İçeriğe geç

Kavram

Amor

Yunanca
ἔρως (erōs); φιλία (philia, Cicero'nun *amor*'u için)
Latince
amor; amare, amans; cupido, Venus (Lucretius'ta mecaz)
Almanca
Liebe
Fransızca
amour
İngilizce
love
Türkçe
aşk; sevmek, seven (âşık)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte amor her türlü sevgi ve bağlılıktır. Lucretius'ta tohumu kışkırtan hayallerle başlar; sevilen kişi hiçbir zaman gerçekten "sahip olunamaz", çünkü bedenden ancak ince hayaller alınabilir (4.1094–1104). Bu yüzden aşk doyumsuzdur, kıskançlık, israf ve yalanla büyür; çare hayallerden kaçmak, zihni başka yere çevirmektir. Cicero'da ise amor dostluğun doğal kaynağıdır.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Platon erōs: güzelde doğurma arzusu eros
MÖ 4.–3. yy Epikuros cinsel ilişki kimseye yaramaz; bilge âşık olmaz Vatikan Sözleri 51; Diogenes Laertios 10.118
MÖ 1. yy Lucretius hayallerle beslenen yara ve çılgınlık; Venüs'ün nimetini aşksız almak Lucretius, De rerum natura IV
MÖ 1. yy Cicero dostluğun kaynağı olan sevgi; tutku olarak aşkın eleştirisi Cicero, De amicitia; Tusculanae IV
MS 4.–5. yy Augustinus amor iradenin ağırlığı: amor meus, pondus meum Confessiones 13.9.10

Dönüşüm: Lucretius'un hastalık olarak aşkından Augustinus'un ruhu Tanrı'ya taşıyan aşkına; değer işareti tersine döner.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἔρως; φιλία Bkz. eros. Latince amor hem cinsel tutkuyu (erōs) hem sevgiyi, dostluğun kökünü (philia) karşılar; Cicero amicitia'yı amor'dan türetir (De amicitia 26: amor enim, ex quo amicitia nominata est).
Latince amor, -oris amare "sevmek" fiilinden. Lucretius'ta (DRN 4.1037–1287) zihni yaralayan, hayallerle beslenen, doyurulamaz bir tutku; Venus çoğu zaman cinsel birleşmenin, cupido arzunun adıdır. Tanrı adı olarak Amor = Cupido.
Almanca / Fransızca Liebe / amour
İngilizce love

Türkçe karşılığı

aşk. sevgi: philia/caritas çağrışımı taşır, Lucretius'un "yara", "çılgınlık", "hastalık" dediği tutkuyu yumuşatır. sevda: halk dilinde güçlü, ama "kara sevda" melankoli çağrışımıyla daraltır. tutku: çekirdek tabloda perturbatio/passio için ayrıldı. Tercih: aşk; fiil "sevmek", amans "seven, âşık". Cicero'nun dostluk bağlamındaki amor'u bağlama göre "sevgi" olabilir.

Türkçede "aşk" tasavvuf geleneğinden yüce, ilahî bir değer taşır. Lucretius'ta amor tam tersine, sevilen kişinin boş hayallerine bağlanmaktan doğan bir yaradır; Epikurosçu hekim onu kaçınılması gereken bir hastalık olarak tarif eder, cinsel hazzın kendisini (Venus) değil, ona eklenen saplantıyı mahkûm eder. Kelimenin bu iki yükü arasındaki gerilim okurun gözünde tutulmalıdır.

Atıf ve kaynak notu

Lucretius'un aşk eleştirisi Epikuros'un kısa hükümlerini çok aşar; ayrıntılı tarif büyük ölçüde Lucretius'undur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sevgi, aşkıyla, aşkın, aşkı, aşk, aşkla

Metinlerde işaretlendiği yerler

52 yer · 52 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.