İçeriğe geç

Kavram

Servitus

Yunanca
δουλεία (douleia); δοῦλος (doulos)
Latince
servitus; servus (köle); ministerium (kölenin hizmeti)
Almanca
Knechtschaft; Sklaverei
Fransızca
servitude; esclavage
İngilizce
slavery, servitude
Türkçe
kölelik

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik ve hukukî anlamda servitus bir insanın başka birinin mülkü olmasıdır. Stoa bu statüyü "dışarıdaki şeyler"den (adiaphora) sayar: talih bedeni efendiye teslim eder, ama ruhun "daha iyi kısmı" (pars melior) mülk olarak verilemez (De beneficiis 3.20). Böylece kölelik bir yandan hukukî bir talih olarak görelileşir, öte yandan gerçek kölelik ahlâkî bir duruma dönüşür: tutkulara, hazza, şana, korkuya bağımlılık. Bu yüzden köle de fazilete sahip olabilir, efendisine iyilik verebilir (3.18–28); "kimse bir başkasından daha soylu değildir" (3.28.1).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles Tabiatça kölelik; köle "canlı bir alet" (Politika I) —
MÖ 3. yy Khrysippos Köle "ömür boyu ücretli"dir (Seneca, De ben. 3.22.1'deki aktarım) —
MÖ 44 Cicero Kölelere karşı da adalet gözetilmelidir; onlara ücretli gibi davranılmalı Cicero, De officiis
MS 56–64 Seneca Kölelik yalnız bedene iner; köle efendisine iyilik verebilir; gerçek kölelik tutkulara köleliktir Seneca, De beneficiis
MS 2. yy Epiktetos Eski köle olarak "özgürlük, istediğin gibi yaşamaktır"; yalnız elimizde olanlar özgürdür —
MS 413–426 Augustinus Kölelik günahın cezasıdır, tabiatın değil; asıl kölelik günaha köleliktir (De civitate Dei 19.15) —

Dönüşüm: hukukî statüden ahlâkî duruma; "tabiatça köle"den (Aristoteles) "tabiatça herkes özgür, kölelik talihin işi"ne (Stoa), oradan "günahın sonucu olan kölelik"e (Augustinus).

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca δουλεία (douleia); δοῦλος (doulos) Aristoteles "tabiatça köle" kavramını kurar (Politika I 4–7); Stoacılar (Khrysippos'tan aktarımla) köleliği tabiata değil talihe ve kanuna bağlar; ahlâkî anlamda "kölelik" bilge olmayanın tutkularına tutsaklığıdır (Diogenes Laertios 7.121–122).
Latince servitus; servus; ministerium servus "köle", servitus "kölelik durumu" (Roma hukukunda kişinin hukukî statüsü; ayrıca taşınmaz üzerindeki "irtifak"). Seneca, De beneficiis III'te beneficium (yabancının iyiliği), officium (oğulun, karının vazifesi) ve ministerium (kölenin hizmeti) ayrımını tartışır (3.18.1). Mecazî anlamda tutkuların, hazzın, korkunun köleliği.
Almanca / Fransızca Sklaverei, Knechtschaft / esclavage, servitude
İngilizce slavery, servitude

Türkçe karşılığı

kölelik. esaret: tutsaklığı (savaş esiri) çağrıştırır, hukukî statüyü tam vermez. kulluk: Türkçede dinî ve sadakat anlamı ağır basar (Tanrı'ya kulluk), Seneca'nın küçümseyici "tutkulara kölelik" mecazını yumuşatır. bendelik: eskimiş. Tercih: kölelik; hem hukukî statüyü hem ahlâkî mecazı aynı kelimeyle taşır, Seneca'nın oyunu da ancak böyle korunur ("Sen mi birine köle diyorsun, sen ki şehvetinin kölesisin?").

"Kölelik" kelimesi modern okurda ırk temelli plantasyon köleliğini çağırır; Roma'daki kölelik savaş tutsaklığı, borç ve doğumla geçen, azatla son bulabilen bir hukukî statüdür. Seneca'nın iç özgürlük öğretisi, kurumu eleştirmeden onun ahlâkî ağırlığını ruhun dışına iter; bu yüzden hem insancıl hem de muhafazakâr okunabilir.

Atıf ve kaynak notu

Seneca'yı kölelik karşıtı bir düşünür gibi okumak geriye yansıtmadır: o kurumu kaldırmayı değil, efendinin köleye insanca davranmasını ve köleliğin ruhu bağlayamayacağını savunur (bkz. ayrıca Mektuplar 47).

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: kölelik, köleliğine, köleliğe, köleliğinden, kölelikten, köleliğin

Metinlerde işaretlendiği yerler

27 yer · 27 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.