Kavram
Libido
- Yunanca
- ἐπιθυμία (epithymia)
- Latince
- libido; cupiditas; concupiscentia
- Almanca
- Begierde; Lust
- Fransızca
- convoitise; désir déréglé
- İngilizce
- lust, desire
- Türkçe
- şehvet; arzu (cupiditas)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte libido canın istediği şey, keyif, heves; özellikle cinsel istektir. Stoacılarda akla aykırı ölçüsüz istek, dört tutkudan biridir. Augustinus De libero arbitrio I'de kötü işin özünü dışarıdaki fiilde değil, içerideki şehvette bulur: Zina fiil gerçekleşmese de istenirse suçtur. Korkuyla öldüren de korkusuz yaşamayı arzular; ama iyiler bu arzuyu kaybedilebilir şeylerden sevgilerini çekerek, kötüler o şeylerin tadını güvenle çıkarmak için engelleri kaldırarak gerçekleştirir. Şehvet, ebedî kanunun buyurduğu düzenin tersine çevrilmesi, zihnin geçici şeylere tâbi olmasıdır; zihni bu köleliğe ancak kendi hür iradesi sokar.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 3. yy | Stoacılar | epithymia: dört temel tutkudan biri | pathe |
| MÖ 45 | Cicero | libido / cupiditas: görünür bir iyiye ölçüsüz istek | Cicero, Tusculanae disputationes IV |
| 387–388 | Augustinus | kınanacak arzu: istemeden kaybedilebilecek şeylere duyulan aşk; her kötü işte hüküm süren şey | Augustinus, De libero arbitrio I 3–4, 8–10 |
Dönüşüm: Stoacıların tutku sınıflandırmasından, kötülüğün kaynağını iradenin yönelişinde bulan Augustinusçu tarife; sonra Pelagius tartışmalarında concupiscentia (ilk günahın sonucu olarak şehvet) kavramına.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἐπιθυμία (epithymia) | Stoacılarda dört temel tutkudan biri (pathē): gelecekteki görünür bir iyiye akıl dışı yöneliş; Cicero bunu libido ya da cupiditas diye çevirir (Tusculanae IV). |
| Latince | libido; cupiditas "arzu" | libet ("hoşa gider") kökünden: canın istemesi. Augustinus De libero arbitrio I'de libido'nun başka bir adının cupiditas olduğunu söyler ve onu "kınanacak arzu" (culpabilis cupiditas), "insanın istemeden kaybedebileceği şeylere duyulan aşk" diye tarif eder (I 4, 10). |
| Almanca / Fransızca | Begierde / convoitise | |
| İngilizce | lust, desire |
Türkçe karşılığı
şehvet; arzu. şehvet: Osmanlıca ve kelam dilinde (şehvet-i nefsaniye) genel olarak nefsin aşırı isteğidir; bugün daha çok cinsel anlamda kullanılsa da Augustinus'un kavramına en yakın kelimedir. arzu: cupiditas için ayrılmıştır; kendi başına suçlu olmayabilir (korkusuz yaşama arzusu). tutku: perturbatio için kullanılır. Libido → şehvet, cupiditas → arzu.
"Şehvet" kelimesinin bugünkü cinsel çağrışımı, Augustinus'un kavramını daraltabilir: De libero arbitrio'da şehvet zinada olduğu kadar adam öldürmede, kutsala saygısızlıkta, şan ve hükümranlık hırsında da hüküm sürer. Okur bu genişliği gözetmelidir.
Atıf ve kaynak notu
Freud'un Libido'su (cinsel enerji) kelimeyi tamamen başka bir anlama taşımıştır; Augustinus'u bu anlamla okumamak gerekir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: şehvet, şehvete, şehveti, şehvetlerin, şehvetler, şehvetlere
Metinlerde işaretlendiği yerler
26 yer · 26 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Augustinus, Hür İrade Üzerine3
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine22
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine20
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine3
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1_7
- Augustinus, Yalan Üzerine10
- Augustinus, Simplicianus'a Muhtelif Meseleler1_3
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine24
- Augustinus, İtiraflar1.26
- Augustinus, İyinin Tabiatı Üzerine44
- Augustinus, Teslis Üzerine127_3
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri3.13
- Augustinus, Tanrı Devleti1.pr
- Augustinus, El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)78
- Augustinus, Tabiat ve Lütuf Üzerine40
- Augustinus, Lütuf ve Hür İrade ÜzerinePL44.899_2
- Augustinus, Yalana Karşı20
- Augustinus, Tashihler2.48.2
- Boethius, Felsefenin Tesellisi2.P6
- Boethius, Porphyrios'un Eisagoge'si Şerhi, Birinci ŞerhPL64.47
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler1.37
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.3
- Sevillalı Isidorus, Hükümler2.9
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)1_4
- Sevillalı Isidorus, Kilise Vazifeleri Üzerine2.8
- Nietzsche, Böyle Buyurdu ZerdüştZa-III-Boese-2