Kavram
Amor
- Yunanca
- ἔρως (erōs); φιλία (philia, Cicero'nun *amor*'u için)
- Latince
- amor; amare, amans; cupido, Venus (Lucretius'ta mecaz)
- Almanca
- Liebe
- Fransızca
- amour
- İngilizce
- love
- Türkçe
- aşk; sevmek, seven (âşık)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte amor her türlü sevgi ve bağlılıktır. Lucretius'ta tohumu kışkırtan hayallerle başlar; sevilen kişi hiçbir zaman gerçekten "sahip olunamaz", çünkü bedenden ancak ince hayaller alınabilir (4.1094–1104). Bu yüzden aşk doyumsuzdur, kıskançlık, israf ve yalanla büyür; çare hayallerden kaçmak, zihni başka yere çevirmektir. Cicero'da ise amor dostluğun doğal kaynağıdır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Platon | erōs: güzelde doğurma arzusu | eros |
| MÖ 4.–3. yy | Epikuros | cinsel ilişki kimseye yaramaz; bilge âşık olmaz | Vatikan Sözleri 51; Diogenes Laertios 10.118 |
| MÖ 1. yy | Lucretius | hayallerle beslenen yara ve çılgınlık; Venüs'ün nimetini aşksız almak | Lucretius, De rerum natura IV |
| MÖ 1. yy | Cicero | dostluğun kaynağı olan sevgi; tutku olarak aşkın eleştirisi | Cicero, De amicitia; Tusculanae IV |
| MS 4.–5. yy | Augustinus | amor iradenin ağırlığı: amor meus, pondus meum | Confessiones 13.9.10 |
Dönüşüm: Lucretius'un hastalık olarak aşkından Augustinus'un ruhu Tanrı'ya taşıyan aşkına; değer işareti tersine döner.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἔρως; φιλία | Bkz. eros. Latince amor hem cinsel tutkuyu (erōs) hem sevgiyi, dostluğun kökünü (philia) karşılar; Cicero amicitia'yı amor'dan türetir (De amicitia 26: amor enim, ex quo amicitia nominata est). |
| Latince | amor, -oris | amare "sevmek" fiilinden. Lucretius'ta (DRN 4.1037–1287) zihni yaralayan, hayallerle beslenen, doyurulamaz bir tutku; Venus çoğu zaman cinsel birleşmenin, cupido arzunun adıdır. Tanrı adı olarak Amor = Cupido. |
| Almanca / Fransızca | Liebe / amour | |
| İngilizce | love |
Türkçe karşılığı
aşk. sevgi: philia/caritas çağrışımı taşır, Lucretius'un "yara", "çılgınlık", "hastalık" dediği tutkuyu yumuşatır. sevda: halk dilinde güçlü, ama "kara sevda" melankoli çağrışımıyla daraltır. tutku: çekirdek tabloda perturbatio/passio için ayrıldı. Tercih: aşk; fiil "sevmek", amans "seven, âşık". Cicero'nun dostluk bağlamındaki amor'u bağlama göre "sevgi" olabilir.
Türkçede "aşk" tasavvuf geleneğinden yüce, ilahî bir değer taşır. Lucretius'ta amor tam tersine, sevilen kişinin boş hayallerine bağlanmaktan doğan bir yaradır; Epikurosçu hekim onu kaçınılması gereken bir hastalık olarak tarif eder, cinsel hazzın kendisini (Venus) değil, ona eklenen saplantıyı mahkûm eder. Kelimenin bu iki yükü arasındaki gerilim okurun gözünde tutulmalıdır.
Atıf ve kaynak notu
Lucretius'un aşk eleştirisi Epikuros'un kısa hükümlerini çok aşar; ayrıntılı tarif büyük ölçüde Lucretius'undur.
İlgili kavramlar
- pondus
- eros
- simulacrum
- voluptas
- amicitia
- perturbatio
- caritas (Augustinus'ta Tanrı'ya yönelen sevgi)
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sevgi, aşkıyla, aşkın, aşkı, aşk, aşkla
Metinlerde işaretlendiği yerler
52 yer · 52 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Lucretius, Şeylerin Tabiatı Üzerine4.1048
- Seneca, Öfke Üzerine1.3.6
- Seneca, Hayatın Kısalığı Üzerine18.3
- Seneca, Polybius'a Teselli3
- Seneca, Annesi Helvia'ya Teselli19.5
- Seneca, Merhamet Üzerine1.11.2
- Seneca, İyilikler Üzerine1.2.5
- Seneca, Lucilius'a Ahlâk Mektupları1.9.11
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi1.11.2
- Augustinus, Akademikler'e Karşı2.7
- Augustinus, Mutlu Hayat Üzerine4
- Augustinus, Düzen Üzerine1.6
- Augustinus, İç Konuşmalar7
- Augustinus, Ruhun Ölümsüzlüğü Üzerine11
- Augustinus, Ruhun Büyüklüğü Üzerine14
- Augustinus, Musiki Üzerine62
- Augustinus, Hür İrade Üzerine2
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine3
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine3
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine3
- Augustinus, İnanmanın Faydası Üzerine34
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1_9
- Augustinus, Yalan Üzerine38
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine4
- Augustinus, İtiraflar1.4
- Augustinus, Teslis Üzerine102
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri1.6
- Augustinus, Tanrı Devleti5.12
- Augustinus, El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)117
- Augustinus, Ruh ve Harf Üzerine13
- Augustinus, Yalana Karşı36
- Augustinus, Tashihler1.1.7
- Boethius, Felsefenin Tesellisi2.M8.1
- Boethius, Porphyrios'un Eisagoge'si Şerhi, Birinci ŞerhPL64.9_3
- Boethius, Topik Farklar ÜzerinePL64.1197
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1073_2
- Boethius, Musiki ÜzerinePL63.1169
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler7.5_2
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.1
- Sevillalı Isidorus, Hükümler1.18
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)2_2
- Sevillalı Isidorus, Kilise Vazifeleri Üzerine2.16
- Descartes, Ruhun TutkularıAT11.374
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi323
- Hegel, Hukuk Felsefesinin Ana Hatları74
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları4
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri204
- Nietzsche, Şen İlimFW-363
- Nietzsche, Putların AlacakaranlığıGD-Moral-3
- Nietzsche, DeccalAC-16
- Nietzsche, Ecce HomoEH-Bücher-5
- Nietzsche, Tan KızıllığıM-415