Kavram
Oboedientia
- Yunanca
- ὑπακοή (hypakoē); παρακοή (parakoē) "itaatsizlik"
- Latince
- oboedientia; inoboedientia "itaatsizlik"; oboediens "itaatkâr"
- Almanca
- Gehorsam
- Fransızca
- obéissance
- İngilizce
- obedience
- Türkçe
- itaat; itaatsizlik
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte oboedire birinin sözüne kulak vermek, buyruğu yerine getirmektir. Augustinus'un yasak ağaç yorumunda kavram merkeze yerleşir: Ağaç kötü değildi, Tanrı her şeyi iyi yaratmıştı; insan kötü olmayan bir şeyden, yalnızca buyruğun kendisi kendi başına iyi, çiğnenmesi kendi başına kötü olsun diye men edildi (VIII 13). Böylece "itaatsizliğin ne büyük bir kötülük olduğu" saf hâlde gösterildi; ağacın adı da ("iyiyi ve kötüyü ayırt etme bilgisi") meyvesinden değil, insanın orada itaatin iyiliği ile itaatsizliğin kötülüğü arasındaki farkı tecrübeyle öğrenecek olmasından gelir (VIII 6, 14). İtaatsizlik "kendi iktidarını kullanmak istemek", yani kibirdir; Âdem'in itaatsizliğinin karşısında Mesih'in "eşsiz itaat örneği" durur (VIII 14). Ceza da itaatle orantılıdır: Ruh Rabbine itaat etmeyince, beden de ruhun her işaretine itaat etmez olur (IX 10–11).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1. yy | Pavlus | Âdem'in itaatsizliği ve Mesih'in ölümüne kadar itaati | Romalılar 5:19; Filipililer 2:8 |
| 401–415 | Augustinus | Akıllı yaratığın tek fazileti; yasak ağaç itaatin kendi başına iyiliğini göstermek için | Augustinus, De Genesi ad litteram VIII 6, 13–14 |
| 413–426 | Augustinus | İtaat bütün faziletlerin anası ve koruyucusudur; ilk günah kibirden doğan itaatsizliktir | De civitate Dei XIV 12–15 |
| 6. yy | Benedictus | Manastır hayatının temel faziletlerinden biri | Regula 5 |
Dönüşüm: Gündelik "söz dinleme"den, Pavlus'ta kurtuluş tarihinin iki ucunu (Âdem / Mesih) bağlayan teolojik bir karşıtlığa; Augustinus'ta ahlâkın biricik temeline; manastır geleneğinde ise kurumsal bir kurala.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ὑπακοή / παρακοή | hyp-akouō "altından dinlemek, kulak vermek"; Pavlus, Romalılar 5:19: "Tek kişinin itaatsizliğiyle (parakoē) birçokları günahkâr kılındı, tek kişinin itaatiyle (hypakoē) birçokları adil kılınacak." |
| Latince | oboedientia | ob-oedire < ob-audire "birine kulak vermek". Augustinus, De Genesi ad litteram VIII 6, 13–14; De civitate Dei XIV 12. |
| Almanca / Fransızca | Gehorsam; obéissance | |
| İngilizce | obedience |
Türkçe karşılığı
itaat; itaatsizlik. boyun eğme: zorla, isteksizce teslimiyet çağrıştırır; Augustinus'ta ise itaat iradenin seçimidir. söz dinleme: Latin kökünü (audire) güzel korur, ama çocukça ve gündelik kalır. itaat seçildi: dinî ve ahlâkî bağlamda yerleşiktir, zıddı "itaatsizlik" kolay kurulur.
Augustinus'ta itaat bir kulluk erdemi değil, akıllı yaratığın tek faziletidir: "Tanrı'nın iktidarı altında eyleyen her akıllı yaratığın tek fazileti itaattir" (VIII 6). "İtaat"i askerî ya da siyasî boyun eğme olarak okumak, onun kibrin (superbia) zıddı ve sevginin biçimi olduğunu gözden kaçırır.
Atıf ve kaynak notu
"Tek fazilet" ifadesi Augustinus'un yaratık–Yaratıcı ilişkisi hakkındaki iddiasıdır; Cicero'nun dört ana faziletini (basiret, adalet, cesaret, itidal) reddetmez, onları Tanrı'ya bağlılığın biçimleri olarak yeniden yorumlar.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: itaat, itaatsizlik, itaatle, itaate, itaattir, itaatsizlikle
Metinlerde işaretlendiği yerler
18 yer · 18 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri8.6
- Augustinus, Tanrı Devleti1.25
- Augustinus, El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)28
- Augustinus, Ruh ve Harf Üzerine18
- Augustinus, Tabiat ve Lütuf Üzerine22
- Augustinus, Lütuf ve Hür İrade ÜzerinePL44.885_2
- Augustinus, İkaz ve Lütuf ÜzerinePL44.919_2
- Augustinus, Sebat Lütfu ÜzerinePL45.1005
- Augustinus, Yalana Karşı17
- Augustinus, Tashihler1.9.4
- Boethius, Katolik İman Üzerine1_2
- Boethius, Eutykhes'e ve Nestorius'a Karşı8
- Sevillalı Isidorus, Hükümler2.7
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)2_10
- Sevillalı Isidorus, Kilise Vazifeleri Üzerine2.2
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları206
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri221
- Nietzsche, Ahlâkın Soykütüğü ÜzerineGM-I-14