Kavram
Servitus
- Yunanca
- δουλεία (douleia); δοῦλος (doulos)
- Latince
- servitus; servus (köle); ministerium (kölenin hizmeti)
- Almanca
- Knechtschaft; Sklaverei
- Fransızca
- servitude; esclavage
- İngilizce
- slavery, servitude
- Türkçe
- kölelik
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik ve hukukî anlamda servitus bir insanın başka birinin mülkü olmasıdır. Stoa bu statüyü "dışarıdaki şeyler"den (adiaphora) sayar: talih bedeni efendiye teslim eder, ama ruhun "daha iyi kısmı" (pars melior) mülk olarak verilemez (De beneficiis 3.20). Böylece kölelik bir yandan hukukî bir talih olarak görelileşir, öte yandan gerçek kölelik ahlâkî bir duruma dönüşür: tutkulara, hazza, şana, korkuya bağımlılık. Bu yüzden köle de fazilete sahip olabilir, efendisine iyilik verebilir (3.18–28); "kimse bir başkasından daha soylu değildir" (3.28.1).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Tabiatça kölelik; köle "canlı bir alet" (Politika I) | — |
| MÖ 3. yy | Khrysippos | Köle "ömür boyu ücretli"dir (Seneca, De ben. 3.22.1'deki aktarım) | — |
| MÖ 44 | Cicero | Kölelere karşı da adalet gözetilmelidir; onlara ücretli gibi davranılmalı | Cicero, De officiis |
| MS 56–64 | Seneca | Kölelik yalnız bedene iner; köle efendisine iyilik verebilir; gerçek kölelik tutkulara köleliktir | Seneca, De beneficiis |
| MS 2. yy | Epiktetos | Eski köle olarak "özgürlük, istediğin gibi yaşamaktır"; yalnız elimizde olanlar özgürdür | — |
| MS 413–426 | Augustinus | Kölelik günahın cezasıdır, tabiatın değil; asıl kölelik günaha köleliktir (De civitate Dei 19.15) | — |
Dönüşüm: hukukî statüden ahlâkî duruma; "tabiatça köle"den (Aristoteles) "tabiatça herkes özgür, kölelik talihin işi"ne (Stoa), oradan "günahın sonucu olan kölelik"e (Augustinus).
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | δουλεία (douleia); δοῦλος (doulos) | Aristoteles "tabiatça köle" kavramını kurar (Politika I 4–7); Stoacılar (Khrysippos'tan aktarımla) köleliği tabiata değil talihe ve kanuna bağlar; ahlâkî anlamda "kölelik" bilge olmayanın tutkularına tutsaklığıdır (Diogenes Laertios 7.121–122). |
| Latince | servitus; servus; ministerium | servus "köle", servitus "kölelik durumu" (Roma hukukunda kişinin hukukî statüsü; ayrıca taşınmaz üzerindeki "irtifak"). Seneca, De beneficiis III'te beneficium (yabancının iyiliği), officium (oğulun, karının vazifesi) ve ministerium (kölenin hizmeti) ayrımını tartışır (3.18.1). Mecazî anlamda tutkuların, hazzın, korkunun köleliği. |
| Almanca / Fransızca | Sklaverei, Knechtschaft / esclavage, servitude | |
| İngilizce | slavery, servitude |
Türkçe karşılığı
kölelik. esaret: tutsaklığı (savaş esiri) çağrıştırır, hukukî statüyü tam vermez. kulluk: Türkçede dinî ve sadakat anlamı ağır basar (Tanrı'ya kulluk), Seneca'nın küçümseyici "tutkulara kölelik" mecazını yumuşatır. bendelik: eskimiş. Tercih: kölelik; hem hukukî statüyü hem ahlâkî mecazı aynı kelimeyle taşır, Seneca'nın oyunu da ancak böyle korunur ("Sen mi birine köle diyorsun, sen ki şehvetinin kölesisin?").
"Kölelik" kelimesi modern okurda ırk temelli plantasyon köleliğini çağırır; Roma'daki kölelik savaş tutsaklığı, borç ve doğumla geçen, azatla son bulabilen bir hukukî statüdür. Seneca'nın iç özgürlük öğretisi, kurumu eleştirmeden onun ahlâkî ağırlığını ruhun dışına iter; bu yüzden hem insancıl hem de muhafazakâr okunabilir.
Atıf ve kaynak notu
Seneca'yı kölelik karşıtı bir düşünür gibi okumak geriye yansıtmadır: o kurumu kaldırmayı değil, efendinin köleye insanca davranmasını ve köleliğin ruhu bağlayamayacağını savunur (bkz. ayrıca Mektuplar 47).
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: kölelik, köleliğine, köleliğe, köleliğinden, kölelikten, köleliğin
Metinlerde işaretlendiği yerler
27 yer · 27 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Seneca, İyilikler Üzerine3.19.4
- Seneca, Tabiat Meseleleri3.pr_2
- Seneca, Lucilius'a Ahlâk Mektupları2.19.6
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi2.16.9
- Augustinus, Hür İrade Üzerine12
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine28
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine16
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1_10
- Augustinus, Yalan Üzerine26
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine61
- Augustinus, İtiraflar6.22
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri11.37
- Augustinus, Tanrı Devleti1.22
- Augustinus, El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)30
- Augustinus, Ruh ve Harf Üzerine28
- Augustinus, Tabiat ve Lütuf Üzerine67
- Augustinus, Tashihler1.8.4
- Boethius, Felsefenin Tesellisi5.P2
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1059_2
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler5.6
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.17_2
- Sevillalı Isidorus, Hükümler1.26
- Sevillalı Isidorus, Kilise Vazifeleri Üzerine2.20_2
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi78
- Hegel, Hukuk Felsefesinin Ana Hatları33
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları167
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri59