_2aynı şekilde Yakup da oğullarını. Musa da Nun oğlu Yeşu'nun başına elini koyarak ona İsrail halkını yönetme gücünün ruhunu verdi (Sayılar 27:18–23). Kanunu ve peygamberleri tamamlayan Rabbimiz İsa Mesih de havarilerini ellerini koyarak takdis etti. Luka İncili'nde yazıldığı gibi: Onları Beytanya'ya kadar götürdü, ellerini kaldırıp takdis etti. Onları takdis ederken yanlarından ayrıldı; onlar da büyük sevinçle Kudüs'e döndüler (Luka 24:50–52).

10. Havarilerin İşleri'nde de Kutsal Ruh'un buyruğuyla havariler Pavlus ile Barnaba'nın üzerine piskoposluk için el koydular ve böylece onları müjdelemeye gönderdiler (Elçilerin İşleri 13:2–3). Otuz yaşından itibaren kâhin olunması Mesih'in yaşından alınmıştır; çünkü Mesih o yaşta vaaz etmeye başladı. Bu yaş artık çocuklar gibi gelişmeye muhtaç değildir, yetkinlik gücüyle doludur, sağlamdır, her türlü terbiye ve öğretmenlik çalışmasına hazırdır.

11. Başkâhinlik mertebesine seçilenlerin tek evlilikli ve bakir olması hem eski kanunda buyrulmuştur (Levililer 21) hem Havari daha açık yazmıştır: Tek eşin kocası (1. Timoteos 3:2). Çünkü Kilise, ya tek evlilikli olup atanmış ya da bakirelikle kutsanmış bir kâhin ister; ikinci evliliği yapandan kâhinlik görevi alınır. Piskoposun bir kişi tarafından değil, eyaletteki bütün piskoposlar tarafından atanması, bilindiği üzere sapkın öğretiler yüzünden konulmuştur; tek bir kişinin zorba otoritesi Kilise'nin imanına karşı bir şeye girişmesin diye. Bu yüzden toplanan herkes tarafından ya da en az üç kişinin huzurunda, ötekilerin mektupla tanıklık ederek rıza göstermesiyle yerleştirilir.

12. Kutsanırken ona bir asa verilir: bu işaretle kendisine bağlı halkı yönetsin, düzeltsin ve zayıfların zaaflarına katlansın diye. Başkâhinlik şerefinin işareti olarak ya da sırların mührü olarak yüzük de verilir. Çünkü kâhinlerin tensel ve az anlayan kimselerin hislerinden gizleyip adeta mühür altında sakladığı birçok şey vardır; Tanrı'nın ayinleri layık olmayanlara açılmasın diye. Dünya adamlarının Kilise hizmetine asla kabul edilmemesini de aynı havari otoritesi öğretir: Kimseye aceleyle el koyma (1. Timoteos 5:22) ve yine yeni imana gelmiş biri olmasın; öyle ki kibre kapılıp bir alçakgönüllülük hizmeti değil dünyevi bir yetkinin yönetimini edindiğini sanmasın ve kibrin cezasıyla şeytan gibi övünmesi yüzünden aşağı atılmasın (1. Timoteos 3:6).

13. Vazifesini tutmamış, terbiyesini tanımamış bir dünya adamı kâhinin öğretmenliğini nasıl yerine getirecek? Kendisi öğrenmemişken neyi öğretebilecek? Şimdi ise birçoklarının atamayı listelerde yaptığını sık sık görüyoruz. Kiliseye faydalı olacakları değil, kendilerinin sevdiklerini, hizmetleriyle gönüllerini kazananları, büyüklerden birinin kayırılmasını istediklerini, daha kötüsünü söyleyeyim, atanmak için armağanlarla bunu elde edenleri seçiyorlar. Gerisini söylemiyorum. Kimileri oğullarını ya da akrabalarını halef yapıyor, başkanlık şerefini soylarına bırakmaya çalışıyor. Oysa Tanrı'nın dostu Musa bile bunu geçiştiremedi; Yeşu'yu başka bir kabileden seçti ki halk arasında başkanlığın kana değil, hayatın liyakatine verilmesi gerektiğini bilelim (Sayılar 27).

14. Bazen yöneticilerin kişileri halkların liyakatine göre de seçilir; halklar, sapkın bir başkâhinin yönetimini almanın kendi liyakatleri olduğunu bilsinler. Vaftizden sonra ölümcül bir günaha yakalanmış kişinin kâhinliğe yükseltilmemesine kanunun kendisi tanıktır. Musa kanunda kâhinlere kusurlu bir hayvanı Tanrı'nın sunağına sunmamalarını buyurdu (Levililer 22:21). Sonradan böyle sunan ve hor gören İsrail kâhinlerini Tanrı Malaki aracılığıyla şöyle azarladı: Ey adımı kirleten kâhinler, size diyorum! "Seni nasıl kirlettik?" dediniz. Sunağımın üzerine kirli ekmek sunuyorsunuz. Kör ve hasta hayvan sunmanız kötü değil mi? (Malaki 1:6–8). Sayılar kitabında da külü halkın arınması olan kızıl düvenin Rab'bin sunağına yalnız şu şartla sunulması buyrulur: yeryüzü işi yapmamış, suçun boyunduruğunu çekmemiş, günahların bağlarına bağlanmamış olacaktır (Sayılar 19).

15. Daha fazlasını ne ekleyeyim? Piskoposluk ya da papazlık makamında iken ölümcül bir günah işleyen vazifesinden alınıyorsa, atanmadan önce günahkâr olarak bulunan kişi hiç atanmamalıdır. Kanun günahkârları kâhinlikten uzaklaştırdığı için herkes kendini sınasın, güçlülerin güçlü işkencelere uğrayacağını (Süleyman'ın Bilgeliği 6:6) bilerek şereften çok yük olan bu makamdan

2.5_2

(Gen. XXVII, 28); similiter et Jacob filiis ejus. Sed et Moyses super caput Jesu Nave manum suam imponens (Num. XXVII, 25), dedit ei spiritum virtutis, et ducatus in populo Israel. Sic et superimpletor legis, et prophetarum Dominus noster Jesus Christus per manus impositionem apostolis suis benedixit, sicut in Evangelio Lucae scriptum est: « Et produxit. eos trans Bethaniam, et elevavit manus suas, et benedixit eis, factumque est, cum benedixisset illis, discessit ab eis, et ipsi reversi sunt in Jerusalem cum gaudio magno » (Luc. XXIV). 10. Et in Actibus apostolorum, ex praecepto Spiritus sancti, Paulo et Barnabæ ab apostolis manus imposita est in episcopatum, et sic missi sunt ad evangelizandum (Act. XIII). Quod autem a trigesimo anno sacerdos efficitur, ab ætate scilicet Christi sumptum est, ex qua idem Christus orsus est prædicare. Haec enim ætas profectu jam non indiget parvulorum, sed perfectionis vi plena est, et robusta, et ad omnem disciplinæ ac magisterii exercitium præparata. 11. Quod vero unius matrimonii virginales sint, qui eliguntur in ordinem pontificatus, et in veteri lege mandatum est (Levit. XXI), et plenius scripsit Apostolus, dicens: Unius uxoris virum (I Tim. III). Sacerdotem enim quærit Ecclesia, aut de monogamia ordinatum, aut de virginitate sanctum; digamo autem aufertur agere sacerdotium. Porro quod episcopus non ab uno, sed a cunctis comprovincialibus episcopis ordinatur, id propter haereses institutum agnoscitur, ne aliquid contra fidem Ecclesiæ unius tyrannica auctoritas moliretur. Ideoque ab omnibus convenientibus instituitur, aut non minus quam a tribus præsentibus, cæteris tamen consentientibus testimonio litterarum. 12. Huic autem, dum consecratur, datur baculus, ut ejus indicio subditam plebem vel regat, vel corrigat, vel infirmitates infirmorum sustineat. Datur et annulus propter signum pontificalis honoris, vel signaculum secretorum. Nam multa sunt quae carnalium minusque intelligentium sensibus occultantes sacerdotes, quasi sub signaculo, condunt, ne indignis quibusque Dei sacramenta aperiantur. Jam vero quod saeculares viri nequaquam ad ministerium Ecclesiae admittuntur, eadem auctoritas apostolica docet dicens: Manus cito nemini imposueris, et iterum: Non neophytum (I Tim, v, 22), ne, in superbiam elatus, putet se non tam ministerium humilitatis quam administrationem sæcularis potestatis adeptum, et condemnatione superbiæ, sicut diabolus, per jactantiam dejiciatur. 13. Quomodo enim valebit sæcularis homo sacerdotis magisterium adimplere, cujus nec officium tenuit. nec disciplinam agnovit? Aut quid docere poterit, cum ipse non didicit? Nunc vero sæpe cernimus, plurimos ordinationem in tabulis facere, nec eligunt qui Ecclesiæ prosint, sed quos vel ipsi amant, vel quorum sunt obsequiis deliniti, vel pro quibus majorum quispiam rogaverit; et, ut deteriora dicam, qui ut ordinarentur muneribus impetrarunt. Taceo de reliquis; alii successores filios vel parentes faciunt, et conantur posteris præsulatus relinquere dignitatem. Cum hoc nec Moyses amicus Dei tacere potuit, sed Jesum de alia tribu elegit, ut sciremus principatum in populo non sanguini deferendum esse, sed vitae meritis (Num. XXVII). 14. Interdum autem et juxta meritum plebium eliguntur personæ rectorum; unde noverint populi sui fuisse meriti regimen perversi suscepisse pontificis. Quod autem is qui post baptismum aliquo mortali peccato correptus sit, ad sacerdotium non promoveatur, lex ipsa testatur. Moyses enim in lege præcepit sacerdotibus, ne aliquod pecus vitiatum ad aram Dei offerant (Levit. I, 21). Quod ipsum postea offerentibus, et spernentibus sacerdotibus Israel per Malachiam improperavit Deus dicens: Ad vos, o sacerdotes, qui polluistis nomen meum, et dixistis: In quo polluimus te? Offertis super altare meum panem pollutum. Nonne si offeratis cœcum, et languidum, nonne malum est (Malach. I, 6)? Unde et in Numeris vitula rufa, cujus cinis expiatio est populi, non aliter jubemur offerri ad altare Domini, nisi quae terrena opera non fecerit, jugumque delicti non traxerit, nec vinculis peccatorum fuerit alligata (Num. 19). 15. Sed quid plura subjiciam? Si enim is qui, jam in episcopatu vel presbyterio positus, mortale aliquod peccatum admiserit retrahitur ab officio, quanto magis ante ordinationem peccator inventus non ordinetur? Quapropter quia lex peccatores a sacerdotio

2.5_3kendini geri çeksin, layık olan başkalarının yerine göz dikmesin. Halkları eğitip fazilete yönlendirmenin başında olan kişinin her bakımdan kutsal olması ve hiçbir şeyde kınanacak yeri olmaması gerekir. Başkasını günahlarından azarlayan kendisi günahtan uzak olmalıdır.

16. Hangi yüzle altındakileri azarlayabilir? Azarlanan hemen ona şunu söyleyebilir: Önce kendine doğru olanı öğret! Bu yüzden doğru olanı yapmayı ihmal eden, doğru olanı öğretmeyi bıraksın. Başkalarını iyi yaşamaya teşvik etmeye çalışan önce kendini düzeltmelidir; öyle ki her bakımdan kendini hayat örneği olarak göstersin, herkesi öğretisiyle ve işiyle iyi işe çağırsın. Kitapların ilmi de ona gereklidir. Çünkü piskoposun yalnız hayatı kutsalsa böyle yaşayarak yalnız kendine fayda sağlar. Oysa öğreti ve sözde de eğitimliyse başkalarını yetiştirebilir, kendi insanlarına öğretebilir ve düşmanları püskürtebilir; bunlar çürütülmez ve mağlup edilmezse saf kimselerin yüreklerini kolayca saptırırlar.

17. Onun sözü temiz, sade, açık, ağırbaşlılık ve ahlâkî güzellikle, tatlılık ve lütufla dolu olmalıdır. Kanunun sırrını, imanın öğretisini, perhizkârlığın faziletini, adaletin terbiyesini ele almalı; her birini mesleğine ve ahlâkının niteliğine göre farklı bir öğütle uyarmalıdır. Neyi, kime, ne zaman ve nasıl söyleyeceğini önceden bilmelidir. Öncelikli özel vazifesi Kitapları okumak, kanonları gözden geçirmek, azizlerin örneklerini izlemek, gece nöbetlerine, oruçlara ve dualara devam etmek, kardeşleriyle barış içinde olmak, kendi uzuvlarından kimseyi hor görmemek, kanıtlanmamış kimseyi kınamamak, soruşturulmamış kimseyi cemaatten atmamaktır. Alçakgönüllülüğü ve otoriteyi öyle birlikte göstermelidir ki ne aşırı alçakgönüllülüğüyle altındakilerin kusurlarını güçlendirsin ne de ölçüsüz otoriteyle sertlik yetkisi kullansın. Mesih tarafından daha ağır yargılanmaktan ne kadar korkarsa, kendine emanet edilenlere karşı o kadar dikkatli davransın.

18. Bütün armağanlardan üstün olan o sevgiye de sarılacaktır; onsuz bütün fazilet hiçtir. Çünkü kutsallığın koruyucusu sevgidir, bu koruyucunun yeri de alçakgönüllülüktür. Bütün bunların arasında iffetin üstünlüğüne de sahip olacaktır; öyle ki Mesih'in bedenini hazırlayacak zihin tenin her kirinden temiz ve özgür olsun. Bunların yanında dikkatli bir idareyle yoksullara bakmalı, açları doyurmalı, çıplakları giydirmeli, garipleri barındırmalı, esirleri kurtarmalı, dulları ve yetimleri korumalı, her şeyde uyanık bir özen, ileri görüş ve ölçülü bir dağıtım göstermelidir.

19. Onda konukseverlik de öyle önde gelmeli ki herkesi iyilikle ve sevgiyle kabul etsin. Bütün inananlar İncil'in şu sözünü duymayı isterse, Konuktum, beni kabul ettiniz (Matta 25:35), konutu herkesin sığınağı olması gereken piskopos ne kadar çok ister! Sıradan bir inanan bir ya da iki kişiyi kabul etmekle konukseverlik vazifesini yerine getirir; piskopos herkesi kabul etmezse insanlıktan yoksundur. Dünya işlerinin çözümünde davayı kayırmayla değil, hakkına göre ayırt etmelidir. Piskopos ne güçlü olanı, adalete karşı yoksulu üzecek şekilde kayırmalı ne de yoksul uğruna güçlüden adaleti esirgemelidir.

20. Kötüyü savunmasın, kutsal şeylerin layık olmayana emanet edilebileceğini düşünmesin, suçunu kınamadığı kişiyi azarlamasın ya da ona saldırmasın. Havari'ye göre onda yumuşaklık, sabır, ölçülülük, itidal, perhiz ve iffet olacaktır; öyle ki yalnız kirli işten değil, gözün bakışından ve düşüncenin sapmasından da uzak dursun. Hiçbir kusurun içinde egemen olmasına izin vermezse altındakilerin suçları için Tanrı katında bağışlanma elde edebilir. Bunların peşinden giden hem Tanrı'nın faydalı bir hizmetkârı olacak hem de yetkin rahipliği temsil edecektir.

2.5_3

removet, consideret se unusquisque, et sciens, quia potentes potenter tormenta patientur (Sap. vi, 7), retrahat se ab hoc non tam honore quam onere, et aliorum locum qui digni sunt non ambiat occupare. Qui enim in erudiendis, atque instituendis ad virtutem populis praeerit, necesse est ut in omnibus sanctus sit, et in nullo reprehensibilis habeatur. Qui enim alium de peccatis arguit, ipse a peccato debet esse alienus. 16. Nam cum qua fronte subjectos arguere poterit, cum illi statim possit correptus ingerere: Ante doce te quæ recta sunt? Quapropter qui negligit recta facere, desinat recta docere. Prius quippe semetipsum corrigere debet, qui alios ad bene vivendum admonere studet, ita ut in omnibus semetipsum formam vivendi praebeat, cunctosque ad bonum opus doctrina et opere provocet. Cui etiam scientia Scripturarum necessaria est, quia si episcopi tantum sancta sit vita, sibi soli potest prodesse sic vivens. Porro si et doctrina et sermone fuerit eruditus, potest cæteros quosque instituere, et docere suos, et adversarios repercutere, qui ni refutati fuerint, atque convicti, facile queunt simplicium corda pervertere. 17 Hujus autem sermo debet esse purus, simplex, apertus, plenus gravitate, et honestate, plenus suavitate, et gratia, tractans de mysterio legis, de doctrina fidei, de virtute continentiæ, de disciplina justitiæ, unumquemque admonens diversa exhortatione juxta professionis morumque qualitatem, scilicet ut praenoscat, quid, cui, quando, vel quomodo proferat. Cujus prae cæteris speciale officium est Scripturas legere, percurrere canones, exempla sanctorum imitari, vigiliis, jejuniis, orationibus incumbere, cum fratribus pacem habere, nec quemquam in membris suis despicere, nullum damnare, nisi comprobatum, nullum excommunicare, nisi discussum. Quique ita humilitatem pariter et auctoritatem præstet, ut neque per nimiam humilitatem suam subditorum vitia convalescere faciat, neque per immoderatam auctoritatem severitatis potestatem exerceat; sed tanto cautius erga commissos agat, quanto durius a Christo judicari formidat. 18. Tenebit quoque illam supereminentem donis omnibus charitatem, sine qua omnis virtus nihil est; custos enim sanctitatis charitas, locus autem hujus custodis humilitas. Habebit etiam inter haec omnia et castitatis eminentiam, ita ut mens Christi corpus confectura ab omni inquinamento carnis sit munda et libera. Inter hæc oportebit eum sollicita dispensatione curam pauperum gerere, esurientes pascere, vestire nudos, suscipere peregrinos, captivos redimere, viduas ac pupillos tueri, pervigilem in cunctis exhibere curam, providentiam et distributionem discretam. 19. In quo etiam hospitalitas ita erit præcipua, ut omnes cum benignitate et charitate suscipiat. Si enim omnes fideles illud evangelicum audire desiderant: Hospes fui, et suscepistis me (Matth. XXV); quanto magis episcopus, cujus diversorium cunctorum debet esse receptaculum? Laicus enim unum aut duos suscipiens implevit hospitalitatis officium, episcopus, nisi omnes receperit, inhumanus est. In negotiis autem sæcularibus dirimendis oportet eum causam merito discernere, non gratia, neque enim sic debet episcopus suscipere potentem, ut contristet contra justitiam pauperem, neque pro paupere auferat justitiam a potente. 20. Non defendat improbum, nec sancta indigno committenda arbitretur, neque arguat, aut impugnet, cujus crimen non reprehendit. Erit quoque illi etiam juxta Apostolum mansuetudo, patientia, sobrietas, moderatio, abstinentia, sive pudicitia, ut non solum ab opere immundo se abstineat, sed etiam a jactu oculi, et cogitationis errore, ita ut dum nullum vitium in se regnare permittit, impetrare apud Deum veniam pro subditorum facinoribus valeat. Qui enim ista sectaverit, et Dei minister utilis erit, et perfectum sacerdotium repraesentabit.

2.66. Köy Piskoposları Üzerine

1. Köy piskoposları, yani piskoposların vekilleri, kanonların da tanıklık ettiği gibi yetmiş ihtiyarın örneğine göre, yoksulların bakımı için adeta yardımcı kâhinler olarak kurulmuştur. Köylere ve kasabalara yerleştirilirler, kendilerine emanet edilen kiliseleri yönetirler. Okuyucular, yardımcı diyakozlar, cin çıkarıcılar ve akolitler atama izinleri vardır; ama başında bulundukları bölgenin piskoposunun bilgisi olmadan papaz ya da diyakoz atamaya kalkışmazlar. Onları da yalnız bağlı oldukları şehrin piskoposu atar.

2.6

CAPUT VI. De chorepiscopis. 1. Chorepiscopi, idest, vicarii episcoporum, juxta quod canones ipsi testantur, instituti sunt ad exemplum septuaginta seniorum, tanquam consacerdotes propter sollicitudinem pauperum. Hi in villis et vicis constituti gubernant sibi commissas Ecclesias, habentes licentiam constituere lectores, subdiaconos, exorcistas, acolythos; presbyteros autem aut diaconos ordinare non audeant, praeter conscientiam episcopi, in cujus regione præesse noscuntur; hi autem a solo episcopo civitatis cui adjacent ordinantur.

2.77. Papazlar Üzerine

1. Papazlar mertebesi, söylendiği gibi, başlangıcını Harun'un oğullarından almıştır. Eski Ahit'te kâhin denenler şimdi papaz diye anılanlardır; kâhinlerin başı denenler de şimdi piskopos diye adlandırılır. Presbyteri "yaşlılar" diye çevrilir, çünkü Yunanlar yaşça büyüklere presbyteroi derler. Tanrı'nın sırlarının idaresi, piskoposlara olduğu gibi bunlara da emanet edilmiştir.

2. Mesih'in Kilisesinin başında bulunurlar; ilahî bedenin ve kanın hazırlanmasında, halkın öğretiminde ve vaaz vazifesinde piskoposlarla ortaktırlar. Yalnız ruhbanın atanması ve kutsanması, otorite için başkâhine ayrılmıştır; öyle ki Kilise'nin terbiyesi birçokları tarafından sahiplenilip uyumu bozmasın, rezaletler doğurmasın. Havari Pavlus Titus'a yazarken bu papazları gerçek kâhinler olarak piskopos adı altında şöyle anar: Seni Girit'te şu sebeple bıraktım: eksikleri düzeltesin ve sana buyurduğum gibi şehirlerde papazlar atayasın. Suçsuz, tek eşin kocası, inanan çocukları olan, sefahatle suçlanmayan ya da söz dinlemez olmayan kimse olsun. Çünkü piskoposun suçsuz olması gerekir (Titus 1:5–7). Bu sözle papazların da piskopos adı altında sayıldığını gösterir.

3. Bu yüzden Timoteos'a piskoposun ve diyakozun atanmasını yazarken papazlardan hiç söz etmemiştir (1. Timoteos 3), çünkü onları piskopos adı içine almıştır. İkinci basamak birinciye bitişiktir; Filipililere de piskoposlar ve diyakozlar için yazar (Filipililer 1:1), oysa tek bir şehrin birçok piskoposu olamaz. Havarilerin İşleri'nde de Kudüs'e dönerken Kilise'nin papazlarını toplamış ve onlara başka şeylerin yanında şöyle demiştir: Kutsal Ruh'un sizi piskopos atadığı sürüye dikkat edin (Elçilerin İşleri 20:28). Bunun için Kilise'de papazların piskoposlar gibi atanması gerektiğini hem Havari Titus'a yazar hem kanonlar tanıklık eder.

4. Papazlara yaştan değil, liyakatten ve bilgelikten dolayı bu ad verilir. Musa'ya da yaşlıları seçmesi buyrulur (Sayılar 11). Süleyman'ın Özdeyişleri'nde denir ki: Yaşlıların şanı ak saçlarıdır (Süleyman'ın Özdeyişleri 20:29). Bu ak saç şüphesiz bilgeliktir; onun hakkında yazılmıştır: İnsanların ak saçı basirettir (Süleyman'ın Bilgeliği 4:8–9). Âdem'den İbrahim'e kadar insanların dokuz yüz yıl ve daha fazla yaşadığını okuruz; ama çok daha az yaşadığı anlaşılan İbrahim'den başka hiç kimseye ilk yaşlı denmemiştir. Demek ki papazlara yıpranmış ihtiyarlık için değil, bilgelik için bu ad verilir. Böyleyse, bilgisizlerin papaz yapılmasına şaşmak gerekir.

2.7

CAPUT VII. De presbyteris. 1. Presbyterorum ordo exordium sumpsit (ut dictum est) a filiis Aaron. Qui enim sacerdotes vocabantur in Veteri Testamento, hi sunt qui nunc appellantur presbyteri, et qui nuncupabantur principes sacerdotum, nunc episcopi nominantur. Presbyteri autem interpretantur seniores, quia seniores aetate Græci presbyteros vocant. His enim, sicut episcopis, dispensatio mysteriorum Dei commissa est. 2. Praesunt enim Ecclesiæ Christi, et in confectione divini corporis et sanguinis consortes cum episcopis sunt, similiter et in doctrina populorum, et in officio prædicandi. Ac sola propter auctoritatem summo sacerdoti clericorum ordinatio et consecratio servata est, ne a multis Ecclesiae disciplina vindicata concordiam solveret, scandala generaret. Nam Paulus apostolus eosdem presbyteros, ut vere sacerdotes, sub nomine episcoporum ita asseverat, loquens ad Titum: « Hujus rei, inquit, gratia reliqui te Cretæ, ut ea quæ desunt corrigas, et constituas per civitates presbyteros, quemadmodum ego tibi disposui. Si quis sine crimine est, unius uxoris vir, filios habens fideles, non in accusatione luxuriae, aut non subditos. Oportet enim episcopum sine crimine esse » (Tit. I). Qua sententia ostendit presbyteros etiam sub episcoporum nomine taxari. 3. Unde et ad Timotheum de ordinatione episcopi et diaconi scribens (1 Tim. III), de presbyteris omnino tacuit, quia eos in episcoporum nomine comprehendit. Secundus enim primo conjunctus gradus est, sicut et ad Philippenses de episcopis et diaconibus scribit (Philipp. I), cum una civitas plures episcopos habere non possit. Et in Actibus apostolorum presbyteros Ecclesiae Jerosolymam rursus ⟦?⟧ congregavit, quibus inter cætera: Videte (inquit) gregem, in quo vos Spiritus sanctus episcopos ordinavit (Act. xx). Unde etiam tales in Ecclesia presbyteros constituendos esse, sicut episcopos, et Apostolus ad Titum loquitur, et canones ipsi testantur. 4. Presbyteros autem merito et sapientia dici, non ætate; nam et Moysi praecipitur ut eligat presbyteros (Num. XI). Unde et in Proverbiis dicitur Gloria senum canities (Proverb. XX). Quae est haec canities haud dubium quin sapientia, de qua scriptum est: Canities hominum prudentia est (Sap. IV). Cumque nongentos et amplius annos ab Adam usque ad Abraham vixisse homines legimus, nullus alius appellatus est primus presbyter, id est, senior, nisi Abraham, qui multo paucioribus annis vixisse convincitur. Non ergo propter decrepitam senectutem, sed propter sapientiam presbyteri nominantur. Quod si ita est, mirum est cur insipientes constituantur.

2.88. Diyakozlar Üzerine

1. Diyakozlar mertebesi başlangıcını Levi kabilesinden almıştır. Rab Musa'ya şunu buyurdu: kâhin Harun ve oğulları atandıktan sonra Levi kabilesi de ilahî ibadetin hizmetlerine atansın, bütün ilk doğanların yerine Rab'be adansın, Rab'bin çadırında Harun ve oğullarının önünde İsrail adına hizmet etsin, tapınakta gece gündüz nöbet tutsun. Sandığı, çadırı ve bütün kaplarını onlar taşısın, çadırın çevresine konağı onlar kursun, çadır götürülürken onu onlar söküp yine onlar kursun (Sayılar 3; 8).

2. Yirmi beş yaşından yukarı olanların çadırda hizmet etmesi buyruldu; kutsal Babalar bu kuralı Yeni Ahit'te de koydular. İncil'de, Havarilerin İşleri'nde onların başlangıcı şöyle okunur: On iki havari öğrenciler topluluğunu çağırıp dediler: Tanrı'nın sözünü bırakıp sofralara hizmet etmemiz uygun olmaz. Öyleyse ne yapalım, kardeşler? Aranızdan iyi tanıklık edilen, Kutsal Ruh ve bilgelikle dolu yedi kişi belirleyin, onları bu işe koyalım. Biz de dualara ve söz hizmetine devam edelim. Bu söz bütün topluluğun hoşuna gitti. İman ve Kutsal Ruh dolu Stefanos'u, Filipus'u, Prokoros'u, Nikanor'u, Timon'u, Parmenas'ı ve Antakyalı dönme Nikolaos'u seçtiler. Bunları havarilerin önüne çıkardılar; onlar da dua edip üzerlerine el koydular. Tanrı'nın sözü büyüyor, inananların sayısı çoğalıyordu (Elçilerin İşleri 6:2–7).

3. Bundan sonra havariler ya da onların halefleri bütün Kiliselerde yedi diyakoz bulunmasına karar verdiler; bunlar daha yüksek bir basamakta ötekilerden Mesih'in sunağına daha yakın olsunlar ve sunağın sütunları gibi başında dursunlar. Bunda yedi sayısının bir sırrı da yok değildir. Çünkü Vahiy'de okuduğumuz boru çalan yedi melek bunlardır. Yedi altın şamdan bunlardır, gök gürlemesinin sesleri bunlardır. Çünkü bunlar berrak sesle, münadi gibi, herkesi uyarırlar: dua ederken, diz çökerken, mezmur okurken, okumaları dinlerken. Kulaklarımız Rab'be açık olsun diye seslenen de bunlardır, İncil'i okuyan da bunlardır. Onlarsız kâhinin adı vardır, vazifesi yoktur.

4. Kâhinde kutsama nasılsa, hizmetkârda ayinin dağıtılması öyledir. Birine dua etmek, ötekine mezmur okumak buyrulur. Biri sunuları kutsar, öteki kutsanmış olanları dağıtır. Küstahlık olmasın diye kâhinlerin kendilerine de, diyakoz vermedikçe, Rab'bin sofrasından kâseyi almak helal değildir. Levililer sunuları sunağa getirir, Levililer Rab'bin sofrasını düzenler, Levililer Ahit Sandığı'nı örter. Çünkü Levililerin örttüğü yüce sırları herkes görmez; görmemesi gerekenler görmesin, koruyamayacak olanlar almasın diye. Sunağın başında beyaz giyinmeleri de bu sebeptendir: göksel bir hayat sürsünler ve kurbanlara bembeyaz ve lekesiz, yani bedence temiz ve hayaca bozulmamış olarak yaklaşsınlar.

5. Rab'be yakışan hizmetkârlar, tenin hiçbir bulaşığıyla bozulmayan, tersine iffetin üstünlüğüyle parlayan kimselerdir. Diyakozların nasıl kimselerden atanması gerektiğini havari Pavlus Timoteos'a en ayrıntılı biçimde yazar. Kâhinlerin seçimini anlattıktan sonra hemen şunu ekler: Diyakozlar da aynı şekilde kınanmaz olsunlar, yani piskoposlar gibi lekesiz; iffetli, yani şehvetten uzak; iki dilli olmasınlar, yani barış içindekileri karıştırmasınlar; çok şaraba düşkün olmasınlar, çünkü sarhoşluğun olduğu yerde şehvet ve öfke hükümrandır; çirkin kazanç peşinde koşmasınlar, yani göksel sırdan yeryüzü kazancı aramasınlar. Şimdikini gelecekten çok düşünmek de çirkin kazancın aranmasıdır. Ardından ekler: Bunlar önce sınansınlar, sonra suçsuz olarak hizmet etsinler (1. Timoteos 3:8–10). Piskoposlar gibi bunlar da atanmadan önce layık olup olmadıkları sınanmalı, sonra hizmet etmelidir.

2.8

CAPUT VIII. De diaconibus. 1. Diaconorum ordo a Levi tribu accepit exordium. Præcepit enim Dominus Moysi ut post ordinationem Aaron sacerdotis et filiorum ejus rursus Levi tribus in divini cultus ministeriis ordinarentur, et consecrarentur Domino pro omnibus primogenitis, et servirent pro Israel coram Aaron et filiis in tabernaculo Domini, excubantes in templo die ac nocte; ipsique gestarent arcam, et tabernaculum, et omnia vasa ejus, et in circuitu tabernaculi castra ipsi constituerent, et in promovendo tabernaculo ipsi deponerent, rursus ipsi componerent (Num. III, VIII). 2. A xxv annis et supra iisdem in tabernaculo servire mandatum est, quam regulam sancti Patres et in Novo Testamento constituerunt. In Evangelio primordia eorum in Actibus apostolorum ita leguntur: « Convocantes itaque XII apostoli multitudinem discipulorum, dixerunt: Non placet nos relinquere verbum Dei, et ministrare mensis. Quid ergo est, fratres? Considerate ex vobis ipsis viros boni testimonii VII, plenos Spiritu sancto et sapientia, quos constituamus in hanc rem. Nos vero erimus orationi et ministerio sermonis instantes. Et placuit hic sermo coram omni multitudine, et elegerunt Stephanum plenum fide, et Spiritu sancto, Philippum et Prochorum, et Nicanorem, et Timonem, et Parmenam, et Nicolaum advenam Antiochensem. Quos statuerunt ante apostolos, et cum orassent, imposuerunt illis manus, et verbum Dei crescebat, et multiplicabatur numerus credentium » (Act. VI). 3. Exhinc jam decreverunt apostoli, vel successores apostolorum, per omnes Ecclesias septem diaconos, qui sublimiori gradu cæteris proximi circa aram Christi, quasi columnae altaris assisterent, et non sine aliquo septenarii numeri mysterio. Hi sunt enim quos in Apocalypsi legimus septem angeli tubis canentes. Hi sunt septem candelabra aurea, Hi voces tonitruorum. Ipsi enim clara voce in modum præconis admonent cunctos, sive in orando, sive in flectendis genibus, sive in psallendo, sive in lectionibus audiendis, ipsi etiam, ut aures habeamus, ad Dominum, acclamant, ipsi quoque evangelizant, sine ipsis sacerdos nomen habet, officium non habet. 4. Nam sicut in sacerdote consecratio, ita in ministro dispensatio sacramenti est, illi orare, huic psallere mandatur; ille oblata sanctificat, hic sanctificata dispensat. Ipsis etiam sacerdotibus propter præsumptionem non licet de mensa Domini tollere calicem, nisi eis traditus fuerit a diacono. Levitæ inferunt oblationes in altari, levitæ componunt mensam Domini, levitae operiunt arcam Testamenti. Non enim omnes vident alta mysteriorum, quæ operiuntur a Levitis, ne videant qui videre non debent, et sumant qui servare non possunt; quique propterea altari albis induti assistunt, ut coelestem vitam habeant, candidique ad hostias immaculatique accedant, mundi scilicet corpore, et incorrupti pudore. 5. Tales enim decet Dominum habere ministros, qui nullo carnis corrumpantur contagio, sed potius eminentia castitatis splendeant. Quales enim diaconi ordinentur, apostolus Paulus plenissime scribit ad Timotheum. Nam cum praemisisset de sacerdotum electione, continuo subjecit: Diaconi similiter irreprehensibiles, hoc est, sine macula, sicut episcopi; pudici utique, id est, a libidine continentes; non bilingues, scilicet ne conturbent habentes pacem; non multo vino dediti, quia ubi ebrietas, ibi libido dominatur et furor; non turpe lucrum sectantes, ne de coelesti mysterio lucra terrena sectentur. Est quoque et turpis lucri appetitio, plus de præsentibus quam de futuris cogitare. Post haec subjecit: Hi autem probentur primum, et sic ministrent, nullum crimen habentes (I Tim. III). Utique sicut episcopi, sic et isti ante ordinationem probari debent, si digni sunt, et postea sic ministrent.

2.99. Kutsal Eşyanın Bekçileri Üzerine

1. Kutsal yerin bekçileri Levililerdir. Çünkü onlara çadırı ve tapınağın bütün kaplarını korumaları buyruldu (Sayılar 3). Kanunda kapların bekçilerinin elli yaşından seçilmesinin sebebi şudur: tenin mücadelesini yendikten sonra artık sakin olarak, bedence ve zihince temiz bir şekilde Tanrı'ya kulluk etsinler; ağırbaşlı bir görünüş taşısınlar, öğütte aldanmasınlar, imanı bırakmasınlar, ölçüsüz hiçbir şey yapmasınlar.

2.9

CAPUT IX. De custodibus sacrorum. 1. Custodes sacrarii Levitæ sunt. Ipsis enim jussum est custodire tabernaculum, et omnia vasa templi (Num. VII); quique ideo in lege ab anno quinquagenario eliguntur custodes vasorum, ut, post edomitum carnis conflictum, jam quieti, mundo corpore pariter et mente Deo serviant, præferentes speciem gravitatis, ne fallantur consilio, ne fidem deserant, neque quidquam intemperantius gerant.

2.1010. Yardımcı Diyakozlar Üzerine

1. Yunanlarda hypodiakonoi denen yardımcı diyakozlar Ezra kitabında geçer ve orada Nethinim, yani Rab'be alçakgönüllülükle hizmet edenler diye anılırlar (Ezra 8:20). Yuhanna İncili'nde ilahî bildirimle uyarılıp Kurtarıcı Rab'bi itiraf etmeye layık olan Natanael de bu mertebedendi. Tanrılığın ilk göstergesinde sadakatiyle parlamıştı; Rab bunu tanıklıkla şöyle söylemişti: İşte hilesiz gerçek bir İsrailli (Yuhanna 1:47).

2. Bunlar Rab'bin tapınağında halktan sunuları alırlar, Levililerin vazifelerine boyun eğerler, Mesih'in bedeninin ve kanının kaplarını Rab'bin sunaklarına diyakozlara sunarlar. Kutsal sırlara dokundukları için Babalar bunların iffetli olmalarını, eşlerinden uzak durmalarını ve tenin her kirinden özgür olmalarını uygun gördüler. Peygamber onlara şöyle buyurur: Temizlenin, ey Rab'bin kaplarını taşıyanlar (Yeşaya 52:11). Bunlar atanırken kâhinler ve Levililer gibi el koyma almazlar; piskoposun elinden yalnız bir patena ve kâse, başdiyakozdan da ibrik, leğen ve havlu alırlar.

2.10

CAPUT X. De subdiaconis. 1. Subdiaconi, qui apud Græcos hypodiaconi vocantur, in Esdra inveniuntur, appellanturque ibi Nathinæi, id est, in humilitate Domino servientes (I Esdr. VIII). Ex eorum ordine fuit ille Nathanael qui, in Evangelio Joannis, divina proditione commonitus, Salvatorem Dominum meruit confiteri, quique etiam ad primum divinitatis indicium fidelis enituit, protestante Domino ac dicente: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est (Joan. I, 47). 2. Denique isti oblationes in templo Domini suscipiunt a populis, isti obediunt officiis Levitarum, isti quoque vasa corporis et sanguinis Christi diaconibus ad altaria Domini offerunt. De quibus quidem placuit Patribus ut, quia sacra mysteria contrectant, casti et continentes ab uxoribus sint, et ab omni carnali immunditia liberi, juxta quod illis, propheta dicente, jubetur: Mundamini, qui fertis vasa Domini (Isai. LII). Hi igitur, cum ordinantur, sicut sacerdotes et Levitae, manus impositionem non suscipiunt, sed patenam tantum, et calicem de manu episcopi, et ab archidiacono urceum cum aquamanili et manutergium accipiunt.

2.1111. Okuyucular Üzerine

1. Okuyucular mertebesi biçimini ve başlangıcını peygamberlerden almıştır. Okuyucular Tanrı'nın sözünü duyuranlardır; onlara şöyle denir: Bağır, durma, sesini boru gibi yükselt (Yeşaya 58:1). Bunlar atanırken önce piskopos halka onların yaşayışından söz eder. Sonra halkın önünde onlara, Tanrı'nın sözünü duyursunlar diye ilahî yazıların kitabını verir.

2. Bu basamağa yükseltilen, öğretiyle ve kitaplarla yetişmiş, anlamların ve kelimelerin ilmiyle donanmış olmalıdır; öyle ki cümleleri ayırırken bağlantının nerede bittiğini, sözün nerede henüz askıda olduğunu, cümlenin sonunun nerede kapandığını anlasın. Böyle hazırlanmış olarak okuyuşun gücünü elinde tutacak, sunuş türlerini ayırarak ve cümlelerin kendine has hâllerini dile getirerek herkesin zihnini ve hislerini anlamaya yöneltecektir: bazen bildiren, bazen acı duyan, bazen azarlayan, bazen teşvik eden sesle, ya da sunuşun türlerine göre bunlara benzer biçimde.

3. Bunda özellikle cümlelerin ikircikli yerlerini bilmek gerekir. Kitaplarda, kendi tarzınca okunmazsa zıt anlama düşen birçok yer vardır. Şunun gibi: Tanrı'nın seçtiklerini kim suçlayacak? Aklayan Tanrı mı? (Romalılar 8:33). Bunu kendi okuyuş türü gözetilmeden bir onaylama gibi söylersek büyük bir sapkınlık doğar. Şöyle okunmalıdır: "Aklayan Tanrı mı?" ve "hayır" diye anlaşılmalıdır.

4. Bu kadar önemli işlerde her şeyin kendine göre ve uygun biçimde okunmasını sağlayacak ilmî yetenek gereklidir. Bu yüzden okuyucu vurgunun gücünü de bilmeli, okuyanın sesinin hangi hecede uzayacağını öğrenmelidir. Çünkü cahil okuyucular çoğu kez kelimelerin vurgusunda yanılırlar; bilgili görünenler de bu cehaletimize gülerler, bizi yerer ve dediğimizi hiç bilmediklerine yemin ederler.

5. Okuyucunun sesi sade ve berrak olmalı, her sunuş türüne uymalı, erkekçe özle dolu olmalı, kaba ve kaçamak bir ses olmamalıdır. Ne alçak ne çok yüksek olsun, kırık ya da yumuşak olmasın, kadınsı hiçbir şey çınlamasın; beden hareketi olmasın, yalnız ağırbaşlı bir görünüş olsun. Okuyucu gözleri değil, kulakları ve yüreği gözetmelidir; yoksa kendisinden dinleyiciler değil seyirciler çıkarır. Eski bir görüşe göre okuyucular, kargaşada duyulabilsinler diye okuyuş için seslerine özel özen gösterirlerdi. Bu yüzden eskiden okuyuculara münadi ya da ilan edici denirdi.

2.11

CAPUT XI. De lectoribus. 1. Lectorum ordo formam et initium a prophetis accepit. Sunt igitur lectores qui verbum Dei prædicant, quibus dicitur: Clama, ne cesses, quasi tuba exalta vocem tuam (Isai. LVIII). Isti quippe, dum ordinantur, primum de eorum conversatione episcopus verbum facit ad populum. Deinde coram plebe tradit eis Codicem apicum divinorum ad Dei verbum annuntiandum. 2. Qui autem ad hujusmodi provehitur gradum, iste erit doctrina et libris imbutus, sensuumque ac verborum scientia perornatus, ita ut in distinctionibus sententiarum intelligat ubi finiatur junctura, ubi adhuc pendet oratio, ubi sententia extrema claudatur. Sicque expeditus vim pronuntiationis tenebit, ut ad intellectum omnium mentes sensusque promoveat, discernendo genera pronuntiationum, atque exprimendo sententiarum proprius affectus, modo indicantis voce, modo dolentis, modo increpantis, modo exhortantis, sive his similia secundum genera propriæ pronuntiationis. 3. In quo maxime illa ambigua sententiarum adhibenda cognitio est. Multa enim sunt in Scripturis, quæ nisi proprio modo pronuntientur, in contrariam recidunt sententiam, sicuti est: Quis accusabit adversus electos Dei? Deus, qui justificat (Rom. VIII, 33-34)? Quod si quasi confirmative, non servato genere pronuntiationis suæ, dicatur, magna perversitas oritur. Sic ergo pronuntiandum est, ac si diceret: Deusne qui justificat? ut subaudiatur non. 4. Necesse est ergo in tantis rebus scientiae ingenium, quo proprie singula, convenienterque pronuntientur. Propterea et accentuum vim oportet scire lectorem, ut noverit in qua syllaba vox protendatur pronuntiantis. Plerumque enim imperiti lectores in verborum accentibus errant, et solent irridere nos imperitiae hi qui videntur habere notitiam, detrahentes, et jurantes penitus nescire quod dicimus. 5. Porro vox lectoris simplex erit, et clara, et ad omne pronuntiationis genus accommodata, plena succo virili, agrestem et effugiens sonum, non humilis, nec adeo sublimis, non fracta, vel tenera, nihilque femineum sonans, neque cum motu corporis, sed tantummodo cum gravitatis specie. Auribus enim et cordi consulere debet lector, non oculis, ne potius ex seipso spectatores magis quam auditores faciat. Vetus opinio est lectores pronuntiandi causa præcipuam curam vocis habuisse, ut exaudiri in tumultu possent. Unde et dudum lectores præcones vel proclamatores vocabantur.

2.1212. Mezmur Okuyucuları Üzerine

1. Mezmur okuyucularının, yani şarkıcıların başları ya da başlatıcıları Davut ve Asaf'tır. Musa'dan sonra mezmurları ilk onlar besteleyip okudular. Asaf ölünce oğulları Davut tarafından onun yerine mertebeye geçirildi; kâhin mertebesi gibi mezmur okuyucuları da soy yoluyla gelirdi. Tapınakta her gün yalnız onlar okurdu, beyaz giysiler içinde, tek kişinin sesine koronun cevap vermesiyle.

2. Kilise de mezmur okuyucuları yetiştirme örneğini bu eski âdetten aldı; onların ezgileriyle dinleyenlerin zihinleri Tanrı sevgisine uyansın diye. Mezmur okuyucusu sesiyle ve sanatıyla parlak ve seçkin olmalı, tatlılığın zevkiyle dinleyenlerin ruhunu harekete geçirmelidir. Sesi sert, kısık ya da uyumsuz değil, ahenkli, tatlı, akıcı ve tiz olmalı, kutsal dine yaraşır bir tını ve ezgiye sahip olmalıdır. Tragedyalardaki gibi yüksekten bağırmamalı, ezginin kendisinde de Hıristiyan sadeliğini göstermelidir. Musiki jestlerinden ya da tiyatro sanatından kokmamalı, dinleyenlerde daha çok pişmanlık uyandırmalıdır.

3. Bazıları şarkı söyleyecekleri günün öncesinde yemekten uzak dururdu; yine de mezmur okuyanlar ses için sürekli baklagil yerlerdi. Bu yüzden putperestlerde şarkıcılara fabarii, yani bakla yiyenler denirdi. Eskiler, göğse konmuş kurşun bir levha altında şarkılar söyleyerek sesi beslemenin yolunu gösterdiler. Bu vazifeye piskoposun bilgisi olmadan, yalnız papazın emriyle, şarkı sanatında yetkin olduğu anlaşılanlar da seçilebilir.

2.12

CAPUT XII. De psalmistis. 1. Psalmistarum, id est, cantorum principes, vel auctores, David, sive Asaph exstiterunt. Isti enim post Moysen psalmos primi composuerunt et cantaverunt. Mortuo autem Asaph, filii ejus in ordinem subrogati sunt a David, erantque psalmistæ per successionem generis, sicut et ordo sacerdotalis; ipsique soli continuis diebus in templo canebant, candidis induti stolis, ad vocem unius respondente choro. 2. Ex hoc veteri more Ecclesia sumpsit exemplum nutriendi psalmistas, quorum cantibus ad affectum Dei mentes audientium excitentur. Psalmistam autem et voce et arte præclarum illustremque esse oportet, ita ut oblectamento dulcedinis animos incitet auditorum. Vox enim ejus non aspera, vel rauca, vel dissonans; sed canora erit, suavis, liquida, atque acuta, habens sonum, et melodiam sanctae religioni congruentem, non quae tragice clamet ⟦?⟧, sed quæ Christianam simplicitatem et in ipsa modulatione demonstret, nec quæ musico gestu vel theatrali arte redoleat, sed quæ compunctionem magis audientibus faciat. 3. Aliqui, pridie quam cantandum erat, cibis abstinebant, psallentes tamen, legumine causa vocis assidue utebantur. Unde et cantores apud gentiles fabarii dicti sunt. Veteres, lamina pectori imposita, sub ea cantica exclamantes alendis vocibus rationem demonstravere. Solent autem ad hoc officium etiam absque scientia episcopi, sola jussione presbyteri, eligi quique quos in cantandi arte probabiles esse constiterit.

2.1313. Cin Çıkarıcılar Üzerine

1. Kilise'nin düzeninde ve hizmetinde, Süleyman'ın tapınağında kurulmuş ve sonradan Ezra tarafından bölüştürülmüş vazifelere bakıldığında, Ezra'nın tapınak görevlileri diye andığı kimselerin bugün Tanrı'nın Kilisesindeki cin çıkarıcılar olduğunu buluruz. Ezra zamanında tapınağın görevlileri Süleyman'ın kullarının oğullarıydı. Tapınağın bütün işleri onların bakımı altındaydı; ama kâhinlik vazifelerini görmez, kutsal sunulara hizmet etmezlerdi.

2. Tapınak düzenine ve hizmetine ait olsalar da Tanrı'nın sunağının vazifesinden uzaktılar; çünkü mezmur okuyucularına, kapıcılara ve kutsal hizmetlilere sunağın sunularına dokunmak helal değildi, yalnız Levililere helaldi. Öyleyse ne yapıyorlardı? Tapınak görevlilerinin tek işi çatıyı onarmaktı; tapınak binasında neresi bozulmuş ya da yıkılmışsa bu görevliler Rab'bin hazinesinden onarıp güzelleştirirdi.

3. Demek ki tapınak görevlileri Tanrı'nın halkındaki cin çıkarıcılardır. Basiretli ve iyi bir kâhya efendisinin gelirini ve bütün malının ölçüsünü bilir, bütün mülkün asıl belgelerini yanında toplar. Cin çıkarıcı da Rab'bin bütün krallığının gizlerini özenle toplar, Kitapların sırlarını hafızasına alır; Havari'nin bildirdiği gibi Kutsal Ruh'tan kendisine verilen armağanı oradan uygular.

4. Havari cin çıkarıcıları şöyle derken anar: Herkesin şifa armağanları mı var? (1. Korintliler 12:30). Bunlar atanırken, kanonun dediği gibi, piskoposun elinden içinde cin çıkarma dualarının yazılı olduğu bir kitapçık alırlar ve vaftiz edilmiş olsun ya da vaftiz adayı olsun, cin tutmuş kimselerin üzerine el koyma yetkisi alırlar.

2.13

CAPUT XIII. De exorcistis. 1. In ordinatione et ministerio Ecclesiæ secundum officia quae in templo Salomonis erant disposita, quaeque posterius sunt ab Esdra dispertita, invenimus eos quos Esdras actores memorat templi (I Esdr. II), eos nunc esse exorcistas in Ecclesia Dei. Fuerunt enim sub Esdra actores templi servorum Salomonis filii, qui actum templi totius sub cura sua haberent, non tamen sacerdotalibus officiis ministrarent, aut sacris oblationibus deservirent. 2. Et cum fuissent ex ordine et ministerio templi, longe fuerunt ab officio altaris Dei, quia nec psalmistis, nec ostiariis, nec sacrorum servis attingere licebat munera altaris, nisi tantummodo Levitis. Quid ergo est? Nullam aliam curam habebant actores templi, nisi ad sarta tecta reficienda, ut quaecunque fuissent vexata in ædificio templi, aut delapsa, per eosdem actores de thesauris dominicis reficerentur, atque excolerentur. 3. Ergo actores templi exorcistae sunt in populo Dei; quomodo enim actor prudens et bonus scit quis sit domini sui census, et omnis substantiæ modus, et redigit apud se totius possessionis instrumenta originalia, sic et exorcista redigit in suam diligentiam totius regni Domini secreta, ut memoriæ mandet de Scripturarum sacramentis, unde exerceat donum quod illi est a Spiritu sancto concessum, secundum Apostoli præconium. 4. Exorcistas enim memorat Apostolus, cum dicit: Nunquid omnes habent donationes sanationum (1 Cor. XII)? Hi enim, cum ordinantur, sicut ait canon, accipiunt de manu episcopi libellum, in quo scripti sunt exorcismi, accipientes potestatem imponendi manus super energumenos, sive baptizatos, sive catechumenos.

2.1414. Akolitler Üzerine

1. Acolythi Yunanca adlarıdır; Latincede ceroferarii, yani mum taşıyıcılar denir. Çünkü İncil okunacağı ya da kurban sunulacağı zaman mumları onlar taşırlar. O vakit ışıkları onlar yakar ve taşırlar; karanlığı kovmak için değil, zira güneş o saatte parlamaktadır; sevinç işareti olarak ve bedensel ışığın simgesi altında, İncil'de okunan o ışık gösterilsin diye: Dünyaya gelen her insanı aydınlatan gerçek ışık vardı (Yuhanna 1:9).

2.14

CAPUT XIV. De acolythis. 1. Acolythi Graece, Latine ceroferarii dicuntur, a deportandis cereis, quando legendum est Evangelium, aut sacrificium offerendum; tunc enim accenduntur luminaria ab eis, et deportantur, non ad effugandas tenebras, dum sol eo tempore rutilet, sed ad signum laetitiae demonstrandum, ut sub typo luminis corporalis illa lux ostendatur de qua in Evangelio legitur: Erat lux vera, quæ illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum.

2.1515. Kapıcılar Üzerine

1. Kapıcılar, Eski Ahit'te tapınak bekçileri denenlerdir. Kudüs tapınağının kapılarının başında bulunurlar, sıralarına göre atanarak tapınağın iç ve dış bütün yerlerini korurlardı (1. Tarihler 23; 2. Tarihler 23). Bunlar kutsal ile kötüyü ayırarak kiliseye yalnız inananları alırlar. Çünkü tapınağa ancak bunlar aracılığıyla girebiliriz; hem iyileri içeri almak hem layık olmayanları geri çevirmek yetkisine sahiptirler.

2.15

CAPUT XV. De ostiariis. 1. Ostiarii sunt qui in Veteri Testamento janitores templi vocabantur, qui praeerant portis templi Jerusalem, quique, ordinati per vices suas, omnia interiora templi, vel exteriora custodiebant (I Paralip. XXIII; II Paralip. XXIII). Hi denique inter sanctum et iniquum discernentes, eos tantum in ecclesia qui sunt fideles recipiunt. Intrare enim templum, nisi per hos non possumus; habent enim potestatem tam bonos recipiendi, quam rejiciendi indignos.

2.1616. Keşişler Üzerine

1. Yoksulluk gayreti keşişlere nereden geldi, kıyafetlerini taklit ettikleri bu yaşayışın başlatıcısı kimdir? Eski Kitapların otoritesine bakılırsa bu yolun önderleri İlyas ile öğrencisi Elişa'dır (2. Krallar 1; 4), ya da ıssızlıkta oturan, şehirleri bırakıp Ürdün ırmağı yakınında kendilerine kulübeler yapan peygamberlerin oğullarıdır (Yeremya 35). İncil'de bu yolun başlatıcısı Vaftizci Yahya'dır; o yalnız başına çölde yaşamış, yalnız çekirge ve yaban balıyla beslenmiştir (Matta 3). Sonra bu yaşayışın en soylu önderleri çıktı: Paulus, Antonius, Hilarion, Macarius ve öteki Babalar. Keşişlerin kutsal kurumu onların örneğiyle bütün dünyada büyüdü.

2. Keşişlerin altı türü vardır: üçü en iyi, öteki üçü en berbat ve her bakımdan kaçınılması gereken türdür. Birinci tür koinobitlerdir, yani birlikte yaşayanlar. Bunlar, havariler zamanında Kudüs'te mallarını satıp muhtaçlara dağıtarak kutsal bir hayat ortaklığı içinde yaşayan o azizlerin benzeridir; onlar hiçbir şeye "benim" demezlerdi, her şeyleri ortaktı, Tanrı'da tek can ve tek yürektiler (Elçilerin İşleri 2; 4). Manastırlar başlangıcını onların kurumundan aldı.

3. İkinci tür münzevilerdir; bunlar insanlardan uzaklaşarak ıssız yerlere ve geniş çöllere yönelir ve oralarda yaşarlar. İlyas'ı ve çölün derinliklerine çekilen Vaftizci Yahya'yı örnek alırlar. Dünyayı inanılmaz biçimde hor görerek yalnız ıssızlıktan zevk alırlar; yalnız yabani otlarla geçinir ya da belli aralıklarla kendilerine getirilen ekmek ve suyla yetinirler. Böylece büsbütün gizli ve her insan bakışından uzak olarak yalnız Tanrı ile söyleşmenin tadını çıkarırlar; ona temiz zihinlerle hizmet ederler ve aşkı için yalnız dünyayı değil, insanların birlikteliğini de bırakmışlardır.

4. Üçüncü tür anakoretlerdir. Bunlar artık topluluk yaşayışında yetkinleşmiş olarak kendilerini hücrelere kapatırlar, insan bakışından uzak dururlar, kimseye yanlarına girme imkânı vermezler ve yalnız Tanrı'yı seyrederek yaşarlar.

5. Dördüncü tür, anakoretlik görüntüsüyle kendilerini avutanlardır. Cassianus'un dediği gibi, bunlar başlangıçta kısa bir ateşle manastırın yetkinliğini arar görünürler. Ama hemen soğurlar. Eski alışkanlıklarını ve kusurlarını kesip atmayı önemsemezler, alçakgönüllülüğün ve sabrın boyunduruğunu daha uzun süre taşımaya razı olmazlar, büyüklerin buyruğu altına girmeye tenezzül etmezler. Ayrı hücreler ister, tek başlarına oturmak dilerler; kimse onları kışkırtmadığı için yumuşak ve alçakgönüllü sanılsınlar diye. Bu kurum, daha doğrusu bu gevşeklik, bir kez sardığı kimseleri yetkinliğe asla yaklaştırmaz.

6. Böylece kusurları kesilmekle kalmaz, daha kötüye doğru güçlenir; öldürücü bir iç zehir gibi, ne kadar gizlenirse o kadar derine sokulur ve hastada şifasız bir hastalık doğurur. Tek kişilik hücreye duyulan saygıdan ötürü artık kimse yalnız yaşayanın kusurlarını azarlamaya cesaret edemez; o da bunların tedavi edilmesindense bilinmemesini yeğler.

7. Beşinci tür dolaşıp duranlardır (circumcelliones). Bunlar keşiş kıyafetiyle her yanda gezer, satılık ikiyüzlülüklerini ortalıkta dolaştırır, eyaletleri dolanırlar. Hiçbir yere gönderilmemiş, hiçbir yerde yerleşmemiş, hiçbir yerde durmaz, hiçbir yerde oturmazlar. Kimi görmediklerini uydurur, kendi kanaatlerini Tanrı sayar. Kimi şehit kemikleri satar, gerçi şehit kemikleriyse. Kimi saçaklarını ve muskalarını büyütür, insanlardan şan avlar. Kimi saçlı dolaşır, tıraşlı kutsallık uzun saçlıdan daha değersiz görünmesin diye; onları gören okuduğumuz o eskileri, Samuel'i, İlyas'ı ve ötekileri düşünsün diye.

8. Kimi almadıkları şerefleri taşıdıklarını iddia eder. Kimi şu ya da bu bölgede akrabaları olduğunu duyduklarını, onları görmek üzere gittiklerini yalan yere söyler. Hepsi ister ve hepsi herkesten ya kârlı yoksulluğun gelirini ya da sahte kutsallığın bedelini talep eder. Bu arada kötü işleri ve sözleriyle nerede yakalanırlarsa ya da nasıl tanınırlarsa, keşişlerin genel adı altında bu yola küfredilir.

9. Altıncı tür keşişler de en berbat ve ihmal edilmiş olanıdır. Kilise'nin başlangıcında Hananya ile Safira aracılığıyla filizlenmiş, havari Petrus'un sertliğiyle kesilmiştir (Elçilerin İşleri 5). Kendilerini manastır terbiyesinden ayırıp özgürce kendi hazlarını aradıkları için

2.16

CAPUT XVI. De monachis. 1. Unde autem ad monachos studium defluxit paupertatis, vel quis hujus conversationis exstitit auctor, cujus isti habitum imitantur? Quantum attinet ad auctoritatem veterum Scripturarum, hujus propositi princeps Elias et discipulus ejus Elisæus fuerunt (IV Reg. I, IV), sive filii prophetarum, qui habitabant in solitudine, urbibusque relictis, faciebant sibi casulas prope fluenta Jordanis (Jerem. XXXV). Hujus etiam propositi in Evangelio Baptista Joannes auctor exstitit, qui eremum solus incoluit, locustis tantum et agresti melle nutritus (Matth. III). Jam deinde progeniti sunt conversationis hujus nobilissimi principes, Paulus et Antonius, Hilarion, Macharius, cæterique Patres, quorum exemplis per universum mundum adolevit sancta institutio monachorum. 2. Sex autem sunt genera monachorum, quorum tria optima, reliqua vero teterrima, atque omnimodis evitanda. Primum genus est cœnobitarum, id est, in commune viventium, instar sanctorum illorum qui temporibus apostolorum Jerosolymis, venditis ac distributis omnibus suis indigentibus, habitabant in sancta communione vitae, non dicentes aliquid proprium, sed erant illis omnia communia, et anima una, et cor unum in Deum (Act. II, 4). Horum igitur institutione monasteria sumpsere principium. 3. Secundum genus est eremitarum qui, procul ab hominibus recedentes, deserta loca et vastas solitudines sequi, atque habitare perhibentur, ad imitationem scilicet Eliae et Joannis Baptistæ,qui eremi secessus penetravere. Hi quippe incredibili mundi contemptu sola solitudine delectantur, herbis tantum agrestibus victitantes, aut pane solo vel aqua contenti, quae eis per certa intervalla temporum deferuntur, sicque secretissimi penitus et ab omni hominum conspectu remoti, divino tantum colloquio perfruuntur, cui puris mentibus inserviunt, et propter cujus amorem non solum mundum, sed etiam hominum consortia reliquerunt. 4. Tertium genus est anachoretarum, qui jam cœnobiali conversatione perfecti, includunt semetipsos in cellulis, procul ab hominum conspectu remoti, nulli ad se præbentes accessum, sed in sola contemplatione Dei viventes. 5. Quartum genus est qui sibi anachoretarum imagine blandiuntur; isti, ut ait Cassianus, in primordiis fervore quodam brevi coenobii perfectionem videntur expetere, sed continuo tepefacti, dum pristinos mores ac vitia resecare contemnunt, nec jugum humilitatis ac patientiæ diutius sustinere contenti sunt, subdique seniorum imperio dedignantur, separatas expetunt cellas, ac solitarii sedere desiderant, ut a nemine lacessiti, mansueti vel humiles existimentur, quae institutio, imo tepor, hos quos semel infecerit ad perfectionem nunquam permittit accedere. 6. Hoc enim modo non solum non abscinduntur, verumetiam in deterius eorum vitia convalescunt, ut quoddam lethale, et intestinum virus, quod quanto amplius celatum fuerit, tanto profundius serpens insanabilem morbum generat aegrotanti. Pro reverentia enim singularis cellulae nullus jam vitia solitarii audet arguere, quae ille ignorari maluit, quam curari. 7. Quintum genus est circumcellionum, qui suo habitu monachorum usquequaque vagantur, venalem circumferentes hypocrisin, circumeuntes provincias, nusquam missi, nusquam fixi, nusquam stantes, nusquam sedentes; alii quae non viderunt confingunt, opiniones suas habentes pro Deo; alii membra martyrum (si tamen martyrum) venditant; alii fimbrias et phylacteria sua magnificant, gloriam captantes ab hominibus; alii criniti incedunt, ne vilior habeatur tonsa sanctitas quam comata. Ut videlicet qui eos viderit, antiquos illos quos legimus cogitet, Samuelem, et Eliam, et caeteros. 8. Alii honores quos non acceperunt habere se protestantur; alii parentes vel consanguineos suos in illa vel in illa regione se audisse, et videre, et ad eos pergere mentiuntur, et omnes petunt, ab omnibus exigunt aut sumptum lucrosæ egestatis, aut simulatæ pretium sanctitatis. Cum interea ubicunque in factis suis malis ac verbis deprehensi fuerint, vel quoquo modo innotuerint, sub generali nomine monachorum propositum blasphematur. 9. Sextum genus est monachorum, et ipsum teterrimum atque neglectum, quod per Ananiam et Sapphiram in exordio Ecclesiae pullulavit, et apostoli Petri severitate succisum est (Act. V), quique ab eo, quod semetipsos a cœnobiali disciplina sequestrant, suasque appetunt liberi voluptates,

2.16_2Mısırlıların dilinde sarabaitae ya da remoboth diye anılırlar. Kendilerine hücreler yapar ve bunlara yalan yere manastır derler; büyüklerin buyruğundan özgür olarak kendi keyiflerine göre yaşarlar. Yarışırcasına işlerde çalışırlar; muhtaçlara dağıtmak için değil, para kazanıp saklamak için. Hieronymus'un onlar için dediği gibi, sanki sanat kutsal da hayat değilmiş gibi, sattıkları her şey daha pahalıdır.

10. Gerçekten, aynı yazarın dediği gibi, gizli olması gereken şeyi zafere çevirmek için oruçta yarışırlar. Onlarda her şey yapmacıktır: bol kollar, körük gibi çizmeler, kaba giysi, sık iç çekişler, bakire ziyaretleri, ruhbana dedikodu; bir bayram günü geldi mi de kusacak kadar doyarlar.

11. Cassianus manastır (monasterium) ile koinobion arasında şöyle bir ayrım yapar: monasterium tek keşişin konutu için de kullanılabilir, koinobion ise yalnız birçok kişinin konutu için. Babaların kurumunun öğrettiği gibi onların yaşayışını kısaca anlatayım. Daha önce söylediğimiz gibi, bunlar önce bu dünyanın ayartmalarını hor görüp bırakarak en kutsal ortak hayatta toplanırlar; dualar, okumalar, tartışmalar, gece nöbetleri ve oruçlar içinde birlikte yaşarlar. Kibirle şişmez, hasetle morarmaz; alçakgönüllü, edepli, sakin, en uyumlu hayatı sürerler. Düşüncelerini birbirlerine açarak karşılıklı inceler ve düzeltirler.

12. Hiç kimse yeryüzüne ait bir şeye özel bir pay olarak sahip olmaz. Pahalı ya da renkli giysiler giymezler, en ucuz ve sade olanları giyerler. Banyoya beden zevki için asla girmezler, hastalık gereği nadiren girerler. Başkeşişe danışmadan hiçbir yere gitmezler, babanın işareti olmadan hiçbir şey almazlar. Beden beslensin ama zihin engellenmesin diye el işi yaparlar. El işi yaparken ilahi söylerler ve işin kendisini adeta ilahî bir kürek türküsüyle avuturlar.

13. Yaptıkları işi, onar kişinin başında bulundukları için dekan dedikleri kimselere teslim ederler. Böylece onlardan hiçbirini ne yiyecekte ne giyecekte ne de günlük ihtiyaç ya da sık görüldüğü gibi birbirinin hastalığı için gereken başka bir şeyde beden kaygısı sarar. Dekanlar bunları müdüre teslim eder; müdür büyük bir özenle her şeyi düzenler ve bedenin zayıflığı yüzünden onların hayatının gerektirdiğini sağlar, kendisi de baba dedikleri kişiye hesap verir. Anlayışlarıyla, sabırlarıyla ve ayırt edicilikleriyle seçkin, her şeyde yüce bu babalar, oğul dedikleri kimselere hiç kibre kapılmadan yol gösterirler: buyururken büyük bir otoriteyle, onlar da itaat ederken büyük bir istekle.

14. Hepsi gece gündüz sık sık, işaret verilince, acele adımlarla, belirli saatlerin duası için toplanırlar. Duayı yüreğin tam yönelmesiyle kutlarlar ve mezmurların sonuna kadar usanmadan devam ederler. Ayrıca her iki günde bir, henüz aç karnına Baba'yı dinlemek üzere bir toplantıda bir araya gelirler. Onu inanılmaz bir gayretle, derin bir sessizlikle dinlerler; konuşanın sözünün uyandırdığı duygularını inleyerek ya da ağlayarak belli ederler. Sonra büyük bir sessizlik içinde bedenlerini yalnız sağlığa yetecek kadar beslerler. Her biri tutumlulukla arzuyu ve oburluğu dizginler ki önlerindeki az ve en bayağı yiyeceğe karşı bile yürekleri ağırlaşmasın.

15. Böylece şehvetleri yenmeye yeterli olan şeyle yetinip yalnız etten ve şaraptan değil, karnın ve boğazın iştahını kışkırtan her şeyden uzak dururlar. El emeğinden ve yemekteki kısıtlamadan, zorunlu geçimi aşan her şey öyle özenle muhtaçlara dağıtılır ki artan hiçbir şey kalmaz. Bu kutsal askerliğin yoluna yalnız özgür insanlar değil, çoğu kez köle olup efendilerince bu sebeple azat edilenler ya da daha doğrusu bu sebeple azat edilecek olanlar da gelir.

16. Köy hayatından, zanaatkârlıktan ve halkın emeğinden de gelirler; ne kadar güçlü yetiştirildilerse o kadar başarıyla. Kabul edilmemeleri ağır bir suçtur. Bunlardan birçoğu gerçekten büyük ve örnek alınacak kişiler olmuştur. Çünkü Tanrı güçlüleri utandırmak için dünyanın zayıflarını, bilgeleri utandırmak için dünyanın akılsızlarını, dünyanın soysuzlarını ve olmayanları seçti ki olanlar hükümsüz kılınsın ve hiçbir beden Tanrı'nın önünde övünmesin (1. Korintliler 1:27–29).

2.16_2

Ægyptiorum lingua sarabaitæ, sive remobothitæ nuncupantur. Construunt enim sibi cellulas, easque falso nomine monasteria nuncupant, liberique ab imperio seniorum, arbitrio suo vivunt, certatim in operibus laborantes, non ut indigentibus distribuant, sed ut acquirant pecunias, quas recondant, et sicut ait de ipsis Hieronymus, quasi ars sit sancta, non vita, quidquid vendiderint, majoris est pretii. 10. Re vera (ut idem dicit) solent certare jejuniis, ut rem secreti victoriae faciant. Apud hos affectata sunt (inquit) omnia, fluxæ manicæ, caligae follicantes, vestis grossior, crebra suspiria, visitatio virginum, detractio clericorum, et si quando dies festus venerit, saturantur ad vomitum. 11. Inter cœnobium autem et monasterium ita distinguit Cassianus, quod monasterium possit etiam unius monachi habitatio nuncupari, cœnobium autem non nisi plurimorum. Quorum quidem conversationem, ut patrum educet institutio, breviter intimabo. Hi quippe ( ut prædictum est) contemptis primum ac desertis mundi hujus illecebris, in communi vita sanctissima congregati, simul agunt, viventes in orationibus, in lectionibus, in disputationibus, in vigiliis, in jejuniis, nulla superbia tumidi, nulla invidia lividi, sed modesti, verecundi, placati, concordissimam vitam sectantur, cogitationesque suas alterutrum revelantes, invicem discutiunt et corrigunt. 12. Nemo quidquam terrenum sorte peculiari possidet, pretiosis vel coloratis vestibus non induantur, sed vilissimis atque sinceris, lavacris nunquam utuntur ad delectationem corporis, sed raro propter necessitatem languoris; inconsulto abbate, nusquam progrediuntur, neque aliquid ab eis sine nutu paternæ jussionis assumitur: operantur autem manibus ea quibus corpus pasci possit, et adeo mens impediri non possit. Canunt autem manibus operantes et ipsum laborem, tanquam divino celeumate, consolantur. 13. Opus autem suum tradunt eis quos decanos vocant, eo quod sint denis præpositi, ut neminem illorum cura sui corporis tangat, neque in cibo, nec in vestimento, nec si quid aliud opus est, vel quotidianæ necessitati, vel mutuæ, ut adsolet, valetudini. Ipsi autem decani tradunt ea praeposito, praepositus autem, cum magna sollicitudine omnia disponens, præsto facit quidquid illorum vita propter imbecillitatem corporis postulat, rationem tamen etiam ipse reddit ei quem patrem vocant. Hi vero patres intellectu, tolerantia atque discretione insignes, omnibus rebus excelsi, nulla superbia consulunt his quos filios appellant, magna sua in jubendo auctoritate, magna illorum in obediendo voluntate. 14. Conveniunt autem omnes frequenter nocte dieque, dato signo, festina cum properatione, ad orationem solemnium horarum, celebrantes fixa intentione cordis, usque ad consummationem psalmorum sine fastidio persistentes. Item conveniunt, diebus singulis interpositis, dum adhuc jejuni sunt in collatione ad audiendum Patrem. Audiunt autem eum incredibili studio, summo silentio, affectusque animorum suorum, prout eos provocaverit disserentis oratio, vel gemitu, vel fletu significantes. Corpus deinde cum silentio magno reficiunt tantum quantum saluti necesse est, coercente unoquoque per parcimoniam concupiscentiam et gulam, ne gravetur eorum cor, vel in ea ipsa quae praesto sunt, parca et vilissima. 15. Itaque non solum a carnibus et a vino abstinent pro sufficientia domandarum libidinum, sed etiam ab omnibus quae ventris et gutturis provocant appetitum. Sane quidquid necessario victui superest ex operibus manuum et epularum restrictione, tanta cura egentibus distribuitur, ut nihil remaneat, quod abundaverit. Ad cujus Sanctæ militiae propositum veniunt non solum liberi, sed etiam plerumque et ex conditione servili, sed propter hoc a dominis liberati, vel propter hoc potius liberandi. 16. Veniunt quoque et ex vita rustica, et ex opificum exercitatione et ex plebeio labore, tanto utique felicius, quanto fortius educati. Quod si non admittantur, grave delictum est. Multi enim ex eo numero vere magni imitandique exstiterunt, nam propterea et infirma mundi elegit Deus, ut confunderet fortia, et stulta mundi elegit, ut confunderet sapientes, et ignobilia mundi, et ea quae non sunt, ut ea quæ sunt evacuentur, et non glorietur omnis caro coram Deo.

2.16_317. Aynı şekilde Tanrı'ya özenle ve iffetle kulluk eden kadınların manastırları da vardır. Bunlar konutlarında erkeklerden olabildiğince uzak ve ayrı yaşarlar, yalnız kutsallığın dindar sevgisi ve faziletin taklidiyle birbirlerine bağlıdırlar. Onlara gençlerden hiç kimse yaklaşamaz, en ağırbaşlı ve en sınanmış yaşlılar bile muhtaç oldukları gerekli şeyleri vermek için yalnız giriş kapısına kadar gelebilirler. Başlarında en ağırbaşlı ve en sınanmış kadınlar bulunur; bunlar yalnız ahlâkı düzenlemekte değil, zihinleri eğitmekte de ustadır ve buna hazırdır. Bedenlerini yün işleriyle çalıştırır ve beslerler, giysileri keşişlere verir, onlardan da karşılık olarak geçimlerine gerekli olanı alırlar. Bakirelerin ve keşişlerin manastırlarının bu ahlâkı, bu hayatı, bu kurumu tuttuğu görülür.

18. Keşişler alçakgönüllülüğe göre seçilir. Çünkü birçoğunu boş övgü hastalığı lekeler, birçoğunu perhiz şişirir, ilim yükseltir. İyi şeyler yaparlar ama ün için, ebedî hayat için değil; ya övgünün şanını ister ya da arzuladıkları şerefin doruğuna ulaşmak isterler. Bunların arasında sık sık anlaşmazlık çıkar, kardeşlerin ilerlemesine karşı hasedin morluğu doğar, geçici şeylere aşk yayılır. Yeryüzü arzularının peşinden o kadar açgözlülükle koşarlar ki insanların gözü önünde de utanmadan yaparlar. Böyle kimselere asla keşiş dememek gerekir; çünkü Tanrı'ya yalnız sözle bağlıdırlar, işle değil.

2.16_3
  1. Simili quoque modo exstant et cœnobia feminarum Deo sollicite casteque servientium, quæ in habitaculis suis segregatae ac remotæ a viris quam longissime pia tantum sanctitatis charitate junguntur, et imitatione virtutis. Ad quas juvenum nullus accessus est, neque ipsorum quamvis gravissimorum et probatissimorum senum, nisi usque ad vestibulum necessaria praebendi, quibus indigent, gratia. His præsunt singulæ gravissimæ ac probatissimae, non tantum instituendis componendisque moribus, sed etiam instruendis mentibus peritae, atque paratæ. Lanificio etiam corpus exercent atque sustentant, vestesque ipsas monachis tradunt, ab his invicem quod victui opus est resumentes. Hos mores, hanc vitam, hanc institutionem tenere videntur coenobia virginum ac monachorum. 18. Monachi autem secundum humilitatem eliguntur. Multos enim ex eis cenodoxiæ morbus commaculat, multos abstinentia inflat et extollit scientia. Faciunt enim bona, sed propter famam, non propter vitam æternam, scilicet, ut aut affectent gloriam laudis, aut perveniant ad fastigium desiderati honoris. Inter hos saepius discordia oboritur, invidiaeque livor de fraternis profectibus gignitur, amor temporalium rerum grassatur, sequentes terrenas concupiscentias tanto inhianter quanto saepius et ante humanos oculos impudenter. Tales itaque nequaquam monachi vocandi sunt, quia Deo sola professione, non actione, junguntur.
2.1717. Tövbe Edenler Üzerine

1. Tövbe edenlere ilk örneği Eyüp verdi. Ölümlerden ve belalardan sonra hâlâ kendini suçlayarak çula ve küle bürünüp pişmanlık yasına girdi ve şöyle dedi: Bu yüzden kül ve toz içinde tövbe ediyorum (Eyüp 42:6). Ondan sonra Davut bize tövbenin dersini verdi. Ağır bir yarayla düşmüşken, günahını peygamberden duyunca hemen pişman oldu ve suçunu tövbe itirafıyla iyileştirdi (2. Samuel 12).

2. Ninovalılar ve başka birçokları da günahlarını itiraf edip tövbe ettiler. Kendi eski hâllerinden hoşnut olmadılar, Tanrı aracılığıyla oldukları hâlle ona hoş geldiler (Yunus 3). Tövbe yaranın ilacı, kurtuluşun ümididir; günahkârlar onunla kurtulur, Tanrı onunla merhamete çağrılır. O zamanla değil, yasın ve gözyaşının derinliğiyle ölçülür. Poenitentia adını, ruha işkence eden ve teni öldüren poena'dan, yani cezadan alır.

3. Tövbe edenler saçlarını ve sakallarını uzatırlar ki günahkârın başını ağırlaştıran suçların çokluğunu göstersinler. Çünkü saçlar kusurların yerine alınır. Yazıldığı gibi: Herkes günahlarının saçlarıyla bağlanır (Süleyman'ın Özdeyişleri 5:22). Havari'nin dediği gibi, erkeğin saç uzatması onun için utançtır (1. Korintliler 11:14). Tövbe edenler de günahlarının karşılığı olarak bu utancı üstlenirler.

4. Çul üzerinde yere kapanmalarına gelince, çul, sola konacak oğlaklar yüzünden günahların hatırlanmasıdır. Bu yüzden itiraf ederken çul üzerinde yere kapanırız; sanki Günahım daima karşımdadır (Mezmur 51:3) der gibi. Küle bulanmaları ise ya kül ve toz olduklarını hatırlamaları içindir ya da toz, yani kâfir oldukları içindir. Tanrı'dan uzaklaşan ve kötü işleriyle Yaratıcı'yı gücendiren o ilk suçlu insanlar da ilk alındıkları toza döndüler. Tövbe eden günahına çul ve kül içinde ağlaması yerindedir: çulda sertlik ve günahların batması, külde ise ölülerin tozu gösterilir.

5. İkisinde de tövbe etmemiz bu yüzdendir: çulun batmasıyla suç işleyerek düştüğümüz kusurları tanıyalım, külün tozuyla günah işleyerek vardığımız ölüm hükmünü tartalım. Katolik Kilise tövbenin çaresini bağışlanma ümidiyle güvenle uygulatmayı üstlenir. Benzersiz bir gelenekle bildirilen ve tekrarlanmasını özenle yasakladığı tek vaftiz ayininden sonra, yardım olarak tövbenin şifalı çaresini yerine koyar.

6. Bu çareye herkesin muhtaç olduğunu bilmesi gerekir; insan zaafının bu hayatta kaçınamayacağımız günlük aşırılıkları için. Bu da onların makamı korunarak yapılır: kâhinler ve Levililer bunu yalnız Tanrı tanıklığında yapar, ötekiler Tanrı önünde kâhinin törenle tanıklığıyla. Böylece verimli itiraf, atılgan bir isteğin ya da bilgisizlik yüzünden ihmalin bulaştırdığı şeyi örtsün. Vaftizde bütün suçların bağışlandığına ve şehitlikle hiçbir günahın hesaba yazılmadığına inandığımız gibi, tövbenin verimli pişmanlığıyla da bütün günahların silindiğini kabul edelim. Çünkü tövbe edenlerin gözyaşları Tanrı katında vaftiz yerine sayılır. Bu yüzden suçlar ne kadar büyük ve ağır olursa olsun, onlarda Tanrı'nın merhametinden ümit kesilmemelidir.

7. Yukarıda söylendiği gibi, pişmanlık işinde zamanın ölçüsünden çok acının ölçüsüne bakılmalıdır; çünkü Tanrı ezilmiş ve alçaltılmış yüreği hor görmez (Mezmur 51:17). Bununla birlikte, günah işlerken gem almamış zihnin kötülüğe yönelişi ne kadar büyükse, ağlamadaki adanmışlık da o kadar büyük olmalıdır. Tövbe iniltisi iki türlüdür: ya kötü yaptığımıza ağlarken ya da yapmamız gerekeni yapmazken. Gerçekten tövbe eden, geçmişin tövbesini ihmal etmeyen ve tövbesi gerekecek şeyler yapmayandır. Durmadan gözyaşı döküp yine günah işlemeyi bırakmayanın ise yası vardır ama temizlenmesi yoktur.

8. Tanrı'nın lütfuyla tövbeye dönenler, ıslah olduktan sonra terk ettikleri kusurlar yeniden yüreklerini yoklarsa sarsılmamalıdır. Böyle bir düşünce rızaya ya da işe dönüşmezse iyi hayata zarar veremez. Kusurlar tamamlanmadan düşüncelerine katlanmak hüküm için değil sınanma içindir; tehlikeye atılmanın değil, faziletin artmasının fırsatıdır. Biri sonuna doğru tövbe ederek kötü olmayı bırakırsa hayatının son sınırında olduğu için ümidini kesmemelidir. Çünkü Tanrı önceden nasıl olduğumuza değil, hayatın sonuna doğru nasıl olduğumuza bakar.

2.17

CAPUT XVII. De pænitentibus. 1. Poenitentibus Job exemplum primus exhibuit, quando post funera vel flagella adhuc in sui redargutione etiam in cilicio et cinere lamenta pœnitudinis sumpsit, dicens: Idcirco ago pœnitentiam in favilla et cinere (Job. XLII, 6). Post hunc nobis David pœnitentiæ magisterium præbuit, quando gravi vulnere lapsus, dum audisset a propheta peccatum suum, confestim poenituit, et culpam suam pœnitentiæ confessione sanavit (II Reg. XII). 2. Sic Ninivitae, et alii multi peccata sua confessi sunt, et pœnitentiam egerunt, displicuerunt sibi quales fuerint, et quales per Deum facti sunt illi placuerunt (Jonæ III). Est autem pœnitentia medicamentum vulneris, spes salutis, per quam peccatores salvantur, per quam ad misericordiam Deus provocatur, quæ non tempore pensatur, sed profunditate luctus et lacrymarum. Pœnitentia nomen sumpsit a poena, qua anima cruciatur et caro mortificatur. 3. Hi vero qui poenitentiam agunt, proinde capillos et barbam nutriunt, ut demonstrent abundantiam criminum, quibus caput peccatoris gravatur. Capilli enim pro vitiis accipiuntur, sicut scriptum est: Crinibus peccatorum suorum unusquisque constringitur (Prov. v, 22). Vir quippe si comam nutriat, ignominia est illi, ut ait Apostolus (I Cor. XI). Ipsam ergo ignominiam suscipiunt poenitentes pro merito peccatorum. 4. Quod vero in cilicio prosternuntur, per cilicium quippe recordatio est peccatorum propter hœdos ad sinistram futuros. Inde ergo confitentes in cilicio prosternimur, tanquam dicentes: Et peccatum meum contra me est semper Quod autem cinere asperguntur, vel ut sint memores quia cinis et pulvis sunt; vel quia pulvis, id est, impii facti sunt; unde et illi prævaricatores primi homines recedentes a Deo, malisque factis offendentes Creatorem, in pulverem, unde primo sumpti sunt, redierunt. Bene ergo in cilicio, et cinere poenitens deplorat peccatum, quia in cilicio asperitas est, et punctio peccatorum, in cinere autem pulvis ostenditur mortuorum. 5. Et idcirco in utroque pœnitentiam agimus, ut et punctione cilicii agnoscamus vitia, quæ per culpam commisimus: et per favillam cineris perpendamus mortis sententiam, ad quam peccando pervenimus. Poenitentiae autem remedium Ecclesia catholica in spe indulgentiae fidenter alligat exercendum. Et post unum baptismi sacramentum, quod singulari traditione commendatum sollicite prohibet iterandum, medicinali remedio pœnitentiæ subrogat adjumentum. 6. Cujus remedii egere se cuncti agnoscere debent pro quotidianis humanæ fragilitatis excessibus, sine quibus in hac vita esse non possumus: horum duntaxat dignitate servata, ita ut a sacerdotibus et Levitis, Deo tantum teste, fiat; a caeteris vero, antestante coram Deo solemniter sacerdote, ut hoc tegat fructuosa confessio quod temerarius appetitus aut ignorantiae notatur contraxisse neglectus. Ut sicut in baptismo omnes iniquitates remitti, vel per martyrium nulli peccata credimus imputari, ita per pœnitentiæ compunctionem fructuosam universa fateamur deleri peccata. Lacrymae enim pœnitentium apud Deum pro baptismate reputantur. Unde quamlibet magna sint delicta, quamvis gravia, non tamen est in illis Dei misericordia desperanda. 7. In actione autem pœnitudinis (ut supra dictum est) non tam consideranda est mensura temporis quam doloris; cor enim Contritum et humiliatum Deus non spernit. Verumtamen quanta in peccando fuit ad malum abruptæ mentis intentio, tanta necesse est in lamentatione devotio. Duplex est autem pœnitentiæ gemitus, vel dum plangimus quod male gessimus, vel dum non agimus quod agere debebamus. Ille autem vere pœnitentiam agit, qui nec pœnitentiam præteritorum negligit, nec adhuc pœnitenda committit. Qui vero lacrymas indesinenter fundit, et tamen peccare non desinit, hic lamentum habet, sed mundationem non habet. 8. Si qui autem per gratiam Dei ad poenitentiam convertuntur, perturbari non debent si rursus post emendationem relicta vitia cor pulsent, dum non possint bonae conversationi nocere, si talis cogitatio non erumpat in consensum, vel opera. Ferre enim sine perfectione vitiorum cogitationes non est ad damnationem, sed ad probationem; neque est occasio subeundi discriminis, sed potius augendæ virtutis. Nam et si quis circa finem suum per pœnitentiam desinat esse malus, non ideo debet desperare, quia in termino est ultimo vitæ, quoniam Deus non respicit quales antea fuimus, sed quales circa finem vitæ existimus.

2.17_29. Her insanı sonuna göre ya aklar ya da hüküm giydirir. Yazıldığı gibi: O yeryüzünün uçlarını yargılar (1. Samuel 2:10). Başka yerde: Yaşayanların sonunu o görür (Eyüp 28:24). Bu yüzden insanın sonuna doğru tövbe pişmanlığıyla aklanabileceğinden şüphe etmeyiz. Ama bu nadiren olduğundan korkmak gerekir: umulan dönüş sona ertelenirse, tövbe yardıma gelmeden ölüm yakalar. Bu yüzden sonda dönüş iyi olsa da, bu hayattan daha güvenle geçmek için sondan çok önce yapılan dönüş çok daha iyidir.

2.17_2
  1. Ex fine enim suo unumquemque aut justificat, aut condemnat, sicut scriptum est: Ipse judicat extrema terræ (I Reg. II, 10); et alibi: Viventium finem ipse considerat (Job. XXVIII, 24). Proinde non dubitamus circa finem justificari hominem per pœnitentiæ compunctionem. Sed quia raro id fieri solet, metuendum est, ne, dum ad finem differtur conversio sperata, ante occupet mors quam subveniat poenitentia. Quare etsi bona est ad extremum conversio, tamen multo melior est quæ longe ante finem agitur, ut ab hac vita securius transeatur.
2.1818. Bakireler Üzerine

1. Şimdi kutsal bakirelik bütünlüğünün ne olduğunu ve bu kadar kutsal bir yolun gayretinin kimden çıktığını kısaca anlatayım. Eski Ahit'e gelince, iffetin ve perhizkârlığın iyiliğine ilk gayret edenlerin İlyas, Yeremya ve Daniel olduğu bilinir. Yeni Ahit'e gelince, bakir erkeklerin başı Mesih, bakire kadınların başı Meryem'dir. Onların öncüsü odur; bakirenin oğlu ve bakirelerin güveyi olan başımızın annesi odur. Oradan kutsal erkek ve kızların alayları, sürekli perhizkârlığın izleyicileri filizlendi. Kendilerini yalnız bedende değil, arzunun kökünde de hadım ederek terbiye ettiler. Yeryüzü ölümlülüğünde göksel ve melekî hayatı tefekkür ediyor, çürüyen tende sürekli bozulmazlığı koruyorlar. Tenin bütün verimliliği ve evliliğin bütün iffeti bunların önünde geri çekilir.

2. Havari'nin dediği gibi, bütün Kilise'nin kendisi tek erkeğe nişanlanmış bir bakire iken (2. Korintliler 11:2), bütün Kilise'nin sonda koruyacağını tenin kendisinde koruyan uzuvları ne kadar daha büyük şerefe layıktır? Ama bakirelik öyle övülsün ki evlilik kınanmasın. Çünkü iyi olanı lanetlememek, daha iyi olanı eklemek gerekir. Mesih'in gelişinden önce evlilikler Tanrı'nın hoşuna gitti, gelişinden sonra bakirelik. Tanrı'nın ilk hükmü büyümeyi ve doğurmayı buyurdu, ikincisi perhizkârlığı öğütledi. Çünkü Büyüyün ve çoğalın (Tekvin 1:28) sözüne artık yer yoktur. Başka bir ses gelip demiştir ki: Hamilelerin ve emzirenlerin vay hâline! (Luka 21:23). Ve yine: Zaman artık daralmıştır. Bundan sonra karısı olanlar yokmuş gibi olsun (1. Korintliler 7:29).

3. Yanılmıyorsam, bunlar tek ve aynı Tanrı'nın bildirimidir. O zaman Tanrı başlangıçta soyun tohumunu saldı, dünya dolsun diye evliliklerin dizginlerini gevşetti. Şimdi zamanların sonunda saldığını sıktı ve izin verdiğini geri aldı. Bu yüzden Süleyman ruhla önceden görerek der ki: Sarılmanın vakti var, sarılmaktan uzak durmanın vakti var (Vaiz 3:5). Eski buyruğa göre yeryüzü doğumlarla dolsun, yeni buyruğa göre gök perhizkârlık ve bakirelikle dolsun. Bakirelik o kadar zor ve yüce bir ödüle sahiptir ki havariler bir yerde Erkeğin kadına durumu böyleyse evlenmemek daha iyidir deyince Rab şöyle cevap verdi: Anlayabilen anlasın (Matta 19:10–12).

4. Demek ki perhizkârlar için bir buyruk değil, bir öğüt vardır. Bakirelik zorunluluk olsun diye yükletilmez, irade işi olabilsin diye övülür. Havari tanıklık eder: Bakireler için Rab'bin buyruğu bende yoktur, ama Tanrı'nın bilgisine sahip biri olarak öğüt veriyorum. Yakın zorunluluk yüzünden bunu iyi sayarım; çünkü insanın böyle olması iyidir (1. Korintliler 7:25–26). Ama tenin ayartmasına dayanamayanlar evliliğin limanını aramak zorundadır. Aynı Havari der ki: Kendini tutamayan evlensin; evlenmek yanmaktan iyidir. Yine: Evlenirsen günah işlemiş olmazsın; bakire de evlenirse günah işlemiş olmaz (1. Korintliler 7:9, 28). Daha büyük olmak istemiyorsan hiç değilse daha küçük ol, çünkü iraden özgürdür.

5. Evlilik günah değildir, ama evlenenler dünya kaygısı yüzünden Tanrı'nın kanununu güçlükle koruyabilirler. Evlenirlerse günah işlemezler dediği de başkalarıdır: Tanrı'ya iffet adağı yapmamış olanlar. Yürekte bile söz vermiş olan kimse başka türlü yaparsa hüküm giyer; çünkü Havari'nin dediği gibi ilk sözünü hükümsüz kılmıştır (1. Timoteos 5:12). Tabiatça helal olanı adakla kendine haram etmiştir. Hananya ile Safira gibi: mülklerinin bedelinden bir şey alıkoymak onlara helal değildi; bu sebeple ani ölümle yere serildiler (Elçilerin İşleri 5).

6. İncil'de bakirelerin türlü çeşitleri anılır. Ama krallığın mülkü özellikle Tanrı aşkı için kendini hadım edenlere, yani imkânsızlığın zorunluluğuyla değil, iradeyle perhizkâr olanlara ayrılmıştır. Rab'bin konuşmasında şöyle yazılıdır: Böyle doğan hadımlar vardır, insanlar tarafından hadım edilenler vardır, göklerin krallığı için kendilerini hadım edenler vardır (Matta 19:12). Peygamber Yeşaya aracılığıyla bunlara, evinde ve surlarında oğullardan ve kızlardan çok daha iyi, adlı bir yer vereceğini söyler (Yeşaya 56:5).

7. Böyle doğanlar ya da

2.18

CAPUT XVIII. De virginibus. 1. Nunc autem quæ sit sacræ virginitatis integritas, vel a quo tam sancti propositi studium sit exertum, breviter intimabo. Quantum enim ad Vetus Testamentum attinet, Elias, Jeremias et Daniel castitatis et continentiæ bono primi studuisse noscuntur. Quantum vero ad Novum, virorum virginum caput est Christus, feminarum virginum caput est Maria. Ipsa earum auctrix, ipsa mater nostri capitis, qui est virginis filius, et virginum sponsus. Inde agmina virorum et puellarum sanctarum, inde sectatores et sectatrices perpetuæ continentiæ pullularunt, castigantes se, nec solum in corpore, sed etiam in ipsa concupiscentiæ radice castrantes, cœlestemque atque angelicam vitam in terrena mortalitate meditantes, atque in carne corruptibili incorruptionem perpetuam retinentes, quibus cedit omnis fecunditas carnis, omnis pudicitia conjugalis. 2. Nam cum et ipsa universa Ecclesia virgo sit, desponsata uni viro, sicut dicit Apostolus (II Cor. XI), quanto digniora honore sunt membra ejus, quæ hoc custodiunt etiam in ipsa carne quod tota custodit in fine? Sic tamen laudetur virginitas, ne nuptiæ condemnentur. Oportet enim non damnare quod bonum est, sed addere quod melius est. Ante adventum quippe Christi conjugia placuere Deo, post adventum virginitas. Prima enim Dei sententia crescere et generare præcepit, secunda continentiam suasit. Non enim jam locus est voci illi: Crescite, et multiplicamini (Gen. I, 28). Quia jam alia vox supervenit, dicens: Væ prægnantibus et nutrientibus (Luc. XXI 23). Et illud: Tempus jam in collecto est. Restat ut qui uxores habent, tanquam non habentes sint (I Cor. VII). 3. Et nisi fallor, unius ejusdemque Dei pronuntiatio est. Tunc quidem Deus in primordio sementem generis emisit, indultis conjugiorum habenis, donec mundus repleretur; nunc vero sub extremitatibus temporum compressit quod emiserat, et revocavit quod indulserat. Unde et Salomon prævidens in spiritu ait: Tempus amplexandi, tempus longe fieri ab amplexu (Eccle. III, 5). Quia praecepti veteris est ut terra procreationibus impleretur, novi autem ut continentia atque virginitate cœlum adimpleatur. Quam tamen adeo ardui sublimisque praemii esse constat, ut dicentibus apostolis quodam loco: Si sic est hominis causa cum muliere, non expedit nubere, responderit Dominus: Qui potest capere capiat (Matth. XIX). 4. Non ergo praeceptum de continentibus, sed suasio est; nec injungitur virginitas, ut sit necessitatis, sed ut voluntatis possit esse, laudatur, Apostolo protestante: « De virginibus autem praeceptum Domini non habeo, sed consilium do, tanquam et ipse scientiam Dei habens. Existimo enim hoc bonum esse propter instantem necessitatem, quoniam bonum est homini sic esse » (I Cor. VII). At vero qui tentationem carnis non tolerant, necesse est ut portum conjugii petant, unde et idem Apostolus: Qui se (inquit) non continet nubat: melius est enim nubere quam uri. Et iterum: Si acceperis uxorem, non peccasti; si nupserit virgo, non peccavit. Et si non vis major esse, esto vel minor, quia liberæ voluntatis es. Nuptiæ enim peccatum non sunt, sed per sollicitudinem mundi qui nubunt legem Dei servare vix possunt. Aliter illos dicit non peccare, si nubant qui nondum voverint Deo castitatem. Cæterum vel qui in corde suo promisit, si aliud fecerit, habet damnationem, quia primam fidem, sicut ait Apostolus, irritam fecit. Quod enim erat per naturam licitum, per votum sibi fecit illicitum, sicut Ananias et Sapphira, quibus de pretio possessionis suæ retinere nihil licuit, ob quam causam et subita morte prostrati sunt (Act. V). 6. In Evangelio autem virginum diversa genera memorantur, sed illis specialiter regni possessio deputatur, qui se amore Dei castraverunt, id est, non quos impossibilitatis necessitas cogit, sed quos voluntas fecit continentes. Sic enim scriptum est, Domino disputante: « Sunt enim spadones qui ita nati sunt; sunt et alii qui ab hominibus facti sunt, et sunt qui se ipsos castraverunt propter regnum coelorum » (Matth. XIX). Quibus etiam per Isaiam prophetam dicit se daturum in domo sua et in muris suis locum nominatum meliorem multo quam filiorum ac filiarum (Isai. LVI). 7. Nam illis qui sic nascuntur, aut quibus ipsum

2.18_2üreme uzvu güçten düşürülmüş olup doğuramayanlar (güçlülerin ve kralların hadımları gibi) için Hıristiyan olmaları ve Tanrı'nın buyruklarını korumaları yeter; ancak ellerinden gelse evlenecek olarak. Bu yüzden Tanrı'nın evinde öteki evli inananlarla eşit sayılırlar; çünkü göklerin krallığı için değil, dünya için hadım edilmişlerdir. Eş almamaları ruhun faziletinden değil, tenin zorunluluğundandır.

8. Bakirelerde kutsallık armağanının ne kadar büyük olduğu şundan bellidir: Yuhanna bile yalnız kadınlarla birleşerek kirlenmemiş olanların Kuzu'nun izlerine sarılacağını yazar (Vahiy 14:4). Bunlar bedende bozulmamış bakirelik, tende çiğnenmemiş iffet sahibi, on iki kere on iki bin kutsal lir çalandır; Kuzu nereye giderse izlerler. Onu ancak bakirelik izlemeye cüret eder ya da güç yetirir. Bedenin bakireliğini yitirmiş öteki inananlar da Kuzu'yu izlerler; ama gittiği her yere değil, güçlerinin yettiği yere kadar.

9. Bu yüzden bu kadar büyük kutsallık armağanı kibirle bozulmasın diye sakınmak gerekir. Çünkü bakirelik birçoklarını yükseltir, perhizkârlık kabartır. Güvenle söylüyorum: alçakgönüllü evliler, kibirli bakirelerden daha kolay izler Kuzu'yu; gittiği her yere değilse de güçlerinin yettiği yere kadar. Yanına yaklaşmak istemediği kimseyi kişi nasıl izler? Yumuşak ve yüreği alçak olduğunu öğrenmek için yanına gelmediği kimseye nasıl yaklaşır? Öyleyse bakireler yücelik yolunda yürüsünler, alçakgönüllülük ayağıyla Mesih'i izlesinler, ateşle adadıkları şeyi sebatla tutsunlar. Söz verdikleri ve korudukları bütünlüğe öteki ahlâkları da uysun; yoksa bakirelik şüphesiz boş ve anlamsız kalır. Bakireliğe iyi işler eklenirse insanlara melekî hayatı, yeryüzüne göğün ahlâkını gösterirler.

10. Gerçekten bakire sayılacak olanlar, perhizkârlığa öyle hizmet edenlerdir ki hiçbir suçla ve dünyevi kaygının hiçbir yüküyle ağırlaşmazlar. Evlilik bağı dünya kaygısını doğurur. Pavlus öğretir: Sizin kaygısız olmanızı isterim. Karısı olmayan Tanrı'ya ait şeylerle, Tanrı'nın hoşuna nasıl gideceğiyle kaygılanır; karısı olan ise dünyaya ait şeylerle, karısının hoşuna nasıl gideceğiyle kaygılanır (1. Korintliler 7:32–33). Buradan anlaşılır ki dünyevi kaygıların engellediği böyle bir perhizkârlık adağı Tanrı'nın hoşuna gidemez. Dünya kaygılarına bağlı olanların tensel fiilden uzak olması bir fayda sağlamaz; ancak kendilerine daha büyük azap kazanırlar, çünkü teni yenebilenler dünyayı yenememiştir.

11. Peki bakire kadınlar takdis sırasında neden örtülür? Sebebi şudur: kilise basamaklarına ya da vazifelerine kadınlar asla yazılmaz. Kilisede konuşmaları ya da önderlik etmeleri de izinli değildir, ayrıca dokunmaları ya da sunmaları da; hiçbir erkek görevinin ya da kâhin vazifesinin kurasını kendilerine mal edemezler. Yalnız şu vardır: bakire olduğu ve tenini kutsamaya karar verdiği için ona örtü izni verilir; kiliseye dikkat çeken ve seçkin biri olarak girsin, başının özgürlüğüyle kutsanmış bedenin şerefini göstersin ve başının üstünde, bakirelik şanının tacı gibi, serpuş taşısın diye.

2.18_2

virile membrum debilitatur, ut generare non possint (sicut sunt eunuchi potentum et regum) sufficit utique quod Christiani sunt, et Dei præcepta custodiunt, eo tamen proposito, ut conjuges, si potuissent, haberent, ideoque cæteris conjugatis in domo Dei fidelibus adæquantur, quia castrati sunt propter saeculum, non propter regnum coelorum; neque enim uxores animi virtute, sed carnis necessitate non ducunt. 8. Quantum autem sit in virginibus sanctitatis donum, ut etiam Joannes eos tantum Agni vestigiis inhærere præscribat qui contaminati mulierum conventibus non fuerint (Apoc. XIV)? Ipsi enim sunt duodecies duodena millia sanctorum citharœdorum illibatae virginitatis in corpore, inviolatæ castitatis in carne, qui sequuntur Agnum, quocunque ierit, quem nemo sequi vel audet, vel valet, nisi tantum virginitas. Sequuntur itaque Agnum et cæteri fideles, qui virginitatem corporis amiserunt, sed non quocumque ierit, sed quo usque ipsi potuerunt. 9. Unde, ne tantae sanctitatis donum superbia corrumpatur, cavendum est; multos enim extollit virginitas, elevat continentia, fidenter dico, facilius sequuntur Agnum, et si non quocunque ierit, certe quousque potuerint, conjugati humiles quam superbientes virgines. Quomodo enim sequitur, ad quem non vult accedere? Aut quomodo accedit, ad quem non venit ut discat quoniam mitis est et humilis corde? Pergant ergo viam sublimitatis virgines, pede humilitatis sequantur Christum, tenendo perseveranter quod voverunt ardenter; ita ut professae ac servatæ integritati cæteris etiam moribus congruant, sine quibus procul dubio otiosa et inanis manet virginitas. Boni enim actus si addantur virginitati, angelicam vitam hominibus et cæli mores exhibent terris. 10. Illæ ergo virgines esse probantur, quae sic continentiae inserviunt, ut nullis criminibus nulloque terrenæ solicitudinis onere prægraventur. Curam enim mundi conjugalis copula gignit, Paulo docente, qui ait: Volo autem, vos sine sollicitudine esse. Qui sine uxore est sollicitus est quæ Dei sunt, quomodo placeat Deo; qui autem cum uxore est, sollicitus est quæ sunt mundi, quomodo placeat uxori ( I Cor. VII); unde agnoscitur non posse placere Deo hujusmodi continentiæ votum, quod præpeditur sæcularium impedimento curarum. Nihil enim expeditos prodest esse ab actione carnis, qui illigantur sæcularibus curis. Nisi tantum quod sibi majora acquirunt supplicia pro eo quod saeculum minime vincunt, qui carnem vincere potuerunt. 11. Quæritur autem cur feminae virgines in benedictione velentur? Quarum hæc causa est. In gradibus enim vel officiis ecclesiasticis feminæ nullatenus præscribuntur, nam neque permittitur eis loqui in ecclesia vel ducere, sed neque tangere vel offerre, neque ullius virilis muneris aut sacerdotalis officii sortem sibi vendicare. Ideoque hoc tantum, ut quia virgo est, et carnem suam sanctificare proposuit, idcirco velaminis venia fit illi, ut in ecclesiam notabilis vel insignis introeat, et honorem sanctificati corporis in libertate capitis ostendat, atque mitram, quasi coronam virginalis gloriæ, in vertice præferat.

2.1919. Dullar Üzerine

1. Dulların pek çok örneği vardır. Kutsal Kitap'ta okuduğumuz ilk dul Naomi'dir (Rut 1). İlyas'ın yanına gönderildiği yazılı olan dul (1. Krallar 17) ile Elişa'yı evine kabul edip ona yiyecek veren Şunemli dul da onlardandır (2. Krallar 4). Asurluların başkomutanı Holofernes'e karşı zafer kazanan ve düşmanı alt ettikten sonra namusunu lekesiz geri getiren o hayranlık uyandırıcı dul Yudit de ortadadır (Yudit 13). Yeni Ahit'te okuduğumuz ilk dul ise Hanna'dır: Rab'bi daha bebekken tanımış, sözünü işitmeden önce tanrılığının lütfunu tanımaya layık görülmüştür (Luka 2).

2. Dulluk mertebesi bakirelikle neredeyse bitişiktir; bu sebeple bir bakirenin doğurduğu Mesih'i ilk tanıyan bir dul olmuştur. Demek ki bakire, el değmemiş olduğu için mesuttur; dul, tecrübe etmiş olduğu için daha güçlüdür. Tanrı katında ikisinin de mükâfatı vardır: biri daha büyük, öteki onun ardından gelir. Havari, tek evliliğin yatağı son bulduktan sonra artık cinsel hayattan vazgeçen kadına dul der. Çünkü şöyle der: Dul olarak seçilecek kadın altmış yaşından aşağı olmasın, tek kocanın karısı olsun (1. Timoteos 5:9). Bundan çıkan sonuç şudur: birçok kocaya bağlanmış kadın gerçek dul adını taşıyamaz.

3. Dulların nasıl olması gerektiğini de yine Havari şu sözlerle anlatmıştır: İyi işlerde tanıklık edilmişse (elbette Tabita gibi, Elçilerin İşleri 9), çocuk yetiştirmişse (Tanrı için demek istiyor), konuk ağırlamışsa, kutsalların ayaklarını yıkamışsa, sıkıntı çekenlere (yani hastalara ya da zindandakilere) hizmet etmişse, her iyi işin ardından gitmişse. Böylece hepsini kısaca bağlamış olur: her şeyde yaşayış örneği olsunlar. Bir de şöyle der: Yaşlı kadınlar da aynı şekilde kutsal bir kılık içinde olsunlar (Titus 2:3); yani yürüyüşleri, hareketleri, yüzleri, sözleri, suskunlukları kutsal bir perhizkârlığın vakarını taşısın.

4. Ardından şunu eklemiştir: İftiracı olmasınlar, çok şaraba kul olmasınlar, azıyla yetinsinler. Çünkü bedenin azgınlığından soğumuş olan bu yaşlar, şehvetin yerine şaraba düşkün olur. Sonra şöyle eklenir: İyi öğretsinler ki [genç kadınlara] akıllılığı öğretsinler. Onlara öğretmeye izin vermiştir, ama kadınlara öğretmeye; bunu da kilisede değil, özel olarak. Çünkü bu cins kadıncıklar genellikle gevezedir. Bu yüzden Havari bazı dulları meraklı ve çenesi düşük diye de eleştirir ve bu kusurun boşluktan geldiğini söyler: Aynı zamanda boş gezip evleri dolaşmayı da öğrenirler (1. Timoteos 5:13). Yani ne bir korkunun zaptı altındadırlar ne de kocanın gücüne bağlıdırlar; yalnız boş gezmekle kalmaz, meraklılıkla dolaşır, söylememeleri gereken şeyleri söylerler.

5. Havari, perhizkârlık adağından sonra evlenmek isteyen dulların hüküm altında olduğunu da açıkça bildirir: Mesih'e karşı azgınlaştıklarında evlenmek isterler; ilk sözlerini hükümsüz kıldıkları için hüküm giyerler, yani ilk adadıkları şeyde durmadıkları için. Yine de "evlenirler" demiyor, "evlenmek isterler" diyor; çünkü birçoğunu evlenmekten alıkoyan şey, seçkin bir kararın sevgisi değil, açık bir rezalete düşme korkusudur.

6. Şu hâlde evlenmek isteyip de cezasız kalamayacakları için evlenmeyen bu kadınların, yanmaktansa, yani arzunun gizli alevinde tükenmektense, hiç adak adamayıp evlenmeleri daha iyi olurdu (1. Korintliler 7:9). Adaklarından pişmandırlar, rezil olmaktan da çekinirler. Yüreklerini düzeltip Tanrı korkusuyla şehveti yeniden yenmezlerse, keyif içinde yaşadıkları takdirde ölü sayılmalıdırlar. Bu sebeple Havari der ki: Keyif içinde yaşayan kadın, yaşarken ölüdür (1. Timoteos 5:6). Çile ve oruçlar içinde yaşasa bile, yürekte bir düzelme yoksa ve bunlar düzelmeye değil gösterişe hizmet ediyorsa durum aynıdır.

2.19

CAPUT XIX. De viduis. 1. Viduarum multa exempla sunt, quarum prima in Scripturis legitur Noemi (Ruth. I), et vidua, ad quam Elias missus esse scribitur (III Reg. XVII), et vidua Sunamitis, quae solebat Elissæum recipere, et victum illi administrare (IV Reg. IV). Exstat et Judith illa admirabilis vidua, quæ de Holoferne Assyriorum principe triumphavit, salvumque pudorem, hoste devicto, revexit (Judith. XIII) In Novo autem Testamento Anna prima vidua legitur, quæ Dominum cognovit infantem, quæ meruit gratiam divinitatis ejus agnoscere, antequam potuisset verbum ejus audire (Luc. II). 2. Cujus quidem gradus virginitati pene conjunctus est; unde et Christum, quem virgo peperit, vidua prima cognovit. Felix ergo virgo, quia intacta; fortior vidua, quia experta: utrisque tamen est apud Deum merces: major illa, subsequens ista. Illam autem viduam Apostolus vocat, quæ post unius conjugii torum interceptum exinde sexui renuntiat. Dicit enim: Vidua eligatur non minus annorum sexaginta, unius viri uxor ( I Tim. v). Unde consequens est ut quae plurimis fuit nexa maritis careat veræ nomine viduitatis. 3. Quales esse viduæ debeant, idem Apostolus expressit, dicens: Si fuerit in operibus bonis, testimonium habens, utique sicut Tabitha (Act. IX): si filios educavit, subauditur Deo: Si hospitio suscepit, si sanctorum pedes lavit, si tribulationem patientibus subministravit, hoc est, ægrotis, vel in carcere positis, si omne opus bonum subsecuta est; breviter universa concludens, ut in omnibus sint exempla vivendi. Et iterum: Anus similiter in habitu sancto (Tit. II); utique ut ipse earum incessus, motus, vultus, sermo, silentium quamdam sacrae continentiæ præferat dignitatem. 4. Post hæc adjecit: Non criminatrices, non multo vino servientes, sed parvo utentes. Nam solent hæ ætates, quae corporis friguere luxuria, vino se dedere pro libidine. Post hæc additur: Bene docentes, ut prudentiam doceant. Docere illis quidem permisit, sed feminas; et hoc non in ecclesia, sed privatim; nam hoc genus muliercularum solet esse garrulum. Unde et curiosas, et verbosas quasdam viduas idem Apostolus notat, et hoc vitium dicit venire ex otio: Simul autem (inquit) et otiosæ discunt circuire domos (I Tim. v), scilicet dum nullo timore detentæ, nec mariti potestati subjectæ, non solum otiosae, verum etiam curiosae discurrunt, loquentes quæ non oportet. 5. Prædicat autem idem Apostolus damnationem habere viduas, quae post propositum continentiæ nubere cupiunt. Cum enim, inquit, luxuriatæ fuerint in Christo, nubere volunt, habentes damnationem, quia primam fidem irritam fecerunt, id est, quia in eo quod primo voverant, non steterunt. Nec tamen ait, nubunt, sed nubere volunt; multas enim earum revocat a nubendo non amor praeclari propositi, sed aperti dedecoris timor. 6. Igitur quae nubere volunt, et ideo non nubunt, quia impune non possunt, hæ melius non voverent et nuberent quam urerentur (I Cor. VII), id est, quam occulta flamma concupiscentiæ vastarentur, quas poenitet professionis, et piget confusionis, quæ nisi correctæ cor dirigant, et Dei timore rursum libidinem vincant, in mortuis deputandæ sunt, si in deliciis agant. Unde dicit Apostolus: Quæ autem in deliciis agit, vivens mortua est (1 Tim. v), sive in laboribus, atque jejuniis nulla cordis correctione, sed magis ostentationi quam emendationi servientibus.:

2.2020. Evliler Üzerine

1. Evliler konusunda tabiat kanunu dünyanın başından beri vardır. Çünkü Tanrı Âdem'i yarattı ve ona yardımcı olarak Havva'yı verdi; ardından çoğalma hükmü geldi: Büyüyün, çoğalın, yeryüzünü doldurun (Tekvin 1:28). Ama kadın, yaratıldığında önce avuntu olmuştur, eş sonra. Bu, itaatin cennette tutacağı kimseleri itaatsizliğin cennetten çıkarmasına kadar sürdü. Âdem o mesut yurttan kovulduktan sonra karısını tanıdı; Tekvin kitabı öyle öğretir: Âdem karısını bildi; kadın gebe kaldı ve bir oğul doğurdu (Tekvin 4:1).

2. Demek ki evlilik, yüklenen çilenin önüne geçmiştir; dikenler ve çalılarla uğraşacak olanlara birleşme önceden verilmiştir. Çoğalmanın sıkıntıları da peşinden gelmiştir. Doğuracak kadına da bu yüzden önceden şu buyruk verilmiştir: Acı ve keder içinde çocuklar doğuracaksın (Tekvin 3:16). Gördüğümüz gibi, türlü kazalar ve yaslar böyle dünyaya getirilen çocukları elimizden alır. Havari de bunu bildirirken şöyle der: Böyleleri bedende sıkıntı çekecektir (1. Korintliler 7:28). Yine de evliliğin saygın yatağı ve lekesiz döşeği meyvesiz değildir (İbraniler 13:4). Kutsalların soyu oradan gelir; bakirelikte övülen şey de evlilikten doğmuştur. Bu sebeple evliliğe ne günah deriz ne de onu bakire perhizkârlığının, hatta dul perhizkârlığının iyiliğiyle bir tutarız.

3. Evlilikler kendi başına iyidir; onları çevreleyen şeyler yüzünden kötü olur. Kötü oldukları nokta, Havari'nin şu sözlerle belirttiği noktadır: Karısıyla olan dünyanın işlerini düşünür; bir de: Zina tehlikesi yüzünden herkes kendi karısına sahip olsun (1. Korintliler 7). Bir erkeğin birçok kadınla değil, bir erkeğin bir kadınla birleşmesinin örneği, Tanrı'nın kurduğu ilk birleşmenin kendisidir. Tanrı insana şekil verip ona bir eşin gerektiğini görünce, kaburgalarından birini alıp ona bir tek kadın yaratmıştır. Böylece Âdem ile kadın Havva tek bir evlilikle birleşip kökenin otoritesiyle ve Tanrı'nın ilk iradesiyle insanlara bir örnek koymuşlardır. Ruhanî evlilik bakımından da nasıl tek bir Mesih ve tek bir Kilise varsa, tek erkek ve tek kadın da hem insan soyunun gösterdiği örneğe hem Mesih'in sırrına uygundur.

4. Birden çok evlilik lanetli bir adamla başlamıştır. İlk kez Lemek iki kadınla evlenip üç kişiyi tek ten yapmıştır. "Ama atalar da aynı anda birçok kadınla evliydi; öyleyse bize de birçok kadın almak helaldir" diyeceksin. Elbette helal olur, eğer birçok evlilikle gösterilecek, ilerideki bir sırrın simgeleri hâlâ kalmışsa. Havari ikinci evliliği perhizsizlik yüzünden buyurur (1. Korintliler 7:9); çünkü bir kadının yeniden bir erkekle evlenmesi, şehvetini doyurmak için birçoklarıyla zina etmesinden iyidir. Oysa sık sık evlenme serbestliği artık din işi değil, suç işidir.

5. Evliliklerin, birleşme sırasında kâhin tarafından takdis edilmesi Tanrı'nın da insanların ilk yaratılışında yaptığı şeydir. Çünkü şöyle yazılmıştır: Tanrı insanı yarattı; onu Tanrı'nın suretinde yarattı, erkek ve dişi olarak yarattı ve onları kutsayıp dedi ki: Büyüyün ve çoğalın (Tekvin 1:27–28). Cennette o zaman yapılanın benzeri olarak şimdi Kilise'de de yapılır. Usulüne uygun evlenen bakirelerin yanına yengelik için tek evlilik yapmış kadınlar konması ise elbette tek eşlilik yüzündendir; bu bir uğur için yapılsa da iyi bir uğurdur.

6. Kadınların evlenirken örtünmesi, bununla kocalarına bağlı ve alçakgönüllü olduklarını bilsinler diyedir. Halk bu örtüye bu yüzden mavors, yani Mars der; çünkü onda koca makamının ve gücünün işareti vardır. Nitekim kadının başı erkektir (1. Korintliler 11:3). Evlenirken örtünmelerinin bir sebebi de kadınlığın hayâsını tanımaktır; çünkü bundan sonra utanılacak şey gelecektir. Bu yüzden Rebeka, güveyine götürülürken onu görür görmez selam ve öpücük beklemedi; ne olacağını hemen hissederek başını şalıyla örttü (Tekvin 24:65). Çünkü obnubere, örtmek demektir. Gelinlere nupta denmesi de yüzlerini örtmelerindendir; bulutlara nubes denmesi de gökyüzünü örtmelerindendir.

7. Evlenenlerin takdisten sonra Levili tarafından tek bir bağla birbirine bağlanması, evliliğin birliğini tutan bağı koparmasınlar diyedir. O bağın beyaz ile erguvanın karışımından olmasına gelince, beyaz yaşayışın temizliğini, erguvan ise kanın soyunu anlatır; böylece bu işaretle ikisine de belli bir süre perhiz kanununu tutmaları, ardından da borcu ödemekten kaçınmamaları hatırlatılır. Havari'nin evlilere Duaya vakit ayırmak için bir süre uzak durun (1. Korintliler 7:5) dediğini bağın beyazı ima eder; ve yine bir araya gelin diye eklediğini ise o erguvan renk gösterir.

2.20

CAPUT XX. De conjugatis. 1. De conjugatis lex naturae a saeculo est. Deus enim fecit Adam, et dedit ei adjutorem Hevam cum procreationis subsecuta sententia, dicens: Crescite, et multiplicamini, et replete terram (Gen. i). Sed facta eadem mulier prius solatio quam conjugio fuit, donec a paradiso inobedientia ejiceret quos intra paradisum obedientia tenuisset, ac post beatae sedis excessus mulierem suam pulsus agnosceret, libro Geneseos edocente: Et cognovit Adam mulierem suam, et concepit, et peperit filium (Gen. IV). 2. Ergo adjectum laborem nuptiae praecesserunt, et tribulos spinasque passuri prævios adjecere conventus; secula in procreationibus tædia; unde et pariturae tale præcessit edictum: In dolore, inquit, et mærore paries filios (Gen. III); quos utique sic creatos diversi (ut cernimus) casus luctusque subriperent. Unde et Apostolus praedicans, ait: Tribula. tionem tamen carnis habebunt hujusmodi (1 Cor. VII). Non tamen conjugiorum honorabilis torus et immaculatum cubile sine fructu est (Hebr. XIII). Nempe soboles inde sanctorum, et quod laudatur in virginitate, conjugii est. Ideoque nec peccatum nuptias dicimus, nec tamen eas bono virginalis continentiæ vel etiam vidualis coaequamus. 453 3. Conjugia autem tantum per se bona sunt; propter ea vero quae circa illa sunt, mala fiunt. Per id namque mala fiunt, per quod dicit Apostolus: Qui autem cum uxore est cogitat quæ sunt mundi; et iterum: Propter fornicationem unusquisque suam uxorem habeat (I Cor. VII). Quod autem non unus et multæ, sed unus et una copulantur, ipsa prima divinitus facta conjunctio in exemplum est. Nam cum Deus hominem figurasset, eique parem necessariam prospexisset, unam de costis ejus mutuatus, unam illi feminam finxit, sicque Adam et mulier Heva, unis inter se nuptiis functi, formam hominibus de originis auctoritate et prima Dei voluntate sanxerunt. Item secundum spirituales nuptias, sicut unus Christus et una Ecclesia, sic unus vir et una uxor tam secundum generis documentum quam secundum Christi sacramentum. 4. Numerus autem matrimonii a maledicto viro coepit. Primus Lamech duabus maritatus tres in unam carnem effecit. Sed dices quod et patriarchæ simul pluribus uxoribus usi sunt; ergo propterea. licebit nobis plures. ducere. Sane licebit, si qui adhuc typi alicujus futuri sacramenti supersunt, quibus plures nuptiæ figurentur. Secundas autem nuptias propter incontinentiam jubet Apostolus (I Cor. VII); melius est enim denuo uni viro nubere, quam explendae libidinis causa cum plurimis fornicari. Saepius enim nubendi licentia jam non est religionis, sed criminis. 5. Nam quod in ipsa conjunctione connubia a sacerdote benedicuntur, hoc etiam a Deo in ipsa prima conditione hominum factum est, sic enim scriptum est: Fecit Deus hominem: ad imaginem Dei fecit eum, masculum et feminam creavit eos, et benedixit eos, dicens: Crescite et multiplicamini (Gen. i). Hac ergo similitudine fit nunc in Ecclesia quod tunc factum est in paradiso. Quod vero eisdem virginibus legitime nubentibus univiræ pronubae adhibentur, scilicet propter monogamiam, etsi auspicii causa fit, tamen boni auspicium est. 6. Quod vero eædem femine, dum maritantur, velantur, scilicet ut noverint se per hæc viris suis esse subjectas, et humiles, unde et ipsum velamen vulgo mavortem vocant, id est, Martem, quia signum maritalis dignitatis ac potestatis in eo est. Caput enim mulieris vir est (I Cor. xi), licet et proinde velentur, dum nubunt, ut verecundiam muliebritatis agnoscant, quia jam sequitur inde quod pudeat. Unde Rebecca, cum ad sponsum duceretur, simul ut eum ipsa conspexit, salutationem vel oscula non sustinuit; sed statim sentiens quod esset futura, pallio caput velavit (Gen. XXIV); obnubere enim cooperire dicitur. Hinc etiam et nuptæ dictæ, quod vultus suos velant, unde et nubes dictae, eo quod aethera obtegant. 7. Quod autem nubentes post benedictionem a Levita uno vinculo copulantur, videlicet ne compagem conjugalis unitatis disrumpant. At vero quod eadem vitta candido purpureoque colore permiscetur, candor quippe ad munditiam vitæ, purpura ad sanguinis posteritatem adhibetur, ut hoc signo et continentiae lex tenenda ab utrisque ad tempus admoneatur, et post haec reddendum debitum non negetur. Quod enim dicit conjugatis Apostolus: Abstinete vos ad tempus, ut vacetis orationi (1 Cor. VII), hoc ille candor vittæ insinuat; quod vero subjungit: Et iterum revertimini in id ipsum, hoc purpureus color ille demonstrat.

2.20_28. Güveyinin geline önce yüzük vermesi de karşılıklı bağlılığın işareti olarak ya da daha çok, aynı rehinle yürekleri birleşsin diye yapılır. Yüzük dördüncü parmağa bu yüzden takılır: rivayete göre o parmaktaki bir kan damarı yüreğe kadar gider. Eskiden birden fazla yüzük verilmezdi; çokluk tek aşkı kemirmesin diye. İsrail'de ise kızı, olgunlukla kanı görülmeden önce erkeğe vermek helal değildi.

9. Eskiler koca seçerken şu dört şeye bakarlardı: fazilet, soy, güzellik, söz; kadında üç şeye: soylu mu, huyu iyi mi, güzel mi. Şimdi ise kadınlarda soy ve ahlâk değil, daha çok zenginlik hoşa gider. Kadının ne kadar iffetli olduğu değil, ne kadar güzel olduğu sorulur; öyle ki hem şehveti beslesin hem herkesin ahını ardından sürüklesin. Bir bilgenin dediği gibi, güzel olan çabuk sevilir, ama birçoğunun sevdiği şey güç korunur. Evliliğin sağlamı, şehveti değil çocuğu arayandır; çünkü evlilik ten hazzına hizmet etsin diye değil, yalnız soyun meyvesi aransın diye kurulmuştur.

10. Nitekim çeyiz senetleri de karının çocuk yetiştirmek için alındığını gösterir. Bu sebeple biri, çocuk yetiştirmenin zorunlu kıldığından fazla ölçüsüzce yaşarsa bu artık günahtır. Dolayısıyla evlilik yatağının iffetini perhizsizlikle sık sık lekeleyenlerin her gün sadaka ve dualarla bağışlanma araması gerekir. Evliliğin üç iyiliği vardır: çocuk, sadakat ve sır. Sadakatte gözetilen, evlilik bağının dışında başka bir kadın ya da erkekle yatılmamasıdır; çocukta, sevgiyle kabul edilip iffetle büyütülmesidir; sırda ise evliliğin ayrılmaması, çocuk uğruna bile başkasıyla birleşilmemesidir.

11. Evlenenler arasında sır denmesinin sebebi şudur: Kilise nasıl Mesih'ten ayrılamazsa, kadın da kocasından ayrılamaz (Efesliler 5). Mesih'te ve Kilise'de olan, tek tek bütün karı kocalarda birleşmenin ayrılmaz sırrıdır. Bu yüzden Havari der ki: Buyuruyorum, ben değil, Rab buyuruyor: kadın kocasından ayrılmasın (1. Korintliler 7:10). Hangi sebeple olursa olsun boşamayı yasaklar, başkasıyla birleşilmesin diye; Yahudilerin âdeti buydu ve Rab onu şu sözlerle yasakladı: Kim karısını zina sebebi dışında boşar ve başkasını alırsa zina etmiş olur (Matta 19:9). Hieronymus'un dediği gibi, karıya duyulan sevgiyi yenen tek şey zinadır. Daha doğrusu, kadın tek teni başkasına bölüp zinayla kendini ayırdığında, koca onu tutmamalıdır; yoksa kocayı da lanet altına sokar. Çünkü Kutsal Yazı der ki: Zina eden kadını tutan akılsız ve dinsizdir (Süleyman'ın Meselleri 18:22). Bu sebeple zina ya da zina şüphesi neredeyse, kadın serbestçe boşanır.

12. Peki kadın kısırsa, çirkinse, yaşlıysa, kötü kokuyorsa, ayyaşsa, öfkeliyse, huyu kötüyse, şehvetliyse, akılsızsa, obursa, başıboşsa, kavgacı ve küfürbazsa ne olacak? İstesen de istemesen de tutulmalıdır; nasıl alındıysa öyle tutulmalıdır. Çünkü özgürken kendi isteğinle köleliğe girdin. Lactantius'un dediği gibi, karısı olan kimse evliliğin sadakatini korumak için ne bir köle kadına ne de özgür bir kadına sahip olabilir. Kamu hukukunun mantığındaki gibi, zina eden yalnız kocası varken başkasıyla kirlenen kadın değildir; koca da başka bir kadına sahip olunca zina suçundan uzak sayılmaz. İlahî kanun ikisini evliliğin tek bedeninde öyle birleştirmiştir ki bedenin bağını ayrı yönlere çeken herkes zina etmiş olur. Bu sebeple sadakati iki taraf da birbirine karşı korumalıdır.

13. Karı, iffetli davranması için kocası tarafından perhizkârlık örneğiyle eğitilmelidir. Çünkü kendin yapamayacağın şeyi istemek adaletsizliktir. Kadının başı erkektir; kadın erkekten daha iyi yaşadığı yerde ev baş aşağı durur. Bu sebeple erkek, baş olduğu için her iyi işte karısının önünde gitmelidir ki kadın onu taklit etsin, bedenin başını izlediği, Kilise'nin Mesih'i izlediği gibi onu gerçekten izlesin. Havari, eşlere dua için uzak durmalarını, ortak kararla takdis zamanlarını gözetmelerini ve tensel bir engel olmaksızın duaya vakit ayırmalarını öğütler (1. Korintliler 7:5). Nitekim Eski Ahit'te de herkes önce kadınlardan uzak durarak kendini kutsamış, böylece dağa inen Tanrı'yı görmeye layık olmuştur (Çıkış 19).

2.20_2
  1. Illud vero, quod inprimis annulus a sponso sponsae datur, fit hoc nimirum vel propter mutuae fidei signum, vel propter id magis, ut eodem pignore eorum corda jungantur. Unde et quarto digito annulus idem inseritur, quod in eo vena quaedam (ut fertur) sanguinis ad cor usque perveniat. Antiquitus autem non amplius uno dabatur, ne pluralitas amorem unicum carperet. Penes Israel autem illicitum erat puellam viro tradere, nisi post manifestatum sanguinem maturitate. 9. Apud veteres in eligendis maritis quatuor ista spectabantur: virtus, genus, pulchritudo, oratio; in feminis tria: si generosa, si bene morata esset, si pulchra. Nunc autem non genus, ac mores, sed magis divitiae in uxoribus placent; nec quæritur quam sit femina pudica, sed potius quam formosa, quae et concupiscendi libidinem nutriat, et cunctorum post se suspiria trahat. Pulchra enim (ut ait quidam sapiens) cito adamatur, et difficile custoditur, quod plures amant. Illæ enim sunt certæ nuptiæ, quae in conjugio non libidinem, sed prolem requirunt; neque enim sic institutæ sunt, ut carnis voluptati serviant, sed tantum ut fructum propaginis quaerant. 10. Nam et ipsae dotales tabulae indicant quod causa procreandorum liberorum ducitur uxor. Quando ergo quisque luxuriose amplius vivit quam necessitas procreandorum liberorum cogit, jam peccatum est. Unde necesse est ut quotidianis eleemosynis, 456 ac precibus intercedant qui tori conjugalis pudicitiam frequentius per incontinentiam maculant. Nuptialia autem bona tria sunt: proles, fides et sacramentum. In fide attenditur, ne praeter vinculum conjugale cum altera vel altero concumbatur; in prole, ut amanter suscipiatur, pudice nutriatur; in sacramento, ut conjugium non separetur, neque causa prolis alteri conjungantur. 11. Sacramentum autem ideo inter conjugatos dictum est, quia sicut non potest Ecclesia dividi a Christo, ita et uxor a viro (Ephes. v). Quod ergo in, Christo et in Ecclesia, hoc in singulis quibusque viris atque uxoribus conjunctionis inseparabile Sacramentum est. Unde et Apostolus: Præcipio, inquit, non ego, sed Dominus, uxorem a viro non discedere (I Cor. VII). Prohibet enim dimitti quacunque ex causa, ne aliis conjungatur secundum consuetudinem Judaeorum, quam Dominus interdixit, dicens: Quicunque dimiserit uxorem suam, excepta fornicationis causa, et aliam duxerit, moechatur (Matth. XIX). Solum (ut ait Hieronymus) adulterium est, quod uxoris vincat affectum, imo cum illa unam carnem in aliam diviserit, et se fornicatione separaverit, a marito non debet teneri, ne virum quoque sub maledicto faciat, dicente Scriptura: Qui adulteram tenet, stultus et impius est (Proverb. XVIII). Ubicunque igitur fornicatio est, et fornicationis suspicio, libere uxor dimittitur. 12. Quid ergo, si sterilis est, si deformis, si ætate vetula, si fetida, si temulenta, si iracunda, si malis moribus, si luxuriosa, si fatua, si gulosa, si vaga, si jurgatrix et maledica? tenenda est, 457 velis, nolis, et qualiscunque accepta, est habenda. Cum enim esses liber, sponte te servituti subjecisti. Cumque habet quis uxorem (ut ait Lactantius ), neque servam, neque liberam habere poterit, ut matrimonii fidem servet. Neque enim, ut juris publici ratio est, sola mulier adultera est quae, virum habens, ab altero polluitur, et maritus, si alteram habeat, a crimine adulterii alienus habeatur, dum divina lex duos ita in unum matrimonii corpus conjunxerit, ut adulter sit quisquis compagem corporis in diversa distraxerit. Servanda igitur fides ab utroque alteri est. 13. Exemplo continentiæ docenda est uxor a viro, ut se caste gerat. Iniquum est enim ut id exigas quod praestare non possis; caput est enim mulieris vir; ubi autem melius vivit mulier quam vir, capite deorsum pendet domus. Ideoque praecedere debet vir in omnibus bonis factis uxorem suam, quia caput est, ut illa imitetur virum, et sequatur vere, ut corpus caput suum, sicut Ecclesia sequitur Christum. Hortatur Apostolus conjuges ut propter orationem abstineant, atque ex consensu tempora sanctificationis observent, et sine impedimento carnali orationibus vacent (I Cor. VII). Nam et in Veteri Testamento ante sanctificati sunt omnes a mulieribus, et sic descendenti Deo in monte aspicere meruerunt (Exod. XIX).

2.20_314. Aynı Havari kadınlara kocalarına bağlı olmalarını da öğütler (Koloseliler 3:18). Çünkü birçoğu, kendilerinden daha sade kocalara karşı zenginlik ve soyluluktan şişerek, kendilerini onlara bağlayan Tanrı hükmünü hatırlamaz. Rab kadına demiştir ki: Dönüşün kocana olacak, o sana hâkim olacak (Tekvin 3:16). Şu hâlde Kutsal Kitap'ın buyruklarına uyulmalı ve kocaya özgür bir kullukla ve sevgi dolu olarak hizmet edilmelidir. Çünkü erkek kadın için değil, kadın erkek için yaratılmıştır. Kadının başı erkek, erkeğin başı Mesih olduğuna göre, kocasına, yani başına bağlı olmayan her kadın, başı Mesih'e bağlı olmayan erkeğin suçunu işlemiş olur.

15. Hıristiyan olan ve Tanrı'nın kanununca bağlı bulunan kadın, tabiatın kanununa ve sadakatine aykırı olarak kocasının üstüne çıkmak isterse, Rab'bin sözüne küfredilir, Tanrı'nın ilk hükmü hor görülüp hiçe sayılır ya da Mesih'in İncil'i kötülenmiş olur. Oysa putperest kadınlar bile tabiatın ortak kanunuyla kocalarına hizmet eder. Tabiat kanunu, kadın hem Tanrı'ya hem kocaya bağlı olduğunda korunur. Tersine, kadın kocaya hükmetmek isterse tabiatın düzeni bozulur ve o eve zavallı ve ters dönmüş ev denir.

2.20_3
  1. Item hortatur idem apostolus mulieres subditas esse viris suis (Coloss. III); nam multæ erga simpliciores viros, divitiis et nobilitate perflatæ, Dei sententiae non recordantur, per quam subjectæ sunt illis. Ait quippe Dominus ad mulierem: Conversio tua ad virum tuum, et ipse tui dominabitur (Gen. III, 16). Obediendum est itaque sacræ Scripturae praeceptis, et serviendum viro quadam servitute libera et dilectione plena. Etenim non est creatus vir propter mulierem, sed mulier propter virum; et cum caput mulieris vir sit, caput autem viri Christus, quaecunque uxor non subjicitur viro, hoc est, capiti suo, ejusdem criminis rea est, cujus et vir, si non subjicitur Christo capiti suo. 458 15. Verbum autem Domini blasphematur, vel contemnitur Dei prima sententia, et pro nihilo ducitur; vel Christi infamatur Evangelium, dum contra legem fidemque naturae ea quae Christiana est, et ex Dei lege subjecta, præesse viro desiderat, cum etiam gentiles feminæ serviant viris suis communi lege naturæ. Servatur ergo lex naturae, si mulier Deo simul et marito subjecta est. At contra si illa viro imperare desiderat, et ordo naturae corrumpitur, et domus illa misera et perversa vocabitur.
2.2121. Katekümenler, Cin Çıkarma ve Tuz Üzerine

1. Şimdi ayinlerin gerekçesini, başka bir deyişle imana gelenlerin sırasını anlatalım. İlk mertebe katekümenlerin, ikincisi isteklilerin (competentes), üçüncüsü vaftiz edilmişlerindir. Katekümenler, Mesih'e inanma iradesiyle putperestlikten yeni gelenlerdir. Tanrı'nın kanunundaki ilk öğüt Dinle, ey İsrail, Tanrın Rab bir tek Tanrı'dır (Tesniye 6:4) olduğu için, Tanrı'nın Musa gibi bir kâhin aracılığıyla ilk kez seslendiği kimseye katekümen, yani dinleyen denir; öyle ki tek Rab'bi tanıyıp putların türlü yanılgılarını bıraksın.

2. Bence Yahya'nın tövbe için vaftiz ettiği herkes de katekümenlerin simgesini önceden taşımıştır. Bunların önce üzerinden cin çıkarılır, sonra tuz alırlar ve yağ sürülürler. Cin çıkarma, cin tutmuşlarda ya da katekümenlerde kirli ruha karşı söylenen bir azarlama sözüdür; şeytanın en kötü gücü, köhne kötülüğü ya da zorlu saldırısı bu sözle onlardan kovulup sürülür.

3. İsa'nın azarlayıp içinden cini çıkardığı aylı hastanın anlattığı budur (Matta 17:18). Üzerlerindeki şeytanın gücü çıkarılır ve üflenerek kovulur ki ondan vazgeçsinler, karanlığın gücünden kurtulup vaftizin ayiniyle Rablerinin krallığına geçsinler. Küçük çocuklar kendi başlarına vazgeçemedikleri için bu, onları taşıyanların yüreği ve ağzıyla yerine getirilir. Atalar katekümenlere ayin hizmetinde tuz verilmesini şu sebeple koymuşlardır: tadıyla bilgeliğin çeşnisini alsınlar, Mesih'in lezzetinden sapmasınlar, Lut'un karısı gibi akılsız olup geriye bakmasınlar (Tekvin 19:26), başkalarına tat verecekleri yerde kötü örnek verip orada kalakalmasınlar.

4. Sodom'dan kurtulurken yolda geriye bakıp orada tuzdan heykel olarak kalan o kadın gibi. İmanla dünyadan, dünyanın işlerinden ve arzularından vazgeçenler bu işaretle tatlandırılsın ki eski eğilimlerini hatırlamasınlar, dünyanın çekiciliklerine geri çağrılmasınlar. Çünkü Kurtarıcı'nın hükmüne göre, elini sabana koyup geriye bakan kimse göklerin krallığına layık olamaz (Luka 9:62).

2.21

CAPUT XXI. De catechumenis, de exorcismo et sale. 1. Jam nunc rationem sacramentorum, sive ordinem ad fidem venientium prosequamur. Quorum gradus primus est catechumenorum, secundus competentium, tertius baptizatorum. Catechumeni sunt, qui primum de gentilitate veniunt, habentes voluntatem credendi in Christum, et quia primum exhortationis praeceptum est in lege Dei: Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Deus unus est (Deut. vi), inde est ut is cui per sacerdotem, quasi per Moysen, Deus primum loquitur, catechumenus, id est, audiens, nominetur, scilicet, ut, unum agnoscens Dominum, relinquat errores varios idolorum. 2. Puto autem et omnes a Joanne in pœnitentiam baptizatos catechumenorum prætulisse figuram. Exorcizantur autem hi primum, deinde sales accipiunt, et unguntur. Exorcismus autem sermo increpationis est contra immundum spiritum in energumenis, sive catechumenis factus, per quem ah illis diaboli nequissima virtus et inveterata malitia, vel violenta incursio expulsa fugetur. 3. Hoc significat lunaticos ille, quem increpavit Jesus, et exiit ab illo dæmonium (Matth. XVII). Potestas autem diaboli exorcizatur, et insufflatur in eis, ut ei renuntient, atque, eruti a potestate tenebrarum, 459 in regnum sui Domini per sacramentum baptismatis transferantur. Quod quia parvuli per se renuntiare non possunt, per corda et ora gestantium adimpletur. Sales autem in ministerium catechumenis dandos a patribus ideo est institutum, ut eorum gustu condimentum sapientiæ percipiant, neque desipiant a sapore Christi; nec sint fatui, et retro respiciant, sicut uxor Lot (Gen. xix), ne malum exemplum dantes ipsi remaneant, ut alios condiant. 4. Quemadmodum illa, quæ, cum liberaretur a Sodomis, in via posita retro respexit, ibique remansit statua salis. Quo signo condirentur hi qui per fidem mundo et actibus desideriisque ejus renuntiant, ut affectionis pristinæ non recordentur, neque ad saeculi illecebras revocentur, quia, secundum Salvatoris sententiam, ponens manum suam super aratrum, et respiciens retro, regno coelorum aptus esse non potest (Luc. IX, 62).

2.2222. İstekliler Üzerine

1. Katekümenlerden sonra ikinci mertebe isteklilerindir. İstekliler, iman öğretisinden ve perhizkâr bir yaşayıştan sonra Mesih'in lütfunu almaya koşanlardır; Mesih'in lütfunu istedikleri (petentes) için onlara competentes denir. Katekümenler ise yalnız dinler, henüz istemezler. Onlar sanki müminlerin konukları ve komşularıdır; sırları ve lütfu dışarıdan işitirler, ama henüz mümin diye adlandırılmazlar.

2. İstekliler ise artık ister, artık alır, artık öğretilir, yani ayinlerin eğitimiyle donanır. Bunlara, imanı hatırlatan ve kutsal itirafın belgesi olan kurtarıcı inanç formülü teslim edilir; böylece öğrenip Mesih'in lütfu önünde kendilerini nasıl göstermeleri gerektiğini bilsinler.

2.22

CAPUT XXII. De competentibus. 1. Post catechumenos secundus competentium gradus est. Competentes autem sunt, qui jam post doctrinam fidei, post continentiam vitæ ad gratiam Christi percipiendam festinant. eoque appellantur competentes, id est, gratiam Christi petentes; nam catechumeni tantum audiunt, necdum petunt. Sunt enim quasi hospites, et vicini fidelium, deforis audiunt mysteria, et gratiam, sed adhuc non appellantur fideles. 2. Competentes autem jam petunt, jam accipiunt, jam catechizantur, id est, imbuuntur instructione sacramentorum. Istis enim salutare symbolum traditur, quasi commonitorium fidei et sanctae confessionis indicium, quo instructi agnoscant quales jam ad gratiam Christi exhibere se debeant.

2.2323. İnanç Formülü Üzerine

1. İsteklilerin aldığı inanç formülünün atalarımıza göre konuluş sebebi şudur. Şöyle aktarırlar: Rabbimiz ve Kurtarıcımız'ın Baba'ya yükselişinden sonra, Kutsal Ruh'un gelişiyle alevlenen öğrencileri bütün milletlerin dilleriyle konuşuyordu. Bu önbildirimin sonucu olarak onlara hiçbir yabancı millet, hiçbir barbar dil ulaşılmaz ya da geçilmez görünmedi. Rab de onlara, Tanrı'nın sözünü duyurmak için her bir millete gitmelerini buyurdu (Matta 28:19).

2. Birbirlerinden ayrılmadan önce, gelecekteki vaazlarının ölçüsünü birlikte belirlediler; böylece yer bakımından ayrıldıktan sonra Mesih'in imanına çağrılanlara farklı ya da uyumsuz bir şey vaaz etmesinler. Hepsi bir arada, Kutsal Ruh'la dolu olarak, düşündüklerini bir araya getirip vaazlarının kısa bir belgesini oluşturdular ve inananlara verilecek kural olarak bunu koydular.

3. Birçok ve çok haklı sebeple buna symbolum demek istediler. Çünkü Yunanca symbolum hem belge hem bir araya koyma, yani birçok kişinin ortaya koyduğu şey demektir. Havariler de bu sözlerde, herkes düşündüğünü ortaya koyarak bunu yapmışlardır. Belge ya da işaret denmesinin sebebi ise şudur: Havari Pavlus'un dediği ve Elçilerin İşleri'nde anlatıldığı gibi (Elçilerin İşleri 15), o sırada birçok kişi kendilerini Mesih'in havarileri gibi gösteriyor, Mesih'in adını anıyor, ama geleneklerin çizgilerini eksiksiz bildirmiyordu. Mesih'i gerçekten havarilerin kurallarına göre vaaz edenin tanınacağı bu belgeyi bu yüzden koydular.

4. Rivayete göre iç savaşlarda da bu yol izlenir. İki tarafta silahlar aynı, dilin sesi aynı, âdet birdir, savaş düzeni de aynıdır. Hile sızmasın diye her komutan askerlerine ayrı parolalar verir; Latincede bunlara signa ya da indicia denir. Şüpheli biri karşılaşırsa sorulduğunda parolayı söyler ve düşman mı dost mu olduğu anlaşılır. Atalarımız bu formülü deriye yazılmasın, yürekte tutulsun diye teslim etmişlerdir; böylece kimsenin bunu, bazen inanmayanlara da ulaşan okumadan değil, havarilerin geleneğinden öğrendiği kesin olsun.

5. Dediğimiz gibi, havariler vaaz için ayrılmadan önce bu belgeyi birliklerinin ve imanlarının işareti olarak koydular. İnanç formülü, Tanrı'nın kendisiyle tanındığı şeydir; inananlar onu şeytana karşı iman savaşlarını nasıl hazırlayacaklarını bilmek için alırlar. İçinde sözler az, ama bütün sırlar vardır. Havariler bunları bütün Kutsal Kitap'tan kısaca derlemişlerdir; çünkü inananların birçoğu okuma yazma bilmez, bilenler de dünya işleri yüzünden Kutsal Kitap'ı okuyamaz; bunları yürekte tutarak kurtarıcı bir bilgiye yetecek kadar sahip olsunlar. Çünkü bu, imanın kısa sözüdür ve bir zamanlar peygamber tarafından önceden bildirilmiştir: Rab yeryüzünde kısaltılmış bir söz yapacaktır (Yeşaya 10:23; Romalılar 9:28).

2.23

460 CAPUT XXIII. De symbolo. 1. Symbolum autem, quod iidem competentes accipiunt, tali ratione institutum majores nostri dixerunt; tradunt enim his verbis. Quod post ascensionem Domini et Salvatoris nostri ad Patrem, cum per adventum sancti Spiritus discipuli ejus inflammati linguis omnium gentium loquerentur. quo praesagio consecutum est ut nulla illis gens extera, nulla lingua barbara, inaccessa vel invia videretur, praeceptum est eis a Domino datum, ad praedicandum Dei verbum, ad singulas quasque nationes adire (Matth. XXVIII). 2. Discessuri itaque ab invicem, normam prius sibi futurae praedicationis in commune constituunt, ne, localiter ab invicem discedentes, diversum aliquid vel dissonum prædicarent his qui ad fidem Christi invitabantur. Omnes igitur in uno positi, et Spiritu sancto repleti, breve sibi praedicationis indicium, conferendo in unum quod sentiebant componunt, atque hanc credentibus dandam esse regulam statuunt. 3. Symbolum autem hoc multis et justissimis ex causis appellare voluerunt. Symbolum enim Græce et indicium dici potest, et collatio, hoc est, quod plures in unum conferunt. Id enim fecerunt apostoli in his sermonibus in unum conferendo unusquisque quod sensit. Indicium autem, vel signum, idcirco dicitur, quia illo in tempore, sicut Paulus apostolus dicit, et in Actibus apostolorum refertur (Act. XV), multi se simulabant esse apostolos Christi, nominantes quidem Christum, sed non integris traditionum lineis nuntiantes. Idcirco igitur istud indicium posuere, per quod agnosceretur is qui Christum vere secundum apostolicas regulas praedicaret. 4. Denique et in bellis civilibus hoc observari ferunt, quoniam et armorum par habitus, et sonus vocis idem et mos unus est, atque eadem instituta bellandi; sed ut ne qua doli subreptio fiat, 461 symbola discreta unusquisque dux suis militibus tradit, quæ Latine vel signa, vel indicia, nuncupantur, ut si forte occurrerit quis de quo dubitetur, interrogatus Symbolum prodat si sit hostis, an socius. Idcirco autem hoc patres nostri non scribi membranis, sed retineri cordibus tradiderunt, ut certum esset neminem hoc ex lectione quæ pervenire interdum etiam ad infideles solet, sed ex apostolorum traditione didicisse. 5. Discessuri itaque (ut dictum est) ad praedicandum istud unanimitatis et fidei suae apostoli indicium posuere. Est autem Symbolum per quod agnoscitur Deus, quodque proinde credentes accipiunt, ut noverint qualiter contra diabolum fidei certamina praeparent, in quo quidem pauca sunt verba, sed omnia continentur sacramenta. De totis enim Scripturis haec breviatum collecta sunt ab apostolis, ut quoniam plures credentium litteras nesciunt, vel qui sciunt per occupationes saeculi Scripturas legere non possunt, haec corde retinentes, habeant sufficientem sibi scientiam salutarem. Est enim breve fidei verbum, et olim a propheta prædictum: Quoniam verbum breviatum faciet Dominus super terram (Isai. x; Rom. IX).

2.2424. İman Kuralı Üzerine

1. Havarilerin inanç formülünden sonra öğretmenlerimizin aktardığı en sağlam iman şudur. Baba'nın, Oğul'un ve Kutsal Ruh'un tek özden, aynı güç ve ebediyetten, tek ve görünmez Tanrı olduğunu itiraf ederiz; öyle ki her birinde kişinin hassası korunarak Teslis ne cevherce bölünmeli ne de kişi bakımından karıştırılmalıdır. Baba'nın doğmamış, Oğul'un doğmuş, Kutsal Ruh'un ise ne doğmuş ne doğmamış olup Baba'dan ve Oğul'dan çıktığını itiraf etmeliyiz. Oğul Baba'dan doğarak çıkar, Kutsal Ruh ise çıkarak doğmaz. Yine Oğul, yalnız iyiliğiyle yaratmış olduğu ve kendi isteğiyle düşmüş olan insanı merhametle onarmak için, Bakire'den günahsız, tam bir insanı üzerine almıştır. Gerçekten çarmıha gerilmiş, üçüncü gün dirilmiş, yücelmiş aynı tenle göğe çıkmıştır; dirileri ve ölüleri yargılamak için de aynı tenle gelmesi beklenmektedir.

2. Bir tek Mesih, ikisinde de tam olarak, tanrısal ve insanî cevheri tek kişide taşımıştır. Çünkü iki cevherin tamlığıyla kişiyi ikiye bölmemiş, kişinin birliğiyle iki cevheri de karıştırmamıştır. Birini öteki yüzünden dışlamamış, ikisini de bir olarak lekesiz bir hak üzere korumuştur. Yeni ve Eski Ahit'in kurtarıcı otoritesi tavsiye edilir: biri peygamberlikle, öteki tarihle gerçekten yerine gelmiştir. Tanrı hakkında da dünyanın yaratılışı hakkında da putperestlerle ya da sapkınlarla, hakikatten ayrıldıkları konularda aynı şey düşünülmemelidir.

3. Yalnız iki Ahit'te Tanrı sözlerinin açıkça bildirdiği şey düşünülmelidir: Tanrı insanı da her şeyi de hiçbir zorunluluktan yaratmamıştır. Görünür ya da görünmez hiçbir cevher yoktur ki ya Tanrı olmasın ya da iyi Tanrı tarafından iyi yaratılmış olmasın. Tanrı en yüksek ve değişmez biçimde iyidir, yaratık ise daha aşağı ve değişken biçimde iyidir. Ruhun kökeni belirsizdir. Meleklerin tabiatı ya da ruh tanrısal cevherin parçası değildir, Tanrı'nın hiçten kurduğu yaratığıdır; Tanrı'nın suretinde yaratıldığı için de cisimsizdir.

4. Ahlâkın dindarlığı hakkında: onsuz, tanrısal ibadetin imanı boş kalıp uyuşur; onunla ise ibadetin tamlığı yetkinleşir. Öyle ki herkes Tanrı'yı Tanrı için, komşusunu Tanrı'da severek, düşmanları sevmeye kadar uzanıp ilerlesin ve ilerleyerek ulaşsın. İrade bakımından aynı onay bulunmadığı sürece kimse başkasının günahıyla kirlenemez. Meşru evliliğin kınanacağına inanılmamalıdır; gerçi ondan da doğan neslin aslî günahla borçlu doğduğuna inanılır ve mümin bakirelerin ya da perhizkârların tamlığının haklı olarak ona üstün tutulduğu öğretilir.

5. Teslis'in tek vaftizi tekrarlanmasın; bu dinen yasaktır. Vaftizin, onu veren görevlilerin çeşitliliğine göre her birine ayrı verildiği de düşünülmesin; o, Tanrı'nın tek başına sahip olduğu güçle bağışlanır. Bununla ilgili şöyle dendiğini okuruz: Ruh'un inip kimin üzerinde kaldığını görürsen, Kutsal Ruh'la vaftiz eden odur; ben gördüm ve onun Tanrı'nın Oğlu olduğuna tanıklık ettim (Yuhanna 1:33–34). İnsan zayıflığının bu hayatta kaçınamayacağımız günlük aşırılıkları için tövbenin ilaçlarına muhtaç olmadığımızı da sanmayalım. Tövbenin verimli pişmanlığıyla bütün günahların silindiğini itiraf ederiz; şöyle yazıldığı gibi: Ne mutlu kötülükleri bağışlananlara, günahları örtülenlere! Ne mutlu Rab'bin günah saymadığı adama! (Mezmur 32:1–2).

6. Hiç kimse kendi gücüyle değil, ilahî lütufla baş olan Mesih'e bağlanır ve bozulmamış barışın sebatıyla onun Kilisesi'nin birliğinde sağlamlaşır. İnsan iradesinin kararına iyi bir şey atfedilmemeli; Tanrı'nın iradesinin kararına göre seçilmişlerin bütün sayısının tamamlandığı düşünülmelidir. İyilere de kötülere de ortak olan geçici iyilikleri de Tanrı yaratır; onun idaresiyle bunlar her birine verilir ya da verilmez. Müminlerin her birinde bu iyiliklere sahip olmak değil, onların kullanımı kınanır ya da övülür. Kesin ve ebedî iyilikleri ise gelecekte yalnız iyiler elde edebilir. Kilise'nin şimdi bunların rehiniyle biçimlendirildiğine inanırız: burada Ruh'un turfandasına sahiptir, gelecekte yetkinliğe; burada ümitle desteklenir, sonra gerçeğin kendisiyle beslenir; burada aynadan bilmece hâlinde görür, gelecekte ise iman görüye eriştiğinde yüz yüze görür (1. Korintliler 13:12).

2.24

CAPUT XXIV. De regula fidei. 1. Hæc est autem post Symbolum apostolorum certissima fides, quam doctores nostri tradiderunt. Ut profiteamur Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum unius essentiæ, ejusdemque potestatis et sempiternitatis unum Deum invisibilem; ita ut in singulis, personarum proprietate servata, nec substantialiter Trinitas dividi, nec personaliter debeat omnino confundi. Patrem quoque confiteri ingenitum, Filium genitum, Spiritum sanctum vero nec genitum, 462 nec ingenitum, sed de Patre et Filio procedentem. Filium a Patre nascendo procedere, Spiritum vero sanctum procedendo non nasci. Ipsum quoque Filium perfectum ex Virgine sine peccato hominem suscepisse, ut quem sola bonitate creaverat, sponte lapsum misericorditer repararet; quem veraciter crucifixum, et tertia die resurrexisse, et cum eadem ipsa carne glorificata ascendisse in coelum, in qua et ad judicium vivorum et mortuorum exspectatur venturus. 2. Et quod divinam humanamque substantiam in utroque perfectus una Christus persona gestaverit, quia nec geminavit utriusque substantiae integritate personam, nec confundit geminam unitate personæ substantiam. Altero quippe neutrum exclusit, quia utrumque unus intemerato jure servavit. Quod Novi et Veteris Testamenti salubris commendetur auctoritas; illa quippe per prophetiam, ista per historiam veraciter persoluta. Et quod neque de Deo, neque de creatura saeculi sit cum paganis aut cum hæreticis aliquid sentiendum in his rebus, in quibus a veritate dissentiunt. 3. Sed quod in utroque Testamento divina protestantur eloquia, hoc tantummodo sentiendum. Quod sive hominem, sive universa, nulla Deus necessitate creaverit, neque ullam omnino esse visibilem invisibilemque substantiam, nisi aut quae Deus sit, 463 aut a bono Deo bona creata sit; sed Deus summe et incommutabiliter bonus, creatura vero inferius et mutabiliter bona. Et quod animae incerta sit origo. Et quod angelorum natura, vel animae non sit pars divinae substantiæ, sed Dei creatura ex nihilo condita, ideoque incorporea, quia ad imaginem Dei creata. 4. De pietate morum, sine qua fides divini cultus otiosa torpescit, et cum qua integritas divini cultus perficitur, ut unusquisque Deum propter Deum, et proximum in Deo diligens, usque ad dilectionem quoque inimicorum pertendendo proficiat, ut proficiendo perveniat. Alterum quoque alterius pollui non posse peccato, ubi voluntatis par non tenetur consensio. Legitimas nuptias non credi damnandas, licet ex eis quoque originali peccato obnoxia credatur nasci posteritas, eisque jure fidelium virginum vel continentium praeferenda doceatur integritas. 5. Neque unum Trinitatis baptisma (quod nefas est) iteretur; neque pro diversitate tradentium ministrorum singulis putetur quibusque conferri, sed a Deo singulari potestate donari. De quo dictum legimus: Super quem viderit Spiritum descendentem, et manentem super eum, hic est qui baptizat in Spiritu sancto; et ego vidi, et testimonium perhibui, quia hic est Filius Dei (Joan. I). Et ne pœnitentiæ remediis non egere nos putemus, pro quotidianis humanae fragilitatis excessibus, sine quibus in hac vita esse non possumus, ita ut pœnitentiæ compunctione fructuosa universa fateamur deleri peccata, sicut scriptum est: Beati quorum remissæ sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata. Beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum (Psal. XXXI). 6. Nullum quoque suis viribus, sed per divinam gratiam capiti Christo subjungi, atque in indisruptae pacis perseverantia in unitate Ecclesiae ipsius solidari. Nec humanae voluntatis arbitrio bono quidquam deputandum existimari, sed secundum propositum voluntatis Dei omnem numerum electorum acquiri. Bona quoque temporalia bonis malisque communia a Deo creari, ejusque dispensatione singulis quibusque vel tribui, vel negari. Quorum bonorum in unoquoque fidelium non habitus, sed usus aut improbandae est, aut probandus. Certa vero æternaque bona solos posse bonos in futuro consequi, quorum pignore Ecclesiam nunc informatam credimus deliniri, hic habentem primitias spiritus, in futuro perfectionem, hic sustentari in spe, postea pasci in re; hic videre per speculum in ænigmate, in futuro autem facie ad faciem, cum ad speciem fuerit perducta per fidem (I Cor. XIII).

2.24_27. Bu bizde tamamlanana, en yüksek Tanrı'nın ebedî iyiliklerinin tadına varıncaya kadar, geçici olanlardan Tanrı'da yararlanarak komşularımıza da zarar vermeyeceğiz. Diriliş ümidimiz de şudur: Rab'bin ölümden dirildiği aynı düzen ve aynı suretle bizim de içinde bulunduğumuz, içinde yaşadığımız aynı bedende dirileceğimize inanırız; ne tabiatımız ne cinsiyetimiz değişecek, yalnız zayıflığı ve kusurları bırakacağız. Şeytan da melekleri ve tapanlarıyla birlikte ebedî yangına çarptırılacaktır; bazılarının dine aykırı yorumuna göre kendi kötülüğünden düştüğü o eski melek makamına geri dönmeyecektir (Matta 25:41). Katolik geleneğin imanının gerçek tamlığı budur; bundan herhangi biri reddedilse imanın bütün inancı yitirilir.

2.24_2
  1. Quod donec perficiatur in nobis, ut summi Dei bonis fruamur aeternis, temporalibus fruendo in Deo, non oberimus et proximis. Eam quoque nos spem resurrectionis habere, ut eodem ordine, eademque forma qua ipse Dominus resurrexit a mortuis, nos quoque resurrecturos esse credamus in eodem corpore, in quo sumus, vel vivimus; non naturam aut sexum mutantes, sed tantum fragilitatem et vitia deponentes. Ipsum quoque Satanam cum angelis suis, 465 atque cultoribus æterno incendio condemnandum, neque secundum quorumdam sacrilegam dispositionem ad pristinam, id est, angelicam dignitatem, ex qua propria malignitate cecidit, reducendum (Matth. xxv). Hæc est catholicæ traditionis fidei vera integritas, de qua si unum quodlibet respuatur, tota fidei credulitas amittitur.
2.2525. Vaftiz Üzerine

1. Vaftiz sırrını en başından alıp açıklayacak olursam: Musa bulutta ve denizde vaftiz etti, simge ve şekil olarak; Pavlus böyle bildirir (1. Korintliler 10:2). Deniz suyun şeklini taşıyordu, bulut Kutsal Ruh'un, man ise hayat ekmeğinin. Babaların örneklerinin öğrettiği gibi, orada Mısırlı boğulur, Tanrı'nın halkı Kutsal Ruh'la yenilenerek yeniden doğrulur; Kızıldeniz'den de ayağı takılmadan geçer. Yahya da vaftiz etti (Matta 3), ama bütünüyle Yahudi tarzında değil. Yalnız suda vaftiz etmekle kalmıyordu, ama Ruh'ta da etmiyordu; yalnız şunu eklemişti: tövbe için vaftiz ediyordu. Pavlus Elçilerin İşleri'nde şöyle der: Yahya halkı tövbe vaftiziyle vaftiz etti (Elçilerin İşleri 19:4). Yine de ona suda vaftiz etme görevi şu sebeple verilmiştir: suda ve ruhta vaftiz edecek olan Mesih, Yahya'nın vaftiziyle İsrail'de açığa çıksın; o zaman Kutsal Ruh'un inişi ve Baba'nın sesiyle Tanrı'nın Oğlu herkese apaçık gösterilmiştir.

2. Demek ki tam vaftiz İsa'yla başlamıştır; çünkü Kutsal Ruh'la ilk vaftiz eden odur. Yahya da şöyle der: Ben suda vaftiz ediyorum, ama aranızda sizin tanımadığınız biri duruyor; o sizi Kutsal Ruh'la ve ateşle vaftiz edecektir (Yuhanna 1:26; Matta 3:11). Vaftizin yetkinliği budur: vaftiz eden Tanrı'dır, öyle ki vaftiz edilenler Tanrı'nın oğulları olabilsin. Üç tür vaftiz vardır. Birincisi, yeniden doğuş yıkamasıyla günahların kirinin yıkandığı vaftizdir. İkincisi, kişinin şehitlikle kendi kanıyla vaftiz olmasıdır. Mesih de bu vaftizle vaftiz edilmiştir ki bunda da öteki şeylerde olduğu gibi inananlara bir örnek versin. Nitekim öğrencilerine, Zebedi'nin oğullarına, şöyle diyordu: Benim içeceğim kâseden içebilir, benim vaftiz edildiğim vaftizle vaftiz edilebilir misiniz? (Markos 10:38). Bu sebeple su ve kan, iki vaftizin simgesidir: biri yıkamayla yeniden doğduğumuz, öteki kanla kutsandığımız vaftizdir.

3. Üçüncü bir vaftiz daha vardır: gözyaşı vaftizi. Bu daha çileli geçer. Her gece yatağını gözyaşıyla ıslatan (Mezmur 6:6), Manaşşe'nin dönüşünü (2. Tarihler 33) ve merhamete nail olan Ninovalıların alçakgönüllülüğünü taklit eden (Yunus 3), tapınakta uzakta durup göğsünü döven ve gözlerini göğe kaldırmaya bile cesaret edemeyen o vergi memurunun duasını taklit eden (Luka 18:13) kimsenin vaftizi budur. Vaftiz sudur, çünkü bu su, Mesih'in çilesi sırasında onun böğründen aktı. Bu dünyada her şeyi arındıran ve her şeye hayat veren başka bir unsur yoktur. Bu yüzden Mesih'te vaftiz edildiğimizde su aracılığıyla yeniden doğarız ki arınıp hayat bulalım.

4. Vaftiz havuzu bütün lütufların kaynağıdır. Yedi basamağı vardır: üçü inişte, vazgeçtiğimiz üç şey için; üçü çıkışta, itiraf ettiğimiz üç şey için; yedinci, yani dördüncü olan ise, ateşin fırınını söndüren insanoğluna benzeyendir (Daniel 3:92), ayakların dayanağı, suyun temeli, tanrılığın bütün doluluğunun bedensel olarak içinde oturduğudur (Koloseliler 2:9). Vaftizin kurtarıcı armağanları Baba, Oğul ve Kutsal Ruh'tadır. Bu sebeple kimse Teslis'in sırrı içinde daldırılmadıkça vaftizin göreviyle kutsanmış olmaz; Rab de şöyle der: Gidin, bütün milletleri öğretin, onları Baba, Oğul ve Kutsal Ruh adına vaftiz edin (Matta 28:19). Bu sebeple Teslis'in kişilerinden herhangi biri atlanarak vaftiz verilirse, bütün Teslis'e seslenilmedikçe yeniden doğuş töreninde hiçbir şey yapılmış olmaz.

5. Rab de Yahya tarafından vaftiz edilirken bu vaftizi Teslis'in sırrı içinde tamamlamıştır, böyle okuruz. Çünkü Tanrı Bu benim Oğlumdur (Matta 3:17) dediğinde Baba'nın seste, Oğul'un bedende, Kutsal Ruh'un ise güvercin görünümünde bulunduğu sabittir (Luka 3:22). İnananların iki sözleşmesi vardır. Birinci sözleşme, şeytandan, şatafatından ve bütün yaşayışından vazgeçilen sözleşmedir. İkinci sözleşme, Baba'ya, Oğul'a ve Kutsal Ruh'a inanıldığının itiraf edildiği sözleşmedir.

6. Mesih'te bir kez yıkanmamız gerekir, çünkü Mesih bizim için bir kez öldü. Eğer Tanrı bir, iman birse, vaftiz de zorunlu olarak birdir (Efesliler 4:5); çünkü Mesih'in bizim için ölümü de birdir. Kutsal havuzun sırrıyla onun ölümünün benzerliğine daldırılırız ki bu dünyaya ölerek Mesih'le birlikte gömülelim (Romalılar 6:4). Aynı sulardan onun dirilişinin suretine göre çıkarız; ölüme bir daha dönmeyen o gibi, biz de bozulmaya dönmeyeceğiz. Biri bundan sonra bir günaha yakalanırsa, artık yıkamanın iyiliğiyle değil, tövbeyle temizlenir; tövbe, vaftiz havuzunun benzeri olarak günahları öldürür.

2.25

CAPUT XXV. De baptismo. 1. Baptismi sacramentum si prima repetens ab origine pandam, baptizavit Moyses in nube, et in mari, in typo et in figura, ita enim Paulus pronuntiat (I Cor. x). Habuit ergo mare formam aquae, nubes vero Spiritus sancti, manna panis vitæ. Illic enim, sicut Patrum exempla docent, Ægyptius demergitur, Dei populus resurgit renovatus sancto Spiritu, qui etiam per mare Rubrum inoffenso transivit vestigio. Baptizavit et Joannes (Matth. III), sed non ex toto Judaice; non enim solum in aqua, nec tamen in Spiritu, sed hoc solum addidit, quod in poenitentiam baptizavit, sicut ait Paulus in Actibus apostolorum, Joannes baptismo pœnitentiæ baptizavit populum (Act. xix, 4). Cui tamen ideo datum est in aqua baptizare, ut Christus, qui in aqua et spiritu baptizaturus erat, Joannis baptismate manifestaretur in Israel, quando Spiritus sancti descensione et Patris voce Filius Dei palam cunctis ostensus est. 2. Coepit ergo perfectum baptisma a Jesu; ipse enim baptizavit primum in Spiritu sancto, sicut et Joannes dicit: Ego quidem baptizo in aqua, medius autem vestrum stetit, quem vos nescitis, ipse baptizabit vos in Spiritu sancto et igni (Joan. i). Hæc est perfectio baptismi: Deus est enim, qui baptizat, ut possint et qui baptizantur, fieri filii Dei. Tria sunt autem genera baptismi. Primum, quo sordes peccatorum per regenerationis lavacrum abluuntur. Secundum, quo quis sanguine suo per martyrium baptizatur, 466 quo baptismo etiam Christus baptizatus est, ut et in hoc, sicut et in cæteris, formam credentibus daret, sicut dicebat ad discipulos suos, filios Zebedaei: Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum, et baptismo quo ego baptizor baptizari (Marc. x)? Itaque aqua et sanguis gemini est figura baptismatis: unum quo regeneramur ex lavacro, aliud quo consecramur ex sanguine. 3. Est tertium baptisma lacrymarum, quod laboriosius transigitur, sicut ille qui per singulas noctes stratum suum lacrymis rigat (Psal. vi), qui imitatur conversionem Manasse (II Paral. XXXIII), et humilitatem Ninivitarum, per quam misericordiam consecuti sunt (Jon. III). Qui imitatur publicani illius orationem in templo stantis a longe, et percutientis pectus suum, quique nec ausus fuit oculos ad coelum elevare (Luc. XVIII). Baptismus enim aqua est, quae tempore passionis de latere Christi profluxit. Nullumque aliud elementum est, quod in hoc mundo purget universa, vivificet cuncto, ideoque cum baptizamur in Christo, per ipsam renascimur, ut purificati vivificemur. 4. Fons autem origo omnium gratiarum est, cujus septem gradus sunt: tres in descensu propter tria quibus renuntiamus; tres alii in ascensu propter tria quae confitemur; septimus vero id est, qui et quartus similis filii hominis, exstinguens fornacem ignis (Dan. III), stabilimentum pedum, fundamentum aquæ, in quo omnis plenitudo divinitatis habitat corporaliter (Coloss. II). In Patre autem, et Filio, et Spiritu sancto salutaria baptismi dona consistunt. Unde nequaquam baptismi sanctificatur officio, nisi qui sub Trinitatis tingitur sacramento, sicut et Dominus ait: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti (Matth. ult.). Proinde si, omissa qualibet Trinitatis persona, baptisma detur, manifeste in regenerationis solemnitate nihil agitur, nisi tota Trinitas invocetur. 5. Nam et Dominus, dum a Joanne baptizaretur, eumdem baptismum sub Trinitatis sacramento legitur peregisse. Dicente enim Deo: Hic est Filius meus (Matth. III), Pater in voce, Filius in corpore, 467 Spiritus autem sanctus fuisse probatur in specie columbae (Luc. III). Duae sunt autem pactiones credentium. Prima enim pactio est in qua renuntiatur diabolo, et pompis, et universae conversationi illius. Secunda pactio est qua se credere in Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum profitetur. 6. Semel autem nos oportet in Christo lavari, quia Christus semel pro nobis mortuus est. Si enim unus Deus, et fides una est, necessario et unum baptisma sit (Ephes. IV), quia et Christi mors una pro nobis est, in cujus imaginem mergimur per mysterium sacri fontis, ut consepeliamur Christo morientes huic mundo (Rom. VI), et ab iisdem aquis in forma resurrectionis ejus emergimur, non reversuri ad corruptionem, sicut neque est reversus ad mortem. Quod etsi postea quisque praeventus fuerit in aliquo peccato, non jam lavacri beneficio, sed pœnitentiæ expiatur, quae in similitudine fontis peccata mortificat.

2.25_27. Yaşça olgun olanlarda vaftizin, hem aslî suçun arınmasına hem işlenen günahın silinmesine yaradığına inanırız; çocuklarda ise Âdem'den ilk doğumla aldıkları aslî günahtan yıkanmalarına. Bunlar yeniden doğmadan önce ölürlerse, kuşkusuz Mesih'in krallığına yabancıdırlar. Kurtarıcı tanıklık eder: Kimse sudan ve Kutsal Ruh'tan yeniden doğmadıkça Tanrı'nın krallığına giremez (Yuhanna 3:5). Bu çocuklar başkası onlar adına itiraf ederek vaftiz edilirler, çünkü henüz konuşmayı ve inanmayı bilmezler. Hastalar, dilsizler ya da sağırlar da öyledir: vaftiz edilirken onlar adına başkası itiraf eder ve cevap verir.

8. Yeniden doğuşla aslî günah yok olsa da, buyruğun çiğnenmesiyle giren ölüm cezası, Kurtarıcı'nın vaftizinin kökenin suçundan arındırdığı kimselerde de sürer. Bunun sebebi, insanın, yeniden doğuşa geçici ölümün cezasından kurtulmak için değil, gelecek saadetin ümidi için eriştiğini bilmesidir. Vaftiz etmenin ne sıradan insanlara ne de ruhbanlara, yalnız kâhinlere helal olduğunu ise İncil'de okuyoruz: bu yalnız kutsal havarilere izin verilmiştir. İsa dirilişten sonra şöyle der: Baba beni gönderdiği gibi ben de sizi gönderiyorum (Yuhanna 20:21). Bunu söyleyince üfledi ve dedi ki: Kutsal Ruh'u alın; kimin günahlarını bağışlarsanız bağışlanır, kiminkini tutarsanız tutulur. Başka bir yerde de: Gidin, bütün milletleri öğretin, onları Baba, Oğul ve Kutsal Ruh adına vaftiz edin (Matta 28:19).

9. Bundan, vaftizin yalnız kâhinlerce yapılması gerektiği sabit olur. Diyakozların bile piskopos ya da papaz olmaksızın bu görevi yerine getirmesi helal değildir; meğerki bunlar çok uzakta olsun ve hastalığın son aşamasının zorunluluğu bunu gerektirsin. Bu çoğu kez mümin halktan kişilere de izin verilir, kimse kurtarıcı ilaç olmaksızın dünyadan çağrılmasın diye. Sapkınlar, eğer Baba, Oğul ve Kutsal Ruh'a tanıklıkla vaftiz aldıkları öğretiliyorsa, yeniden vaftiz edilmemeli, yalnız kutsal yağla ve el koymayla arındırılmalıdır. Çünkü vaftiz insanın değil, Mesih'indir; bu sebeple vaftiz edenin sapkın ya da mümin olması fark etmez.

10. Bu sır o kadar kutsaldır ki onu katil yönetse bile kirlenmez. Sapkının Mesih'in vaftizi vardır, ama Kilise'nin birliğinin dışında olduğu için ona bir faydası olmaz. İçeri girdiği anda, dışarıda kendisine yıkım olan vaftiz hemen kurtuluş için ona fayda vermeye başlar. Aldığı şeyi onaylarım, ama dışarıda almış olmasını onaylamam. Geldiğinde vaftiz değiştirilmez, tanınır. Çünkü bu, kralımın damgasıdır; kaçağı düzelttiğimde kutsala saygısızlık etmiş olmam; damgayı değiştirmem.

2.25_2
  1. Perfectis autem aetate baptismum vel ad purgationem originalis noxæ, vel ad abolitionem actualis peccati proficere credimus; parvulis autem, ut ab originali peccato abluantur, quod ab Adam per primam nativitatem traxerunt. Qui si priusquam regenerentur transierint, procul dubio a regno Christi alieni sunt, ipso Salvatore testante: Nisi quis renatus fuerit ex aqua, et Spiritu sancto, non intrabit in regnum Dei (Joan. III); quique iidem parvuli, alio profitente, baptizantur, quia adhuc loqui vel credere nesciunt, sicut etiam ægri, muti, vel surdi, quorum vice alius profitetur, ut pro eis respondeat, dum baptizantur. 8. Quamvis autem per regenerationem pereat originale peccatum, poena tamen mortis, quae per praevaricationem mandati introivit, manet et in eos quos a reatu originis purgat baptisma Salvatoris. Et hoc proinde, ut homo noverit, pro futuræ beatitudinis spe regenerationem consequi, non ut a poena temporalis mortis possit absolvi. Illud vero, quod nec privatis nec clericis baptizare liceat, nisi tantum sacerdotibus, in Evangelio legimus sanctis apostolis tantum permissum, Jesu post resurrectionem dicente: Sicut misit me pater, et ego mitto vos (Joan. xx). Et hoc cum dixisset, inspiravit, et ait: Accipite Spiritum sanctum: quorum remiseritis peccata, remittuntur eis; et quorum retinueritis, retenta erunt. Et in alio loco: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti (Matth. ult.). 9. Unde constat baptisma solis sacerdotibus esse tractandum, ejusque ministerium nec ipsis diaconibus explere est licitum absque episcopo, vel presbytero, nisi his procul absentibus, ultima languoris cogat necessitas: quod etiam et laicis fidelibus plerumque permittitur, ne quisquam sine remedio salutari de sæculo evocetur. Hæretici autem, si tamen in Patris, et Filii, et Spiritus sancti attestatione docentur baptisma suscepisse, non iterum baptizandi, sed solo chrismate et manus impositione purgandi sunt. Baptismus enim non est hominis, sed Christi; ideoque nihil interest hæreticus, an fidelis baptizet. 10. Quod sacramentum tam sanctum est, ut nec homicida ministrante polluatur. Habet quidem hæreticus baptismum Christi, sed quia extra unitatem Ecclesiae est, nihil ei prodest. At ubi ingressus fuerit, statim baptisma, quod habuerat foris ad perniciem, incipit illi jam prodesse ad salutem: Quod enim accipit, approbo: sed quia foris accepit, improbo. Dum autem venerit, non mutatur, sed agnoscitur; character est enim regis mei: non ero sacrilegus, si corrigo desertorem; et non muto characterem.
2.2626. Kutsal Yağ Üzerine

1. Kutsal yağı ilk olarak Musa, Çıkış kitabında Rab'bin buyruğuyla hazırladı ve yaptı; Harun ve oğulları kâhinliğin ve kutsallığın tanıklığı olarak ilk önce bu yağla meshedildiler (Çıkış 30). Sonra krallar da aynı yağla kutsandılar; bu yüzden onlara mesihler denirdi; şöyle yazıldığı gibi: Mesihlerime dokunmayın (Mezmur 105:15). O zamanlar bu sırlı meshetme yalnız krallarda ve kâhinlerdeydi ve Mesih'i önceden gösteriyordu. Onun adı da chrismadan gelir.

2. Ama Rabbimiz, gerçek kral ve ebedî kâhin, Baba Tanrı tarafından göksel ve sırlı yağla meshedildikten sonra, artık yalnız başkâhinler ve krallar değil, bütün Kilise kutsal yağın meshiyle kutsanır; çünkü ebedî kral ve kâhinin bir üyesidir. Şu hâlde kâhin ve kral soyu olduğumuz için, yıkamadan sonra meshediliriz ki Mesih'in adıyla anılalım (1. Petrus 2:9).

2.26

CAPUT XXVI. De chrismate. 1. Chrismatis unguentum Moyses primum in Exodo, jubente Domino, et composuit, et confecit, quo primi Aaron et filii ejus in testimonium sacerdotii et sanctitatis peruncti sunt (Exod. XXX). Deinde quoque et reges eodem chrismate sacrabantur, unde et christi nuncupabantur, sicut scriptum est: Nolite tangere christos meos (Psal. CIV, 15), eratque eo tempore tantum in regibus et sacerdotibus mystica unctio, qua Christus figurabatur; unde et ipsum nomen a chrismate dicitur. 2. Sed postquam Dominus noster verus rex et sacerdos æternus a Deo Patre coelesti ac mystico unguento est delibutus, jam non solum pontifices et reges, sed omnis Ecclesia unctione chrismatis consecratur, pro eo quod membrum est aeterni regis et sacerdotis. Ergo quia genus sacerdotale et regale sumus, ideo post lavacrum ungimus, ut Christi nomine censeamur (I Petr. II, 9).

2.2727. El Koyma ya da Onaylama Üzerine

1. Vaftizden sonra Kutsal Ruh piskoposlar tarafından el koymayla verilir; bunu havarilerin yaptığını Elçilerin İşleri'nde hatırlıyoruz. Şöyle denir: "Apollos Korint'teyken Pavlus yukarı bölgeleri dolaşıp Efes'e geldi; orada bazı öğrenciler bulunca onlara dedi ki: İman ettiğinizde Kutsal Ruh'u aldınız mı? Onlar ona dediler: Kutsal Ruh'un var olduğunu bile işitmedik. Onlara dedi ki: Öyleyse neyle vaftiz edildiniz? Onlar dediler: Yahya'nın vaftiziyle. Pavlus dedi: Yahya tövbe vaftiziyle halkı vaftiz etti, kendisinden sonra gelecek olana, yani İsa Mesih'e inanmalarını söyleyerek. Bunu duyunca Rab İsa'nın adıyla vaftiz edildiler; Pavlus ellerini üzerlerine koyunca Kutsal Ruh üzerlerine indi; dillerle konuşuyor, peygamberlik ediyorlardı" (Elçilerin İşleri 19:1–6).

2. Başka bir yerde de: "Yeruşalim'deki havariler Samiriye'nin Tanrı'nın sözünü kabul ettiğini duyunca oraya Petrus'la Yuhanna'yı gönderdiler. Onlar gelip Kutsal Ruh'u almaları için onlara dua ettiler; çünkü Ruh henüz hiçbirinin üzerine inmemişti, yalnız Rab İsa Mesih adına vaftiz edilmişlerdi. Sonra ellerini üzerlerine koydular ve Kutsal Ruh'u aldılar" (Elçilerin İşleri 8:14–17).

3. Kutsal Ruh'u alabiliriz ama veremeyiz; verilmesi için Rab'be yakarırız. Bunun en başta kim tarafından yapılması gerektiği konusunda kutsal papa Innocentius'un yazdıklarını ekleyeceğim. Bunu piskopostan başkasının yapmasının helal olmadığını söyler; çünkü papazlar kâhin olsalar da başkâhinliğin zirvesine sahip değildirler.

4. Damgalamak ya da Teselli Edici Ruh'u teslim etmek yalnız başkâhinlere düşer. Bunu yalnız kilise âdeti değil, yukarıdaki Elçilerin İşleri okuması da gösterir; orada vaftiz edilmiş olanlara Kutsal Ruh'u teslim etmek için Petrus ve Yuhanna'nın gönderildiği söylenir (Elçilerin İşleri 8). Papazlar, piskopos yokken de varken de vaftiz ettiklerinde vaftiz edilenleri kutsal yağla meshedebilirler, ama yalnız piskoposun kutsadığı yağla. Alına aynı yağla işaret etmeleri ise helal değildir; bu, Teselli Edici Ruh'u teslim ettiklerinde yalnız piskoposlara düşer. Değerli adamların öğretilerinden edindiğimizi bildiğimiz çok şeyden bunlar birkaçıdır. Sözümüz babaların hükümleriyle pekişsin diye onların ifadeleri bazı yerlerde araya sokulmuştur. Benim için dua et.

2.27

CAPUT XXVII. De manuum impositione, vel confirmatione. 1. Sed quoniam post baptismum per episcopos datur Spiritus sanctus cum manuum impositione, hoc in Actibus apostolorum apostolos fecisse meminimus. Sic enim dicitur: « Factum est, dum Apollo esset Corinthi, ut Paulus, peragratis superioribus partibus veniret Ephesum, ibique cum invenisset quosdam discipulos, dixit ad illos: Si Spiritum sanctum accepistis credentes? At illi dixerunt ad eum: Sed neque si Spiritus sanctus est, audivimus. Dixitque eis: In quo ergo baptizati estis? At illi dixerunt: In Joannis baptismate. Ait autem Paulus: Joannes baptizavit baptismo pœnitentiæ plebem, dicens in eum qui venturus esset post ipsum ut crederent, hoc est, in Jesum Christum. Quod cum audissent, baptizati sunt in nomine Domini Jesu, et cum imposuisset illis manum Paulus, venit Spiritus sanctus super illos, loquebanturque linguis, et prophetabant (Act. XIX, 1). 2. Item in alio loco: « Cum audissent autem, qui erant Jerosolymis apostoli, quod accepit Samaria verbum Dei, miserunt ad illos Petrum, et Joannem. Qui cum venissent, oraverunt pro eis, ut acciperent Spiritum sanctum, nondum enim in ullum eorum descenderat, sed tantum baptizati erant in nomine Domini Jesu Christi. Tunc imponebant illis manus, et accipiebant Spiritum sanctum. » 3. Spiritum autem sanctum accipere possumus, dare non possumus, sed, ut detur, Dominum invocamus. Hoc autem a quo potissimum fiat, quemadmodum papa sanctus Innocentius scripserit, subjiciam; dicit enim, non ab alio quam ab episcopo fieri licere, nam presbyteri, licet sint sacerdotes, pontificatus tamen apicem non habent. 4. Hoc autem solis pontificibus deberi, ut vel consignent, vel ut Paracletum Spiritum tradant, quod non solum consuetudo ecclesiastica demonstrat, verum et superior illa lectio Actuum apostolorum, quae asserit et Petrum et Joannem esse directos, qui jam baptizatis traderent Spiritum sanctum (Act. VIII). Nam presbyteris, seu extra episcopum, sive praesente episcopo, cum baptizant, chrismate baptizatos ungere licet, sed quod ab episcopo fuerit consecratum, non tamen frontem ex eodem oleo signare, quod solis debetur episcopis, cum tradunt Spiritum Paracletum. Hæc sunt pauca ex multis quae probabilium virorum novimus percepisse doctrinis, quorumque eloquia proinde quibusdam in locis a nobis interjecta esse noscuntur, ut sermo noster paternis sententiis firmaretur. Ora pro me.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…