Kavram
Superbia
- Yunanca
- ὑπερηφανία (hyperēphania); ὕβρις (hybris)
- Latince
- superbia; superbus "kibirli"
- Almanca
- Hochmut; Stolz
- Fransızca
- orgueil
- İngilizce
- pride
- Türkçe
- kibir; kibirli
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte superbia büyüklenme, küstahlık, kendini beğenmişliktir; Roma'da son kralın lakabı (Tarquinius Superbus) olarak zorbalıkla da birleşir. Augustinus'ta kibir, ruhun değişmez iyiden yüz çevirip kendine dönmesidir. De libero arbitrio III'te kibir, insanın kandırılarak düşmesinin sebebidir; ölümlülük, hayvanlardan bile korkma ve geleceği bilmeme insanı kibri kırmaya alıştırır. Tanrı'nın Sözü'nün alçakgönüllülüğü (humilitas) kibrin ilacıdır: Ruh, kibre kapılıp içeride bıraktığı Söz'ü dışarıda alçakgönüllü olarak bulur. Augustinus III 17, 48'de "bütün kötülüklerin kökü açgözlülüktür" (avaritia, 1 Timoteos 6:10) der ve açgözlülüğü yetenden fazlasını istemek diye tarif eder. Kitabın sonunda (III 25, 76) "her günahın başı kibirdir" (Sirak 10:15) sözünü anar: Ruh Tanrı'yı sapkınca taklit edip kendi gücünün tadına varmak istediğinde, kendini ne kadar büyük kılmak isterse o kadar küçülür. Şeytan insana kibrin örneği olmuştu; Rab de alçakgönüllülüğün örneği oldu.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Yeni Ahit | Yakup, Petrus mektupları | hyperēphania: Tanrı'nın karşısında büyüklenme | — |
| 391–395 | Augustinus | ilk insanın düşüşünün sebebi; merhamet ilacını reddettiren tek kusur; alçakgönüllülükle iyileşir | Augustinus, De libero arbitrio III 10, 29–30; III 25, 76 |
Dönüşüm: Klasik hybris'in toplumsal ve siyasî haddini aşma anlamından, Augustinus'ta Tanrı'ya karşı varlıkbilimsel bir yöneliş anlamına; ortaçağda yedi ölümcül günahın başına (Gregorius).
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ὑπερηφανία (hyperēphania); ὕβρις (hybris) | Septuaginta ve Yeni Ahit'te hyperēphania Tanrı'nın karşısında kendini yüceltmektir ("Tanrı kibirlilere karşı durur", Yakup 4:6). Klasik hybris haddini aşma, saldırganlık anlamı taşır. |
| Latince | superbia; superbus, superbire | super ("üstünde") kökünden: kendini olduğundan yukarıda görmek. Vulgata'da "her günahın başı kibirdir" (initium omnis peccati superbia, Sirak 10:15). Augustinus De libero arbitrio III'te kibri ilk insanın kandırılarak düşmesinin sebebi ve merhamet ilacını reddettiren tek kusur sayar (III 10, 29). |
| Almanca / Fransızca | Hochmut / orgueil | |
| İngilizce | pride |
Türkçe karşılığı
kibir; kibirli. kibir: Arapça kbr kökünden, "büyüklenme"; tasavvuf ve ahlâk kitaplarında (kibr) bütün kötü huyların başı sayılır, Augustinus'un kavramına en yakın kelimedir. gurur: bugün olumlu anlamda da kullanıldığı için (haklı gurur) daraltıcıdır. büyüklenme: fiil olarak iyi, terim olarak ağırdır. Superbia → kibir.
"Kibir" Türkçede sosyal bir kusuru (başkalarını küçümsemeyi) çağrıştırır; Augustinus'ta ise superbia önce Tanrı'ya karşı bir yöneliştir: ruhun kendi gücünü Tanrı'nın gücünden çok sevmesi, kendisinin ilkesi olmak istemesi. Okur bu teolojik derinliği gözetmelidir.
Atıf ve kaynak notu
Kibrin bütün günahların başı olduğu düşüncesi Augustinus'tan önce Kutsal Kitap'ta vardır; ama onu kötülüğün iradî kaynağı öğretisine bağlayan Augustinus'tur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: kibirli, kibirle, kibir, kibri, kibre, kibrin
Metinlerde işaretlendiği yerler
34 yer · 34 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Augustinus, Hür İrade Üzerine43
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine12
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine3
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine
- Augustinus, İnanmanın Faydası Üzerine25
- Augustinus, İki Ruh Üzerine18
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1_6
- Augustinus, İman ve İnanç Formülü Üzerine6
- Augustinus, Simplicianus'a Muhtelif Meseleler1_5
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerinepr_2
- Augustinus, İtiraflar1.1
- Augustinus, Teslis Üzerine43
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri4.17
- Augustinus, Tanrı Devleti1.pr
- Augustinus, El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)28
- Augustinus, Ruh ve Harf Üzerine11
- Augustinus, Tabiat ve Lütuf Üzerine17
- Augustinus, Lütuf ve Hür İrade ÜzerinePL44.899_2
- Augustinus, İkaz ve Lütuf ÜzerinePL44.939
- Augustinus, Azizlerin Takdiri ÜzerinePL44.967
- Augustinus, Sebat Lütfu ÜzerinePL45.1001
- Boethius, Felsefenin Tesellisi2.P6
- Boethius, Katolik İman Üzerine1_2
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1043
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler4.8_2
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.1
- Sevillalı Isidorus, Hükümler1.14
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)1_4
- Sevillalı Isidorus, Kilise Vazifeleri Üzerine1.30
- Descartes, Ruhun TutkularıAT11.305
- Hegel, Hukuk Felsefesinin Ana Hatları104
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları24
- Nietzsche, DeccalAC-52
- Nietzsche, Tan KızıllığıM-72