İçeriğe geç
Felsefenin Tesellisi

Boethius · Felsefenin Tesellisi

II. Kitap

2.P1Bundan sonra bir süre sustu ve ölçülü sessizliğiyle dikkatimi toplayınca şöyle başladı:

"Hastalığının sebeplerini ve durumunu tam olarak anladıysam, eski talihine duyduğun bağlılık ve özlemle eriyorsun. Onun değişmesi, senin kendine hayal ettiğin kadarıyla, ruhunu altüst etti. Ben o canavarın türlü kılıklarını, aldatmaya çalıştığı kişilerle nasıl en tatlı dostluğu kurduğunu, sonra beklenmedik anda onları terk ederek dayanılmaz bir acıyla sarstığını biliyorum. Onun tabiatını, huyunu ve değerini hatırlarsan, onda ne güzel bir şeye sahip olduğunu ne de bir şey yitirdiğini anlarsın. Ama sanırım bunları hafızana geri getirmek için pek uğraşmam gerekmeyecek. Çünkü o yanındayken, seni okşarken de erkekçe sözlerle ona çatmaya, benim mabedimden çıkardığın düşüncelerle onu kovalamaya alışıktın. Ama şeylerdeki her ani değişim, ruhlarda bir tür dalgalanmadan yoksun olmaz; böylece sen de bir süre huzurundan ayrıldın. Artık yumuşak ve hoş bir şey içmen, tatman vaktidir; bu iç kısımlara ulaştığında daha güçlü içeceklere yol açacaktır. Öyleyse tatlılığın ikna gücü olan Retorik yanımızda olsun; o, ancak benim öğretilerimi terk etmediğinde doğru yolda ilerler. Evimizin hizmetkârı Musiki de onunla birlikte kimi hafif kimi ağır ezgiler çalsın.

Ey insan, seni bu hüzne ve yasa düşüren nedir? Sanırım yeni ve alışılmamış bir şey gördün. Talihin sana karşı değiştiğini sanıyorsun; yanılıyorsun. Onun huyu, tabiatı hep budur. Sana karşı, değişkenliğinin içinde kendine özgü sebatını korumuştur. Seni okşarken, sahte mutluluğun cazibesiyle seninle oynarken de böyleydi. Kör tanrıçanın iki yüzünü yakaladın. Başkalarına hâlâ örtülü olan o, sana bütünüyle kendini tanıttı. Onaylıyorsan huylarına uy, yakınma. Sadakatsizliğinden tiksiniyorsan, onu küçümse, yıkıcı oyunlar oynayanı at. Çünkü şimdi senin için bu kadar büyük kederin sebebi olan şey, huzurun sebebi olmalıydı. Seni terk etmeyeceğinden hiç kimsenin asla emin olamayacağı şey, seni terk etti. Yoksa gelip geçecek mutluluğu değerli mi sayıyorsun? Kalacağı güvenilmez olan, gidince keder getirecek olan şimdiki talih sana sevgili mi? İstenilen gibi elde tutulamıyorsa ve kaçarken insanı felakete sürüklüyorsa, kaçak olan şey gelecek felaketin işaretinden başka nedir? Gözlerin önünde duranı görmek yetmez; Basiret şeylerin sonunu ölçer ve her iki yönde de aynı değişkenlik, talihin ne tehditlerini korkulacak ne okşayışlarını arzulanacak kılar. Son olarak, bir kez boyunduruğuna boyun eğdin mi, talihin alanında olan her şeye sakince katlanman gerekir. Kendi isteğinle hanımefendin olarak seçtiğin ona kalma ve gitme kanunu yazmak istersen, haksızlık etmiş olmaz mısın, değiştiremeyeceğin kaderi sabırsızlıkla daha acı hale getirmez misin? Yelkenleri rüzgârlara verseydin, iradenin istediği yere değil, esenin ittiği yere giderdin; tohumları tarlalara emanet etseydin, verimli yıllarla kısır yılları birbiriyle dengelerdin. Talihin yönetimine girdin; hanımefendinin huyuna uymalısın. Dönen çarkın hamlesini durdurmaya mı çalışıyorsun? Ey ölümlülerin en akılsızı, durmaya başlarsa talih olmaktan çıkar."

2.P1

Post haec paulisper obticuit atque ubi attentionem meam modesta taciturnitate collegit, sic exorsa est: Si penitus aegritudinis tuae causas habitumque cognovi, fortunae prioris affectu desiderioque tabescis. Ea tantum animi tui sicuti tu tibi fingis mutata peruertit. Intellego multiformes illius prodigii fucos et eo usque cum his quos eludere nititur blandissimam familiaritatem, dum intolerabili dolore confundat quos insperata reliquerit. Cuius si naturam mores ac meritum reminiscare, nec habuisse te in ea pulchrum aliquid nec amisisse cognosces, sed ut arbitror haud multum tibi haec in memoriam reuocare laborauerim. Solebas enim praesentem quoque blandientemque uirilibus incessere uerbis eamque de nostro adyto prolatis insectabare sententiis. Verum omnis subita mutatio rerum non sine quodam quasi fluctu contingit animorum; sic factum est ut tu quoque paulisper a tua tranquillitate descisceres. Sed tempus est haurire te aliquid ac degustare molle atque iucundum quod ad interiora transmissum ualidioribus haustibus uiam fecerit. Adsit igitur Rhetoricae suadela dulcedinis quae tum tantum recto calle procedit, cum nostra instituta non deserit cumque hac Musica laris nostri uernacula nunc leuiores nunc grauiores modos succinat. Quid est igitur o homo quod te in maestitiam luctumque deiecit? Nouum, credo, aliquid inusitatumque uidisti. Tu fortunam putas erga te esse mutatam; erras. Hi semper eius mores sunt ista natura. Seruauit circa te propriam potius in ipsa sui mutabilitate constantiam. Talis erat cum blandiebatur, cum tibi falsae inlecebris felicitatis alluderet. Deprehendisti caeci numinis ambiguos uultus. Quae sese adhuc uelat aliis, tota tibi prorsus innotuit. Si probas, utere moribus; ne queraris. Si perfidiam perhorrescis, sperne atque abice perniciosa ludentem. Nam quae nunc tibi est tanti causa maeroris, haec eadem tranquillitas esse debuisset. Reliquit enim te quam non relicturam nemo umquam poterit esse securus. An uero tu pretiosam aestimas abituram felicitatem? Et cara tibi est fortuna praesens nec manendi fida et cum discesserit adlatura maerorem. Quod si nec ex arbitrio retineri potest et calamitosos fugiens facit, quid est aliud fugax quam futurae quoddam calamitatis indicium? Neque enim quod ante oculos situm est, suffecerit intueri; rerum exitus prudentia metitur eademque in alterutro mutabilitas nec formidandas fortunae minas nec exoptandas facit esse blanditias. Postremo aequo animo toleres oportet quidquid intra fortunae aream geritur, cum semel iugo eius colla submiseris. Quod si manendi abeundique scribere legem uelis ei quam tu tibi dominam sponte legisti, nonne iniurius fueris et inpatientia sortem exacerbes quam permutare non possis? Si uentis uela committeres, non quo uoluntas peteret sed quo flatus impellerent, promoueres; si aruis semina crederes, feraces inter se annos sterilesque pensares. Fortunae te regendum dedisti; dominae moribus oportet obtemperes. Tu uero uoluentis rotae impetum retinere conaris? . At, omnium mortalium stolidissime, si manere incipit, fors esse desistit.

2.M1Bu kibirli el değişimleri çevirip kabaran Euripus gibi akınca, bir zamanlar korkulan kralları acımasızca çiğner, yenilmiş alçak yüzü aldatıcı biçimde kaldırır. O ne bahtsızların ağlayışını duyar ne önemser, sertçe, kendi yarattığı iniltilere güler. Böyle oynar, böyle dener gücünü, kendininkilere büyük bir gösteri sunar: Bir kişi aynı saatte yerlere serilmiş ve mutlu görünür.

2.M1

Haec cum superba uerterit uices dextra Et aestuantis more fertur Euripi, Dudum tremendos saeua proterit reges Humilemque uicti subleuat fallax uultum. Non illa miseros audit aut curat fletus Vltroque gemitus dura quos fecit ridet. Sic illa ludit, sic suas probat uires Magnumque suis demonstrat ostentum, si quis Visatur una stratus ac felix hora.

2.P2"Ama birkaç şeyi talihin kendi sözleriyle seninle konuşmak isterim. Sen de hakkı olup olmadığına dikkat et. 'Ey insan, neden her gün yakınmalarınla beni suçluyorsun? Sana ne haksızlık ettik? Hangi iyiliklerini senden aldık? Servet ve makamların mülkiyeti için istediğin yargıç önünde benimle dava et. Bunlardan herhangi birinin bir ölümlüye özgü olduğunu gösterirsen, geri istediklerinin senin olduğunu kendiliğimden kabul ederim. Tabiat seni ana rahminden çıkardığında çıplak ve her şeyden yoksun olarak aldım, servetimle besledim ve şimdi bize sabretmemeni sağlayan o eğilimli şefkatle büyüttüm, hükmüm altındaki her şeyin bolluğu ve parıltısıyla kuşattım. Şimdi elimi çekmek istiyorum. Başkasınınkini kullanmış gibi teşekkür borçlusun, kendi malını büsbütün yitirmiş gibi yakınmaya hakkın yok. Neden inliyorsun? Sana bizden hiçbir zor gelmedi. Servet, onur ve benzerleri benim hükmümdedir. Bu hizmetçiler hanımefendilerini tanır, benimle gelir, ben gidince giderler. Cesaretle söyleyebilirim ki yitirdiğine yakındığın şeyler senin olsaydı onları hiç yitirmezdin. Yalnız ben mi hakkımı kullanmaktan alıkonacağım? Gökyüzü parlak günleri getirebilir, onları karanlık gecelerde gömebilir. Yıl, yeryüzünün yüzünü kimi zaman çiçek ve ürünle süsleyebilir, kimi zaman yağmur ve soğukla bozabilir. Deniz kimi zaman düz yüzüyle okşayabilir, kimi zaman fırtına ve dalgalarla ürpertebilir. Peki, insanların doymak bilmeyen arzusu bizi, huyumuza aykırı bir sebata mı bağlayacak? Bizim gücümüz budur, durmadan bu oyunu oynuyoruz; dönen çemberiyle çarkı çeviririz, en alttakini üste, en üsttekini alta getirmekten zevk alırız. İstersen çık, ama şu şartla: Oyunumun gereği inmeni istediğinde bunu haksızlık sayma. Yoksa huyumu bilmiyor muydun? Lidya kralı Kroisos'un az önce Kyros'a korku saldığını, sonra acınacak halde odun yığınının alevlerine verildiğini, gökten yağmur gönderilerek kurtulduğunu bilmiyor muydun? Paulus'un, esir aldığı kral Perseus'un felaketlerine merhametle gözyaşı döktüğünü unuttun mu? Tragedyaların feryadı, ayrım yapmayan bir darbeyle mutlu krallıkları yıkan talihten başka neye ağlar? Delikanlıyken, Zeus'un eşiğinde biri kötülükle, öteki iyilikle dolu iki küp durduğunu öğrenmedin mi? Ya iyilik kısmından daha çok aldıysan? Ya senden büsbütün ayrılmadıysam? Ya benim bu değişkenliğim senin için daha iyisini ümit etmeye haklı bir sebepse? Yine de ruhunda eriyip gitme; herkes için ortak olan krallıkta yaşarken kendine özgü bir hukukla yaşamayı isteme.'"

2.P2

Vellem autem pauca tecum fortunae ipsius uerbis agitare. Tu igitur an ius postulet, animaduerte. 'Quid tu homo ream me cotidianis agis querelis? Quam tibi fecimus iniuriam? Quae tua tibi detraximus bona? Quouis iudice de opum dignitatumque mecum possessione contende. Et si cuiusquam mortalium proprium quid horum esse monstraueris, ego iam tua fuisse quae repetis, sponte concedam. Cum te matris utero natura produxit, nudum rebus omnibus inopemque suscepi, meis opibus foui et quod te nunc inpatientem nostri facit, fauore prona indulgentia educaui, omnium quae mei iuris sunt affluentia et splendore circumdedi. Nunc milli retrahere manum libet. Habes gratiam uelut usus alienis, non habes ius querelae tamquam prorsus tua perdideris. Quid igitur ingemiscis? Nulla tibi a nobis est allata uiolentia. Opes honores ceteraque talium mei sunt iuris. Dominam famulae cognoscunt; mecum ueniunt, me abeunte discedunt. Audacter adfirmem, si tua forent quae amissa conquerens nullo modo perdidisses. An ego sola meum ius exercere prohibebor? Licet caelo proferre lucidos dies eosdemque tenebrosis noctibus condere. Licet anno terrae uultum nunc floribus frugibusque redimire, nunc nimbis frigoribusque confundere. Ius est mari nunc strato aequore blandiri, nunc procellis ac fluctibus inhorrescere. Nos ad constantiam nostris moribus alienam inexpleta hominum cupiditas alligabit? Haec nostra uis est, hunc continuum ludum ludimus; rotam uolubili orbe uersamus, infima summis summa infimis mutare gaudemus. Ascende si placet, sed ea lege ne utique cum ludicri mei ratio poscet, descendere iniuriam putes. An tu mores ignorabas meos? Nesciebas Croesum regem Lydorum Cyro paulo ante formidabilem mox deinde miserandum rogi flammis traditum misso caelitus imbre defensum? Num te praeterit Paulum Persi regis a se capti calamitatibus pias inpendisse lacrimas? Quid tragoediarum clamor aliud deflet nisi indiscreto ictu fortunam felicia regna uertentem? Nonne adulescentulus δοιοὺσ πίθουσ τὸν μὲν ἕνα κακῶν τὸν δ' ἕτερον ἐάων in Iouis limine iacere didicisti? Quid si liberius de bonorum parte sumpsisti? Quid si a te non tota discessi? Quid si haec ipsa mei mutabilitas iusta tibi causa est sperandi meliora? tamen ne animo contabescas et intra commune omnibus regnum locatus proprio uiuere iure desideres.

2.M2.1Hızlı rüzgârlarla çalkalanan denizin çevirdiği kum kadar, yıldızlı gecelerde gökte parlayan yıldızlar kadar servet döksün Bolluk tanrıçası, dolu boynuzuyla elini çekmesin, insan soyu yine de yanık yakınmalarını kesmez. Tanrı dualarını isteyerek kabul etse de, altını bol bol verse de, açgözlüleri parlak onurlarla süslese de, elde edilenler artık görünmez; aranan şeyleri yutan acımasız hırs yeni derin ağızlar açar. Baş aşağı giden arzuyu hangi dizgin belli bir sınırda tutabilir, bol armağanlarla taştıkça sahip olma susuzluğu tutuşurken? Titreyerek inleyip kendini yoksul sanan hiçbir zaman zengin yaşamaz.

2.M2.1

Si quantas rapidis flatibus incitus Pontus uersat harenas Aut quot stelliferis edita noctibus Caelo sidera fulgent Tantas fundat opes nec retrahat manum Pleno copia cornu. Humanum miseras haud ideo genus Cesset flere querellas. Quamuis uota libens excipiat deus Multi prodigus auri Et claris auidos ornet honoribus, Nil iam parta uidentur, Sed quaesita uorans saeua rapacitas Altos pandit hiatus. Quae iam praecipitem frena cupidinem

2.M2.16

Certo fine retentent, Largis cum potius muneribus fluens Sitis ardescit habendi? Numquam diues agit qui trepidus gemens Sese credit egentem.

2.P3"Talih seninle kendi adına böyle konuşsa, ağzını açıp karşı bir şey söyleyemezdin. Yakınmanı haklı olarak savunacak bir şeyin varsa ortaya koymalısın; sana konuşma fırsatı vereceğiz." O zaman dedim ki: "Bunlar kuşkusuz güzel şeyler, Retorik ve Musikinin bal tatlılığıyla kaplı; ama yalnız duyulurken hoşa gider. Bahtsızların kötülük duygusu daha derindir. Bu yüzden bunlar kulaklarda çınlamaktan vazgeçince, içe yerleşmiş keder ruhu yeniden ağırlaştırır." O da dedi ki: "Öyle.

Çünkü bunlar henüz hastalığının ilacı değil, hâlâ tedaviye direnen acının birtakım yatıştırıcılarıdır. Derine işleyen ilaçları vakti gelince vereceğim. Yine de kendini bahtsız saymak istememen için soruyorum: Mutluluğunun sayısını ve ölçüsünü unuttun mu?

Babandan yoksun kaldığında en yüce adamların seni yanlarına aldıklarını, şehrin önde gelenlerinin akrabalığına seçildiğini, ki bu en değerli akrabalık türüdür, yakını olmadan önce onlara sevgili olmaya başladığını anmıyorum. Böyle parlak kayınpederler, böyle iffetli bir eş, üstelik erkek evlatların talihiyle seni en mutlu sayarak kim övmedi? Gençliğinde ihtiyarlara bile verilmeyen makamlar elde ettiğini geçiyorum, çünkü sıradan olanları geçmek hoşuma gidiyor; mutluluğunun en özel doruğuna gelmek istiyorum. Ölümlü şeylerin meyvesinin saadete bir ağırlığı varsa, ne kadar kötülük yığılsa da o aydınlık günün hatırası silinebilir mi? İki oğlunu birlikte konsül olarak evinden, senatörlerin kalabalığı ve halkın coşkusuyla götürüldüğünü gördüğün gün; onlar senatoda fildişi koltuklarda otururken senin kralı öven hatip olarak zekâ ve belagat şanına eriştiğin gün; sirkte iki konsülün ortasında, çevrende toplanan kalabalığın beklentisini zafer armağanlarıyla doyurduğun gün. Sanırım seni okşarken, seni gözdesi gibi beslerken talihi aldattın. Hiçbir sıradan kişiye vermediği armağanı aldın. Talihle hesaplaşmak ister misin? Seni ilk kez şimdi kıskanç gözle sıyırdı. Sevinçli ve kederli şeylerin sayısını ve ölçüsünü düşünürsen, hâlâ mutlu olduğunu inkâr edemezsin. Eğer o zaman sevinçli görünen şeyler geçti diye kendini talihli saymıyorsan, şimdi kederli sanılan şeyler de geçeceğine göre kendini bahtsız saymana da sebep yok. Yoksa bu hayat sahnesine ilk kez şimdi, birdenbire ve yabancı olarak mı geldin? İnsanın kendisini bile çoğu zaman hızlı bir saat dağıtırken, insan işlerinde sebat bulunduğunu mu sanıyorsun? Rastlantısal şeylerde kalıcılık güvencesi nadir olsa da, hayatın son günü, kalan talih için de bir tür ölümdür. Ne fark eder sence: Sen onu ölerek mi terk edersin, o seni kaçarak mı?"

2.P3

His igitur si pro se tecum fortuna loqueretur, quid profecto contra hisceres non haberes, aut si quid est quo querelam tuam iure tuearis, proferas oportet. Dabimus dicendi locum. Tum ego: Speciosa quidem ista sunt, inquam, oblitaque Rhetoricae ac Musicae melle dulcedinis; tum tantum, cum audiuntur, oblectant. Sed miseris malorum altior sensus est. Itaque cum haec auribus insonare desierint, insitus animum maeror praegrauat. Et illa: Ita est, inquit. Haec enim nondum morbi tui remedia sed adhuc contumacis aduersum curationem doloris fomenta quaedam sunt. Nam quae in profundum sese penetrant, cum tempestiuum fuerit admouebo. Verumtamen ne te existimari miserum uelis, an numerum modumque tuae felicitatis oblitus es? Taceo quod desolatum parente summorum te uirorum cura suscepit delectusque in affinitatem principum ciuitatis, quod pretiosissimum propinquitatis genus est, prius carus quam proximus esse coepisti. Quis non te felicissimum cum tanto splendore socerorum, cum coniugis pudore, cum masculae quoque prolis opportunitate praedicauit? Praetereo, libet enim praeterire communia, sumptas in adulescentia negatas senibus dignitates; ad singularem felicitatis tuae cumulum uenire delectat. Si quis rerum mortalium fructus ullum beatitudinis pondus habet, poteritne illius memoria lucis quantalibet ingruentium malorum mole deleri, cum duos pariter consules liberos tuos domo prouehi sub frequentia patrum, sub plebis alacritate uidisti, cum eisdem in curia curules insidentibus tu regiae laudis orator ingenii gloriam facundiaeque meruisti, cum in circo duorum medius consulum circumfusae multitudinis expectationem triumphali largitione satiasti? Dedisti ut opinor uerba fortunae, dum te illa demulcet, dum te ut delicias suas fouet. Munus quod nulli umquam priuato commodauerat abstulisti. Visne igitur cum fortuna calculum ponere? Nunc te primum liuenti oculo praestrinxit. Si numerum modumque laetorum tristiumue consideres, adhuc te felicem negare non possis. Quod si idcirco te fortunatum esse non aestimas, quoniam quae tunc laeta uidebantur abierunt, non est quod te miserum putes, quoniam quae nunc creduntur maesta praetereunt. An tu in hanc uitae scaenam nunc primum subitus hospesque uenisti? Iamne humanis rebus inesse constantiam reris, cum ipsum saepe hominem uelox hora dissoluat? Nam etsi rara est fortuitis manendi fides, ultimus tamen uitae dies mors quaedam fortunae est etiam manentis. Quid igitur referre putas, tune illam moriendo deseras an te illa fugiendo?

2.M3Phoebus pembe arabasıyla ışık saçmaya başlayınca, ağaran yüzü körelmiş yıldız bastıran alevlerle solar. Orman ılık Zephyrus'un esintisiyle ilkbahar güllerinden kızarınca, bulutlu Auster delice eserse süsü gider, dikenler kalır. Çoğu kez dingin bir açıklıkta deniz durgun dalgalarla parlar, çoğu kez Aquilo fırtınalarla altüst edip köpürtür yüzeyi. Dünyanın kendi şekli pek az sabitse, bu kadar büyük değişimler geçiriyorsa, insanların geçici talihine güven, kaçan iyiliklere güven! Ebedî kanunla sabit ve konulmuştur ki doğan hiçbir şey sabit kalmaz.

2.M3

Cum polo Phoebus roseis quadrigis Lucem spargere coeperit, Pallet albentes hebetata uultus Flammis stella prementibus. Cum nemus flatu Zephyri tepentis Vernis inrubuit rosis, Spiret insanum nebulosus Auster Iam spinis abeat decus. Saepe tranquillo radiat sereno Immotis mare fluctibus, Saepe feruentes Aquilo procellis Verso concitat aequore. Rara si constat sua forma mundo, Si tantas uariat uices, Crede fortunis hominum caducis, Bonis crede fugacibus. Constat aeterna positumque lege est Vt constet genitum nihil.

2.P4O zaman dedim ki: "Ey bütün faziletlerin dadısı, doğru söylüyorsun; refahımın pek hızlı akışını inkâr edemem. Ama beni hatırladıkça daha şiddetle yakan da budur. Çünkü talihin her zorluğunda bahtsızlığın en bahtsız türü, mutlu olmuş olmaktır." "Ama sahte kanaatinin cezasını çekiyorsan," dedi, "bunu şeylere haklı olarak yükleyemezsin. Çünkü rastlantısal mutluluğun bu boş adı seni etkiliyorsa, benimle birlikte ne kadar çok ve büyük şeyle dolu olduğunu hesaplayabilirsin. Talihinin bütün servetinde en değerli olarak sahip olduğun şey ilahî bir şekilde hâlâ yara almamış ve dokunulmamış olarak korunuyorsa, en iyileri elinde tutarken bahtsızlıktan haklı olarak yakınabilir misin? Oysa insan soyunun o en değerli süsü, kayınpederin Symmachus sağ salimdir. Hayatın pahasına hiç duraksamadan satın alacağın o adam, baştan başa bilgelik ve faziletten yapılmış olan o adam, kendi kaderinden emin olarak senin uğradığın haksızlıklara inliyor. Karın yaşıyor, zekâsı ölçülü, iffeti ve hayâsıyla üstün; bütün meziyetlerini kısaca toplarsam, babasına benziyor. Yaşıyor, diyorum, bu hayattan bıkmış olarak yalnız senin için soluğunu koruyor; mutluluğunun azaldığını ben de yalnız bu bir noktada kabul ederim: Senin özleminden gözyaşı ve acıyla eriyor. Konsül çocuklarından ne söyleyeyim? Onlarda, o yaştaki çocuklar için, babanın ve dedelerinin yeteneğinin örneği parlıyor. Ölümlüler için en önemli kaygı hayatı korumak olduğuna göre, iyiliklerini bilsen ne mutlusun ki hiç kimsenin hayattan daha değerli olduğundan kuşku duymadığı şeyler şu anda hâlâ elinde! Bu yüzden gözyaşlarını artık kurut. Talih henüz hepinizden son ferde kadar nefret etmiş değil; üzerine çok şiddetli bir fırtına da çökmedi, çünkü sağlam demirler tutuyor; bunlar ne şimdiki avuntunun ne de gelecek ümidinin eksik olmasına izin verir."

"Dilerim tutsunlar," dedim. "Onlar yerinde kaldıkça, işler nasıl olursa olsun yüzerek kurtuluruz. Ama süslerimizden ne kadarının gittiğini görüyorsun." O da dedi ki: "Biraz ilerledik, eğer bütün kaderinden henüz bıkmadıysan. Ama saadetinde bir şeyin eksik olduğundan böyle yaslı ve kaygılı yakınan senin nazını çekemem. Durumunun keyfiyetiyle bir yönden kavgalı olmayacak kadar tam bir mutluluğa sahip kim vardır? İnsan iyilerinin durumu kaygılı bir şeydir; ya hiçbir zaman tam olarak gelmez ya hiçbir zaman sürekli kalmaz. Birinde servet taşar ama soyu kötü olduğundan utanır; birini soyluluğu tanınmış kılar ama ev geçiminin darlığı içinde tanınmamayı yeğler. Biri her ikisiyle kuşatılmıştır, bekâr hayatına ağlar; biri evlilikte mutludur ama çocuğu olmadığından servetini yabancı bir mirasçı için besler. Bir başkası çocuklarıyla sevinir, oğlunun ya da kızının suçlarına hüzünle gözyaşı döker. Bu yüzden hiç kimse talihinin durumuyla kolayca uyuşmaz; çünkü herkesin içinde, denememiş olanın bilmediği, denemiş olanın korktuğu bir şey vardır. Üstelik en mutlu olanların duyarlılığı en naziktir ve her şey işaretiyle hazır olmazsa, hiç zorluğa alışmamış olduğundan en küçük şeyle yıkılır; en talihlilerin saadetinin toplamını eksilten şeyler o kadar küçüktür. Talihinin artıklarından en küçük bir parça kendilerine düşse kendilerini göğe en yakın sayacak kaç kişi vardır sanıyorsun? Senin sürgün dediğin bu yer, orada oturanların vatanıdır; demek ki sen öyle düşünmedikçe hiçbir şey bahtsızlık değildir; sakince katlanan için de her kader saadettir. Sabırsızlığa teslim olduğunda durumunun değişmesini dilemeyecek kadar mutlu kim vardır? İnsan mutluluğunun tatlılığına ne kadar çok acı karışmıştır! Bunun tadını çıkaranlara hoş görünse de, istediği zaman gitmesi engellenemez. Demek ki ölümlü şeylerin saadeti ne kadar zavallıdır: Ne sakin insanlarda sürekli kalır ne de kaygılıları tam olarak sevindirir.

2.P4

Tum ego: Vera, inquam, commemoras, o uirtutum omnium nutrix, nec infitiari possum prosperitatis meae uelocissimum cursum. Sed hoc est quod recolentem uehementius coquit. Nam in omni aduersitate fortunae infelicissimum est genus infortunii fuisse felicem. Sed quod tu, inquit, falsae opinionis supplicium luas, id rebus iure imputare non possis. Nam si te hoc inane nomen fortuitae felicitatis mouet, quam pluribus maximisque abundes mecum reputes licet. Igitur si quod in omni fortunae tuae censu pretiosissimum possidebas, id tibi diuinitus inlaesum adhuc inuiolatumque seruatur, poterisne meliora quaeque retinens de infortunio iure causari? Atqui uiget incolumis illud pretiosissimum generis humani decus Symmachus socer et quod uitae pretio non segnis emeres, uir totus ex sapientia uirtutibusque factus suarum securus tuis ingemiscit iniuriis. Viuit uxor ingenio modesta, pudicitia pudore praecellens et, ut omnes eius dotes breuiter includam, patri similis. Viuit inquam tibique tantum uitae huius exosa spiritum seruat quoque uno felicitatem minui tuam uel ipsa concesserim, tui desiderio lacrimis ac dolore tabescit. Quid dicam liberos consulares quorum iam, ut in id aetatis pueris, uel paterni uel auiti specimen elucet ingenii? Cum igitur praecipua sit mortalibus uitae cura retinendae, o te si tua bona cognoscas felicem, cui suppetunt etiam nunc quae uita nemo dubitat esse carior! Quare sicca iam lacrimas. Nondum est ad unum omnes exosa fortuna nec tibi nimium ualida tempestas incubuit, quando tenaces haerent ancorae quae nec praesentis solamen nec futuri spem temporis abesse patiantur. Et haereant, inquam, precor; illis namque manentibus, utcumque se res habeant, enatabimus. Sed quantum ornamentis nostris decesserit, uides. Et illa: Promouimus, inquit, aliquantum, si te nondum totius tuae sortis piget. Sed delicias tuas ferre non possum qui abesse aliquid tuae beatitudini tam luctuosus atque anxius conqueraris. Quis est enim tam conpositae felicitatis ut non aliqua ex parte cum status sui qualitate rixetur? Anxia enim res est humanorum condicio bonorum et quae uel numquam tota proueniat uel numquam perpetua subsistat. Huic census exuberat, sed est pudori degener sanguis; hunc nobilitas notum facit, sed angustia rei familiaris inclusus esse mallet ignotus. Ille utroque circumfluus uitam caelibem deflet; ille nuptiis felix orbus liberis alieno censum nutrit heredi. Alius prole laetatus filii filiaeue delictis maestus inlacrimat. Idcirco nemo facile cum fortunae suae condicione concordat; inest enim singulis quod inexpertus ignoret, expertus exhorreat. Adde quod felicissimi cuiusque delicatissimus sensus est et nisi ad nutum cuncta suppetant, omnis aduersitatis insolens minimis quibusque prosternitur; adeo perexigua sunt quae fortunatissimis beatitudinis summam detrahunt. Quam multos esse coniectas qui sese caelo proximos arbitrentur, si de fortunae tuae reliquiis pars eis minima contingat? Hic ipse locus quem tu exilium uocas, incolentibus patria est; adeo nihil est miserum nisi cum putes contraque beata sors omnis est aequanimitate tolerantis. Quis est ille tam felix qui cum dederit inpatientiae manus, statum suum mutare non optet? Quam multis amaritudinibus humanae felicitatis dulcedo respersa est! Quae si etiam fruenti iucunda esse uideatur, tamen quo minus cum uelit abeat retineri non possit. Liquet igitur quam sit mortalium rerum misera beatitudo quae nec apud aequanimos perpetua perdurat nec anxios tota delectat.

2.P4_2Ey ölümlüler, içinizdeki mutluluğu neden dışarıda arıyorsunuz? Yanılgı ve bilgisizlik sizi karıştırıyor. Yüce mutluluğun eksenini sana kısaca göstereyim. Senin için kendinden daha değerli bir şey var mı? 'Hiçbir şey' diyeceksin. O halde kendine hâkim olursan, ne senin hiç yitirmek isteyeceğin ne de talihin alıp götürebileceği şeye sahip olursun. Saadetin bu rastlantısal şeylerde bulunamayacağını şöyle anla. Saadet, akılla yaşayan tabiatın en yüksek iyisi ise ve en yüksek iyi herhangi bir şekilde alınıp götürülebilecek şey değilse, çünkü alınıp götürülemeyen daha üstündür, talihin kararsızlığının saadete erişemeyeceği açıktır. Üstelik bu geçici mutluluğun geldiği kişi onun değişken olduğunu ya bilir ya bilmez. Bilmiyorsa, bilgisizliğin körlüğüyle nasıl mesut bir kader olabilir? Biliyorsa, yitirilebileceğinden kuşku duymadığı şeyi yitirmekten korkması zorunludur; bu sürekli korku da onu mutlu bırakmaz. Yoksa yitirirse önemsememesi gerektiğini mi düşünür? Böyleyse de yitirilmesine sakince katlanılan şey pek küçük bir iyiliktir. Sen birçok ispatla, insan zihinlerinin hiçbir şekilde ölümlü olmadığına ikna olmuş ve bunu içine yerleştirmiş kişisin; rastlantısal mutluluğun bedenin ölümüyle bittiği de açıktır. Öyleyse bu mutluluk saadet getirebiliyorsa, bütün ölümlü soyunun ölümle sefalete düşeceğinde kuşku yoktur. Oysa saadetin meyvesini yalnız ölümle değil, acı ve işkenceyle de arayan birçok kişi olduğunu biliyoruz; o halde bu mutluluk bittiğinde bahtsız kılmadığına göre, varken nasıl mesut kılabilir?

2.P4_2

Quid igitur o mortales extra petitis intra uos positam felicitatem? Error uos inscitiaque confundit. Ostendam breuiter tibi summae cardinem felicitatis. Estne aliquid tibi te ipso pretiosius? Nihil inquies. Igitur si tui compos fueris, possidebis quod nec tu amittere umquam uelis nec fortuna possit auferre. Atque ut agnoscas in his fortuitis rebus beatitudinem constare non posse sic collige. Si beatitudo est summum naturae bonum ratione degentis nec est summum bonum quod eripi ullo modo potest, quoniam praecellit id quod nequeat auferri, manifestum est quoniam ad beatitudinem percipiendam fortunae instabilitas adspirare non possit. Ad haec quem caduca ista felicitas uenit uel scit eam uel nescit esse mutabilem. Si nescit, quaenam beata sors esse potest ignorantiae caecitate? Si scit, metuat necesse est, ne amittat quod amitti posse non dubitat; quare continuus timor non sinit esse felicem. An uel si amiserit, neglegendum putat? Sic quoque perexile bonum est quod aequo animo feratur amissum. Et quoniam tu idem es cui persuasum atque insitum permultis demonstrationibus scio mentes hominum nullo modo esse mortales cumque clarum sit fortuitam felicitatem corporis morte finiri, dubitari nequit, si haec afferre beatitudinem potest, quin omne mortalium genus in miseriam mortis fine labatur. Quod si multos scimus beatitudinis fructum non morte solum uerum etiam doloribus suppliciisque quaesisse, quonam modo praesens facere beatos potest quae miseros transacta non efficit?

2.M4.1Kim sağlam ve kalıcı bir yer kurmak isterse, gürültülü Eurus'un soluğuyla yıkılmamak dilerse, dalgalarla tehdit eden denizi küçümsemek isterse, yüksek dağın tepesinden, emici kumlardan sakınsın. Tepeye azgın Auster bütün gücüyle yüklenir, kumlar ise dağılarak sarkan yükü taşımak istemez. Hoş bir yerin tehlikeli kaderinden kaçarak, evini alçak bir kayaya sağlam kurmayı unutma. Rüzgâr yıkıntılarla gürleyip denizleri karıştırsa da, sen sağlam surun içinde huzurla korunarak mutlu, dingin geçireceksin ömrünü, göğün öfkelerine gülerek.

2.M4.1

Quisquis uolet perennem Cautus ponere sedem Stabilisque nec sonori Sterni flatibus Euri Et fluctibus minantem Curat spernere pontum, Montis cacumen alti, Bibulas uitet harenas. Illud proteruus Auster Totis uiribus urget, Hae pendulum solutae Pondus ferre recusant. Fugiens periculosam Sortem sedis amoenae Humili domum memento

2.M4.16

Certus figere saxo. Quamuis tonet ruinis Miscens aequora uentus, Tu conditus quieti Felix robore ualli Duces serenus aeuum Ridens aetheris iras.

2.P5"Madem aklımın yatıştırıcı ilaçları içine işliyor, biraz daha güçlülerini kullanmanın vakti geldi. Talihin armağanları geçici ve anlık olmasaydı bile, onlarda sizin olabilecek ya da incelenip düşünülünce değersizleşmeyecek ne vardır? Zenginlik sizin yüzünüzden mi, kendi tabiatından mı değerlidir? Onların hangisi daha değerli, altın mı, yığılmış para gücü mü? Oysa bunlar dağıtıldıkça, yığıldıkça değil daha çok parlar; çünkü cimrilik her zaman nefret ettirir, cömertlik ise ün kazandırır. Başkasına aktarılan şey kişinin elinde kalamazsa, para ancak başkalarına aktarılıp dağıtma yoluyla sahip olunmaktan çıktığında değerlidir. Bütün milletlerdeki para bir kişinin elinde toplansa, ötekileri ondan yoksun bırakır. Ses pek çok kişinin kulağını aynı anda bütünüyle doldurur; ama sizin zenginliğiniz parçalanmadan birçok kişiye geçemez. Bu olunca da bıraktıklarını yoksullaştırması zorunludur. Ne dar ve yoksul zenginlik bu ki herkes bütünüyle sahip olamaz, kimseye de ötekileri yoksullaştırmadan gelmez! Yoksa mücevherlerin parıltısı mı gözleri çekiyor? Bu parıltıda üstün bir şey varsa, o ışık mücevherlerindir, insanların değil. Doğrusu insanların onlara hayranlığına şiddetle hayret ediyorum. Ruhun hareketinden ve uyumundan yoksun olan şey, canlı ve akıllı bir tabiata nasıl haklı olarak güzel görünebilir? Yaratıcının eseri olmaları ve kendi farklılıkları sayesinde en alt düzeyde bir güzellik taşısalar da, sizin üstünlüğünüzün altında kaldıkları için hayranlığınızı hiçbir şekilde hak etmezler. Yoksa tarlaların güzelliği mi sizi sevindiriyor? Neden olmasın? En güzel eserin güzel bir parçasıdır. Biz de dingin denizin yüzüyle sevinir, göğe, yıldızlara, aya ve güneşe hayran kalırız. Ama bunlardan herhangi biri sana mı ait? Bunların parıltısıyla övünmeye cesaret edebilir misin? İlkbahar çiçekleriyle sen mi süsleniyorsun, yaz meyvelerine senin bereketin mi kabarıyor? Boş sevinçlerle neden sürükleniyorsun? Dıştaki iyilikleri neden kendininmiş gibi kucaklıyorsun? Şeylerin tabiatının senden ayrı kıldığını talih asla senin yapamaz. Toprağın ürünleri kuşkusuz canlıların beslenmesi içindir. Ama tabiata yeten şeyle ihtiyacını gidermek istersen, talihin bolluğunu aramana gerek yok. Tabiat az ve küçük şeylerle yetinir; onun doygunluğunu fazlalıklarla zorlamak istersen, içine döktüğün ya tatsız olur ya zararlı. Çeşitli giysilerle parıldamayı güzel mi sanıyorsun? Görünüşü bakışa hoş geliyorsa, malzemenin tabiatına ya da ustanın yeteneğine hayran kalırım. Yoksa uzun bir hizmetkâr sırası mı seni mutlu ediyor? Ahlâkça kusurluysalar evin yıkıcı bir yükü, efendinin de amansız düşmanıdırlar; dürüstlerse başkasının dürüstlüğü nasıl senin servetin sayılır? Bütün bunlardan, senin iyilikleri arasında saydığın şeylerden hiçbirinin senin iyin olmadığı açıkça görülür. Bunlarda aranacak güzellik yoksa, onları yitirince neden üzülür, koruyunca neden sevinirsin? Tabiatları gereği güzellerse sana ne? Onlar senin servetinden ayrı olarak kendi başlarına da hoş görünürlerdi. Senin servetine girdikleri için değerli değildirler; değerli göründükleri için onları servetine katmayı tercih ettin. Peki, talihin bunca gürültüsüyle ne arzuluyorsunuz? Sanırım yoksulluğu bollukla kovmak istiyorsunuz. Oysa bu sizin için tersine döner. Değerli eşyaların çeşitliliğini korumak için daha çok yardımcı gerekir. Şu söz de doğrudur: Çok şeye sahip olanlar çok şeye muhtaçtır; tersine, bolluklarını hırsın fazlalığıyla değil tabiatın zorunluluğuyla ölçenler en az şeye muhtaçtır. Size özgü ve yaratılıştan gelen hiçbir iyilik yok mu ki iyiliklerinizi dıştaki ve uzak şeylerde arıyorsunuz? Şeylerin düzeni öyle altüst mü oldu ki akıl değeriyle ilahî bir canlı, kendini ancak cansız eşyalara sahip olmakla parlıyor sanıyor? Öteki şeyler kendilerinde olanla yetinir; siz ise zihince Tanrı'ya benzer varlıklar olarak, süsleri en aşağı şeylerden devşiriyorsunuz ve Yaratıcınıza ne büyük haksızlık ettiğinizi anlamıyorsunuz. O, insan soyunun bütün yeryüzü şeylerinden üstün olmasını istedi; siz ise değerinizi en aşağı şeylerin altına düşürüyorsunuz. Çünkü bir kimsenin her iyisi sahibinden daha değerli olduğuna göre, en değersiz şeyleri kendi iyiliğiniz sayınca, kendi kanaatinizle kendinizi onların altına koyuyorsunuz; bu da hiç haksız değildir. İnsan tabiatının durumu şudur: Yalnız kendini bildiği zaman öteki şeylerden üstündür, kendini bilmekten vazgeçerse hayvanların altına düşer. Çünkü öteki canlılar için kendini bilmemek tabiattır; insanlar için ise kusurdur.

2.P5

Sed quoniam rationum iam in te mearum fomenta descendunt, paulo ualidioribus utendum puto. Age enim si iam caduca et momentaria fortunae dona non essent, quid in eis est quod aut uestrum umquam fieri queat aut non perspectum consideratumque uilescat? Diuitiaene uel uestra uel sui natura pretiosae sunt? Quid earum potius, aurumne an uis congesta pecuniae? Atqui haec effundendo magis quam coaceruando melius nitent, si quidem auaritia semper odiosos, claros largitas facit. Quod si manere apud quemque non potest quod transfertur in alterum, tunc est pretiosa pecunia cum translata in alios largiendi usu desinit possideri. At eadem si apud unum quanta est ubique gentium congeratur, ceteros sui inopes fecerit. Et uox quidem tota pariter multorum replet auditum; uestrae uero diuitiae nisi comminutae in plures transire non possunt. Quod cum factum est, pauperes necesse est faciant quos relinquunt. O igitur angustas inopesque diuitias quas nec habere totas pluribus licet et ad quemlibet sine ceterorum paupertate non ueniunt! An gemmarum fulgor oculos trahit? Sed si quid est in hoc splendore praecipui, gemmarum est lux illa non hominum, quas quidem mirari homines uehementer admiror. Quid est enim carens animae motu atque compage quod animatae rationabilique naturae pulchrum esse iure uideatur? Quae tametsi conditoris opera suique distinctione postremae aliquid pulchritudinis trahunt, infra uestram tamen excellentiam conlocatae admirationem uestram nullo modo merebantur. An uos agrorum pulchritudo delectat? Quidni? Est enim pulcherrimi operis pulchra portio. Sic quondam sereni maris facie gaudemus; sic caelum sidera lunam solemque miramur. Num te horum aliquid attingit? Num audes alicuius talium splendore gloriari? An uernis floribus ipse distingueris aut tua in aestiuos fructus intumescit ubertas? Quid inanibus gaudiis raperis? Quid externa bona pro tuis amplexaris? Numquam tua faciet esse fortuna quae a te natura rerum fecit aliena. Terrarum quidem fructus animantium procul dubio debentur alimentis. Sed si, quod naturae satis est, replere indigentiam uelis, nihil est quod fortunae affluentiam petas. Paucis enim minimisque natura contenta est, cuius satietatem si superfluis urgere uelis, aut iniucundum quod infuderis fiet aut noxium. Iam uero pulchrum uariis fulgere uestibus putas, quarum si grata intuitu species est, aut materiae naturam aut ingenium mirabor artificis. An uero te longus ordo famulorum facit esse felicem? Qui si uitiosi moribus sint, perniciosa domus sarcina et ipsi domino uehementer inimica; sin uero probi, quonam modo in tuis opibus aliena probitas numerabitur? Ex quibus omnibus nihil horum quae tu in tuis conputas bonis tuum esse bonum liquido monstratur. Quibus si nihil inest appetendae pulchritudinis, quid est quod uel amissis doleas uel laeteris retentis? Quod si natura pulchra sunt, quid id tua refert? Nam haec per se a tuis quoque opibus sequestrata placuissent. Neque enim idcirco sunt pretiosa quod in tuas uenere diuitias, sed quoniam pretiosa uidebantur, tuis ea diuitiis adnumerare maluisti. Quid autem tanto fortunae strepitu desideratis? Fugare credo indigentiam copia quaeritis. Atqui hoc uobis in contrarium cedit. Pluribus quippe adminiculis opus est ad tuendam pretiosae supellectilis uarietatem, uerumque illud est permultis eos indigere qui permulta possideant contraque minimum qui abundantiam suam naturae necessitate non ambitus superfluitate metiantur. Itane autem nullum est proprium uobis atque insitum bonum ut in externis ac sepositis rebus bona uestra quaeratis? Sic rerum uersa condicio est ut diuinum merito rationis animal non aliter sibi splendere nisi inanimatae supellectilis possessione uideatur? Et alia quidem suis contenta sunt; uos autem deo mente consimiles ab rebus infimis excellente naturae ornamenta captatis nec intellegitis quantam conditori uestro faciatis iniuriam. Ille genus humanum terrenis omnibus praestare uoluit; uos dignitatem uestram infra infima quaeque detruditis. Nam si omne cuiusque bonum eo cuius est constat esse pretiosius, cum uilissima rerum uestra bona esse iudicatis, eisdem uosmet ipsos uestra existimatione submittitis, quod quidem haud inmerito cadit. Humanae quippe naturae ista condicio est ut tum tantum ceteris rebus cum se cognoscit excellat, eadem tamen infra bestias redigatur, si se nosse desierit. Nam ceteris animantibus sese ignorare naturae est; hominibus uitio uenit.

2.P5_2Bir şeyin yabancı süslerle süslenebileceğini düşünen bu yanılgınız ne kadar geniştir! Oysa bu olamaz. Eklenen şeylerden bir parıltı gelirse, övülen eklenenlerin kendisidir; onlarla örtülen şey kendi çirkinliğinde kalmaya devam eder. Ben sahibine zarar veren hiçbir şeyin iyi olmadığını söylerim. Yalan mı söylüyorum? 'Hayır' diyorsun. Oysa zenginlik sahiplerine pek sık zarar vermiştir; çünkü en kötüler, başkasınınkine daha açgözlü oldukları için, nerede altın ve mücevher varsa ona sahip olmaya yalnız kendilerini en layık sayar. Şimdi mızrak ve kılıçtan kaygıyla korkan sen, bu hayat yoluna eli boş bir yolcu olarak girseydin, hırsızın önünde şarkı söylerdin. Ey ölümlü servetin parlak saadeti, onu elde edince güvenli olmaktan çıkıyorsun!

2.P5_2

Quam uero late patet uester hic error qui ornari posse aliquid ornamentis existimatis alienis? At id fieri nequit. Nam si quid ex appositis luceat, ipsa quidem quae sunt apposita laudantur; illud uero his tectum atque uelatum in sua nihilo minus foeditate perdurat. Ego uero nego ullum esse bonum quod noceat habenti. Num id mentior? 'Minime,' inquis. Atqui diuitiae possidentibus persaepe nocuerunt, cum pessimus quisque eoque alieni magis auidus quidquid usquam auri gemmarumque est se solum qui habeat dignissimum putat. Tu igitur qui nunc contum gladiumque sollicitus pertimescis, si uitae huius callem uacuus uiator intrasses, coram latrone cantares. O praeclara opum mortalium beatitudo quam cum adeptus fueris securus esse desistis!

2.M5.1Ne mutluydu o ilk çağ, vefalı tarlalarla yetinen, tembel lükse kapılmayan, geç kalmış orucunu kolay meşe palamuduyla açan! Bacchus'un armağanlarını sıvı balla karıştırmayı bilmezdi, Serlerin parlak yünlerini Sur'un zehriyle boyamayı da. Ot sağlıklı uykular verirdi, kaygan ırmak içeceğini, yüksek çam gölgesini. Henüz yabancı denizleri yarmıyor, her yerden seçilmiş mallarla yeni kıyılar görmüyordu. O zaman acımasız borular susardı, acı kinlerle dökülen kan korkunç tarlaları boyamamıştı. Çünkü düşman öfkesi neden önce silaha sarılmak istesin, görünürde yalnız acımasız yaralar varken, kan için hiçbir ödül yokken? Keşke zamanımız yalnız eski ahlâkına dönse! Ama sahip olma aşkı Etna'nın ateşlerinden daha acımasız yanıyor. Ah, gizli altının ağırlığını, saklanmak isteyen mücevherleri, değerli tehlikeleri çıkaran ilk kişi kimdi?

2.M5.1

Felix nimium prior aetas Contenta fidelibus aruis Nec inerti perdita luxu, Facili quae sera solebat Ieiunia soluere glande. Non Bacchica munera norant Liquido confundere melle Nec lucida uellera Serum Tyrio miscere ueneno. Somnos dabat herba salubres, Potum quoque lubricus amnis, Vmbras altissima pinus. Nondum maris alta secabat Nec mercibus undique lectis Noua litora uiderat hospes.

2.M5.16

Tunc classica saeua tacebant, Odiis neque fusus acerbis Cruor horrida tinxerat arua. Quid enim furor hosticus ulla Vellet prior arma mouere, Cum uulnera saeua uiderent Nec praemia sanguinis ulla? Vtinam modo nostra redirent In mores tempora priscos! Sed saeuior ignibus Aetnae Feruens amor ardet habendi. Heu primus quis fuit ille Auri qui pondera tecti Geminasque latere uolentes Pretiosa pericula fodit?

2.P6"Gerçek makam ve gücün ne olduğunu bilmeden göğe çıkardığınız makamlar ve kudret hakkında ne söyleyeyim? Bunlar en kötülerin eline düşerse, hangi Etna alevleri, hangi tufan bu kadar büyük yıkım yapmıştır? Hatırlarsın sanırım, atalarınız özgürlüğün başlangıcı olan konsüllük yetkisini konsüllerin kibri yüzünden kaldırmak istediler; aynı kibir yüzünden daha önce kral adını da şehirden atmışlardı. Çok nadir olduğu gibi, bunlar dürüstlere verilirse, onlarda kullananların dürüstlüğünden başka ne hoşa gider? Böylece faziletlere makamdan değil, makamlara faziletten onur gelir. Sizin arzuladığınız o parlak kudret nedir? Ey yeryüzü canlıları, kimlerin başında durduğunuzu düşünmüyor musunuz? Fareler arasında birinin ötekilerden önce kendine hak ve güç ileri sürdüğünü görsen ne kadar kahkaha atardın! Bedene bakarsan, sivrisineklerin ısırığının ya da gizli yerlere sürünen şeylerin girişinin çoğu kez öldürdüğü insandan daha zayıf ne bulunabilir? Herhangi biri, başkası üzerinde bedenden ve bedenin altında olandan, yani talihten başka bir şeyde hak uygulayabilir mi? Özgür bir ruha buyruk verebilir misin? Sağlam akılla kendine bağlı olan bir zihni kendi dinginliğinin durumundan çıkarabilir misin? Bir zorba, özgür bir adamı işkenceyle, kendisine karşı yapılan komplonun ortaklarını ele vermeye zorlayacağını sanınca, adam dilini ısırıp kopardı ve öfkeli zorbanın ağzına attı; böylece zorbanın zulmüne malzeme saydığı işkenceleri bilge adam fazilete malzeme yaptı. Bir kimsenin başkasına yapabileceği ne vardır ki kendisi başkasından çekemesin? Busiris'in konukları öldürmeyi âdet edindiğini, konuk Herkül tarafından kurban edildiğini duyduk. Regulus savaşta esir alınan birçok Kartacalıyı zincire vurmuştu, ama çok geçmeden kendisi galiplerin zincirlerine ellerini uzattı. Bir insanın, kendisinin başkasına yapabildiğini başkasının ona yapmasını engelleyemediği yerde, kudreti olduğunu mu sanıyorsun? Üstelik makam ve güçlerde tabiî ve kendine özgü bir iyilik bulunsaydı, hiç en kötülere gelmezdi. Çünkü zıtlar birbiriyle birleşmez; tabiat zıt şeylerin birleşmesini reddeder. Makamlarda en kötülerin çoğu zaman bulunduğunda kuşku olmadığına göre, en kötülerle bir arada olmaya katlanan şeylerin tabiatça iyi olmadığı da açıktır. Bu, en kötülere daha bol ulaşan talihin bütün armağanları için daha da haklı olarak söylenebilir. Bunlar hakkında şunu da düşünmek gerekir: Cesareti bulunan kişinin cesur olduğundan kimse kuşku duymaz; hızı bulunan kişinin hızlı olduğu açıktır. Böylece musiki musikicileri, tıp hekimleri, retorik hatipleri yapar. Çünkü her şeyin tabiatı kendine özgü olanı yapar, zıt şeylerin etkileriyle karışmaz, aykırı olanları da uzaklaştırır. Oysa servet doymak bilmez cimriliği söndüremez, güç de kusurlu şehvetlerin kopmaz zincirlerle bağladığı kişiyi kendine hâkim kılamaz; kötülere verilen makam onları makama layık kılmak şöyle dursun, tersine layık olmadıklarını ele verir ve gösterir. Bu neden böyle? Çünkü başka türlü olan şeylere sahte adlarla seslenmekten zevk alıyorsunuz; bunlar şeylerin kendi etkisiyle kolayca çürütülür. Böylece ne bunlara zenginlik, ne kudret, ne makam denebilir. Son olarak aynı şeyi bütün talih için sonuç olarak söyleyebiliriz: Onda hiçbir arzulanacak şey, hiçbir doğuştan iyilik olmadığı açıktır; çünkü ne her zaman iyilerle birleşir ne de birleştiklerini iyi yapar."

2.P6

Quid autem de dignitatibus potentiaque disseram quae uos uerae dignitatis ac potestatis inscii caelo exaequatis? Quae si in improbissimum quemque ceciderunt, quae flammis Aetnae eructuantibus, quod diluuium tantas strages dederint? Certe, uti meminisse te arbitror, consulare imperium, quod libertatis principium fuerat, ob superbiam consulum uestri ueteres abolere cupiuerunt, qui ob eandem superbiam prius regium de ciuitate nomen abstulerant. At si quando, quod perrarum est, probis deferantur, quid in eis aliud quam probitas utentium placet? Ita fit ut non uirtutibus ex dignitate sed ex uirtute dignitatibus honor accedat. Quae uero est ista uestra expetibilis ac praeclara potentia? Nonne, o terrena animalia, consideratis quibus qui praesidere uideamini? Nunc si inter mures uideres unum aliquem ius sibi ac potestatem prae ceteris uindicantem, quanto mouereris cachinno! Quid uero, si corpus spectes, inbecillius homine reperire queas quos saepe muscularum quoque uel morsus uel in secreta quaeque reptantium necat introitus? Quo uero quisquam ius aliquod in quempiam nisi in solum corpus et quod infra corpus est, fortunam loquor, possit exserere? Num quidquam libero imperabis animo? Num mentem firma sibi ratione cohaerentem de statu propriae quietis amouebis? Cum liberum quendam uirum suppliciis se tyrannus adacturum putaret, ut aduersum se factae coniurationis conscios proderet, linguam ille momordit atque abscidit et in os tyranni saeuientis abiecit; ita cruciatus, quos putabat tyrannus materiam crudelitatis, uir sapiens fecit esse uirtutis. Quid autem est quod in alium facere quisquam possit, quod sustinere ab alio ipse non possit? Busiridem accipimus necare hospites solitum ab Hercule hospite fuisse mactatum. Regulus plures Poenorum bello captos in uincla coniecerat, sed mox ipse uictorum catenis manus praebuit. Vllamne igitur eius hominis potentiam putas, qui quod ipse in alio potest, ne id in se alter ualeat efficere non possit? Ad haec si ipsis dignitatibus ac potestatibus inesset aliquid naturalis ac proprii boni, numquam pessimis prouenirent. Neque enim sibi solent aduersa sociari; natura respuit ut contraria quaeque iungantur. Ita cum pessimos plerumque dignitatibus fungi dubium non sit, illud etiam liquet natura sui bona non esse quae se pessimis haerere patiantur. Quod quidem de cunctis fortunae muneribus dignius existimari potest, quae ad improbissimum quemque uberiora perueniunt. De quibus illud etiam considerandum puto, quod nemo dubitat esse fortem, cui fortitudinem inesse conspexerit, et cuicumque uelocitas adest manifestum est esse uelocem. Sic musica quidem musicos medicina medicos rhetorice rhetores facit. Agit enim cuiusque rei natura quod proprium est nec contrariarum rerum miscetur effectibus et ultro quae sunt auersa depellit. Atqui nec opes inexpletam restinguere auaritiam queunt nec potestas sui compotem fecerit quem uitiosae libidines insolubilibus adstrictum retinent catenis, et collata improbis dignitas non modo non efficit dignos, sed prodit potius et ostentat indignos. Cur ita prouenit? Gaudetis enim res sese aliter habentes falsis compellare nominibus quae facile ipsarum rerum redarguuntur effectu; itaque nec illae diuitiae nec illa potentia nec haec dignitas iure appellari potest. Postremo idem de tota concludere fortuna licet in qua nihil expetendum, nihil natiuae bonitatis inesse manifestum est, quae nec se bonis semper adiungit et bonos quibus fuerit adiuncta non efficit.

2.M6Biliyoruz ne yıkımlar yaptığını, şehri tutuşturup senatörleri öldürerek, kardeşini vahşice katleden, dökülen ana kanıyla sırılsıklam olan, soğuk bedenini gözüyle dolaşıp yüzünü yaşlarla ıslatmayan, yok edilmiş güzelliğin yargıcı olabilen kişinin. Yine de o, asasıyla yönetiyordu halkları, Phoebus'un en uzak doğudan gelip ışınlarını suya gömerek gördüklerini, yedi soğuk yıldızın ezdiklerini, kuru sıcağıyla şiddetli Notus'un yanık kumları yeniden pişirip kavurduklarını. Yüce güç sonunda sapkın Nero'nun kudurmasını değiştirebildi mi? Ah, ağır kader, acımasız zehre haksız kılıç eklendiğinde!

2.M6

Nouimus quantas dederit ruinas Vrbe flammata patribusque caesis Fratre qui quondam ferus interempto Matris effuso maduit cruore Corpus et uisu gelidum pererrans Ora non tinxit lacrimis, sed esse Censor extincti potuit decoris. Hic tamen sceptro populos regebat Quos uidet condens radios sub undas Phoebus extremo ueniens ab ortu, Quos premunt septem gelidi triones, Quos Notus sicco uiolentus aestu Torret ardentes recoquens harenas. Celsa num tandem ualuit potestas Vertere praui rabiem Neronis? Heu grauem sortem, quotiens iniquus Additur saeuo gladius ueneno!

2.P7O zaman dedim ki: "Biliyorsun ki ölümlü şeylerin hırsı bize pek az hükmetti. Ama fazilet sessizce yaşlanmasın diye iş yapacak alan diledik." O da dedi ki: "Oysa tabiatça üstün olan, ama faziletin yetkinliğiyle henüz son eli görmemiş zihinleri cezbedebilecek tek şey budur: Şan arzusu ve devlete yapılan en iyi hizmetlerin ünü. Bunun ne kadar önemsiz ve her ağırlıktan yoksun olduğunu şöyle düşün. Astronomi ispatlarından öğrendiğin gibi, yeryüzünün bütün çevresi göğün genişliğine oranla bir nokta değerindedir; yani göksel kürenin büyüklüğüne kıyaslanırsa hiç genişliği yok sayılır. Evrendeki bu kadar küçük bölgenin ancak dörtte biri, Ptolemaios'un kanıtıyla öğrendiğin gibi, bildiğimiz canlıların yaşadığı yerdir. Bu dörtte birden denizlerin ve bataklıkların kapladığı ve susuzluğun genişlettiği geniş bölgeyi düşüncede çıkarırsan, insanlara oturmak için dar bir alan güç kalır. İşte bir noktanın en küçük noktası gibi olan bu yerde kuşatılmış ve kapatılmış olarak ününüzü yaymayı, adınızı duyurmayı mı düşünüyorsunuz? Bu kadar dar ve küçük sınırlara sıkışmış şanın ne genişliği ne ihtişamı olabilir? Üstelik bu kısa barınağın çitinde, dil, ahlâk ve hayat tarzı bakımından farklı birçok millet oturur; bunlara, yolların güçlüğü, dillerin farklılığı ve ticaretin alışılmamışlığı yüzünden tek tek insanların değil, şehirlerin bile ünü ulaşamaz. Marcus Tullius'un zamanında, kendisinin bir yerde belirttiği gibi, Roma devletinin ünü henüz Kafkas Dağı'nı aşmamıştı; oysa o zaman olgunlaşmış, Partlara ve o bölgenin öteki milletlerine bile korku veriyordu. Yaymaya ve büyütmeye uğraştığınız şanın ne kadar dar, ne kadar sıkışık olduğunu görüyor musun? Roma adının ününün geçemediği yere Romalı bir insanın şanı ilerleyebilir mi? Üstelik farklı milletlerin ahlâkı ve kurumları birbirleriyle çatışır; bazılarında övgüye layık olan bazılarında cezaya layık görülür. Bu yüzden şan tutkusundan hoşlanan bir kişiye adını çok sayıda halka yaymak hiçbir şekilde fayda vermez. Herkes kendi halkı arasında yayılan şanla yetinecek ve o parlak ün ölümsüzlüğü tek bir milletin sınırlarına sıkışacaktır. Ama kendi zamanlarında pek ünlü olan kaç kişiyi yazarlardan yoksun unutma silip süpürmüştür! Yazılar da ne fayda sağlar ki onları yazarlarıyla birlikte daha uzun ve karanlık bir eskilik ezer? Gelecek zamanın ününü düşünürken kendinize ölümsüzlük sağladığınızı sanıyorsunuz. Ama ebediyetin sonsuz alanlarını düşünürsen, adının uzun sürmesine sevinecek neyin var? Tek bir anın süresi, on bin yıla kıyaslanırsa, ikisi de sınırlı olduğu için, pek küçük de olsa bir oran taşır. Ama bu yıllar sayısı ve katları, sınırsız süreyle kıyaslanamaz bile. Çünkü sonlu şeyler arasında bir kıyas olabilir, ama sonsuzla sonlu arasında hiçbir kıyas olamaz. Böylece ne kadar uzun süreli olursa olsun ün, tükenmez ebediyetle düşünülürse küçük değil, büsbütün hiç görünür. Siz ise doğru iş yapmayı ancak halkın esintisine ve boş söylentilere göre biliyorsunuz; vicdanın ve faziletin üstünlüğünü bırakıp başkalarının dedikodularından ödül istiyorsunuz. Bu tür küstahlığın hafifliğini birinin ne hoş alaya aldığını dinle. Gerçek fazilet için değil, kibirli şan için sahte filozof adını takınmış bir adama hakaretle saldıran biri, uğradığı haksızlıklara yumuşakça ve sabırla katlanırsa filozof olduğunu anlayacağını eklemişti. Adam bir süre sabretti, hakareti kabul edip âdeta alay ederek 'Artık filozof olduğumu anladın mı?' dedi. Öteki de pek iğneli bir biçimde 'Anlamıştım,' dedi, 'susmuş olsaydın.' Söz ettiğimiz üstün kişiler, yani şanı faziletle arayanlar için, ölümün son kez bedeni çözdüğünde ün ne fayda sağlar? Çünkü akıl yürütmelerimizin inanmayı yasakladığı gibi insanlar bütünüyle ölüyorsa, şan hiç yoktur; çünkü sahibi denen kişi artık hiç yoktur. Ama vicdanı temiz olan zihin yeryüzü hapishanesinden kurtulup özgürce göğe yönelirse, gökte tat alarak yeryüzü şeylerinden kurtulduğuna sevinen zihin bütün yeryüzü işlerini küçümsemez mi?"

2.P7

Tum ego: Scis, inquam, ipsa minimum nobis ambitionem mortalium rerum fuisse dominatam. Sed materiam gerendis rebus optauimus quo ne uirtus tacita consenesceret. Et illa: Atqui hoc unum est quod praestantes quidem natura mentes sed nondum ad extremam manum uirtutum perfectione perductas allicere possit, gloriae scilicet cupido et optimorum in rem publicam fama meritorum; quae quam sit exilis et totius uacua ponderis, sic considera. Omnem terrae ambitum, sicuti astrologicis demonstrationibus accepisti, ad caeli spatium puncti constat obtinere rationem, id est ut, si ad caelestis globi magnitudinem conferatur, nihil spatii prorsus habere iudicetur. Huius igitur tam exiguae in mundo regionis quarta fere portio est, sicut Ptolomaeo probante didicisti, quae nobis cognitis animantibus incolatur. Huic quartae, si quantum maria paludesque premunt quantumque siti uasta regio distenditur cogitatione subtraxeris, uix angustissima inhabitandi hominibus area relinquetur. In hoc igitur minimo puncti quodam puncto circumsaepti atque conclusi de peruulganda fama, de proferendo nomine cogitatis? Aut quid habeat amplum magnificumque gloria tam angustis exiguisque limitibus artata? Adde quod hoc ipsum breuis habitaculi saeptum plures incolunt nationes lingua, moribus, totius uitae ratione distantes, ad quas tum difficultate itinerum tum loquendi diuersitate tum commercii insolentia non modo fama hominum singulorum sed ne urbium quidem peruenire queat. Aetate denique Marci Tullii, sicut ipse quodam loco significat, nondum Caucasum montem Romanae rei publicae fama transcenderat, et erat tunc adulta Parthis etiam ceterisque id locorum gentibus formidolosa. Videsne igitur quam sit angusta, quam compressa gloria quam dilatare ac propagare laboratis? An ubi Romani nominis transire fama nequit, Romani hominis gloria progredietur? Quid quod diuersarum gentium mores inter se atque instituta discordant, ut quod apud alios laude apud alios supplicio dignum iudicetur. Quo fit ut si quem famae praedicatio delectat, huic in plurimos populos nomen proferre nullo modo conducat. Erit igitur peruagata inter suos gloria quisque contentus et intra unius gentis terminos praeclara illa famae inmortalitas coartabitur. Sed quam multos clarissimos suis temporibus uiros scriptorum inops deleuit obliuio! Quamquam quid ipsa scripta proficiant, quae cum suis auctoribus premit longior atque obscura uetustas? Vos uero inmortalitatem uobis propagare uidemini, cum futuri famam temporis cogitatis. Quod si aeternitatis infinita spatia pertractes, quid habes quod de nominis tui diuturnitate laeteris? Vnius etenim mora momenti, si decem milibus conferatur annis, quoniam utrumque spatium definitum est, minimam licet, habet tamen aliquam portionem. At hic ipse numerus annorum eiusque quamlibet multiplex ad interminabilem diuturnitatem ne comparari quidem potest. Etenim finitis ad se inuicem fuerit quaedam, infiniti uero atque finiti nulla umquam poterit esse collatio. Ita fit ut quamlibet prolixi temporis fama, si cum inexhausta aeternitate cogitetur, non parua sed plane nulla esse uideatur. Vos autem nisi ad populares auras inanesque rumores recte facere nescitis et relicta conscientiae uirtutisque praestantia de alienis praemia sermunculis postulatis. Accipe in huiusmodi arrogantiae leuitate quam festiue aliquis inluserit. Nam cum quidam adortus esset hominem contumeliis, qui non ad uerae uirtutis usum sed ad superbam gloriam falsum sibi philosophi nomen induerat, adiecissetque iam se sciturum, an ille philosophus esset, si quidem illatas iniurias leniter patienterque tolerasset, ille patientiam paulisper adsumpsit acceptaque contumelia uelut insultans: 'Iam tandem,' inquit, 'intellegis me esse philosophum?' Tum ille nimium mordaciter: 'Intellexeram,' inquit, 'si tacuisses.' Quid autem est quod ad praecipuos uiros, de his enim sermo est, qui uirtute gloriam petunt, quid, inquam, est quod ad hos de fama post resolutum morte suprema corpus attineat? Nam si, quod nostrae rationes credi uetant, toti moriuntur homines, nulla est omnino gloria, cum is cuius ea esse dicitur non exstet omnino. Sin uero bene sibi mens conscia terreno carcere resoluta caelum libera petit, nonne omne terrenum negotium spernat quae se caelo fruens terrenis gaudet exemptam?

2.M7.1Kim baş aşağı giden zihniyle yalnız şanı arar ve en yüce sanırsa, göğün geniş alanlarına baksın, yeryüzünün dar yerine de. Küçük çevreyi bile dolduramayan büyümüş adından utanacaktır. Ey kibirliler, boyunlarınızı ölümlü boyunduruktan neden boşuna kaldırmaya çalışıyorsunuz? Ün uzak halklar arasında dolaşıp yayılsa da dilleri açsa da, büyük ev parlak unvanlarla ışıldasa da, ölüm yüksek şanı küçümser, alçak ve yüce başı birlikte sarar, en aşağıyı en yukarıya eşitler. Vefalı Fabricius'un kemikleri şimdi nerede? Brutus ya da sert Cato ne oldu? Geride kalan zayıf ün, birkaç harfle boş bir adı işaretler. Güzel adları biliyoruz diye, tükenmişleri bilmek mi veriliyor? Öyleyse büsbütün tanınmaz yatıyorsunuz, ün sizi tanınır kılmıyor. Hayatın ölümlü adın esintisiyle daha uzun sürdüğünü sanırsanız, geç gelen gün bunu da alıp götürünce sizi ikinci ölüm bekliyor.

2.M7.1

Quicumque solam mente praecipiti petit Summumque credit gloriam, Late patentes aetheris cernat plagas Artumque terrarum situm. Breuem replere non ualentis ambitum Pudebit aucti nominis. Quid o superbi colla mortali iugo Frustra leuare gestiunt? Licet remotos fama per populos means Diffusa linguas explicet Et magna titulis fulgeat claris domus, Mors spernit altam gloriam, Inuoluit humile pariter et celsum caput Aequatque summis infima. Vbi nunc fidelis ossa Fabricii manent,

2.M7.16

Quid Brutus aut rigidus Cato? Signat superstes fama tenuis pauculis Inane nomen litteris. Sed quod decora nouimus uocabula, Num scire consumptos datur? Iacetis ergo prorsus ignorabiles Nec fama notos efficit. Quod si putatis longius uitam trahi Mortalis aura nominis, Cum sera uobis rapiet hoc etiam dies, Iam uos secunda mors manet.

2.P8"Ama talihe karşı merhametsiz bir savaş yürüttüğümü sanmayasın; onun, o aldatıcı talihin insanlara iyilik ettiği bir zaman vardır: Kendini açtığı, yüzünü gösterdiği, huyunu itiraf ettiği zaman. Belki ne demek istediğimi henüz anlamıyorsun. Söylemeye can attığım şey tuhaftır ve bu düşünceyi sözle güç açıklayabiliyorum. Çünkü zor talihin insanlara, iyi talihten daha çok yarar sağladığını düşünüyorum. İyi talih hep mutluluk görünüşüyle okşar görünürken yalan söyler; zor talih ise değişimiyle kararsızlığını gösterdiği için her zaman gerçektir. Biri aldatır, öteki öğretir; biri iyilik görünüşü yalanıyla tadını çıkaranların zihinlerini bağlar, öteki geçici mutluluğun bilgisiyle çözer. Bu yüzden birini rüzgârlı, akıp giden, kendini hiç tanımayan görürsün; ötekini ayık, derlenip toplanmış ve zorluğun alıştırmasıyla bilinçli. Son olarak, mutlu talih yoldan çıkmışları okşayışlarla gerçek iyilikten uzaklaştırır; zor talih ise çoğu zaman gerçek iyiliklere geri döndürmek için kancayla çeker. Şu sert, bu korkunç talihin sana vefalı dostlarının zihinlerini açığa çıkarmasını, arkadaşlarının sağlam yüzlerini kararsızlarından ayırmasını, giderken kendi adamlarını götürüp senin adamlarını bırakmasını önemsiz bir şey mi sayıyorsun? Sen sağlıklıyken, kendini talihli sanırken bunu ne pahaya satın alırdın! Şimdi yitirdiğin servete yanıyorsun; oysa zenginliklerin en değerli türü olan dostları buldun."

2.P8

Sed ne me inexorabile contra fortunam gerere bellum putes, est aliquando cum de hominibus illa, fallax illa nihil, bene mereatur, tum scilicet cum se aperit, cum frontem detegit moresque profitetur. Nondum forte quid loquar intellegis. Mirum est quod dicere gestio, eoque sententiam uerbis explicare uix queo. Etenim plus hominibus reor aduersam quam prosperam prodesse fortunam. Illa enim semper specie felicitatis cum uidetur blanda, mentitur; haec semper uera est, cum se instabilem mutatione demonstrat. Illa fallit, haec instruit, illa mendacium specie bonorum mentes fruentium ligat, haec cognitione fragilis felicitatis absoluit. Itaque illam uideas uentosam, fluentem suique semper ignaram, hanc sobriam succinctamque et ipsius aduersitatis exercitatione prudentem. Postremo felix a uero bono deuios blanditiis trahit, aduersa plerumque ad uera bona reduces unco retrahit. An hoc inter minima aestimandum putas quod amicorum tibi fidelium mentes haec aspera, haec horribilis fortuna detexit, haec tibi certos sodalium uultus ambiguosque secreuit, discedens suos abstulit, tuos reliquit? Quanti hoc integer, ut uidebaris tibi fortunatus, emisses! Nunc et amissas opes querere; quod pretiosissimum diuitiarum genus est amicos inuenisti.

2.M8.1Evrenin değişmez sadakatle uyumlu değişimler yapması, savaşan tohumların sonsuz bir antlaşmayı tutması, Phoebus'un pembe günü altın arabasıyla getirmesi, Hesperos'un getirdiği geceleri Phoebe'nin yönetmesi, açgözlü denizin dalgalarını belli bir sınırda tutması, gezgin karaların sınırlarını genişletememesi: Şeylerin bu zincirini bağlayan, karaları ve denizi yöneten, göğe de hükmeden aşktır. O dizginleri gevşetirse, şimdi birbirini seven her şey hemen savaşa tutuşur, şimdi ortak sadakatle güzel hareketlerle çalıştırdıkları makineyi çözmek için yarışır. Halkları da kutsal antlaşmayla birleştirip tutan odur, evliliğin kutsallığını iffetli sevgilerle bağlayan, vefalı dostlara da haklarını dikte eden odur. Ey insan soyu, ne mutlusun, göğü yöneten aşk ruhlarınızı da yönetirse!

2.M8.1

Quod mundus stabili fide Concordes uariat uices, Quod pugnantia semina Foedus perpetuum tenent, Quod Phoebus roseum diem Curru prouehit aureo, Vt quas duxerit Hesperos Phoebe noctibus imperet, Vt fluctus auidum mare Certo fine coerceat, Ne terris liceat uagis Latos tendere terminos. Hanc rerum seriem ligat Terras ac pelagus regens Et caelo imperitans amor.

2.M8.16

Hic si frena remiserit, Quidquid nunc amat inuicem Bellum continuo geret Et quam nunc socia fide Pulchris motibus incitant, Certent soluere machinam. Hic sancto populos quoque Iunctos foedere continet, Hic et coniugii sacrum Castis nectit amoribus, Hic fidis etiam sua Dictat iura sodalibus. O felix hominum genus, Si uestros animos amor Quo caelum regitur regat.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…