İçeriğe geç
Teslis Üzerine

Augustinus · Teslis Üzerine

VI. Kitap

  1. Bazıları Baba'nın, Oğul'un ve Kutsal Ruh'un eşitliğinin anlaşılmasına şu yazılmış sözün engel olduğunu düşünür: Mesih "Tanrı'nın gücü ve Tanrı'nın bilgeliği"dir. Onlara göre eşitlik bu yüzden görünmez; çünkü Baba'nın kendisi güç ve bilgelik değil, gücün ve bilgeliğin doğurucusudur. Gerçekten de Tanrı'ya nasıl gücün ve bilgeliğin Babası dendiği, hiç de sıradan olmayan bir dikkatle araştırılagelir. Çünkü Elçi, Mesih'in Tanrı'nın gücü ve Tanrı'nın bilgeliği olduğunu söyler. Bizimkilerden bazıları da buradan hareketle Ariusçulara karşı, en azından katolik imana karşı ilk ayaklananlara karşı şöyle akıl yürütmüştür. Arius'un kendisinin şöyle dediği rivayet edilir: "Oğulsa doğmuştur; doğmuşsa, Oğul'un olmadığı bir zaman vardı." Tanrı için doğmuş olmanın da ebedî olmak demek olduğunu anlamamıştı; öyle ki Oğul Baba'yla eş-ebedîdir; tıpkı ateşten doğup yayılan parıltının ateşle yaşıt olması ve ateş ebedî olsaydı onunla eş-ebedî olacağı gibi. Bu yüzden sonraki Ariusçulardan bazıları bu görüşü bıraktılar ve Tanrı'nın Oğlu'nun zaman içinde başlamadığını kabul ettiler. Ama bizimkilerin "Oğul'un olmadığı bir zaman vardı" diyenlere karşı yaptıkları tartışmalar arasında bazıları şu akıl yürütmeyi de ileri sürdü: Eğer Tanrı'nın Oğlu Tanrı'nın gücü ve bilgeliğiyse ve Tanrı hiçbir zaman güçsüz ve bilgeliksiz olmadıysa, Oğul Baba Tanrı ile eş-ebedîdir. Elçi ise Mesih'in Tanrı'nın gücü ve Tanrı'nın bilgeliği olduğunu söyler; Tanrı'nın bir zaman güce ya da bilgeliğe sahip olmadığını söylemek de delilik olur. Öyleyse Oğul'un olmadığı bir zaman yoktu.
  1. Bu akıl yürütme bizi şunu söylemeye zorlar: Baba Tanrı, kendiliğinden bilgeliğin kendisi olarak değil, ancak doğurduğu bilgeliğe sahip olarak bilgedir. Sonra, eğer öyleyse, Oğul'a "Tanrı'dan Tanrı, ışıktan ışık" dendiği gibi "bilgelikten bilgelik" de denip denemeyeceğine bakmak gerekir; çünkü bu durumda Baba Tanrı bilgeliğin kendisi değil, yalnız bilgeliğin doğurucusudur. Bunu kabul edersek, niçin kendi büyüklüğünün, iyiliğinin, ebediyetinin ve her şeye kadirliğinin de doğurucusu olmasın? O zaman kendi büyüklüğü, iyiliği, ebediyeti ve her şeye kadirliği kendisi olmaz; doğurduğu büyüklükle büyük, o iyilikle iyi, o ebediyetle ebedî, ondan doğmuş o her şeye kadirlikle her şeye kadir olur; tıpkı kendi bilgeliği kendisi olmayıp ondan doğmuş bilgelikle bilge olduğu gibi. Şundan korkmaya gerek yok: Kendi büyüklüğünün, iyiliğinin, ebediyetinin ve her şeye kadirliğinin doğurucusu olursa, yaratığın evlatlığa kabulü dışında, Tanrı'nın Baba'yla eş-ebedî birçok oğlu olduğunu söylemek zorunda kalırız. Bu kurnaz itiraza kolayca cevap verilir: Birçok ad anıldı diye onun eş-ebedî birçok oğlun babası olduğu sonucu çıkmaz; tıpkı Mesih'e Tanrı'nın gücü ve Tanrı'nın bilgeliği dendiğinde onun iki oğlun babası olduğu sonucunun çıkmaması gibi. Çünkü güç neyse bilgelik de odur, bilgelik neyse güç de odur. Ötekiler hakkında da durum böyledir: Büyüklük neyse güç de odur; yukarıda anılan ya da daha anılabilecek başka şeyler varsa, onlar da öyledir.

    78

    CAPUT PRIMUM. 1. Aequalitatem Patris et Filii et Spiritus sancti putant nonnulli ex hoc impediri quominus intelligatur, quia scriptum est, Christum Dei virtutem et Dei sapientiam: ut ideo non videatur aequalitas, quia non est Pater ipse virtus et sapientia, sed genitor virtutis et sapientiae. Et revera non mediocri intentione quaeri solet, quomodo dicatur Deus virtutis et sapientiae Pater. Ait enim Apostolus, Christum Dei virtutem et Dei sapientiam. Et hinc nonnulli nostri adversum Arianos hoc modo ratiocinati sunt, eos duntaxat qui prius se adversum catholicam fidem extulerunt. Nam ipse Arius dixisse fertur, Si filius est, natus est; si natus est, erat tempus quando non erat filius: non intelligens etiam natum esse Deo sempiternum esse, ut sit coaeternus Patri Filius, sicut splendor qui gignitur ab igne atque diffunditur, coaevus est illi, et esset coaeternus, si esset ignis aeternus. Unde quidam posteriores Ariani abiecerunt istam sententiam, fassique sunt, non ex tempore coepisse Filium Dei. Sed inter disputationes quas habebant nostri adversum eos qui dicebant, Erat tempus quando non erat Filius, hanc etiam nonnulli ratiocinationem inserebant: Si Dei Filius virtus et sapientia Dei est, nec unquam Deus sine virtute et sapientia fuit, coaeternus est Deo Patri Filius: dicit autem Apostolus, Christum Dei virtutem et Dei sapientiam; et Deum aliquando non habuisse virtutem aut sapientiam, dementis est dicere: non igitur erat tempus quando non erat Filius. 2. Quae ratiocinatio ad id cogit, ut dicamus Deum Patrem non esse sapientem, nisi habendo sapientiam quam genuit, non existendo per se Pater ipsa sapientia. Deinde si ita est, Filius quoque ipse sicut dicitur Deus de Deo, lumen de lumine, videndum est utrum possit sapientia de sapientia dici, si non est Deus Pater ipsa sapientia, sed tantum genitor sapientiae. Quod si tenemus, cur non et magnitudinis suae, et bonitatis, et aeternitatis, et omnipotentiae suae genitor sit, ut non ipse sit sua magnitudo, et sua bonitas, et sua aeternitas, et sua omnipotentia, sed ea magnitudine magnus sit quam genuit, et ea bonitate bonus, et ea aeternitate aeternus, et ea omnipotentia omnipotens quae de illo nata est, sicut non ipse sua sapientia est, sed ea sapientia sapiens est quae de illo nata est? Nam illud non est formidandum, ne cogamur multos filios Dei dicere, praeter adoptionem creaturae, coaeternos Patri, si magnitudinis suae genitor est, et bonitatis, et aeternitatis, et omnipotentiae. Huic enim calumniae facile respondetur, sic non effici, quia multa nominata sunt, ut ille multorum filiorum coaeternorum sit pater; quemadmodum non efficitur ut duorum sit, cum dicitur Christus Dei virtus et Dei sapientia. Eadem quippe virtus quae sapientia, et eadem sapientia quae virtus est: ita igitur etiam de caeteris, ut eadem sit magnitudo quae virtus, et si qua alia, quae vel supra commemorata sunt, vel commemorari adhuc possunt.

    79

  1. Ama Baba kendi başına yalnız Oğul'a göre söylenen adlarla anılıyorsa —yani baba, doğurucu ya da onun ilkesi diye; çünkü doğuran, kendisinden doğurduğunun ilkesi de olur—; başka söylenen her şey ise Oğul'la birlikte, daha doğrusu Oğul'da söyleniyorsa —doğurduğu büyüklükle büyük, doğurduğu adaletle adil, doğurduğu iyilikle iyi, doğurduğu kudret ya da güçle kudretli, doğurduğu bilgelikle bilge diye—; büyüklüğün kendisine Baba değil, büyüklüğün doğurucusu deniyorsa; Oğul ise kendi başına Oğul diye anılıyor —ki bu Baba'yla birlikte değil, Baba'ya göre söylenir—, ama kendi başına değil, büyüklüğü kendisi olan Baba'yla birlikte büyük deniyorsa; aynı şekilde bilgeliği kendisi olan Baba'yla birlikte bilge deniyorsa, tıpkı Baba'nın da doğurduğu bilgelikle bilge olduğu için Oğul'la birlikte bilge olması gibi: O zaman kendilerine göre söylenen hiçbir şey biri öteki olmadan söylenmez; yani cevherlerini gösteren her şey ikisine birlikte söylenir. Durum böyleyse, Baba Oğul'suz Tanrı değildir, Oğul da Baba'sız Tanrı değildir; ikisi birlikte Tanrı'dır. "Başlangıçta Söz vardı" sözü de "Baba'da Söz vardı" diye anlaşılır. Ya da "başlangıçta" sözü "her şeyden önce" anlamında söylendiyse, ardından gelen "Ve Söz Tanrı'nın katındaydı" sözünde Söz'den yalnız Oğul anlaşılır; Baba ile Oğul birlikte, sanki ikisi tek bir Sözmüş gibi anlaşılmaz. Çünkü Söz, Suret gibidir: Baba ile Oğul birlikte suret değildir, yalnız Oğul Baba'nın suretidir; tıpkı "Oğul" gibi: İkisi birlikte oğul değildir. "Ve Söz Tanrı'nın katındaydı" diye eklenen sözü ise şöyle anlamak çok yerinde olur: Yalnız Oğul olan Söz, Tanrı'nın katındaydı; bu Tanrı yalnız Baba değil, Baba ile Oğul birliktedir. Böyle bir şeyin birbirinden çok farklı iki şey hakkında da söylenebilmesine şaşmak gerekir mi? Ruh ile beden kadar farklı ne vardır? Yine de "Ruh insanın katındaydı", yani insandaydı denebilir; oysa ruh beden değildir, insan ise ruh ile beden birliktedir. Böylece ardından yazılan "Ve Söz Tanrı'ydı" da şöyle anlaşılır: Baba olmayan Söz, Baba'yla birlikte Tanrı'ydı. Öyleyse şöyle mi diyeceğiz: Baba büyüklüğün doğurucusu, yani gücün ya da kendi bilgeliğinin doğurucusudur; Oğul büyüklük, güç ve bilgeliktir; büyük, her şeye kadir, bilge Tanrı ise ikisi birliktedir? O zaman "Tanrı'dan Tanrı, ışıktan ışık" nasıl olur? Çünkü ikisi birlikte Tanrı'dan Tanrı değildir; yalnız Oğul Tanrı'dan, yani Baba'dandır. İkisi birlikte ışıktan ışık da değildir; yalnız Oğul, ışık olan Baba'dandır. Meğer ki Oğul'un Baba'yla eş-ebedî olduğunu ima etmek ve en kısa yoldan zihne yerleştirmek için "Tanrı'dan Tanrı, ışıktan ışık" ve benzeri ifadeler kullanılmış olsun; sanki şöyle denmiş gibi: Baba'sız olmayan bu, Oğul'suz olmayan şundandır; yani Baba'sız ışık olmayan bu ışık, Oğul'suz ışık olmayan Baba ışıktandır. Böylece "Oğul'suz olmayan Tanrı'dan, Baba'sız olmayan Tanrı" dendiğinde, doğuranın doğurduğundan önce gelmediği tam olarak anlaşılır. Durum böyleyse, onlar hakkında yalnız şu söylenemez: İkisinin birlikte olmadığı bir şeyi "şundan şu" diye söylemek. Sözden söz denemez, çünkü ikisi birlikte söz değildir, yalnız Oğul sözdür; suretten suret denemez, çünkü ikisi birlikte suret değildir; Oğul'dan Oğul denemez, çünkü ikisi birlikte oğul değildir. Buna uygun olarak "Ben ve Baba biriz" denmiştir; çünkü "biriz" sözü, "O neyse ben de oyum" demektir; ilişkiye göre değil, öze göre.

    79

    CAPUT II. 3. Sed si non dicitur in se ipso nisi quod ad Filium dicitur, id est, pater, vel genitor, vel principium eius; si etiam gignens ei quod de se gignit, consequenter principium est; quidquid autem aliud dicitur, cum Filio dicitur, vel potius in Filio, sive magnus ea magnitudine quam genuit, sive iustus ea iustitia quam genuit, sive bonus ea bonitate quam genuit, sive potens ea potentia vel virtute quam genuit, sive sapiens ea sapientia quam genuit: magnitudo autem ipsa non dicitur Pater, sed magnitudinis generator: Filius vero sicut in se ipso dicitur Filius, quod non cum Patre dicitur, sed ad Patrem, non sic et in se ipso magnus, sed cum Patre cuius ipse magnitudo est: sic et sapiens cum Patre dicitur, cuius ipse sapientia est; sicut ille sapiens cum Filio, quia ea sapientia sapiens est quam genuit: quidquid ergo ad se dicuntur, non dicitur alter sine altero, id est, quidquid dicuntur quod substantiam eorum ostendat, ambo simul dicuntur. Si haec ita sunt, iam ergo nec Deus est Pater sine Filio, nec Filius Deus sine Patre, sed ambo simul Deus. Et quod dictum est, In principio erat Verbum; in Patre erat Verbum, intelligitur: aut si in principio sic dictum est, ac si diceretur, Ante omnia; quod sequitur, Et Verbum erat apud Deum, Verbum quidem solus Filius accipitur, non simul Pater et Filius, tanquam ambo unum Verbum (sic enim Verbum quomodo Imago, non autem Pater et Filius simul ambo imago, sed Filius solus imago Patris, quemadmodum et Filius: non enim ambo simul filius): quod vero adiungitur, Et Verbum erat apud Deum; multum est ut sic intelligatur, Verbum, quod solus est Filius, erat apud Deum, quod non solus est Pater, sed Pater et Filius simul Deus. Sed quid mirum, si in duabus quibusdam rebus longe inter se diversis potest hoc dici? Quid enim tam diversum, quam animus et corpus? Potest tamen dici, Animus erat apud hominem, id est, in homine: cum animus non sit corpus, homo autem animus simul et corpus sit. Ut etiam quod consequenter scriptum est, Et Deus erat Verbum, sic intelligatur: Verbum quod non est Pater, Deus erat simul cum Patre. Itane ergo dicimus, ut Pater sit generator magnitudinis, hoc est generator virtutis, vel generator sapientiae suae: Filius autem magnitudo, virtus, et sapientia: Deus vero magnus, omnipotens, sapiens, ambo simul? Quomodo ergo Deus de Deo, lumen de lumine? Non enim simul ambo Deus de Deo, sed solus Filius de Deo, scilicet Patre: nec ambo simul lumen de lumine, sed solus Filius de lumine Patre. Nisi forte ad insinuandum et brevissime inculcandum quod coaeternus est Patri Filius, ita dictum est, Deus de Deo, et lumen de lumine, et si quid hoc modo dicitur, ac si diceretur, Hoc quod non est Filius sine Patre, de hoc quod non est Pater sine Filio, id est, hoc lumen quod lumen non est sine Patre, de hoc lumine Patre quod lumen non est sine Filio: ut cum dicitur, Deus quod non est Filius sine Patre, et de Deo quod non est Pater sine Filio, perfecte intelligatur quod non praecessit genitor illud quod genuit. Quod si ita est, hoc solum de eis dici non potest, illud de illo, quod simul ambo non sunt. Sicut Verbum de verbo dici non potest, quia non simul ambo verbum, sed solus Filius: nec imago de imagine, quia non simul ambo imago: nec Filius de Filio, quia non simul ambo filius, secundum quod dicitur, Ego et Pater unum sumus. Unum sumus enim dictum est, Quod ille, hoc et ego secundum essentiam, non secundum relativum.

    80

  1. Kutsal Yazılar'da, tabiatları farklı olan şeyler için "birdirler" dendiğine rastlanır mı, bilmiyorum. Aynı tabiattan birçok şey farklı düşünüyorsa da, farklı düşündükleri ölçüde bir değildirler. Çünkü öğrenciler insan oldukları için zaten bir olsalardı, Rab onları Baba'ya emanet ederken "Bizim bir olduğumuz gibi onlar da bir olsunlar" demezdi. Pavlus ile Apollos ise hem ikisi de insan oldukları hem de aynı şeyi düşündükleri için Elçi "Diken ile sulayan birdir" der. Demek ki neyin bir olduğu eklenmeden birçok şeye "bir" dendiğinde, ayrılık ve anlaşmazlık içinde olmayan aynı tabiat ve öz anlatılır. Neyin bir olduğu eklendiğinde ise, tabiatça farklı olsalar da birçok şeyden meydana gelmiş tek bir şey anlatılabilir. Örneğin ruh ve beden elbette bir değildir —bunlardan daha farklı ne olabilir?—; meğer ki neyin bir olduğu eklensin ya da zımnen anlaşılsın: yani tek bir insan ya da tek bir canlı. Bu yüzden Elçi "Fahişeye yapışan onunla tek bedendir" der. "Birdirler" ya da "Birdir" demedi; "beden" kelimesini ekledi; sanki erkek ve dişi gibi iki farklı şeyin birleşmesiyle tek beden meydana gelirmiş gibi. "Rab'be yapışan da onunla tek ruhtur" der; "Rab'be yapışan birdir" ya da "birdirler" demedi, "ruh" kelimesini ekledi. Çünkü insanın ruhu ile Tanrı'nın Ruhu tabiatça farklıdır; ama yapışmakla iki farklı ruhtan tek ruh olur. Öyle ki Tanrı'nın Ruhu insan ruhu olmadan da mesut ve kusursuzdur, insanın ruhu ise ancak Tanrı'yla birlikte mesuttur. Sanırım Rab Yuhanna'ya göre İncil'de birlik hakkında —ister kendisinin Baba'yla birliği, ister bizim birbirimizle birliğimiz olsun— bu kadar çok ve sık konuştuğu hâlde, hiçbir yerde "Biz ve onlar bir olalım" demeyip "Bizim bir olduğumuz gibi onlar da bir olsunlar" demesi boşuna değildir. Demek ki Baba ile Oğul birdir; elbette cevher birliğine göre. Ele aldığımız gibi tek Tanrı, tek büyük, tek bilgedirler.
  1. O hâlde Baba neden daha büyük olsun? Daha büyükse, büyüklükte daha büyüktür; ama onun büyüklüğü Oğlu olduğuna göre, ne Oğul kendisini doğurandan daha küçüktür, ne de Baba kendisiyle büyük olduğu büyüklükten daha büyüktür; demek ki eşittir. Olmak başka, büyük olmak başka olmayan biri, var olduğu şeyle değilse neyle eşit olabilir ki? Yahut Baba ebediyette daha büyükse, Oğul hiçbir bakımdan eşit değildir. Neyle eşit olabilir ki? Büyüklükte dersen, daha az ebedî olan büyüklük eşit bir büyüklük değildir; ötekiler de böyledir. Yoksa güçte eşit, bilgelikte mi eşit değildir? Ama daha az bilge olan güç nasıl eşit olur? Ya da bilgelikte eşit, güçte mi eşit değildir? Ama daha az güçlü olan bilgelik nasıl eşit olur? Geriye şu kalıyor: Herhangi bir şeyde eşit değilse, hiçbir şeyde eşit değildir. Oysa Kutsal Yazı yüksek sesle der: "Tanrı'ya eşit olmayı bir gasp saymadı." Demek ki hakikatin herhangi bir düşmanı, Elçi'nin otoritesine bağlı kaldığı sürece, Oğul'un Tanrı'ya hiç değilse bir şeyde eşit olduğunu kabul etmek zorundadır. Hangisini isterse seçsin: Oradan hareketle ona, Oğul'un cevherine dair söylenen her şeyde eşit olduğu gösterilecektir.

    80

    CAPUT III. 4. Et nescio utrum inveniatur in Scripturis dictum, unum sunt, quorum est diversa natura. Si autem aliqua plura eiusdem naturae sint, et diversa sentiant, non sunt unum et quantum diversa sentiunt. Nam si iam unum essent eo quod homines erant, non diceret, Ut sint unum, sicut nos unum, cum suos discipulos Patri commendaret. At vero Paulus et Apollo, quia et ambo homines, et idem sentiebant: Qui plantat, inquit, et qui rigat, unum sunt. Cum ergo sic dicitur unum, ut non addatur quid unum, et plura unum dicantur, eadem natura atque essentia, non dissidens nec dissentiens significatur. Cum vero additur quid unum, potest aliquid significari ex pluribus unum factum, quamvis diversis natura. Sicut anima et corpus non sunt utique unum; quid enim tam diversum? nisi addatur aut subintelligatur quid unum, id est, unus homo, aut unum animal. Inde Apostolus: Qui adhaeret meretrici, inquit, unum corpus est: non dixit, Unum sunt, aut, Unum est; sed addidit, corpus, tanquam ex duobus diversis masculino et feminino unum corpus adiunctione compositum. Et, Qui adhaeret Domino, inquit, unus spiritus est: non dixit, Qui adhaeret Domino, unus est, aut, unum sunt; sed addidit, spiritus. Diversi sunt enim natura, spiritus hominis et spiritus Dei; sed inhaerendo fit unus spiritus ex diversis duobus, ita ut sine humano spiritu beatus sit Dei spiritus atque perfectus, beatus autem hominis spiritus non nisi cum Deo. Nec frustra, ut existimo, cum tanta in Evangelio secundum Ioannem et toties diceret Dominus de ipsa unitate, vel sua cum Patre, vel nostra invicem nobiscum; nusquam dixit, Ut nos et ipsi Unum: sed, Ut unum sint, sicut et nos unum sumus. Pater ergo et Filius unum sunt, utique secundum unitatem substantiae, et unus Deus est, et unus magnus, et unus sapiens, sicut tractatum est. 5. Unde ergo maior Pater? Si enim maior, magnitudine maior: cum autem magnitudo Filius eius sit, nec ille utique minor est eo qui se genuit, nec ille maior est ea magnitudine qua magnus est: ergo aequalis. Nam unde aequalis, si non eo quo est, cui non est aliud esse, et aliud magnum esse? Aut si aeternitate Pater maior est, non est aequalis Filius quacumque re. Unde enim aequalis? Si magnitudine dixeris, non est par magnitudo, quae minus aeterna est, atque ita caetera. An forte in virtute aequalis est, in sapientia vero non est aequalis? Sed quomodo est aequalis virtus quae minus sapit? An in sapientia aequalis est, in virtute autem non est aequalis? Sed quomodo aequalis est sapientia, quae minus potens est? Restat ergo ut si in ulla re aequalis non est, in omnibus non sit aequalis. At Scriptura clamat, Non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Cogitur ergo quivis adversarius veritatis, qui modo tenetur apostolica auctoritate, in qualibet vel una re aequalem Deo Filium confiteri. Eligat quam voluerit: hinc ei ostendetur in omnibus esse aequalem, quae de substantia eius dicuntur.

    81

  1. Nitekim insan ruhundaki faziletler, her biri ayrı ayrı anlaşılsa da, hiçbir şekilde birbirinden ayrılmaz; öyle ki örneğin cesarette eşit olanlar basirette, itidalde ve adalette de eşittir. Çünkü bunların cesarette eşit olduğunu, ama birinin basirette üstün olduğunu söylersen, ötekinin cesaretinin daha az basiretli olduğu sonucu çıkar; dolayısıyla cesarette de eşit değildirler, çünkü birinin cesareti daha basiretlidir. Bütün faziletleri aynı gözle gözden geçirirsen, ötekilerde de durumun böyle olduğunu görürsün. Çünkü söz konusu olan bedenin gücü değil, ruhun cesaretidir. O hâlde insan ruhundan kıyas kabul etmez ölçüde daha basit olan o değişmez ve ebedî cevherde bunlar ne kadar daha çok böyledir! İnsan ruhu için var olmak, cesur, basiretli, adil ya da itidalli olmakla aynı şey değildir; çünkü ruh var olup bu faziletlerin hiçbirine sahip olmayabilir. Tanrı için ise var olmak, cesur olmak, adil olmak, bilge olmak ve o basit çokluk ya da çoklu basitlik hakkında cevherini gösterecek başka ne söylersen, onunla aynıdır. Bu yüzden iki yol vardır. Birincisi: "Tanrı'dan Tanrı" öyle söylenir ki bu ad her birine ayrı ayrı uyar, ama ikisi birlikte iki tanrı değil, tek Tanrı olur. Çünkü birbirlerine öyle bağlıdırlar ki —birbirinden uzak ve farklı cevherlerde bile böyle olabildiğine Elçi tanıktır: Yalnız Rab ruhtur, insanın ruhu da yalnız başına elbette ruhtur; yine de Rab'be yapışırsa tek ruhtur—, büsbütün ayrılmaz ve ebedî bir bağın olduğu yerde bu ne kadar daha çok böyledir! Böylece "Tanrı" adı ancak ikisi hakkında birlikte söylenseydi, "Tanrı'nın Oğlu" dendiğinde sanki ikisinin oğlu deniyormuş gibi saçma bir şey söylenmiş gibi görünmez. İkincisi: Tanrı hakkında cevherini gösteren ne söyleniyorsa, ancak ikisi hakkında birlikte, hatta Teslis'in kendisi hakkında birlikte söylenir. İster bu, ister o doğru olsun —bunu daha dikkatle incelemek gerekir—, şimdi ele aldığımız konu için şunu görmek yeter: Gösterdiğimiz gibi, Oğul cevherini göstermeye yarayan herhangi bir şeyde eşit değilse, hiçbir şekilde Baba'ya eşit değildir. Oysa Elçi onun eşit olduğunu söyledi. Demek ki Oğul her şeyde Baba'ya eşittir ve onunla aynı tek cevherdendir.

    81

    CAPUT IV. 6. Sic enim virtutes quae sunt in animo humano, quamvis alio atque alio modo singulae intelligantur, nullo modo tamen separantur ab invicem, ut quicumque fuerint aequales, verbi gratia, in fortitudine, aequales sint et prudentia, et temperantia, et iustitia. Si enim dixeris aequales esse istos fortitudine, sed illum praestare prudentia; sequitur ut huius fortitudo minus prudens sit, ac per hoc nec fortitudine aequales sunt, quando est illius fortitudo prudentior. Atque ita de caeteris virtutibus invenies, si omnes eadem consideratione percurras. Non enim de viribus corporis agitur, sed de animi fortitudine. Quanto ergo magis in illa incommutabili aeternaque substantia incomparabiliter simpliciore quam est animus humanus, haec ita se habent? Humano quippe animo non hoc est esse quod est fortem esse, aut prudentem, aut iustum, aut temperantem: potest enim esse animus, et nullam istarum habere virtutem. Deo autem hoc est esse quod est fortem esse, aut iustum esse, aut sapientem esse, et si quid de illa simplici multiplicitate, vel multiplici simplicitate dixeris, quo substantia eius significetur. Quamobrem, sive ita dicatur Deus de Deo, ut et singulis hoc nomen conveniat, non tamen ut ambo simul duo dii, sed unus Deus sit. Ita enim sibi cohaerent, quemadmodum et in distantibus diversisque substantiis fieri Apostolus testis est. Nam et solus Dominus spiritus est, et solus hominis spiritus utique spiritus est, tamen si haereat Domino unus spiritus est: quanto magis ibi, ubi est omnino inseparabilis atque aeterna connexio, ne absurde dici videatur quasi filius amborum, cum dicitur Filius Dei, si id quod dicitur Deus, non nisi de ambobus dicitur simul: sive quidquid de Deo dicitur quod substantiam eius indicet, non nisi de ambobus simul, imo de ipsa simul Trinitate dicitur? Sive ergo hoc, sive illud sit, quod diligentius discutiendum est, nunc unde agitur satis est videre, nullo modo Filium aequalem esse Patri, si in aliquo scilicet quod pertineat ad significandam eius substantiam inaequalis invenitur, sicut iam ostendimus. Apostolus autem dixit aequalem. In omnibus ergo aequalis est Patri Filius, et est unius eiusdemque substantiae.

    82

  1. Bu yüzden Kutsal Ruh da aynı cevher birliğinde ve eşitlikte bulunur. Çünkü o ister ikisinin birliği, ister kutsallığı, ister sevgisi olsun; ister sevgi olduğu için birlik, kutsallık olduğu için sevgi olsun: Açıktır ki ikisini birleştiren şey, ikisinden biri değildir. Doğmuş olan onunla doğuran tarafından sevilir ve onunla kendi doğurucusunu sever; böylece onlar pay alarak değil kendi özleriyle, daha üstün birinin armağanıyla değil kendi armağanlarıyla "barış bağı içinde ruh birliğini" korurlar. Lütuf aracılığıyla hem Tanrı'ya karşı hem birbirimize karşı bunu taklit etmemiz buyrulur: "Bütün Kanun ve Peygamberler bu iki buyruğa bağlıdır." Böylece o üçü tek Tanrı'dır: yalnız, büyük, bilge, kutsal, mesut. Biz ise ondan, onun aracılığıyla ve onda mesuduz; çünkü onun armağanıyla aramızda biriz, onunla ise tek ruhuz; çünkü ruhumuz onun ardından gidip ona yapışır. Tanrı'ya yapışmak bizim için iyidir; çünkü o, kendisinden uzaklaşıp zina eden herkesi yok eder. Demek ki Kutsal Ruh, her ne ise, Baba ile Oğul'un ortak bir şeyidir. Ama bu ortaklığın kendisi aynı cevherden ve eş-ebedîdir; buna yerinde olarak dostluk denebilirse densin, ama sevgi demek daha uygundur. Bu da bir cevherdir; çünkü Tanrı cevherdir ve yazıldığı gibi "Tanrı sevgidir." Baba ve Oğul'la birlikte cevher olduğu gibi, onlarla birlikte büyük, birlikte iyi, birlikte kutsaldır; kendine göre söylenen başka her şey de öyledir. Çünkü yukarıda gösterdiğimiz gibi, Tanrı için olmak başka, büyük ya da iyi olmak ve ötekiler başka değildir. Eğer orada sevgi bilgelikten daha az büyük olsaydı, bilgelik olduğundan daha az sevilirdi. Öyleyse sevgi eşittir; bilgelik ne kadar büyükse o kadar sevilir. Yukarıda tartıştığımız gibi bilgelik de Baba'ya eşittir; öyleyse Kutsal Ruh da eşittir. Eşitse, o cevherdeki en yüce basitlik yüzünden her şeyde eşittir. Bu yüzden üçten fazla değildirler: kendisinden olanı seven, kendisinden olduğunu seven ve sevginin kendisi. Bu sevgi hiçbir şey değilse, Tanrı nasıl sevgidir? Cevher değilse, Tanrı nasıl cevherdir?

    82

    CAPUT V. 7. Quapropter etiam Spiritus sanctus in eadem unitate substantiae et aequalitate consistit. Sive enim sit unitas amborum, sive sanctitas, sive charitas, sive ideo unitas quia charitas, et ideo charitas quia sanctitas, manifestum est quod non aliquis duorum est quo uterque coniungitur, quo genitus a gignente diligatur, generatoremque suum diligat, sintque non participatione, sed essentia sua, neque dono superioris alicuius, sed suo proprio servantes unitatem spiritus in vinculo pacis. Quod imitari per gratiam, et ad Deum, et ad nos ipsos iubemur. In quibus duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae. Ita sunt illa tria, Deus unus, solus, magnus, sapiens, sanctus, beatus. Nos autem ex ipso, et per ipsum, et in ipso beati; quia ipsius munere inter nos unum, cum illo autem unus spiritus, quia agglutinatur anima nostra post eum. Et nobis haerere Deo bonum est, quia perdet omnem qui fornicatur ab eo. Spiritus ergo sanctus commune aliquid est Patris et Filii, quidquid illud est. At ipsa communio, consubstantialis et coaeterna: quae si amicitia convenienter dici potest, dicatur; sed aptius dicitur charitas. Et haec quoque substantia, quia Deus substantia, et Deus charitas, sicut scriptum est. Sicut autem substantia simul cum Patre et Filio, ita simul magna, et simul bona, et simul sancta, et quidquid aliud ad se dicitur: quoniam non aliud est Deo esse, et aliud magnum esse vel bonum esse, et caetera, sicut supra ostendimus. Si enim minus magna est ibi charitas quam sapientia, minus quam est diligitur sapientia. Aequalis est igitur, ut quanta est sapientia tantum diligatur: est autem sapientia aequalis Patri, sicut supra disputavimus: aequalis est igitur etiam Spiritus sanctus; et si aequalis, in omnibus aequalis propter summam simplicitatem quae in illa substantia est. Et ideo non amplius quam tria sunt; unus diligens eum qui de illo est, et unus diligens eum de quo est, et ipsa dilectio. Quae si nihil est, quomodo Deus dilectio est? Si non est substantia, quomodo Deus substantia est?

    83

  1. Peki o cevherin nasıl hem basit hem çoklu olduğu sorulursa, önce yaratığın niçin çoklu olduğuna ve hiçbir şekilde gerçekten basit olmadığına dikkat etmek gerekir. İlk olarak her cisim elbette parçalardan oluşur: Orada bir parça daha büyük, bir parça daha küçüktür ve bütün, ne olursa ve ne büyüklükte olursa olsun herhangi bir parçadan daha büyüktür. Gök ve yer, evrenin bütün kütlesinin parçalarıdır; yalnız yer de, yalnız gök de sayısız parçadan oluşur; üçte birlik kısmı geri kalanından, yarısı da bütününden daha küçüktür. Genellikle iki parçanın, yani gök ve yerin adıyla anılan dünyanın bütün cismi de elbette yalnız gökten ya da yalnız yerden daha büyüktür. Her cisimde büyüklük başka, renk başka, şekil başkadır. Çünkü büyüklük azaldığında aynı renk ve aynı şekil kalabilir; renk değiştiğinde aynı şekil ve aynı büyüklük kalabilir; şekil aynı kalmadığında da cisim aynı büyüklükte ve aynı renkte olabilir. Cisim hakkında birlikte söylenen başka ne varsa, bunlar da hem birlikte hem de bir kısmı ötekiler olmadan değişebilir. Böylece cismin tabiatının çoklu olduğu, hiçbir şekilde basit olmadığı kanıtlanır. Ruh gibi tinsel yaratık da cisme kıyasla elbette daha basittir; ama cisimle kıyaslanmadan ele alınırsa çokludur, o da basit değildir. Cisimden daha basit olmasının sebebi, bir yerin boyutu boyunca kütleyle yayılmaması, her cisimde hem bütünün içinde bütün olarak hem de onun her parçasında bütün olarak bulunmasıdır. Bu yüzden cismin herhangi küçük bir parçacığında ruhun hissedeceği bir şey olduğunda, bu bütün cisimde olmasa da ruh onu bütünüyle hisseder; çünkü bu, ruhun bütününden gizli kalmaz. Ama yine de ruhta da usta olmak başka, beceriksiz olmak başka, keskin zekâlı olmak başka, hafızası güçlü olmak başkadır; arzu başka, korku başka, sevinç başka, keder başkadır. Ruhun tabiatında sayısız şey sayısız biçimde, bir kısmı ötekiler olmadan, bir kısmı daha çok, bir kısmı daha az bulunabilir. Demek ki ruhun tabiatı açıkça basit değil, çokludur. Çünkü hiçbir basit şey değişebilir değildir; her yaratık ise değişebilirdir.

    83

    CAPUT VI. 8. Si autem quaeritur quomodo simplex et multiplex sit illa substantia; animadvertenda est primo creatura quare sit multiplex, nullo autem modo vere simplex. Et prius corpus universum utique partibus constat; ita ut sit ibi alia pars maior, alia minor, et maius sit universum quam pars quaelibet aut quantalibet. Nam et coelum et terra partes sunt universae mundanae molis: et sola terra, et solum coelum innumerabilibus partibus constat, et in tertia sui parte minor est quam in caetera, et in dimidia minor quam in tota; et totum mundi corpus quod duabus plerumque partibus appellari solet, id est, coelum et terra, utique maius est quam solum coelum aut sola terra. Et in unoquoque corpore aliud est magnitudo, aliud color, aliud figura. Potest enim et diminuta magnitudine manere idem color et eadem figura, et colore mutato manere eadem figura et eadem magnitudo, et figura eadem non manente tam magnum esse et eodem modo coloratum: et quaecumque alia simul dicuntur de corpore, possunt et simul et plura sine caeteris commutari. Ac per hoc multiplex esse convincitur natura corporis, simplex autem nullo modo. Creatura quoque spiritualis, sicut est anima, est quidem in corporis comparatione simplicior: sine comparatione autem corporis multiplex est, etiam ipsa non simplex. Nam ideo simplicior est corpore, quia non mole diffunditur per spatium loci, sed in unoquoque corpore, et in toto tota est, et in qualibet eius parte tota est; et ideo cum fit aliquid in quavis exigua particula corporis quod sentiat anima, quamvis non fiat in toto corpore, illa tamen tota sentit, quia totam non latet: sed tamen etiam in anima cum aliud sit artificiosum esse, aliud inertem, aliud acutum, aliud memorem, aliud cupiditas, aliud timor, aliud laetitia, aliud tristitia, possintque et alia sine aliis, et alia magis, alia minus, innumerabilia et innumerabiliter in animae natura inveniri; manifestum est non simplicem, sed multiplicem esse naturam. Nihil enim simplex mutabile est; omnis autem creatura mutabilis.

    84

Tanrı'ya ise çok yönlü olarak büyük, iyi, bilge, mesut, hakiki ve kendisine yakışmayacak gibi görünmeyen başka ne varsa denir; ama onun büyüklüğü bilgeliğiyle aynıdır, çünkü o kütleyle değil, güçle büyüktür. İyiliği de bilgeliği ve büyüklüğüyle aynıdır; hakikati de bütün bunlarla aynıdır. Orada mesut olmak başka, büyük, bilge, hakiki ya da iyi olmak, kısacası var olmak başka değildir.

  1. Teslis olduğu için onu üç katlı sanmamak gerekir; yoksa yalnız Baba ya da yalnız Oğul, Baba ile Oğul'un birlikte olduğundan daha küçük olurdu. Gerçi "yalnız Baba" ya da "yalnız Oğul"un nasıl söylenebileceği de bulunamaz; çünkü Baba her zaman ve ayrılmaz biçimde Oğul'la, Oğul da Baba'yladır. Bu, ikisi birden Baba ya da ikisi birden Oğul oldukları için değil, her zaman birbirlerinin içinde oldukları ve hiçbiri yalnız olmadığı içindir. Ama Teslis'in kendisine de "yalnız Tanrı" deriz; oysa o her zaman kutsal tinlerle ve ruhlarla birliktedir. Yine de ona "yalnız" deriz, çünkü Tanrı olan odur; onlar onunla birlikte Tanrı değildir. Aynı şekilde Baba'ya "yalnız Baba" deriz; Oğul'dan ayrı olduğu için değil, ikisi birlikte Baba olmadıkları için.

    84

    CAPUT VII. Deus vero multipliciter quidem dicitur magnus, bonus, sapiens, beatus, verus, et quidquid aliud non indigne dici videtur: sed eadem magnitudo eius est, quae sapientia; non enim mole magnus est, sed virtute: et eadem bonitas quae sapientia et magnitudo, et eadem veritas quae illa omnia: et non est ibi aliud beatum esse, et aliud magnum, aut sapientem, aut verum, aut bonum esse, aut omnino ipsum esse. 9. Nec quoniam Trinitas est, ideo triplex putandus est: alioquin minor erit Pater solus, aut Filius solus, quam simul Pater et Filius. Quanquam non inveniatur quomodo dici possit, aut Pater solus, aut Filius solus; cum semper atque inseparabiliter et ille cum Filio sit, et ille cum Patre; non ut ambo sint Pater, aut ambo Filius; sed quia semper in invicem, neuter solus. Quia vero dicimus et Deum solum ipsam Trinitatem, quamvis semper sit cum spiritibus et animabus sanctis; sed solum dicimus quod Deus est, quia non et illi cum illo Deus sunt: ita solum Patrem dicimus Patrem, non quia separatur a Filio, sed quia non simul ambo Pater sunt.

    85

Yalnız Baba, yalnız Oğul ya da yalnız Kutsal Ruh, Baba, Oğul ve Kutsal Ruh birlikte ne kadar büyükse o kadar büyük olduğuna göre, Tanrı'ya hiçbir şekilde üç katlı denmemelidir. Cisimler birleşmeyle büyür. Karısına yapışan kişi onunla tek beden olsa da, bu beden yalnız kocanın ya da yalnız karının bedeninden daha büyük olur. Tinsel şeylerde ise daha küçük olan daha büyüğe, yaratığın Yaratıcı'ya yapışması gibi yapıştığında, daha büyük olan değil, o yapışan daha büyük olur. Çünkü kütleyle büyük olmayan şeylerde daha büyük olmak, daha iyi olmak demektir. Bir yaratığın ruhu Yaratıcı'ya yapıştığında, yapışmadığı durumdakinden daha iyi olur; daha iyi olduğu için de daha büyük olur. "Rab'be yapışan onunla tek ruhtur"; ama Rab'be yapışan büyüse de, Rab bu yüzden daha büyük olmaz. Öyleyse Tanrı'nın kendisinde, eşit Oğul eşit Baba'ya ya da Baba'ya ve Oğul'a eşit Kutsal Ruh onlara yapıştığında, Tanrı onların her birinden daha büyük olmaz; çünkü o yetkinliğin büyüyebileceği bir yer yoktur. Baba da, Oğul da, Kutsal Ruh da yetkindir; Baba, Oğul ve Kutsal Ruh da yetkin Tanrı'dır. Bu yüzden ona üç katlı değil, Teslis demek gerekir.

85

CAPUT VIII. Cum itaque tantus est solus Pater, vel solus Filius, vel solus Spiritus sanctus, quantus est simul Pater et Filius et Spiritus sanctus, nullo modo triplex dicendus est. Corpora quippe adiunctione sua crescunt. Quamvis enim qui adhaeret uxori suae, unum corpus sit; maius tamen corpus fit, quam si solius viri esset, aut solius uxoris. In rebus autem spiritualibus, cum minor maiori adhaerescit, sicut creatura Creatori, illa fit maior quam erat, non ille. In iis enim quae non mole magna sunt, hoc est maius esse quod est melius esse. Melior autem fit spiritus alicuius creaturae, cum adhaeret Creatori, quam si non adhaereat: et ideo etiam maior quia melior. Qui ergo adhaeret Domino, unus spiritus est: sed tamen Dominus non ideo fit maior, quamvis fiat ille qui adhaeret Domino. In ipso igitur Deo cum adhaeret aequali Patri Filius aequalis aut Spiritus sanctus Patri et Filio aequalis, non fit maior Deus quam singuli eorum; quia non est quo crescat illa perfectio. Perfectus autem sive Pater, sive Filius, sive Spiritus sanctus, et perfectus Deus Pater et Filius et Spiritus sanctus: et ideo Trinitas potius quam triplex.

  1. Baba'ya nasıl "yalnız" denebileceğini gösterdik: Orada Baba ancak kendisidir. Şimdi de "Yalnız hakiki Tanrı yalnız Baba değil, Baba, Oğul ve Kutsal Ruh'tur" diyen görüşü ele almak gerekir. Biri "Yalnız Baba Tanrı mıdır?" diye sorsa, nasıl hayır cevabı verilecek? Meğer ki şöyle diyelim: Baba elbette Tanrı'dır, ama yalnız Tanrı değildir; yalnız Tanrı ise Baba, Oğul ve Kutsal Ruh'tur. Ama Rab'bin şu tanıklığını ne yapacağız? Baba'ya konuşuyordu ve konuştuğu kişiyi Baba diye anmıştı; şöyle dedi: "Sonsuz hayat da şudur: Seni, tek hakiki Tanrı'yı bilmeleri." Ariusçular bunu genellikle sanki Oğul hakiki Tanrı değilmiş gibi anlarlar. Onları bir yana bırakıp şuna bakmak gerekir: Baba'ya "Seni, tek hakiki Tanrı'yı bilmeleri" dendiğinde, sanki Rab yalnız Baba'nın da hakiki Tanrı olduğunu ima etmek istemiş gibi, Tanrı'yı ancak bu üçü birlikte, yani Baba, Oğul ve Kutsal Ruh olarak anlamayalım diye mi böyle konuştu; bunu böyle anlamak zorunda mıyız? O hâlde Rab'bin tanıklığına dayanarak Baba'ya tek hakiki Tanrı, Oğul'a tek hakiki Tanrı, Kutsal Ruh'a tek hakiki Tanrı, Baba, Oğul ve Kutsal Ruh'a birlikte, yani Teslis'in kendisine de üç hakiki tanrı değil, tek hakiki Tanrı mı diyeceğiz? Yoksa "ve gönderdiğin İsa Mesih'i" diye eklediği için "tek hakiki Tanrı" sözünü buna da bağlamak ve kelimelerin sırasını şöyle kurmak mı gerekir: "Seni ve gönderdiğin İsa Mesih'i tek hakiki Tanrı olarak bilmeleri"? O zaman Kutsal Ruh hakkında niçin sustu? Yoksa birine öyle bir barışla yapışan biri anıldığında —ki bu barış sayesinde ikisi bir olur—, anılmasa da o barışın kendisi de zaten anlaşılır mı? Nitekim Elçi de şu yerde Kutsal Ruh'u atlıyor gibi görünür, ama orada da o anlaşılır: "Her şey sizindir; siz Mesih'insiniz; Mesih de Tanrı'nındır." Bir de şu yerde: "Kadının başı erkek, erkeğin başı Mesih, Mesih'in başı da Tanrı'dır." Ama yine, eğer Tanrı ancak üçü birlikteyse, Mesih'in başı nasıl Tanrı, yani Mesih'in başı nasıl Teslis olur? Oysa Mesih, Teslis'in Teslis olması için onun içindedir. Yoksa Baba'nın Oğul'la birlikte olduğu şey, yalnız Oğul'un olduğu şeyin başı mıdır? Çünkü Baba Oğul'la birlikte Tanrı'dır, Mesih ise yalnız Oğul'dur. Özellikle de burada konuşan, artık beden olmuş Söz'dür; onun bu alçakgönüllülüğüne göre Baba ondan daha büyüktür; kendisinin dediği gibi: "Baba benden büyüktür." Öyle ki onun Baba'yla bir olduğu Tanrı olmanın kendisi, yalnız kendisinin olduğu aracı insanın başıdır. Çünkü zihne haklı olarak insanın yöneten kısmı, yani adeta insan cevherinin başı diyorsak —oysa insan, zihniyle birlikte insandır—, Baba'yla birlikte Tanrı olan Söz'ün Mesih'in başı olduğunu söylemek çok daha uygun ve çok daha yerinde olmaz mı? Oysa insan olan Mesih, beden olmuş Söz'le birlikte olmadan anlaşılamaz. Ama dediğimiz gibi, bunu daha sonra biraz daha dikkatle ele alacağız. Şimdilik Teslis'in eşitliğini ve tek ve aynı cevherini elimizden geldiğince kısaca gösterdik; öyle ki daha keskin bir dikkatle incelenmek üzere ertelediğimiz bu soru nasıl çözülürse çözülsün, Baba'nın, Oğul'un ve Kutsal Ruh'un en yüce eşitliğini kabul etmemize hiçbir şey engel olmasın.

    86

    CAPUT IX. 10. Et quoniam ostendimus quomodo possit dici solus Pater, quia non nisi ipse ibi Pater; consideranda est illa sententia qua dicitur, Deum verum solum non esse Patrem solum, sed Patrem et Filium et Spiritum sanctum. Si quis enim interroget, Pater solus utrum sit Deus: quomodo respondebitur non esse, nisi forte ita dicamus, esse quidem Patrem Deum, sed non eum esse solum Deum; esse autem solum Deum, Patrem et Filium et Spiritum sanctum? Sed quid agimus de illo testimonio Domini? Patri enim dicebat, et Patrem nominaverat ad quem loquebatur, cum ait: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te unum verum Deum. Quod quidem Ariani sic solent accipere, quasi non sit Filius verus Deus. Quibus exclusis videndum est an intelligere cogamur, cum dictum est Patri, Ut cognoscant te unum verum Deum; tanquam hoc insinuare voluerit, quia et solus Pater Deus verus est, ne non intelligeremus Deum, nisi ipsa tria simul, Patrem et Filium et Spiritum sanctum. Num ergo ex Domini testimonio, et Patrem unum verum Deum dicimus, et Filium unum verum Deum, et Spiritum sanctum unum verum Deum, et simul Patrem et Filium et Spiritum sanctum, id est, simul ipsam Trinitatem, non tres veros deos, sed unum verum Deum? An quoniam addidit, Et quem misisti Iesum Christum; subaudiendum est, unum verum Deum; et ordo verborum est, Ut te et quem misisti Iesum Christum, cognoscant unum verum Deum? Cur ergo tacuit de Spiritu sancto? An quoniam consequens est ut ubicumque nominatur unum tanta pace uni adhaerens, ut per hanc utrumque unum sit, iam ex hoc intelligatur etiam ipsa pax, quamvis non commemoretur? Nam et illo loco Apostolus videtur quasi praetermittere Spiritum sanctum, et tamen etiam ibi intelligitur, ubi ait, Omnia sunt vestra; vos autem, Christi; Christus autem, Dei: et iterum, Caput mulieris, vir; caput viri, Christus; caput autem Christi, Deus. Sed rursus si Deus non nisi omnia simul tria, quomodo caput Christi Deus, id est, caput Christi Trinitas, cum in Trinitate sit Christus ut sit Trinitas? An quod est Pater cum Filio, caput est ei quod est solus Filius? Cum Filio enim Pater Deus, solus autem Filius Christus est: maxime quia iam Verbum caro factum loquitur, secundum quam humilitatem eius etiam maior est Pater, sicut dicit, Quoniam Pater maior me est; ut hoc ipsum Deum esse, quod illi cum Patre unum est, caput sit hominis Mediatoris, quod ipse solus est. Si enim mentem recte dicimus principale hominis, id est, tanquam caput humanae substantiae, cum ipse homo cum mente sit homo; cur non multo congruentius, multoque magis Verbum cum Patre quod simul Deus est, caput est Christi, quamvis Christus homo nisi cum Verbo quod caro factum est, intelligi non possit? Sed hoc, ut iam diximus, aliquanto diligentius postea considerabimus. Nunc autem aequalitas Trinitatis et una eademque substantia, quantum breviter potuimus, demonstrata est, ut quoquo modo se habet ista quaestio, quam discutiendam acriore intentione distulimus, nihil impediat quominus fateamur summam aequalitatem Patris et Filii et Spiritus sancti.

    87

  1. Biri, Teslis'teki kişilerin her birine özgü olanı en kısa yoldan ima etmek isteyerek şöyle dedi: "Ebediyet Baba'da, güzel görünüş Suret'te, kullanım Armağan'dadır." Bunu kitaplarında yazan Hilarius, Kutsal Yazılar'ı yorumlamada ve imanı savunmada hiç de sıradan olmayan bir otoriteye sahip bir adamdı. Bu yüzden bu kelimelerin, yani Baba, Suret ve Armağan'ın, ebediyet, güzel görünüş ve kullanımın gizli anlamını elimden geldiğince araştırdım. Sanırım "ebediyet" kelimesinde şundan başka bir şeyi göz önünde tutmadı: Baba'nın kendisinden geldiği bir babası yoktur; Oğul ise var olmak için, hem de onunla eş-ebedî olmak için Baba'dandır. Çünkü suret, sureti olduğu şeyi kusursuzca doldurursa, ona eşit olan surettir; o şey kendi suretine eşitlenmez. Bu Suret'te "güzel görünüş" (species) adını, sanırım güzelliği yüzünden andı. Çünkü orada öylesine büyük bir uyum, ilk eşitlik ve ilk benzerlik vardır ki, hiçbir şeyde ayrılmaz, hiçbir şekilde eşitsiz değildir, hiçbir yönden benzemez değildir; sureti olduğu şeye tıpatıp karşılık verir. Orada ilk ve en yüce hayat vardır: Onun için yaşamak başka, var olmak başka değildir; var olmak ile yaşamak aynıdır. Orada ilk ve en yüce akıl vardır: Onun için yaşamak başka, akılla kavramak başka değildir; akılla kavramak neyse yaşamak da, var olmak da odur; hepsi birdir. O, hiçbir eksiği olmayan kusursuz Söz gibidir; her şeye kadir ve bilge Tanrı'nın bir sanatıdır, bütün canlı ve değişmez ilkelerle doludur. Bunların hepsi onda birdir; tıpkı onun kendisinin de, birlikte bir olduğu Bir'den gelen bir olması gibi. Tanrı onun aracılığıyla yaptığı her şeyi orada bilir; bu yüzden zamanlar geçip birbirini izlese de, Tanrı'nın bilgisinden bir şey eksilmez, ona bir şey eklenmez. Çünkü yaratılmış bu şeyler, yapıldıkları için Tanrı tarafından bilinmezler; tersine, Tanrı onları değişmez biçimde bildiği için yapılmışlardır, değişebilir olsalar da. Demek ki Baba'nın ve Suret'in o söze sığmaz kucaklaşması tat almadan, sevgisiz, sevinçsiz değildir. İşte o sevgi, o haz, o mutluluk ya da saadet —tabii bir insan sesiyle layıkıyla adlandırılabilirse— Hilarius tarafından kısaca "kullanım" diye adlandırılmıştır. Bu, Teslis'te Kutsal Ruh'tur: Doğmuş değildir; doğuranın ve doğmuşun tatlılığıdır; büyük bir cömertlik ve bereketle bütün yaratıkları kavrayabildikleri ölçüde sular; öyle ki kendi düzenlerini korusunlar ve kendi yerlerinde huzur bulsunlar.
  1. Demek ki tanrısal sanatla yapılmış bütün bu şeyler kendilerinde bir birlik, bir görünüş ve bir düzen gösterir. Çünkü bunlardan her biri hem bir şeydir —cisimlerin tabiatları ve ruhların yaratılışları gibi—, hem bir görünüşle biçimlenir —cisimlerin şekilleri ya da keyfiyetleri ve ruhların bilgileri ya da sanatları gibi—, hem de bir düzene yönelir ya da bir düzeni korur —cisimlerin ağırlıkları ya da yerleşimleri, ruhların aşkları ya da hazları gibi—. Öyleyse yapılmış şeyler aracılığıyla Yaratıcı'yı akılla kavrayıp görürken, izi yaratıkta yakıştığı ölçüde görünen Teslis'i anlamalıyız. Çünkü o Teslis'te her şeyin en yüce kaynağı, en kusursuz güzellik ve en mutlu haz vardır. Böylece o üçü hem birbirleriyle sınırlanmış görünür hem de kendilerinde sonsuzdur. Ama burada, cisimsel şeylerde, tek bir şey üçü birlikte olduğu kadar büyük değildir; iki şey de tek bir şeyden daha fazla bir şeydir. O en yüce Teslis'te ise biri üçü birlikte olduğu kadar büyüktür; ikisi de birinden daha fazla bir şey değildir. Ve kendilerinde sonsuzdurlar. Böylece hem her biri her birindedir, hem hepsi her birindedir, hem her biri hepsindedir, hem hepsi hepsindedir; hepsi de birdir. Bunu ister kısmen, ister "aynada ve bilmece içinde" gören, Tanrı'yı bilmenin sevincini yaşasın, onu Tanrı olarak yüceltsin ve ona şükretsin. Görmeyen ise iftira atmak için körlükle değil, görmek için dindarlıkla çabalasın. Çünkü Tanrı birdir, ama yine de Teslis'tir. "Her şey ondan, onun aracılığıyla ve ondadır" sözünü de karışık anlamamak gerekir; yücelik çok tanrıya değil, ona olsun, sonsuzlara dek. Amin.

    87

    CAPUT X. 11. Quidam cum vellet brevissime singularum in Trinitate personarum insinuare propria, Aeternitas, inquit, in Patre, species in Imagine, usus in Munere. Et quia non mediocris auctoritatis in tractatione Scripturarum, et assertione fidei vir exstitit; Hilarius enim hoc in libris suis posuit; horum verborum, id est, Patris, et Imaginis, et Muneris, aeternitatis, et speciei, et usus, abditam scrutatus intelligentiam quantum valeo, non eum secutum arbitror in aeternitatis vocabulo, nisi quod Pater non habet Patrem de quo sit, Filius autem de Patre est ut sit, atque ut illi coaeternus sit. Imago enim si perfecte implet illud cuius imago est, ipsa coaequatur ei, non illud imagini suae. In qua imagine speciem nominavit, credo, propter pulchritudinem, ubi iam est tanta congruentia, et prima aequalitas, et prima similitudo, nulla in re dissidens, et nullo modo inaequalis, et nulla ex parte dissimilis, sed ad identidem respondens ei cuius imago est. Ubi est prima et summa vita, cui non est aliud vivere et aliud esse, sed idem est esse et vivere: et primus ac summus intellectus, cui non est aliud vivere et aliud intelligere, sed id quod est intelligere, hoc vivere, hoc esse est, unum omnia: tanquam Verbum perfectum, cui non desit aliquid, et ars quaedam omnipotentis atque sapientis Dei, plena omnium rationum viventium incommutabilium; et omnes unum in ea, sicut ipsa unum de uno, cum quo unum. Ibi novit omnia Deus quae fecit per ipsam, et ideo cum decedant et succedant tempora, non decedit aliquid vel succedit scientiae Dei. Non enim haec quae creata sunt, ideo sciuntur a Deo, quia facta sunt: ac non potius ideo facta sunt vel mutabilia, quia immutabiliter ab eo sciuntur. Ille igitur ineffabilis quidam complexus Patris et imaginis non est sine perfruitione, sine charitate, sine gaudio. Illa ergo dilectio, delectatio, felicitas vel beatitudo, si tamen aliqua humana voce digne dicitur, usus ab illo appellatus est breviter, et est in Trinitate Spiritus sanctus, non genitus, sed genitoris, genitique suavitas, ingenti largitate atque ubertate perfundens omnes creaturas pro captu earum, ut ordinem suum teneant et locis suis acquiescant. 12. Haec igitur omnia, quae arte divina facta sunt, et unitatem quamdam in se ostendunt, et speciem, et ordinem. Quidquid enim horum est, et unum aliquid est, sicut sunt naturae corporum, et ingenia animarum; et aliqua specie formatur, sicut sunt figurae vel qualitates corporum, ac doctrinae vel artes animarum; et ordinem aliquem petit aut tenet, sicut sunt pondera vel collocationes corporum, atque amores aut delectationes animarum. Oportet igitur ut Creatorem, per ea quae facta sunt, intellectum conspicientes, Trinitatem intelligamus, cuius in creatura, quomodo dignum est, apparet vestigium. In illa enim Trinitate summa origo est rerum omnium, et perfectissima pulchritudo, et beatissima delectatio. Itaque illa tria, et ad se invicem determinari videntur; et in se infinita sunt. Sed hic in rebus corporeis, non tantum est res una quantum tres simul, et plus aliquid sunt duae quam una res: caeterum in illa summa Trinitate tantum est una quantum tres simul, nec plus aliquid sunt duae quam una. Et in se infinita sunt. Ita et singula sunt in singulis, et omnia in singulis, et singula in omnibus, et omnia in omnibus, et unum omnia. Qui videt hoc vel ex parte, vel per speculum et in aenigmate, gaudeat cognoscens Deum, et sicut Deum honoret, et gratias agat: qui autem non videt, tendat per pietatem ad videndum; non per caecitatem ad calumniandum. Quoniam unus est Deus, sed tamen Trinitas. Nec confuse accipiendum est, Ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: nec diis multis, sed ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…