Kavram
Amicitia
- Yunanca
- φιλία (philia)
- Latince
- amicitia; amicus; amor, amare
- Almanca
- Freundschaft
- Fransızca
- amitié
- İngilizce
- friendship
- Türkçe
- dostluk
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte yakınlık, siyasî ittifak, hizmet alışverişi. Cicero'da (Laelius'un ağzından): dostluk, ilahî ve insanî bütün şeylerde iyi niyet ve sevgiyle birlikte uyuşmaktır (Amic. 20); ancak iyiler arasında olabilir (18, 65); kaynağı ihtiyaç ve fayda değil, tabiat ve fazilettir (26–32, 51, 100); fayda dostluğu izler, dostluk faydayı değil (51). Dost "adeta ikinci bir kendi"dir (tamquam alter idem, 80). Sınırı: dost uğruna ahlâken çirkin bir şey istenmez ve yapılmaz (40, 44).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Fayda, haz ve iyilik dostluğu; dost "başka bir ben" | |
| MÖ 3. yy | Epikuros | Dostluk fayda ile başlar, kendisi için istenir | |
| MÖ 44 | Cicero | Faziletten doğan dostluk; Scipio ile Laelius örneği | Cicero, Laelius de amicitia |
| 1. yy | Seneca | Mektuplar 3, 9: bilgenin dostluğu | |
| 4.–5. yy | Augustinus | İtiraflar IV: dostluk ve Tanrı'da sevmek | |
| 12. yy | Aelred of Rievaulx | De spiritali amicitia: Cicero'nun Hristiyan yeniden yazımı |
Dönüşüm: Yunan philia'sının geniş anlamından (aile, şehir, ticaret ortaklığı) Cicero'nun seçkin, fazilete dayalı dostluğuna; oradan Hristiyan caritas'ın herkese yönelen sevgisine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | φιλία (philia) | Aristoteles Nikomakhos'a Etik VIII–IX; Epikuros ve Stoa'da da merkezî. Empedokles'in kozmik "sevgi"si için bkz. philotes. |
| Latince | amicitia; amicus "dost"; amor "sevgi", amare "sevmek"; diligere "değer verip sevmek" | Cicero'ya göre amicitia da amor da amare'den gelir (Amic. 26, 100). Yanında: benevolentia "iyi niyet", caritas "sevgi", fides "sadakat". |
| Almanca / Fransızca | Freundschaft / amitié | |
| İngilizce | friendship |
Türkçe karşılığı
dostluk. arkadaşlık: gündelik ve hafif; Cicero'nun "gerçek ve tam dostluk"unu (vera et perfecta) karşılamaz. muhabbet, sevgi: amor'u da kapsar, dostluğun karşılıklılığını ve ahlâkî zeminini vermez. dostluk: hem gündelik hem ağırbaşlı; "dost" kelimesi Türkçede sadakat ve sırdaşlık çağrışımı taşır. Tercih: dostluk; amicus "dost", benevolentia "iyi niyet".
Roma'da amicus aynı zamanda siyasî bir müttefik, bir koruma ilişkisinin tarafıdır; Cicero bu kamusal anlamın üstüne felsefî bir dostluk kurar. "Dostluk" kelimesi bu siyasî katmanı gizler.
Atıf ve kaynak notu
Görüşler Laelius'un ağzından verilir ve Scaevola'dan dinlendiği söylenir; içerik büyük ölçüde Panaitios ve Peripatetik kaynaklara dayanır, Cicero'nun kendi düzenlemesidir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: dostluk, dostluğa, dostları, dostluğu, dost, dostlukları
Metinlerde işaretlendiği yerler
43 yer · 43 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Cicero, Dostluk Üzerine3
- Cicero, Vazifeler Üzerine1.5
- Lucretius, Şeylerin Tabiatı Üzerine1.136
- Seneca, İnayet Üzerine1.5
- Seneca, Bilgenin Sarsılmazlığı Üzerine10.4
- Seneca, Öfke Üzerine1.3.6
- Seneca, Mutlu Hayat Üzerine2.3
- Seneca, Ruh Huzuru Üzerine3.1
- Seneca, Hayatın Kısalığı Üzerine7.7
- Seneca, Polybius'a Teselli2
- Seneca, Annesi Helvia'ya Teselli6.2
- Seneca, Merhamet Üzerine1.8.7
- Seneca, İyilikler Üzerine1.5.4
- Seneca, Tabiat Meseleleri4.pr_2
- Seneca, Lucilius'a Ahlâk Mektupları1.2.2
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi1.2.20
- Augustinus, Akademikler'e Karşı2.3
- Augustinus, Düzen Üzerine2.25
- Augustinus, İç Konuşmalar3
- Augustinus, Hür İrade Üzerine12
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine2
- Augustinus, İnanmanın Faydası Üzerine4
- Augustinus, İki Ruh Üzerine23
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1_8
- Augustinus, İman ve İnanç Formülü Üzerine19
- Augustinus, Yalan Üzerine9
- Augustinus, İtiraflar1.21
- Augustinus, Teslis Üzerine82
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri9.5
- Augustinus, Tanrı Devleti3.20
- Boethius, Felsefenin Tesellisi2.P8
- Boethius, Porphyrios'un Eisagoge'si Şerhi, Birinci ŞerhPL64.9_3
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1041
- Boethius, Aritmetik Üzerine62
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler1.39_3
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.1
- Sevillalı Isidorus, Hükümler3.28
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)2_5
- Descartes, Ruhun TutkularıAT11.390
- Nietzsche, Şen İlimFW-14
- Nietzsche, Böyle Buyurdu ZerdüştZa-I-Freund
- Nietzsche, İnsanca, Pek İnsanca IMA-305
- Nietzsche, Tan KızıllığıM-69