İçeriğe geç
Hükümler

Sevillalı Isidorus · Hükümler

III. Kitap › I. Tanrı'nın Kırbaçları – XXX. Armağandan Doğan Dostluk

3.1I. Tanrı'nın Kırbaçları

1. İlahî Bilgeliğin inceliği, içeride tanık olarak vicdanları araştırdığı gibi, dışarıda yargıç olarak cezalar verir; öyle ki Peygamberin tanıklığı doğru olsun: "O hem tanıktır hem yargıç." Rabbim, yakışmayan şeyler yapan, layık olduğunu çeken, durmadan günah işleyen ve her gün kırbaçlarına katlanan zavallı Isidorus'a merhamet et.

2. Tanrı'nın merhameti düzenlidir: Önce burada insanı kırbaçlarla günahlardan düzeltir, sonra ebedî azaptan kurtarır. Çünkü Tanrı'nın seçilmişi bu hayatın acılarıyla ezilir ki gelecek hayatın daha yetkin şeylerini kazansın.

3. Tanrı suç işleyeni asla esirgemez. Çünkü günahkârı ya arınma için geçici kırbaçla vurur, ya ebedî yargıyla cezalandırılmak üzere bırakır, ya da insan kötü işlediğini tövbeyle kendi kendinde cezalandırır. Bu yüzden Tanrı suç işleyeni esirgemez.

4. Adil kişi için geçici kırbaçlar ebedî sevinçlere yarar. Bu yüzden adil, cezalar içinde sevinmeli; adaletsiz ise bolluk içinde korkmalıdır.

5. Tanrı ne adilden ne de reddedilmişten merhametini ve adaletini çeker. İyileri burada sıkıntıyla yargılar, orada merhametle ödüllendirir; kötüleri burada geçici bağışlamayla ödüllendirir, orada ebedî adaletle cezalandırır.

6. Bu hayatta Tanrı adaletsizleri esirger, seçilmişleri esirgemez; öteki hayatta seçilmişleri esirger, fenaları esirgemez.

7. Bu hayatta kötülerin güveni tehlikeli, iyilerin acısı dingindir. Çünkü fena ölümden sonra işkenceye götürülür; adil ise emekten sonra güvenle uyur.

8. Bu yalnız bedensel değil, ruhanî çilelerden de anlaşılmalıdır: Herkes bedeninde ya da zihninde ne kadar kırbaca katlanırsa, sonunda o kadar ödül ümit etsin.

9. Tanrı'nın gizli yargısıyla, reddedilmişler çoğu kez bu dünyada kırbaçla düzeltilmekten uzak kalırlar. Hükme layık çok şey işledikleri görülse de, Tanrı tarafından küçümsenerek düzelten hiçbir darbe yemezler.

10. Tanrı'nın sevdiği kişi günah işlerse kırbaçla daha çok düzeltilir. Peygamber Amos der ki: "Yeryüzünün bütün milletlerinden yalnız sizi tanıdım; bu yüzden bütün fenalıklarınızı başınıza getireceğim." Çünkü Rab sevdiğini düzeltir, kabul ettiği her oğlu kırbaçlar.

11. Adilin bu hayatta kusurlarla denenmesi ve kırbaçla dövülmesi çok gereklidir ki kusurların saldırısına uğrarken faziletleriyle kibirlenmesin; ruhun ya da tenin acısıyla ezilirken dünya sevgisinden korunsun. Adil denenmelidir, ama sefahatin denemesiyle değil, darbenin denemesiyle.

12. Tanrı seçilmişlerine bu hayatta daha sert davranır ki kırbacın daha güçlü iğneleriyle vuruldukça şimdiki hayatın hiçbir hoşluğu onları sevindirmesin, kesin dinlenmenin beklendiği göksel vatanı durmadan özlesinler.

13. Seçilmişler bu hayatın sıkıntılarıyla sınanır ki Petrus'un dediği gibi yargı Tanrı'nın evinden başlasın; Tanrı seçilmişlerini bu hayatta yargı kırbacıyla terbiye eder.

3.1

CAPUT PRIMUM. De flagellis Dei. 1. Divinæ Sapientiae subtilitas, sicut interius, ut testis, scrutatur conscientias, sic exterius, ut judex, irrogat poenas; ut verum sit testimonium prophetæ: Quia ipse est et testis et judex (Jerem. XXIV, 25). Miserere, Domine, misero Isidoro, indigna agenti, et digna patienti, assidue peccanti, et tua flagella quotidie sustinenti. 2. Ordinata est miseratio Dei, quae prius hic hominem per flagella a peccatis emendat, et postea ab aeterno supplicio liberat. Electus enim Dei doloribus hujus vitae atteritur, ut perfectiora vitæ futurae lucretur. 3. Nequaquam Deus delinquenti parcit; quoniam peccatorem aut flagello temporali ad purgationem ferit, aut judicio æterno puniendum relinquit, aut ipse in se homo poenitendo punit quod male admisit; ac proinde est quod Deus delinquenti non parcit. 4. Justo temporalia flagella ad aeterna proficiunt gaudia; ideoque et justus in pœnis gaudere debet, et impius in prosperitatibus timere. 5 Neque justo, neque reprobo Deus misericordiam et justitiam abstrahit. Nam et bonos hic per afflictionem judicat, et illic remunerat per miserationem; et malos hic remunerat per temporalem clementiam, et illic punit per aeternam justitiam. 6. In hac enim vita Deus parcit impiis, et tamen non parcit electis; in illa parcet electis, non tamen parcet iniquis. 7. Periculosa est securitas in hac vita malorum, et bonorum dolor tranquillus. Nam iniquus post mortem ducitur cruciandus; justus vero dormit post laborem securus. 8. Non tantum de corporalibus passionibus, sed etiam de spiritualibus oportet intelligi, ut quanto quisque aut in corpore aut in mente flagella sustinet, tanto se in fine remunerari speret. 9. Saepe occulto Dei judicio extra flagelli correptionem sunt reprobi in hoc mundo: dumque multa damnabilia commisisse videantur, despecti tamen a Deo, nullo emendationis verbere feriuntur. 10. Plus corripitur flagello, qui a Deo diligitur, si peccaverit, dicente Amos propheta: Tantummodo vos cognovi ex omnibus nationibus terræ, idcirco visitabo super vos omnes iniquitates vestras. Quem enim diligit Dominus corripit, flagellat autem omnem filium quem recipit. 11. Valde necessarium est justum in hac vita et vitiis tentari, et verberari flagello, ut dum vitiis pulsatur, de virtutibus non superbiat. Dum vero aut animi, aut carnis dolore atteritur, a mundi amore reservatur. Tentari autem oportet justum, sed tentatione plagae, non tentatione luxuriae. 12. Durius circa suos electos in hac vita Deus agit, ut dum fortioribus flagelli stimulis feriuntur, nulla oblectamenta praesentis vitæ delectent, sed coelestem patriam, ubi certa requies exspectatur, indesinenter desiderent. 13. Electos vitae istius adversitate probari, ut, secundum Petrum, judicium a domo Dei incipiat (I Petri IV, 17). dum in hac vita electos suos Deus judicii flagello castigat.

3.2II. Tanrı'nın İki Türlü Darbesi

1. İlahî darbe ikidir. Biri iyi anlamdadır: Düzelelim diye tenden vurulmamız. Öteki, Tanrı'yı daha ateşle sevelim diye sevgiden vicdanımızın yaralanmasıdır.

2. Tanrı iki türlü bakar: ya bağışlamak ya öç almak için. Bağışlamak için Petrus'a baktığı gibi. Öç almak için ise, Sodomluların işlerini görmek üzere ineceğini söylediği gibi.

3. Tanrı dilediklerine üç yolla vurur: reddedilmişlere hüküm için, yanıldığını gördüğü seçilmişlere arınma için, adillere liyakatlerinin şanını artırmak için. Birinci tarzda Mısır hüküm için vuruldu. İkinci tarzda yoksul Lazar arınma için. Üçüncü tarzda Eyüp sınanma için vuruldu.

4. İnsan çoğu kez kötü olmasın diye günahtan önce Tanrı tarafından kırbaçlanır; tıpkı şeytanın meleğinin kışkırtmasıyla ten dikenlerine katlanan Pavlus gibi. Günahtan sonra da düzelsin diye kırbaçlanır; ruhu kurtulsun diye teni yok olmak üzere şeytana teslim edilen, Havari'deki o adam gibi.

5. Neden dayak yediğini bilmeyen bile haklı olarak söylenemez. Çünkü Tanrı adili çoğu kez adaletiyle kibirlenip düşmesin diye kırbaçlar.

6. Bu hayatta Tanrı bekleyerek kırbaçladıkça esirgemeye daha çok özen gösterir. Ama kimini vurarak düzeltir, kimini vurarak öldürür. Vurarak düzelttikleri için der ki: "Ben sevdiklerimi azarlar ve terbiye ederim." Düzelmez biçimde suç işlediğini gördüklerini vurarak yok eder; onları artık babanın oğullarını vurması gibi terbiye altında değil, düşmanın düşmanı vurması gibi katı bir hükümle vurur. Bunlar için der ki: "Düşman kırbacıyla, acımasız terbiyeyle seni vurdu." Ve yine: "Yaran için neden bana haykırıyorsun? Acın iyileşmez." Öyleyse herkes acele etsin ve hayatının suçuyla birlikte vurulmasından korksun. Çünkü kırbaç suçu ancak hayat değiştiğinde yıkar. Kişinin huylarını değiştirmeyen kırbaç, eylemlerini de temizlemez.

7. Her ilahî darbe ya bu hayatın arınmasıdır ya gelecek cezanın başlangıcı. Çünkü bazıları için kırbaçlar bu hayattan başlar ve ebedî darbede sürer. Bu yüzden Rab Musa aracılığıyla der ki: "Öfkemde ateş tutuştu, aşağıda ölüler diyarına kadar yanacak."

8. Bazıları "Tanrı aynı şeyi iki kez yargılamaz" der. Ama başka yerde yazılanı gözetmezler: "Yeşu halkı Mısır toprağından kurtarıp ikinci kez iman etmeyenleri yok etti." Çünkü bir suç iki kez vurulmasa da, burada başlayıp orada tamamlanan tek bir darbe anlaşılır. Böylece hiç düzelmeyenlerde önceki kırbaçların darbesi sonraki azapların başlangıcıdır.

9. Mezmurda şöyle yazılması bundandır: "Çift kat giysi gibi kendi utançlarına bürünsünler." Diplois çift giysidir; hem geçici cezayla hem ebedî cezayla hüküm giyenler mecazen buna bürünür. Bu yüzden Yeremya da der ki: "Yıkım üstüne yıkım", yani iki kat hüküm, burada ve gelecek çağda. Aynı peygamber başka yerde: "Onları çifte yıkımla ez", yani şimdiki ve gelecek iki cezayla.

10. Tanrı'nın gizli yargısıyla bazılarına burada kötü, orada iyidir; yani burada terbiye edilip düzelerek ebedî hükümden kurtulsunlar. Bazılarına burada iyi, orada kötüdür; tıpkı burada kudretinin parlaklığıyla göze çarpıp ölümden sonra işkence görmek üzere cehennem ateşine verilen zengin gibi. Bazılarına ise hem burada hem orada kötüdür; çünkü düzelmek istemedikleri için bu hayatta kırbaçlanmaya başlar, ebedî darbede hüküm giyerler.

11. Bazıları ümitsizliğin öyle derinine dalmıştır ki kırbaçla bile düzeltilemezler. Rab Peygamber aracılığıyla bunlar için haklı olarak der ki: "Oğullarınızı boşuna vurdum; terbiye kabul etmediler."

12. Adil çoğu kez yas tutar, ama şimdiki kırbaçları bütün günahları için mi yoksa yalnız biri için mi çektiğini bilmez; bu azabı hak ettiği suçun ne olduğunu bilmez ve bu şüphe yüzünden büyük kederde kalır.

13. Şimdiki kırbaçlar adili günahlardan bağışlasa da, üzerindeki darbeler suçlarını temizlemeye yetmez diye öç korkusu altında sarsılır. Böylece şimdikileri çekip gelecekten korkarak, Peygamberin dediği gibi, günahları için bir bakıma iki kat alır.

3.2

CAPUT II. De gemina percussione Dei. 1. Gemina est percussio divina. Una in bonam partem, qua percutimur carne, ut emendemur. Altera, qua vulneramur conscientia ex charitate, ut Deum ardentius diligamus. 2. Gemino more Deus respicit vel ad veniam, vel ad vindictam. Ad veniam, sicut Petrum (Luc. XIII, 61). Ad vindictam, sicut dum facta Sodomorum se descensurum et visurum testatur (Gen. XVIII, 21). 3. Trimoda ratione Deus quos voluerit percutit, id est: ad damnationem reprobos, ad purgationem quos errare videt electos, ad propagandam meritorum gloriam justos. Primo namque modo Ægyptus caesa est ad damnationem (Exod. VII, 8). Secundo modo pauper Lazarus ad purgationem (Luc. XVI). Tertio modo percussus est Job ad probationem (Job. n). 4. Flagellatur homo plerumque a Deo ante peccatum, ne malus sit, ut Paulus, qui, Satanæ angelo instigante, carnis tolerabat stimulos. Flagellatur autem et post peccatum. ut corrigatur, sicut ille in Apostolo, qui traditus est Satanæ in interitum carnis, ut spiritus salvus esset (1 Cor. v). 5. Non tamen juste murmurat, etiam qui nescit cur vapulet. Nam Deus ideo plerumque justum flagellat, ne de justitia superbiens cadat. 6. In hac vita Deus tanto magis studet ut parcat quanto magis exspectando flagellat; sed alios feriendo corrigit, alios vero feriendo interficit. Feriendo namque corrigit de quibus dicit: Ego quos amo arguo et castigo (Apoc. III, 19). Feriendo perimit quos incorrigibiliter delinquentes aspicit, quosque non jam sub disciplina, ut filios pater, sed districta damnatione, ut hostes adversarius, percutit. De quibus dicit: Flagello inimici percussit te castigatione crudeli (Jer. XXX, 14). Et iterum: Quid clamas ad me super contritione tua? insanabilis est dolor tuus (Ibid., v, 15). Unde unusquisque festinet, et timeat ne simul feriatur vita ejus cum culpa. Flagellum namque tunc diluit culpam, cum mutaverit vitam. Nam cujus mores non mutat, actiones non expiat. 7. Omnis divina percussio aut purgatio vitae praesentis est, aut initium poenae sequentis. Nam quibusdam flagella ab hac vita inchoant, et in aeterna percussione perdurant. Unde per Moysen Dominus dicit: Ignis exarsit in ira mea, et ardebit usque ad inferos deorsum (Deut. XXXII, 22). 8. A quibusdam dici solet: Non judicat Deus bis idipsum; qui tamen non attendunt illud quod alibi scriptum est: Jesus populum de terra Ægypti liberans, secundo eos qui non crediderunt perdidit (Judæ I, 5). Quamvis enim una culpa bis non percutitur, una tamen percussio intelligitur, quae hic cæpta illic perficitur, ut in his qui omnino non corriguntur præcedentium percussio flagellorum sequentium sit initium tormentorum. 9. Hinc est quod in psalmo scribitur: Operiantur, sicut diploide, confusione sua (Psal. CVIII, 29). Diplois enim duplex vestimentum est, quo figuraliter induuntur qui et temporali poena et aeterna damnantur. Unde et Jeremias ait: Contritio super contritionem (Jerem. IV, 20), id est, gemina damnatio, et hic, et in futuro saeculo. Et idem alibi: Duplici contritione contere eos (Jerem. XVII, 18), id est, gemina pœna, praesenti scilicet et futura. 10. Quibusdam secreto Dei judicio hic male est, illic bene, scilicet, ut dum hic castigati corriguntur, ab æterna damnatione liberentur. Quibusdam vero hic bene est, illic male, sicut diviti illi accidit qui, Hic potentiæ claritate conspicuus, post mortem gehennae incendiis traditur cruciandus (Luc. XVI). Porro quibusdam et hic male, et illic male est, quia, corrigi nolentes, et flagellari in hac vita incipiunt. et in aeterna percussione damnantur. 11. In tanto immergi quosdam desperationis profundo, ut nec per flagella valeant emendari. De quibus recte per prophetam Dominus dicit: Frustra percussi filios vestros; disciplinam non receperunt (Jerem. II, 30). 12. Plerumque justus plangit, et nescit utrum pro omnibus suis peccatis præsentia patiatur flagella, an pro uno tantum, et nescit quae sit culpa illa pro qua meruit ejusmodi pati supplicia, et pro ipso ambiguo maxime in mœrore versatur. 13. Quamvis flagella praesentia justum a peccatis absolvunt, adhuc tamen sub metu vindictæ turbatur, ne instantes ei plagae non sufficiant ad purganda delicta. Proinde ergo, dum præsentia patitur, et futura pertimescit, quodammodo, sicut ait propheta, pro suis peccatis duplicia recipit (Isai. XL, 2).

3.3III. Tenin Zayıflığı

1. Bazı insanlar öyle bir keyfiyettedir ki başkalarının kırbaçlandığını görmeden düzelmeyi bilmezler. Kötülerle kıyaslanarak ilerlerler; başkalarının yok olduğunu gördükleri şeyin kendi başlarına gelmesinden korkarlar.

2. Tanrı, bazılarının kendi istekleriyle düzelmek istemediğini görünce onlara sıkıntıların iğnesini dokundurur. Bazılarının da çok günah işleyebileceğini önceden bilerek, günah işlemesinler diye onları kurtuluşları için beden zayıflığıyla kırbaçlar; öyle ki ruhun kurtuluşu için dertlerle kırılmaları, hüküm için sağlıklı kalmalarından daha faydalı olsun.

3. Tanrı'nın ziyareti ne hep iyiye ne hep kötüye alınır. Şu sözdeki gibi iyiye alınır: "Kurtuluşunla bizi ziyaret et." Şu sözdeki gibi kötüye alınır: "Ziyaret vakitlerinde yok olacaklar."

4. Beden hastalıkları üç sebepten olur: günahtan, denenmeden ve itidalsizliğin etkisinden. İnsan tıbbı yalnız sonuncusuna yardım edebilir; ötekilere ise yalnız ilahî merhametin şefkati.

5. Daha güçlü ve sağlıklı olanların hastalanıp günah işlememesi, sağlığın gücüyle arzuların çekicilikleriyle ve sefahatin istekleriyle kirlenmelerinden faydalıdır.

6. Zihni bastıran ve hissedilmeyen katılık, faydalı biçimde tene aktarılır ki hissedilsin, anlaşılıp düzeltilsin. Çünkü tenin yaraları ruhun yaralarından daha çabuk hissedilir; bu yüzden yanılanlar tenin kırbaçlarıyla daha çabuk düzelir. Pavlus'un gözlerindeki inançsızlık pulları bunu gösterir: Azarlanmayla ten gözlerine geçince zihnin katılığı hemen çözüldü.

7. İnsanı itaatsizliğe götüren sağlık zararlıdır. İlahî ikazla zihni katılıktan kıran hastalık ise şifalıdır.

8. Ruhun derdi, yani günahların hastalığı zararlıdır. Havari bunun için de der ki: "Kim hastalanır da ben hastalanmam? Kim tökezler de ben yanmam?" Tenin hastalığının faydalı olduğunu ise yine Havari onaylar: "Zayıf olduğum zaman güçlüyüm."

3.3

CAPUT III. De infirmitate carnis. 1. Sunt nonnulli hujus qualitatis homines, qui nesciant corrigi, nisi alios viderint flagellari; sicque proficiunt comparatione malorum, dum sibi id accidere timent, in quo deperire alios vident. 2. Quosdam Deus videns nolle proprio voto corrigi, adversitatum tangit stimulis. Quosdam etiam praesciens multum peccare posse, in salutem flagellat eos corporis infirmitate, ne peccent, ut eis utilius sit frangi languoribus ad salutem animæ quam manere incolumes ad damnationem. 3. Visitatio Dei nec semper in bonum accipitur, nec semper in malum. In bonum enim accipitur, sicut est illud: Visita nos in salutari tuo (Psal. cv, 4). In malum vero, juxta illud: In tempore visitationis suæ peribunt (Jer. x, 15). 4. Tribus ex causis infirmitates accidunt corporis, id est, ex peccato, ex tentatione, et ex intemperantiae passione; sed huic tantum novissimæ humana potest medicina succurrere, illis vero sola pietas divinæ misericordiae. 5. Qui valentiores sunt, et sani, utile est illis infirmari, et non peccare, ne per vigorem salutis illecebris sordidentur cupiditatum, et luxuriæ desideriis. 6. Duritia, quae mentem premit, nec sentitur, utiliter mutatur in carne, ut sentiatur atque intellecta emendetur. Nam citius vulnera carnis sentiuntur quam animæ; ideoque per carnis flagella errantes citius corriguntur. Hoc quippe indicant in Pauli oculis squamæ infidelitatis, quae dum mutatae sunt per increpationem in oculis carnis, confestim resoluta est duritia mentis (Act. IX, 18). 7. Est perniciosa sanitas, quae ad inobedientiam hominem ducit. Est et salubris infirmitas, quæ per divinam correptionem mentem a duritia frangit. 8. Languor animæ, id est, peccatorum infirmitas perniciosa est, de qua etiam Apostolus ait: Quis infirmatur, et ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror (II Cor. xi, 29)? Nam infirmitatem carnis utilem esse idem Apostolus approbat, dicens: Quando infirmor, tunc fortior sum (II Cor. XII, 10).

3.4IV. İlahî İkaza Tahammül

1. Günahkâr insan Tanrı'nın kırbaçlarına karşı söylenmemelidir, çünkü en çok ikaz edilmekle düzelir. Herkes, kendisine adil karşılık verilmesine sebep olan kötülüklerini inceleyince, cezasını daha hafif taşır.

2. Kötü şey çeken, neden çektiğini bilmese bile söylenmemeyi öğrensin. Yargıları asla adaletsiz olmayan Tanrı tarafından yargılandığı için çektiğini adil saysın. Kırbaca katlanıp Tanrı'ya söylenen, yargılayanın adaletini suçlamış olur. Katlandığı şeyi adil yargıçtan çektiğini bilen ise, ne için çektiğini bilmese bile, kendini suçlayıp Tanrı'nın adaletini övdüğü için aklanmış olur.

3. Adil kişi bolluktan insanlara faydalı örnekler sunarken, sıkıntılarla da dokunulması gerekir ki sabrı sınansın; bolluğundaki itidali tanıyanlar ondan yeniden cesaret dersleri alsınlar.

4. Düşmanın tuzağıyla ruhun etkilenişlerinden işkence gören, böyle şeyler çekiyor diye Mesih'ten uzaklaştığına inanmasın. Daha çok, bunları çekerken Tanrı'yı suçlamayıp överse, bu yolla Tanrı'ya makbul olduğunu düşünsün.

5. Adil zihin, ilahî yargıyla, büyük fayda için çeşitli etkileniş denemeleriyle çalkalanır. Bunlar için Tanrı'ya şükreder ve böylelerine layık olmayı kendi suçuna yazarsa, etkilenişten çektiği şey ona fazilet sayılır; çünkü hem ilahî adaleti tanır hem kendi suçunu anlar.

3.4

CAPUT IV. De tolerantia divinæ correptionis. 1. Murmurare in flagellis Dei peccator homo non debet, quia maxime per hoc quod corripitur emendatur. Unusquisque autem tunc levius portat quod punitur, si sua discusserit mala pro quibus illi infertur retributio justa. 2. Discat non murmurare qui male patitur, etiam si ignorat cur mala patiatur; et per hoc juste se pati arbitretur, per quod ab illo judicatur, cujus nunquam injusta judicia sunt. Qui flagella sustinet, et contra Deum murmurat, justitiam judicantis accusat. Qui vero se cognoscit a justo judice pati, quod sustinet, etiam si pro quo patitur ignoret, per hoc iam justificatur, pro quo et seipsum accusat, et Dei justitiam laudat. 3. Dum ex rebus prosperis utilia justus exempla praestat hominibus, necesse est eum iterum et adversitatibus tangi, quatenus ejus patientia comprobetur, ut denuo fortitudinis documenta ex eo sumant, qui prosperitatis ejus temperantiam agnoverunt. 4. Qui passionibus animæ insidiante adversario cruciatur, non idcirco se credat alienari a Christo, quia talia patitur; sed magis per hoc Deo commendabilem se esse existimet, si, dum hæc patitur, laudet Deum potius, non accuset. 5. Ad magnam utilitatem divino judicio mens justi diversis passionum tentationibus agitatur, pro quibus si Deo gratias egerit, suæque culpæ, quod talibus dignus sit, deputaverit, hoc, quod ex passione tolerat, ei pro virtutibus reputabitur, quia et divinam agnoscit justitiam, et suam intelligit culpam.

3.5V. Şeytanın Denemeleri

1. Adil zihin bu hayatta belaların birçok denemesiyle sarsılır. Bu yüzden bu çağdan kökünden sökülmeyi ister ki hem sıkıntılardan kurtulsun hem orada sağlam güveni bulsun.

2. Adilin bedeninde çektiği cezalar ile şeytanın hilesiyle zihninde katlandıkları arasında büyük fark vardır. Çünkü içeride yas tuttuklarını dışarıda katlandıklarından daha ağır taşır. Dıştakilerden yerle ve zamanla kaçınabilir; ötekilerden ne yerle ne zamanla kaçınabilir.

3. Şeytan seçilmişleri Tanrı'nın iradesinin izin verdiğinden fazla deneyemez. Deneyerek azizlerin ilerlemesine hizmet eder.

4. Şeytan, azizleri denemeleriyle düşürmeyip daha çok eğittiğinde, istemese de onların faydasına hizmet eder. Çünkü onun insanın yıkımı için başlattığı denemeleri, Kutsal Ruh bazen şifalı bir faydayla faziletlerin idmanına çevirir.

5. Şeytanın tuzakları ve kurnazlıkları, yutacak birini arayarak oraya buraya yayılsa da ilahî gücün dışına çıkamaz; çabaladıkları kötülük kadar zarar veremesin diye. Yukarıdaki yönetim şefkatli ölçüsüyle cinlerin fenalığını dizginlemeseydi azizlerin fazileti böyle büyük şeylere nasıl dayanabilirdi? Şeytan adillere hep denenme getirmek istese de, Tanrı'dan güç almazsa istediğine asla erişemez. Bu yüzden şeytanın her iradesi adaletsizdir, ama Tanrı izin verdiği için her gücü adildir. Çünkü kendiliğinden herkesi adaletsizce denemek ister; ama Tanrı yalnız denenmesi gerekenlerin, denenmeleri gerektiği ölçüde denenmesine adil olarak izin verir.

6. Bu yüzden Krallar kitabında şeytan için "Rab'bin kötü ruhu Saul'ün üzerine saldırıyordu" diye yazılmıştır. Burada haklı olarak sorulur: Rab'bin ise neden kötü? Kötü ise neden Rab'bin? Ama bu iki kelimede hem Tanrı'nın adil gücü hem şeytanın adaletsiz iradesi toplanmıştır. Çünkü aynı ruh, çok fena iradesiyle kötü, aldığı çok adil güçle Rab'bindir.

7. Şeytan kusurları içeri sokan değil, daha çok tutuşturandır. Çünkü önce kötü düşüncenin zevklerini görmediği yerde arzunun yakacağını tutuşturmaz. Onları kendimizden itersek, hiç şüphesiz utanıp çekilir, arzusunun okları hemen kırılır: "Küçümsenmiş, ışıksız yatar meşaleleri."

8. Tanrı'nın kulu düşmanın tuzaklarını hem anlamalı hem sakınmalıdır. Hayatın masumiyetinde öyle basit olmalı ki basitlikle birlikte basiretli de olsun. Basiretle basitliği karıştırmayan, Peygambere göre "yüreksiz, kandırılmış bir güvercindir." Güvercindir, çünkü basittir; yüreksizdir, çünkü basiretten habersizdir.

9. Şeytanın hilesi çoğu kez azizlerin yüreğine açılır: İyilik görünüşüyle kendini ışık meleği gibi gösterip seçilmişleri aldatmaya çalışırken ortaya çıkar ve küçümsenir. Tanrı azizlerine aldatıcı öğretinin sözlerini de böyle anlatır ki şeytanî yanlışı içeriden tanısınlar, özenle sakınsınlar.

10. Azizlerin ayırt ediciliği öyle büyük olmalıdır ki, şeytan onları iyilik görünüşüyle aldatmasın diye, aklın verdiğiyle iyi ile kötü arasında hüküm versinler. Yeşu'nun "Bizden misin, düşmanlardan mı?" sorusu budur. Yeremya'ya da bu yüzden denir: "Değerliyi bayağıdan ayırırsan, ağzım gibi olacaksın." Azizler, Tanrı onlara cinlerin aldatıcı denemelerini anlattığında kendileri hakkında iyi hüküm verirler.

11. Birçokları şeytan tarafından aldatılır, aldatıldıklarını da bilmezler. Peygamber Hoşea'nın tanıklığı şöyle der: "Yabancılar gücünü yedi, o da bilmedi." Yabancılar, zihnin faziletlerini yiyen kötü ruhları işaret eder; ama ihmalkârların yürekleri bunu anlamaz.

12. Şeytan insanı açık fenalıkla bozmaya çalıştığında silahsız gibi yenilir. Kutsallık ve fazilet görünüşüyle kutsal olanları yıktığında ise silahlı yürür. O zaman aldatılan kendi zararını hissetmez, kusurları fazilet gibi izler ve sever.

13. Şeytan tensellerin gözünde korkunç, seçilmişlerin gözünde dehşeti değersizdir. İmansızlar ondan aslan gibi korkar; imanda güçlü olanlar onu solucan gibi küçümser, gösterdiği anda geri püskürtür.

14. Şeytanın telkinlerini kabul etmeyen, tuzaklarına hiç geçmez. Çünkü ilk hoşlukları tükürülürse sonraki işte kolayca püskürtülür. Şeytan kaygan bir yılandır; başına, yani ilk telkinine direnilmezse, hissedilmeden bütünüyle yüreğin içine kayar.

3.5

CAPUT V De tentationibus diaboli. 1. Multis calamitatum tentationibus mens justi in hac vita pulsatur; unde et optat ab hoc sæculo funditus evelli, quo et ærumnis careat, et fixam illic securitatem inveniat. 2. Inter eas poenas quas justus in corpore patitur, atque eas quas mente per fraudem diaboli tolerat multum interest. Nam gravius fert, quas interius luget, quam eas quas exterius sustinet. Has enim et loco evitat, et tempore: illas nec loco potest evitare, nec tempore. 3. Non amplius tentat electos diabolus quam Dei voluntas permittit. Tentando autem, sanctorum profectibus servit. 4. Etsi nolens, utilitati tamen sanctorum servit diabolus, quando eos tentationibus suis non dejicit, sed potius erudit. Nam tentationes, quas ille ad humanum interitum movet, interdum Spiritus sanctus ad exercitium virtutum salubri utilitate convertit. 5. Insidiæ diaboli, atque astutiæ, quamvis huc atque illuc quærentes quem devorent diffundantur (1 Petri v, 8), a potestate tamen divina non egrediuntur, ne tantum noceant, quantum malitiose contendunt. Nam quomodo sanctorum virtus tanta tolerare posset, si superna dispensatio pio moderamine nequitiam daemonum non frenaret? Et licet diabolus tentationem justis semper inferre cupiat, tamen, si a Deo potestatem non acceperit, nullatenus adipisci potest quod appetit. Unde et omnis voluntas diaboli injusta est, et tamen, permittente Deo, omnis potestas justa. Ex se enim tentare quoslibet injuste appetit, sed eos, qui tentandi sunt, et prout tentandi sunt, non nisi tentari Deus juste permittit. 6. Unde etiam in libris Regum de diabolo scriptum est quia Spiritus Domini malus irruebat in Saul (I Reg. XVI, 14). Ubi juste quæritur: si Domini, cur malus? si malus, cur Domini? Sed duobus verbis comprehensa est et Dei potestas justa, et diaboli voluntas injusta. Nam spiritus malus per nequissimam voluntatem, et idem Dominus per acceptam justissimam potestatem. 7. Diabolus non est immissor, sed incentor potius vitiorum. Neque enim alibi concupiscentiæ fomenta succendit, nisi ubi prius pravæ cogitationis delectationes aspexerit; quas si a nobis spernimus, sine dubio ille confusus abscedit statimque franguntur jacula concupiscentiæ ejus: Contemptæque jacent, et sine luce faces illius. 8. Sollicite hostis insidias intelligere pariter, et cavere Dei servum oportet; sicque in innocentia vitae existere simplicem, ut tamen oporteat cum simplicitate esse prudentem. Qui prudentiam simplicitati non miscet, juxta prophetam, columba est seducta, non habens cor (Ose. VII. H). Sed ideo columba, quia simplex; ideo autem cor non habens, quia ignara prudentiæ est. 9. Sæpe fraus Satanæ sanctorum cordibus aperitur, quando per speciem boni angelum se simulans lucis, dum nititur electos decipere, detegitur atque contemnitur. Sic et verba fallacis doctrinæ Deus sanctos suos facit intelligere, quatenus diabolicum errorem interius cognoscant, ac sollicite caveant. 10. Discretio sanctorum tanta esse debet, ut inter bonum et malum præditi ratione dijudicent, ne eos diabolus per speciem boni fallat. Hæc est enim percunctatio Josue dicentis: Noster es? an adversariorum (Josue v, 13)? Propter hoc et Jeremiæ dicitur: Si separaveris pretiosum a vili, quasi os meum eris (Jerem. xv, 19). Tunc enim bene de se judicant sancti, quando ab eis Deus fallacia dæmonum tentamenta facit intelligi. 11. Multi decipiuntur a diabolo, et ignorant se esse deceptos, Oseae prophetæ testimonio declarante: Comederunt, inquit, alieni robur ejus, et ipse ignoravit (Ose. VII, 9). Alieni namque maligni spiritus significantur, qui virtutes mentis comedunt; sed hoc corda negligentium non intelligunt. 12. Tanquam inermis diabolus vincitur, quando aperta iniquitate hominem depravare conatur; armatus vero tunc incedit, dum per speciem sanctitatis et virtutis ea quae sancta sunt destruit, quando et qui decipitur sua detrimenta non sentit, sed, tanquam sint virtutes, quae sunt vitia sectatur et diligit. 13. In oculis carnalium diabolus terribilis est, in electorum oculis terror ejus vilis est. Ab incredulis, ut leo, timetur; a fortibus in fide, ut vermis, contemnitur, atque ad momentum ostensus repellitur. 14. Qui suggestiones diaboli non recipit, in ejus insidias minime transit. Nam facile in consequenti opere repellitur, si prima oblectamenta illius respuantur. Diabolus enim serpens est lubricus, cujus si capiti, id est, primæ suggestioni non resistitur, totus in interna cordis, dum non sentitur, illabitur.

3.5_215. Şeytanın denemelerinin başlangıçları zayıftır. Ama sakınılmaz, kullanılarak alışkanlığa geçerse, sonunda öyle kızışır ki ya hiç ya da güçlükle yenilir.

16. Şeytan insanın bütün hayatında yoldan çıkmasını istese de, en çok sonunda aldatmaya uğraşır. Bu yüzden başlangıçta ilk insanın aleyhine yılana şöyle denmiştir: "Ve sen onun topuğuna tuzak kuracaksın." Çünkü şeytan, geçmiş hayatının akışında aldatamadığı insanı sonunda çelmelemeye hazırlanır. Öyleyse kişi ne kadar adil olursa olsun, bu hayatta asla güvende olmamalıdır; hep alçakgönüllülükle sakınmalı, sonunda düşmemek için hep titizlikle korkmalıdır.

17. Şeytan yandaşlarını okşar, Tanrı'nın kullarına ise aksi denemeler hazırlar. Vaftizden sonra şeytan tarafından denenmeye izin veren Rab'bin örneği budur.

18. Şeytan azizlerin hepsini tutarak sahiplenmez, deneyerek kovalar. İçlerinde hüküm sürmediği için onlara karşı dışarıdan savaşır. İçerideki hâkimiyetini yitiren dışarıda savaş açar.

19. Şeytan, ilahî güçle kovulacağını anladığında sahiplendiği kişiye karşı daha sert kudurur. Bu yüzden kirli ruh, Mesih'in emriyle çıkmaya zorlandığında içinde yaşadığı çocuğu daha ağır biçimde parçaladı. Bu olay Eyüp'ün şu sözüne de bakar: Sonunda Behemot kuyruğunu sedir gibi sıkar.

20. Şeytan, kendi faydalarıyla başkalarına da yarayabilecek olanlara karşı çeşitli denemelerle daha çok yüklenir ki onlar engellenince, öğretilecek olanlar da ilerlemesin.

21. Kötü ruhlar, içimizde temizlemek istediğimiz şeyi durmadan yeniden kirletmeye çalışırlar. Azizler ise onların tuzaklarını önsezili ruhla önceden bilir, kendilerinde hissettikleri her dünyevî şeyi kutsal işlerle durmadan tüketirler ki içlerinden temiz bulunsunlar.

22. İnsanlar şimdi şeytan tarafından, ilk insanların cennette aldatıldığı aynı okşamayla aldatılır. Şeytan reddedilmişlerin zihnini kusurların birçok göz boyamasıyla önceden deneyip oyuna getirir. Kâh vaatlerle aldatır, kâh gelip geçici şeylerle sanki zorunluymuş gibi çeker, kâh cehennem azaplarını bile hafif ve geçiciymiş gibi telkin eder; sefillerin yüreklerini arzuya ve şehvete çözüp kendisiyle Tartaros'a götürmek için.

23. Şeytanın insanların yüreklerine saçtığı entrika planları ve kötü düşünce tohumları, her yandan yakalanmış zihni çoğu kez öyle dolaştırır ki kişi hangi taraftan kaçmaya çalışırsa çalışsın tehlikesiz çıkamaz. Örneğin bir şeyi yapacağına yemin edersen, yaparsan günah işlersin, yapmazsan yalan yere yemin suçlusu olursun. Böyle büyük bir kötülük tehlikesinde, kaçış yolu açılsın diye daha büyükleri önlemek için daha küçükleri seçilmelidir.

24. Şeytan birini aldatmak isteyince önce herkesin tabiatına dikkatle bakar, insanı günaha en uygun gördüğü yönden ona yanaşır.

25. Şeytan insanları, fazla büyüyen hılt yüzünden kusurlara kolayca eğildiklerini gördüğü yönden dener; denemeyi hıltın mizacına göre uygular. Balam'ı oku: O, şeytanın figürü olarak Tanrı'nın halkına karşı, daha kolay düşeceklerini hissettiği yönden öldürücü tuzaklar kurulmasını buyurur. Bir yere su yönelten de onu, akışının yöneldiği yerden başka yoldan göndermez.

26. Kimse kendi mizacından katlandığı şeyi suç saymasın; ama katlandığına karşı elinden geldiğince savaşsın. Çünkü mizaca boyun eğilirse denenmeye ya da kusura asla direnilemez.

27. Şeytana kutsal sözlerde Behemot, yani hayvan denir; çünkü göklerden yere düştü. Livyatan, yani su yılanı denir; çünkü bu çağın denizinde hareketli kurnazlıkla döner. Kuş da denir; çünkü kibirle yükseğe kalkar. Bu üç adla haklı olarak anılır: Çünkü hak ettiği olarak hapishane diye kuş gibi havayı, dilsiz hayvan olsun diye yeri, yılan olarak bu çağın denizinde deli dalgalanmayla çalkalansın diye denizi kazandı.

28. Şeytan üyeleri aracılığıyla yaptığı şeyden ad alır; öyle ki herkesin onun kışkırtmasıyla yaptığından kendisi adlandırılır. Şeytanın aldatmadığı kim vardır? Hayvan olması tenin sefahatiyle denemesindendir; yılan olması arzunun ve zarar verme kötülüğünün denemesindendir. Böyle aldatamadığına tuzak kurar; kuş olması kibrin yıkımındandır. Dikkatsizi aldatacak yolu buluncaya kadar her yandan hileler hazırlar.

3.5_2
  1. Tentationum diabolicarum initia fragilia sunt, quae, si non caveantur, sed per usum in consuetudinem transeant, in novissimis fortiter concalescunt, ita ut aut nunquam aut cum difficultate vincantur. 16. Dum in tota vita diabolus hominem prævaricari cupiat, amplius tamen in fine molitur decipere. Hinc est, quod in principio contra protoplastum serpenti est dictum: Et tu insidiaberis calcaneo ejus, quia nimirum hominem, quem diabolus in cursu præteritæ vitæ non decepit, in novissimis supplantare disponit. Proinde quamvis quisque sit justus, nunquam necesse est ut sit in hac vita securus; sed semper humilis caveat, semperque, ne in fine corruat, sollicitus pertimescat. 17. Diabolus suis fautoribus blanditur, Dei vero servis molitur tentamenta contraria, exemplo Domini, qui se post baptismum passus est a diabolo tentari (Matth. IV). 18. Diabolus sanctos omnes non tenendo possidet, sed tentando persequitur. Nam quia non in eis intrinsecus regnat, contra eos extrinsecus pugnat. Et qui interius amisit dominium, exterius commovet bellum. 19. Tunc contra eum quem possidet diabolus acrius sævit, quando se virtute divina ab eo expellendum cognoscit. Unde immundus spiritus tunc discerpsit gravius puerum in quo habitabat, quando ad Christi imperium exire ab eo coactus est (Marc. IX). Quod factum et ad Job verba respicit, ubi in novissimis Behemoth caudam suam, quasi cedrus, astringit (Job. XL, 12). 20. Plus contra eos diabolus diversis tentationibus insistit, qui possunt et aliis sua utilitate prodesse, ut, dum illi impediuntur, non proficiant qui docendi sunt. 21. Maligni spiritus. hoc, quod intra nos mundare cupimus, sine intermissione tentant iterum sordidare. Sancti autem eorum insidias præsago spiritu praecognoscunt, et quidquid in semetipsis terrenum sentiunt, indesinenter operibus sanctis exhauriunt, ut de intimis puri inveniantur. 22. Eodem blandimento decipiuntur nunc per diabolum homines, quo protoplasti in paradiso sunt decepti. Multis enim vitiorum præstigiis mentes reproborum Satanas prætentando deludit. Nunc enim promissis decipit; nunc rebus transitoriis, quasi necessariis, illicit; nunc etiam ipsa inferni supplicia, quasi levia, et transitoria, suggerit; quatenus miserorum corda in cupiditatem, lasciviamque dissolvat, secumque ad tartara ducat. 23. Argumenta machinationum malarumque cogitationum semina, quæ in cordibus hominum diabolus fundit, ita saepe undique captam implicant mentem, ut ex qua parte evadere quisque tentaverit, sine periculo exire non possit, veluti si jures hoc facere, quod si feceris, pecces; si non feceris, reus perjurii sis. In tanto ergo mali discrimine, ut evadendi aditus pateat, minora potius eligenda sunt, ut majora vitentur. 24. Diabolus, quando decipere quemquam quærit, prius naturam uniuscujusque intendit, et inde se applicat, unde aptum hominem ad peccandum inspexerit. 25. Ex ea parte diabolus homines tentat, qua eos per excrescentem humorem facile inclinari ad vitia conspicit, ut secundum humoris conspersionem adhibeat et tentationem (Num. 23). Lege Balaam, qui in figura diaboli contra populum Dei ex ea parte præcipit perniciosos prætendere laqueos, ex qua sentit eos facilius esse lapsuros. Nam et qui aquam alicubi deducit, non eam per aliam partem mittit, nisi ubi impetum ejus intendit. 26. Nullus culpam existimet, quam ex conspersione propria sustinet; sed, quantum valet, contra id quod tolerat pugnet. Nam si conspersioni ceditur, tentationi vel vitio nequaquam resistitur. 27. Ideo diabolus in sacris eloquiis Behemoth, id est, animal dicitur, quia de cælis lapsus ad terras cecidit. Ideo Leviathan, id est, serpens de aquis, quia in hujus saeculi mari volubili versatur astutia. Avis vero propterea nominatur, quia per superbiam ad alta sustollitur. Et recte his tribus vocabulis appellatur, quia pro suo merito aerem, quasi avis, pro carcere meruit; terram, ut animal brutum sit; serpens, ut in hujus sæculi mari insana jactetur fluctuatione. 28. Ex eo enim quod per membra sua diabolus operatur, sortitur vocabula: ita ut quod singuli agunt, incitante illo, ipse nominetur ex eo. Quem enim non decipit diabolus? Unde animal est, hoc est, per carnis luxuriam tentat; unde serpens est, hoc est, cupiditatis ac nocendi malitia. Quem autem nec sic decipit, insidiatur ei; unde avis est, hoc est, superbiæ ruina. Undique enim dolos praeparat, quousque inveniat viam per quam incautum decipiat.

3.5_329. Şeytanın birinin zihnine girmesi başka, orada yerleşmesi başkadır. Çünkü azizlerin yüreğine de kötü telkinler sokarak girer, ama onlarda yerleşmez, çünkü onları kendi bedenine geçirmez. Onun bedeninde olanlarda ise yerleşir, çünkü onlar onun tapınağıdır. Şeytan seçilmişlerin zihnine sızsa bile, reddedilmişlerin yüreğinde dinlendiği gibi onlarda dinlenmez; imanın ateşiyle hemen uyandırılıp seçilmişlerden çekilir.

30. Şeytanın açgözlü ağzıyla yuttuğu bazı kişiler, ilahî yargının gizli merhametiyle onun ağzından yeniden kurtarılıp kurtuluşa kavuşturulur. Çünkü eski düşmanın sefahat girdabına batırıp tuttuğu birçoklarını ilahî kudret tövbeyle onun gırtlağından çekip almıştır.

31. Başka yerde onun için "Sığır gibi ot yer" diye yazılmışken, Peygamber nasıl olur da iyilerin yıkımına şeytanın seçkin yiyeceği der? Olsa olsa şöyle: İnsanlara göre seçkin yiyecek görünenler, Tanrı'nın gözünde ottur. Böylece iyilerin sayısından yok olanlar, insanlar katında seçkin, Tanrı katında ottur.

32. Şeytanın, cürmü tamamlanmış olarak yuttuğu görünen kişiyi çoktan yediği söylenir. İşin tamamlanmasıyla yutamayıp denenmelerin çekicilikleriyle ısırdığı kişiyi ise yutmak için hâlâ sanki çene arasında çiğner. Bu yüzden Pavlus'un kendisini alçaltacak ten dikenleri vardır, ama yutulmasına sebep olacak günah tamamlanması yoktur.

33. Şeytanın ağzı onun sözleridir. Sözleri de gizli esinlerdir; bunlarla insanların yüreklerine seslenir, gizli arzularla onları yakar.

34. Bazıları düzelmez fenalıkları yüzünden, kendiliklerinden düzelmedikleri için, işkence görmek üzere kirli ruhlara teslim edilir. Cinler onları bedence tutma yetkisi alır; onların dehşetiyle sarsılan bu kişiler alçalsınlar, tövbe etsinler ve kurtulsunlar diye. Nitekim Havari Korintlilere yazarken der ki: "Böylesini ruhu kurtulsun diye teni yok olmak üzere şeytana teslim etmek." Çünkü bazı günahkârların ruhça kurtulmaları için bedence şeytana bırakılması faydalıdır; şimdiki ikazdan gelecek yargıdan korksunlar, bundan sonra suç işlemekten sakınsınlar diye. Bazıları düzelmek için cinlerin gücüne bırakılır; bazıları ise küçümsenerek yalnız yıkıma teslim edilir.

35. Şeytan adil insana karşı hiç boş durmaz. Ya yürek sıkıntılarını büyütür ya beden acılarını uyandırır. Havari'nin şu sözü bundandır: "Bana ten dikeni verildi, beni yumruklasın diye bir şeytan meleği."

36. Cinlerin gücü çoğu kez adilin zihnine türlü eziyet acılarıyla işkence eder; bu yüzden zihin bazen ümitsizliğin darlığına kadar sıkışır. Ama Tanrı sevgisinde kalan ruha böyle bir darlık bile liyakat kazandırır. Çünkü adil, ruhunda ya da bedeninde kirli ruhların kışkırtmasıyla ne çekerse çeksin, bunu ancak Tanrı'nın izniyle çeker. Bunu alçakgönüllülükle Tanrı'nın şanına bağlar ve Eyüp'ün bedeninin acısı için söylediğini söylerse: "İyiyi Rab'bin elinden aldıysak, kötüyü neden almayalım?", ne kadar korkunç bir darlıkla kıvranırsa kıvransın, Tanrı'dan ayrılmaz, ona bağlanır.

37. Adil, cinlerin kışkırtmasıyla ruhunda çok sıkıntı çeker, ama böyle denemelerle ebedî hayattan yoksun kalıp yok olamaz; çünkü şefkatli Rab, onun majestesinin izniyle istemeden çektiği şeyi hüküm getirecek suç saymaz. Çünkü biz arzuyla ya da iradeyle saptığımız yerde günah işleriz. Zorla sürüklendiğimiz yerde ise cinayet ya da cürüm olmasa da, sefalet cinayet ve cürüm yerine geçer. Ama verilen sefalet için Tanrı'yı öven kişi, hiç şüphesiz işlenmiş cinayetten uzaktır.

3.5_3
  1. Aliud est intrare mentem cujusquam diabolum, aliud vero inhabitare. Nam et in cordibus sanctorum ingreditur, dum malas suggestiones insinuat; sed non habitat in eis, quia in suo corpore non eos transducit. Qui vero in corpore ejus sunt, ipsos inhabitat, quia ipsi sunt templum ejus. Et si subrepat mentibus electorum diabolus, non autem in eis requiescit, sicut in cordibus reproborum; nam calore fidei mox excitatur, ut cedat ab electis. 30. Nonnulli, quos jam avido ore diabolus devoraverat, rursus divini judicii occulta miseratione ab ejus ore eripiuntur, et saluti restituuntur. Nam sæpe multos, quos antiquus hostis luxuriæ voragine immersos tenuit, potentia divina per pœnitentiam ab ejus faucibus traxit. 31. Quomodo bonorum interitum Propheta electam dicit esse diaboli escam, dum alibi scriptum sit de illo: Fenum sicut bos comedet, nisi quod in oculis Dei fenum sunt qui electus cibus secundum homines esse videntur? Ac per hæc, qui de bonorum numero pereunt, apud homines electi, apud Deum fenum existunt. 32. Eum diabolus jam deglutiisse dicitur, quem jam perfecto scelere devorasse videtur. Eum vero, quem non deglutivit operis perfectione, sed tentationum illecebris mordet, ut devoret, adhuc quasi in maxilla mandit. Unde et Paulus habet stimulos carnis, quibus humilietur (II Cor. xn), non habet peccandi perfectionem, qua deglutiatur. 33. Os diaboli verba ejus sunt. Verba vero ejus inspirationes occultae sunt, quibus corda hominum alloquens occultis urit cupiditatibus. 34. Quidam ob incorreptibilem iniquitatem, quia sponte non corriguntur, immundis spiritibus vexandi traduntur, ut arripiendi eos dæmones corporaliter habeant potestatem, terroribusque eorum afflicti humilientur, poeniteant et salventur, sicut et Apostolus Corinthiis scribens, dicit: Tradere hujusmodi Satanæ in interitum carnis, ut spiritus salvus sit (I Cor. v, 5). Utile est enim quosdam peccantes, ut in anima salventur, Satanæ corporaliter deputari, quatenus ex præsenti correptione futurorum judicium timeant, et de caetero delinquere caveant. Quidam autem potestati dæmonum ad emendationem deputantur; quidam vero despecti ad solam perditionem traduntur. 35. Nunquam vacat diabolus adversus hominem justum. Aut enim tribulationes cordis illi exaggerat, aut dolores corporis suscitat. Hinc est, quod Apostolus ait: Datus est mihi stimulus carnis angelus Satanæ, qui me colaphizet (II Cor. XII, 7). 36. Sæpe mentem justi variis vexationum doloribus vis dæmonum cruciat; unde interdum usque ad desperationis angustiam coarctatur. Permanenti autem in Dei amore animae et ipsa talis angustia ad meritum proficit. Nam sive in animo, sive in corpore, per instinctum immundorum spirituum quælibet adversa justus patiatur, ex Dei utique permissu id patitur. Quod si hoc ipsum ad Dei gloriam humilis referat, et dicat quod pro corporis passione Job dixit: Si bona suscepimus de manu Domini, mala quare non suscipiamus (Job. II, 10)? iste non separatur a Deo, sed conjungitur, quamlibet atroci angustia torqueatur. 37. Multa justus adversa in anima patitur instigatione dæmonum, sed talibus tentamentis perire vita aeterna non potest, quia pius Dominus ad damnationem culpae non reputat quod de suæ majestatis permissu nolens qui patitur portat. Nam ibi peccamus ubi cupiditate vel voluntate deflectimus. Ubi vero violenter addicimur, etsi facinus aut flagitium non est, miseria tamen pro flagitio et facinore est. Sed qui Deum pro irrogata laudat miseria, commisso procul dubio caret facinore.
3.6VI. Rüyaların Denemeleri

1. Cinler çoğu kez geceleri karşımıza çıkıp insan hislerini görülerle altüst eder, korkak ve ürkek kılarlar. Bazen de dönüş yapmış kişinin zihnini uykuda günahların ümitsizliğiyle sarsar, cehennemin korkunç azaplarıyla tehdit ederler. Bazen de açıkça saldırarak insan bedenlerini döverler; ama bu, Tanrı'nın izniyle, kötülere ceza, adillere tahammül şanı olarak olur.

2. Kirli ruhlar çoğu kez dünya sevgisine kapılmış gördüklerini uykuda boş bir refah ümidiyle aldatır. Bir sıkıntıdan korktuğunu sezdiklerini de uykuda boş bir dehşetle sarsarlar. Böylece sefillerin yüreğini çeşitli aldatmacalarla kuşatıp kâh boş refahla okşar, kâh boş korkuyla ürkütürler.

3. Suç bilinci hiç olmayan ya da az olanlar gece korkularıyla hiç ya da seyrek yorulurlar. Sakin uykuda dinlenirler, bazen de uykuda bazı gizli ve sırlı şeyler seyredip görürler. Yüreklerini daha ağır kusurlarla kirletenler ise vicdan korkusuyla aldanıp ürkütücü görüntüler görürler. Aldatıcı suret sefillerin zihnini çeşitli görüntülerle oyalar; hayatta uyanıkken sürüklediklerini uykuda yorar, onları asla güvenle dinlendirmez.

4. Kirli ruhlar bazen seçilmişlerin zihnini de korkunç rüya görüntüleriyle ürkütmeye çalışırlar; uyanıkken kusurlarla denedikleri ve yenemedikleri kişilere uykuda şiddetle saldırırlar.

5. Azizler böyle görülerle bir an sarsılsalar da, hemen uyanıp aldatmacaların boşluğunu küçümser, niyetlerini derhal Tanrı'ya çevirirler.

6. Rüyaların çeşitli keyfiyetleri vardır. Bazıları doygunluktan ya da açlıktan gelir; bunlar deneyimle de bilinir. Bazıları kişinin kendi düşüncesinden çıkar; çünkü gündüz düşündüklerimizi çoğu kez geceleri yeniden görürüz.

7. Bazı görüler kirli ruhların aldatmacasıyla olur; Süleyman bunu kanıtlar: "Rüyalar ve boş aldatmacalar birçoklarını yanılttı." Bazıları da adil biçimde, yukarıdan gelen vahyin gizemiyle olur. Kanunda Yakup'un oğlu Yusuf için okunduğu gibi, onun rüyayla kardeşlerinden üstün olacağı bildirilir. Ya da İncil'de Meryem'in nişanlısı Yusuf gibi, çocukla Mısır'a kaçması rüyada öğütlenir. Bazen görüler karışık da olur: hem düşünce hem aldatmacayla, hem düşünce hem vahiyle. Daniel der ki: "Sen, ey kral, yatağında bundan sonra ne olacağını düşünmeye başladın; sırları açan da sana gelecekte olacakları gösterdi." Çünkü düşüncelerimizin anlamını uzattığımız şeyler, biz dinlenirken çoğu kez zihnin bir tür kendinden geçişiyle açılır.

8. Bazı rüyalar doğru olsa da onlara kolayca inanmak gerekmez; çünkü çeşitli hayal türlerinden doğarlar ve nereden geldikleri seyrek düşünülür. Öyleyse rüyalara kolayca güvenilmemelidir; yoksa şeytan kendini ışık meleğine çevirip dikkatsiz birini aldatır, bir yanılgı hilesiyle kandırır.

9. Cinler bazen meraklıları aldatıcı bir hileyle öyle gözler, öyle oyuna getirirler ki bazı rüyalar gösterildiği gibi gerçekleşir. Çünkü çok şeyde aldatmak için bazen doğruyu da söylerler. Ama böyle gerçekleşse bile küçümsenmelidir; belki aldatmacadan geliyordur. Kutsal Yazı'nın şu tanıklığı hatırlanmalıdır: "Size söylerlerse ve öyle olursa, inanmayın."

10. Rüyalar kuş falına benzer; onlara dikkat edenlerin gerçekten fal baktığı anlaşılır. Düşünen ruhun gece gündüz kendine hayal ettiği rüyalar doğru değildir. Çünkü zihinler bazen kendi kendilerine rüya uydurur.

11. Çoğu kez önceki kötülükler üzgün bir hafızayla zihne geri gelince, onlar yoluyla cehennem cezasını anarak kendimizde hayal ederiz. Geçmişte işlenenlerden ya da gelecek azabın hatırasından uyanıkken oluşan böyle zihin hayalleri, görülerde ve rüyalarda da karşımıza çıkar, düşüncelerin zihnini sarsar. Çünkü ikisi de, uyanık olalım uyuyalım, hafızanın tek bir gücüyle olur.

12. Ruhun böyle bir hareketiyle uykuda bile korkunç bir dehşetle sarsılırız; işlediklerimizin ne kadar ağır, korktuklarımızın ne kadar sert olduğunu rüyada bile zihin gözüyle seyrederiz.

3.6

CAPUT VI. De tentamentis somniorum. 1. Plerumque dæmones in noctibus occurrentes humanos sensus per visiones conturbant, ut formidolosos et timidos faciant. Aliquoties etiam ex desperatione peccatorum mentem conversi per soporem conturbant, horridaque gehennæ supplicia minitant. Nonnunquam autem et aperta impugnatione grassantes humana corpora verberant, quod tamen, Deo permittente, malis fit ad vindictam, justis ad tolerantiae gloriam. 2. Plerumque immundi spiritus eos quos incumbere in saeculi amore conspiciunt, dormientes quadam vana spei prosperitate illudunt. Quosdam vero, quos formidare aliqua adversa præsentiunt, dormientes inani terrore concutiunt. Sicque miserorum corda variis illusionibus intentantes, modo vacua prosperitate demulcent, modo vana formidine terrent. 3. Qui aut nullis, aut raris conscii sunt delictis, aut nunquam, aut raro terroribus fatigantur nocturnis; sed placato somno quiescentes, interdum etiam per soporem quaedam arcana et mystica contuentur ac vident. Qui vero corda sua gravioribus vitiis polluerunt, conscientiae pavore illusi species tremendas aspiciunt. Fallax enim imago mentes miserorum diversis illudit imaginibus; et quos vigilantes in vita traxit, dormientes fatigat, ut nunquam securos requiescere sinat. 4. Nonnunquam etiam electorum mentes horrendis imaginibus somniorum spiritus immundi terrificare conantur; et quos vigilantes vitiis tentant, nec superant, acriter dormientes impugnant. 5. Sancti autem etsi ad momentum hujusmodi visionibus commoveantur, mox tamen evigilantes illusionum vanitates despiciunt, intentionemque suam protinus ad Deum convertunt. 6. Diversæ qualitates sunt somniorum. Quaedam enim ex saturitate, seu inanitione occurrunt, quæ etiam per experientiam nota sunt. Quædam vero ex propria cogitatione oriuntur; nam sæpe quæ in die cogitamus, in noctibus recognoscimus. 7. Nonnullæ autem visiones spirituum immundorum fiunt illusione, Salomone probante: Multos, inquit, errare fecerunt somnia, et illusiones vanae. Porro quaedam justo fiunt modo, id est, supernae revelationis mysterio, sicut legitur in lege de Joseph filio Jacob, qui somnio fratribus præferendus praedicitur (Gen. XXXVII). Vel sicut in Evangelio de Joseph sponso Mariae, qui ut fugeret cum puero in Ægyptum somnio admonetur (Matth. II). Nonnunquam etiam et permiste accidunt visiones, id est, cogitatione simul et illusione, atque item cogitatione et revelatione, Daniele dicente: Tu, inquit, rex, cogitare cœpisti in stratu tuo quid esset futurum post hæc, et qui revelat mysteria ostendit tibi quæ futura sunt (Dan. II, 29). Etenim sæpe ea in quibus cogitationum nostrarum sensum porrigimus, quodam mentis excessu revelantur, dum requiescimus. 8. Quamvis nonnulla vera sint somnia, facile tamen eis credi non opus est, quia diversis imaginationum qualitatibus oriuntur, et unde veniant raro consideratur. Tam facile igitur somniis fides adhibenda non est, ne forte Satanas, in angelum lucis se transformans, quemlibet incautum fallat, et aliqua erroris fraude decipiat. 9. Nonnunquam dæmones deceptoria fraude ita quosdam curiosos observant, eisque illudunt, ut quædam somnia non aliter eveniant quam ostenduntur. Ut enim in multis fallant, interdum et vera pronuntiant. Sed quamvis ita accidant, contemnenda sunt, ne forte de illusione procedant, recolentes testimonium Scripturæ dicentis: Si dixerint vobis, et ita evenerit, non credatis (Matth. xxiv, 23). 10. Somnia similia sunt auguriis, et qui ea intendunt, revera augurari noscuntur. Non esse vera somnia, quæ cogitans animus die noctuque sibi imaginatur. Mentes enim nonnunquam ipsæ sibi somnia fingunt. 11. Saepe dum priora mala per tristem memoriam ad mentem reducuntur, per haec gehennæ vindictam in nobis ipsis recolendo imaginantur. Hujusmodi mentis imaginationes, quæ aut de praeteritis admissis, aut de futuri supplicii memoria vigilantibus fiunt, et per visiones somniaque occurrunt, et cogitationum mentes concutiunt. Nam una vi memoriæ fiunt utraque, sive vigilantibus sive dormientibus nobis. 12. Tali enim animi motione horribili pavore etiam per quietem concutimur; et quam gravia sunt quæ commisimus, et quam dura quae pertimescimus, mentis aspectu etiam in somnio contemplamur.

3.6_213. İstemeden gece görüntüleriyle aldatıldığımızda günah yoktur; ama aldatılmadan önce düşüncelerin tutkusu bize önceden gelmişse günah vardır. Gerçekte yaptığımız sefahat görüntüleri uykuda çoğu kez ruhumuza gelir, ama arzulamadan geliyorsa zararsızdır.

14. Gece aldatmacasıyla kirlenen kişi, kendini çirkin düşünce hatırası dışında kirlenmiş hissetse bile, denenmeyi kendi suçuna yazmalı ve kirini hemen gözyaşıyla silmelidir.

3.6_2
  1. Non esse peccatum, quando nolentes imaginibus nocturnis illudimur; sed tunc esse peccatum. si, antequam illudamur cogitationum affectibus præveniamur. Luxuriæ quippe imagines, quas in veritate gessimus, saepe dormientibus in animo apparent, sed innoxie, si non concupiscendo occurrant. 14. Qui nocturna illusione polluitur, quamvis etsi extra memoriam turpium cogitationum sese persentiat inquinatum, tamen hoc, ut tentaretur, culpæ suæ tribuat, suamque immunditiam statim fletibus tergat.
3.7bVII. Dua

1. Kusurların denemeleriyle kaynayan kişinin ilacı şudur: Bir kusura her dokunulduğunda duaya sarılmalıdır; çünkü sık dua kusurların saldırısını söndürür.

2. Hislerimize sızan tensel isteklerin amansız telkinlerini en güçlü niyetle yenene kadar ruhumuzu dua edip kapı çalmaya öylesine sebatla vermeliyiz; direnerek yenene kadar durmamalıyız. Çünkü ihmalkâr dualar insandan bile istediklerini alamaz.

3. Kişi dua ettiğinde Kutsal Ruh'u kendine çağırır. O gelince, insan zihnine dalan cin denemeleri onun varlığına dayanamayıp hemen kaçar.

4. Dua yüreğindir, dudakların değil. Çünkü Tanrı yalvaranın sözlerine değil, dua edenin yüreğine bakar. Yürek sessizce dua edip ses susarsa, insanlardan gizli kalsa da vicdanda hazır olan Tanrı'dan gizli kalamaz. Sessizce, ses çıkarmadan yürekle dua etmek, zihnin bakışı olmadan yalnız sözlerle dua etmekten iyidir.

5. İniltisiz hiç dua edilmemelidir; çünkü günahları hatırlamak keder doğurur. Dua ederken suçu hafızaya getirir, o anda daha çok suçlu olduğumuzu anlarız. Bu yüzden Tanrı'nın huzurunda dururken, işlediğimiz cürümlerin ne kadar ağır, korktuğumuz cehennem azaplarının ne kadar korkunç olduğunu hatırlayıp inlemeli ve ağlamalıyız.

6. Zihin duada kendini nasıl sunuyorsa duadan sonra da öyle korusun. Çünkü yeniden bağış dilenecek şey tekrar işlenirse dua hiçbir işe yaramaz. Dua ederek yıkanmasını istediği şeyi suç işleyerek tekrarlamayan, duanın istenen etkisini hiç şüphesiz alır.

7. Zihnimiz gökseldir ve dua ederek Tanrı'yı ancak hiçbir dünyevî kaygı ya da yanılgı onu engellemediğinde iyi seyreder. Kendi tabiatında iyiye uygundur, yabancı tabiatta ise altüst olur.

8. Vaktinde dünya kaygılarının araya girmediği dua temizdir. Duada dünya düşüncelerine dalmış ruh Tanrı'dan uzaktır. Demek ki gerçekten dua etmek, başka şeyi düşünmemektir. Ama böyle dualar edenler çok azdır. Bazılarında olsa bile, hep olması zordur.

9. Duadan önce Tanrı'dan uzak kalıp yasak düşüncelerle meşgul olan zihin duaya gelince, az önce düşündüğü şeylerin görüntüleri hemen karşısına çıkar, duanın girişini kapatır; özgür zihin göksel isteğe yükselemez.

10. Öyleyse önce ruh temizlenmeli, geçici şeylerin düşüncelerinden ayrılmalıdır ki yüreğin temiz bakışı Tanrı'ya gerçekten ve yalınlıkla yönelsin. Çünkü dua ederken yalın bir duyguyla durduğumuzda ilahî armağanları alacağımıza gerçekten inanırız.

11. Duanın niyeti birçok yolla kesintiye uğrar; dikkatsizlikle dünyanın boş şeyleri dua edenin ruhuna yüklenir. Şeytan da dua eden birini gördüğünde insan zihnine dünya kaygılarının düşüncelerini daha çok sokar.

12. Dua iki yolla engellenir, kişi istediğini alamaz: Ya hâlâ kötülük işliyordur, ya da kendisine suç işleyene borcunu bağışlamıyordur. Kişi bu iki kötülüğü kendinden silince dua gayretine güvenle kapılır, dua ile almak istediklerine zihnini özgürce kaldırır.

13. Zarar gören, kendisine zarar verenler için dua etmekten vazgeçmesin; yoksa Rab'bin hükmüne göre düşmanları için dua etmeyen günah işler.

14. Yarada hâlâ demir varken hiçbir ilacın faydası olmadığı gibi, zihninde hâlâ acı, göğsünde nefret kalan kişinin duası da işe yaramaz.

15. Dua edenin Tanrı'ya duygusu öyle büyük olmalıdır ki duanın sonucundan ümit kesmesin. Ümidin güveni olmadan boşuna dua ederiz. Öyleyse Havari'nin dediği gibi herkes imanla, hiç şüphe etmeden istesin; çünkü şüphe eden, rüzgârın sürükleyip dağıttığı deniz dalgasına benzer.

16. Ruh, kendini hâlâ günah işleme duygusu etrafında dolanır hissederse, duada isteneni alacağına güvensizlik doğar. Çünkü Tanrı'nın buyruklarında hâlâ tembellik eden, günahı hatırlamaktan zevk alan kişi duanın kesin güvenini taşıyamaz.

17. Tanrı'nın buyruklarından yüz çeviren, duada istediğini almayı hak etmez; kanununa itaat etmediği kişiden istediği iyiliği elde edemez. Tanrı'nın buyurduğunu yaparsak, istediğimizi hiç şüphesiz alırız. Çünkü yazıldığı gibi: "Kanunu dinlememek için kulağını çeviren kişinin duası iğrenç olur."

3.7b

CAPUT VII. De oratione. 1. Hoc est remedium ejus qui vitiorum tentamentis exæstuat, ut quoties quolibet tangitur vitio, toties ad orationem se subdat, quia frequens oratio vitiorum impugnationem exstinguit. 2. Tam perseveranter intendere oportet animum nostrum orando, atque pulsando, quousque importunas desideriorum carnalium suggestiones, quæ nostris obrepunt sensibus, fortissima, intentione superemus; ac tandiu insistere, quousque persistendo vincamus. Nam negligentes orationes nec ab ipso homine impetrare valent quod volunt. 3. Quando quisque orat, sanctum ad se spiritum advocat. At ubi venerit, confestim tentamenta dæmoniorum quæ se mentibus humanis immergunt, præsentiam ejus ferre non sustinentes, effugiunt 4. Oratio cordis est, non labiorum. Neque enim verba deprecantis Deus intendit, sed orantis cor aspicit. Quod si tacite cor oret, et vox sileat, quamvis hominibus lateat, Deo latere non potest qui conscientiæ præsens est. Melius est autem cum silentio orare corde sine sono vocis, quam solis verbis sine intuitu mentis. 5. Nunquam est sine gemitu orandum; nam peccatorum recordatio mœrorem gignit. Dum enim oramus, ad memoriam culpam reducimus, et magis reos tunc nos esse cognoscimus. Ideoque cum Deo assistimus, gemere et flere debemus, reminiscentes quam gravia sint scelera quæ commisimus, quamque dira inferni supplicia quae timemus. 6. Mens qualem se in oratione offert, talem post orationem conservet. Nam nihil proficit oratio, si denuo committitur unde jam iterum venia postuletur. Ille enim precis desideratum effectum sine dubio percipit, qui quod orando ablui postulat delinquendo non iterat. 7. Mens nostra coelestis est, et tunc orando Deum bene contemplatur, quando nullis terrenis curis aut erroribus impeditur. Apta est enim ad bonum in sua natura, in aliena vero turbatur. 8. Pura est oratio quam in suo tempore sæculi non interveniunt curæ; longe autem est a Deo animus qui in oratione cogitationibus sæculi fuerit occupatus. Tunc ergo veraciter oramus, quando aliunde non cogitamus. Sed valde pauci sunt, qui tales orationes habeant. Et licet in quibusdam sint, difficile tamen est ut semper sint. 9. Mens quæ ante orationem vacans a Deo in illicitis cogitationibus occupatur, dum in orationem venerit, confestim illae imagines rerum quas nuper cogitavit occurrunt, aditumque precis obstruunt, ne se mens libera ad coeleste desiderium erigat. 10. Purgandus est itaque primum animus, atque a temporalium rerum cogitationibus segregandus, ut pura acies cordis ad Deum vere et simpliciter dirigatur. Nam revera tunc impetranda divina munera credimus, quando simplici affectu assistimus cum oramus. 11. Multis modis interrumpitur orationis intentio, dum se per incuriam vana mundi ingerunt in cujuscunque orantis animo. Tunc autem magis diabolus cogitationes curarum saecularium humanis mentibus ingerit, quando orantem aspexerit. 12. Duobus modis oratio impeditur, ne impetrare quisque valeat postulata: hoc est, si aut quisque adhuc mala committit, aut si delinquenti sibi debita non dimittit. Quod geminum malum, dum quisque a semetipso absterserit, protinus securus studio orationis incumbit, et ad ea quæ impetrare precibus cupit, mentem libere erigit. 13. Qui læditur, non desistat orare pro se lædentibus; alioquin, juxta Domini sententiam, peccat qui pro inimicis non orat (Matth. v, 44). 14. Sicut nullum proficit in vulnere medicamentum, si adhuc ferrum in eo sit, ita nihil proficit oratio illius, cujus adhuc dolor in mente, vel odium manet in pectore. 15. Tantus debet esse orantis erga Deum affectus, ut non desperet precis effectum. Inaniter autem oramus, si spei fiduciam non habemus. Petat ergo, ut Apostolus ait, unusquisque in fide nihil dubitans (Jac. i, 6); nam qui dubitat similis est undæ maris, quae a vento fertur, atque dispergitur. 16. Diffidentia nascitur impetrandi orata, si se adhuc animus sentiat circa peccandi affectionem versari. Non enim potest habere precis certam fiduciam, qui adhuc in preceptis Dei pigritat, et peccati recordatione delectatur. 17. Qui a praeceptis Dei avertitur, quod in oratione postulat accipere non meretur; nec impetrat ab illo bonum quod poscit, cujus legi non obedit. Si enim id quod Deus praecipit facimus, id quod petimus sine dubio obtinemus. Nam sicut scriptum est: Qui avertit aurem suam, ne audiat legem, oratio ejus exsecrabilis erit (Proverb. xxviii, 9).

3.7b_218. Tanrı katında ikisi de birbirine çok gereklidir: Duayla iş, işle dua desteklenir. Bu yüzden Yeremya da der ki: "Yüreklerimizi ellerimizle birlikte Tanrı'ya kaldıralım." Duayı işle birlikte yükselten, yüreğini ellerle birlikte kaldırır. Dua edip iş yapmayan, yüreği kaldırır, elleri kaldırmaz. İş yapıp dua etmeyen, elleri kaldırır, yüreği kaldırmaz. Hem iş yapmak hem dua etmek gerektiği için, ikisine göre güzelce "Yüreklerimizi ellerimizle birlikte Tanrı'ya kaldıralım" denmiştir; kurtuluşumuzu yalnız duayla ya da yalnız işle elde etmeye çalışırken buyruklar konusundaki ihmalden yürekten suçlanmayalım diye.

19. İyi işten sonra duanın gözyaşları dökülsün ki eylemin liyakatini duanın alçakgönüllülüğü kazansın.

20. Dua ederken yaptıklarını övünerek açığa vuran, ellerini Tanrı'ya suçlu biçimde açar; tıpkı tapınakta övünerek dua eden, adil işlerinden ötürü Tanrı'dan çok kendini övdürmek isteyen Ferisi gibi.

21. Hain Yahuda için yazıldığı gibi, bazılarının duası günaha dönüşür. Çünkü insan övgüsü isteyerek övünerek dua edenin duası günahı silmemekle kalmaz, kendisi de günaha döner. Yahudiler ve sapkınlar gibi: Oruç tutup dua ediyor görünseler de duaları onlara arınma liyakati kazandırmaz, daha çok günaha döner.

22. Seçilmişlerin duası bazen sıkıntılarında ertelenir ki adaletsizlerin sapkınlığı artsın. Adiller geçici olarak işitildiğinde ise bu, onlara eziyet edenlerin kurtuluşu içindir; onlara geçici bir ilaçla yardım edilince kötülerin gözleri dönüşe açılsın diye. Bu yüzden üç gencin ateşi soğuk oldu ki Nebukadnetsar gerçek Tanrı'yı tanısın. Peygamberin Mezmurlar'da dediği gibi: "Düşmanlarım yüzünden beni kurtar."

23. Bazılarının duaları da daha geç işitilir ki ertelenince daha güçlü uyanıp daha büyük ödüllerle dolsun. Kırağı ve ekinlerin bastırılması örneğindeki gibi: Ekilen tohumlar ne kadar geç çıkarsa, ürüne o kadar bol büyür.

24. Dua edip hemen işitilmediğimizde, kendi işlerimizi gözümüzün önüne koyalım ki ertelenmenin kendisi ilahî adalete ve bizim suçumuza yazılsın.

25. Bazen sebatla dua edip hemen işitilmememiz, zararımıza değil faydamızadır. Çünkü Tanrı çoğu kez birçoklarını irade için işitmez ki kurtuluş için işitsin.

26. Dua eden birçokları işitilmez; çünkü Tanrı onlara istediklerinden daha iyisini hazırlar. Okulda dayak yememek için Tanrı'ya yalvaran çocuklarda olduğu gibi: Duanın sonucu onlara verilmez, çünkü böyle bir işitme ilerlemelerini engeller. Bazı seçilmişlerin başına da böyle gelir. Bu hayatın bazı kazançları ya da sıkıntıları için Tanrı'ya yalvarırlar. İlahî takdir ise onların dileğini geçici olarak hiç gözetmez, çünkü onlara ebediyen daha iyi şeyler vaat eder.

27. Dua gizli yerlerde daha uygun dökülür ve yalnız Tanrı tanıkken dile getirildiğinde daha çok karşılık bulur.

28. Duada kendini görenlere sunmak riyakârların işidir; onların kazancı Tanrı'yı hoşnut etmek değil, insanlardan şan elde etmektir.

29. İnsanlar Tanrı tarafından çok konuşmayla işitilmez; sanki onu çok sözle eğmeye çalışırlarmış gibi. Çünkü onu kazanan dua edenin çok sözü değil, duanın temiz ve içten niyetidir.

30. Yürekle hep dua etmek iyidir, ses çıkararak ruhanî ilahilerle Tanrı'yı yüceltmek de iyidir. Yüreğin niyeti olmadan yalnız sesle okumak hiçbir şey değildir. Havari'nin dediği gibi: "Yüreklerinizde şarkı söyleyerek", yani yalnız sesle değil, yürekle de mezmur okuyarak. Bu yüzden başka yerde de der: "Ruhla mezmur okuyacağım, zihinle de mezmur okuyacağım."

31. Dualarla yönlendirildiğimiz gibi, mezmur okumayla da sevinç buluruz. Mezmur okumanın faydası üzgün yürekleri teselli eder, zihinleri daha hoşnut kılar, bıkkınları sevindirir, tembelleri uyandırır, günahkârları ağıta çağırır. Tensellerin yürekleri ne kadar katı olursa olsun, mezmurun tatlılığı yankılanır yankılanmaz ruhlarını dindar duyguya eğer.

32. Hıristiyanı sesin ezgisi değil, yalnız orada söylenen ilahî sözler etkilemeli; ama nasıl olduğunu bilmiyorum, okuyanın ezgisiyle yürekte daha büyük bir pişmanlık doğar. Çünkü ezginin tatlılığına kapılıp suçlarına ağıt yakan birçok kişi vardır; mezmur okuyanın en tatlı sesi hangi yönden yankılanmışsa, gözyaşına daha çok oradan eğilirler.

3.7b_2
  1. Multum apud Deum utraque sibi necessario commendantur, ut oratione operatio et opere fulciatur oratio. Unde etiam Jeremias ait: Levemus corda nostra cum manibus ad Deum (Thren. III, 4t). Cor enim cum manibus levat, qui orationem cum opere sublevat. Nam quicunque orat, et non operatur, cor levat, et manus non levat. Quisquis vero operatur, et non orat, levat manus, et cor non levat. Sed quia operari necesse est, et orare, bene juxta utrumque dictum est: Levemus corda nostra cum manibus ad Deum; ne de negligentia mandatorum corde reprehendamur, dum salutem nostram obtinere aut sola oratione, aut sola operatione, contendimus. 19. Postquam bonum opus agimus, lacrymae orationum fundantur, ut meritum actionis humilitas impetret precis. 20. Culpabiliter manus ad Deum expandit, qui facta sua orando jactanter prodit, sicut Pharisæus in templo jactanter orabat, seseque magis quam Deum de operibus justis laudari volebat (Luc. XVIII). 21. Quorumdam oratio in peccatum convertitur, sicut de Juda proditore scribitur (Ps. CVIII). Qui enim jactanter orat, laudem appetendo humanam, non solum ejus oratio non delet peccatum, sed et ipsa vertitur in peccatum. Sicut Judaei, et hæretici, qui licet jejunare et orare videantur, eorum tamen oratio non illis ad purgationis proficit meritum, sed mutatur potius in peccatum. 22. Ideo interdum oratio electorum in pressuris eorum differtur, ut impiorum perversitas augeatur. Verum dum justi temporaliter audiuntur, pro eorum fit salute qui eos affligunt, ut dum illis temporali remedio subvenitur, pravorum oculi ad conversionem aperiantur. Unde et trium puerorum frigidus ignis fuit (Dan. III), ut Nabuchodonosor Deum verum agnosceret. Sicut et propheta in Psalmis ait: Propter inimicos meos eripe me (Psal. LXVIII, 19). 23. Proinde tardius exaudiuntur quorumdam orationes, ut dum differuntur, fortius excitatæ majoribus praemiis cumulentur: exemplo pruinarum, et repressione messium, in quibus quanto tardius sata semina exeunt, tanto ad frugem cumulatius crescunt. 24. Quoties orantes non cito exaudimur, nostra nobis facta in oculis proponamus, ut hoc ipsum quod differtur divinæ reputetur justitiæ, et culpae nostrae. 25. Interdum quod perseveranter orantes non cito exaudimur, utilitatis nostrae est, non adversitatis. Sæpe enim multos Deus non exaudit ad voluntatem, ut exaudiat ad salutem. 26. Multi orantes non exaudiuntur, providendo illis Deus meliora quam petunt, sicut contingere solet parvulis, qui, ne in scholis vapulent, Deum exorant. Sed non datur illis postulationis effectus, quia impeditur talis auditio ad profectum. Non aliter quibusdam contingit electis. Deprecantur enim Deum pro nonnullis vitæ bujus commodis, vel adversis. Providentia vero divina temporaliter eorum desiderio minime consulit, quia meliora illis in aeternum promittit. 27. Oratio privatis locis opportunius funditur, majusque obtentum impetrat, dum Deo tantum teste depromitur. 28. Proprium autem hypocritarum est offerre se in oratione videntibus; quorum fructus est, non Deo placere, sed gloriam ab hominibus comparare (Matth. vi, 7). 29. Non in multiloquio exaudiuntur homines a Deo, quasi plurimis eum verbis conentur inflectere. Neque enim conciliat eum multiplex orantis sermo, sed pura sinceraque orationis intentio. 30. Bonum est corde semper orare, bonum et sono vocis Deum spiritualibus hymnis glorificare. Nihil est sola voce canere sine cordis intentione; sed, sicut ait Apostolus: Cantantes in cordibus vestris (Ephes. v, 19), hoc est, non solum voce, sed et corde psallentes. Unde et alibi: Psallam spiritu, psallam et mente (I Cor. xiv, 15). 31. Sicut orationibus regimur, ita psalmorum studiis delectamur. Psallendi enim utilitas tristia corda consolatur, gratiores mentes facit, fastidiosos oblectat, inertes exsuscitat, peccatores ad lamenta invitat. Nam quamvis dura sint carnalium corda, statim ut psalmi dulcedo insonuerit, ad effectum pietatis animum eorum inflectit. 32. Dum Christianum non vocis modulatio, sed tantum verba divina, quæ ibi dicuntur, debeant commovere, nescio quo tamen pacto modulatione canentis major nascitur compunctio cordis. Multi enim reperiuntur qui, cantus suavitate commoti, sua crimina plangunt, atque ex ea parte magis flectuntur ad lacrymas, ex qua psallentis insonuerit dulcedo suavissima.

3.7b_333. Dua yalnız bu hayatta günahların ilacı olarak dökülür; mezmur okuma ise Tanrı'nın ebedî şanda sürekli övgüsünü gösterir. Yazıldığı gibi: "Ne mutlu senin evinde oturanlara, Rabbim; seni çağlar boyu övecekler." Bu işin hizmetini sadakatle ve zihnini vererek yapan, bir bakıma meleklerle birleşir.

3.7b_3
  1. Oratio in praesenti tantum vita pro remedio peccatorum effunditur; psalmorum autem decantatio perpetuam Dei laudem demonstrat in gloriam sempiternam, sicut scriptum est: Beati qui habitant in domo tua, Domine, in sæcula sæculorum laudabunt te (Psal. LXXXIII, 5). Cujus operis ministerium quicunque fideliter intentaque mente exsequitur, quodammodo angelis sociatur.
3.8VIII. Okuma

1. Dualarla temizleniriz, okumayla eğitiliriz. İkisi de mümkünse iyidir; mümkün değilse dua etmek okumaktan iyidir.

2. Hep Tanrı'yla olmak isteyen sık sık dua etmeli, sık sık da okumalıdır. Çünkü dua ettiğimizde biz Tanrı'yla konuşuruz; okuduğumuzda Tanrı bizimle konuşur.

3. Her ilerleme okumadan ve düşünüp taşınmadan gelir. Bilmediklerimizi okuyarak öğreniriz, öğrendiklerimizi düşünüp taşınarak koruruz.

4. Kutsal Yazılar'ın okunması iki armağan verir: Hem zihnin kavrayışını eğitir, hem de insanı dünyanın boş şeylerinden çekip Tanrı sevgisine götürür. Onun sözüyle uyanarak çoğu kez dünya hayatının isteğinden çekiliriz. Bilgelik sevgisiyle tutuşunca, okuyarak ebedî ümit ne kadar çok parlarsa, bu ölümlülüğün boş ümidi gözümüzde o kadar değersizleşir.

5. Okuma gayreti ikidir: Birincisi Yazılar'ın nasıl anlaşılacağı, ikincisi ne fayda ve değerle söyleneceğidir. Çünkü kişi önce okuduğunu anlamaya hazır olur, sonra öğrendiğini dile getirmeye elverişli olur.

6. Gayretli okuyucu okuduğunu bilmekten çok yerine getirmeye en hazır kişi olur. Çünkü bildiğini yapmamak, istediğini bilmemekten daha büyük cezadır. Okuyarak bilmeyi arzuladığımız gibi, bilerek de öğrendiğimiz doğru şeyleri yerine getirmeliyiz.

7. Tanrı'nın kanununun okuyanlarına hem ödülü hem cezası vardır: Onu iyi yaşayarak koruyanlara ödül, kötü yaşayarak küçümseyenlere ceza.

8. İşiyle Tanrı'nın buyruklarından ayrılan herkes, bu buyrukları okuyup işitebildiği her seferde yüreğinde azarlanıp utanır; çünkü yapmadığı şeyi hatırlar ve vicdanının tanıklığıyla içeriden suçlanır. Bu yüzden peygamber Davut yalvararak der ki: "Bütün buyruklarına baktığımda utanmayacağım." Herkes, yaşayışıyla küçümsediği Tanrı buyruklarına okuyarak ya da işiterek baktığında ağır biçimde utanır. Çünkü buyrukları düşünürken ilahî emirle öğrendiğini işle yerine getirmediği için yüreğinde azarlanır.

3.8

CAPUT VIII. De lectione. 1. Orationibus mundamur, lectionibus instruimur; utrumque bonum, si liceat; si non liceat, melius est orare quam legere. 2. Qui vult cum Deo semper esse, frequenter debet orare, frequenter et legere. Nam cum oramus, cum Deo ipsi loquimur; cum vero legimus, Deus nobiscum loquitur. 3. Omnis profectus ex lectione et meditatione procedit. Quæ enim nescimus, lectione discimus; quæ autem didicimus, meditationibus conservamus. 4. Geminum confert donum lectio sanctarum Scripturarum: sive quia intellectum mentis erudit, seu quod a mundi vanitatibus abstractum hominem ad amorem Dei perducit. Excitati enim sæpe illius sermone, subtrahimur a desiderio vitae mundanæ; atque accensi in amorem sapientiae, tanto vana spes mortalitatis hujus nobis vilescit, quanto amplius legendo spes æterna claruerit. 5. Geminum est lectionis studium: primum, quomodo Scripturae intelligantur; secundum, qua utilitate vel dignitate dicantur. Erit enim antea quisque promptus ad intelligendum quæ legit, sequenter idoneus ad proferendum quæ didicit. 6. Lector strenuus potius ad implendum quae legit, quam ad sciendum, erit promptissimus. Minor enim poena est nescire quid appetas, quam ea quae noveris non implere. Sicut enim legendo scire concupiscimus, sic sciendo recta quæ didicimus implere debemus. 7. Lex Dei et præmium habet, et poenam legentibus eam. Praemium his qui eam bene vivendo custodiunt; poenam vero eis qui eam male vivendo contemnunt. 8. Omnis qui a præceptis Dei discedit opere, quoties eadem Dei præcepta legere vel audire potuerit, corde suo reprehensus confunditur, quia id quod non agit memoratur, et teste conscientia interius accusatur. Unde et David propheta deprecatur dicens: Tunc non confundar, dum respicio in omnia mandata tua (Ps. CXVIII, 6). Graviter namque unusquisque confunditur quando mandata Dei vel legendo, vel audiendo respicit, quæ vivendo contemnit. Corde enim reprehenditur, dum mandatorum meditatione docetur, quia non implevit opere quod divina didicit jussione.

3.9IX. Okumada Devamlılık

1. Kimse okumaya alışmadan Kutsal Yazı'nın anlamını bilemez. Yazıldığı gibi: "Onu sev, seni yüceltecek; onu kucakladığında onunla şan bulacaksın."

2. Kişi kutsal sözlere ne kadar devamlı olursa, onlardan o kadar zengin anlayış alır. Toprak gibi: Ne kadar çok işlenirse o kadar bol meyve verir.

3. İnsan bir sanata ne kadar yükselirse, sanat da insana o kadar iner. Kanunda yazıldığı gibi: "Musa dağa çıktı, Rab de indi."

4. Ruhanî inziva için şu doğrudur: Ruhunu dünya kaygısının işinden çekip gayretli bir yakınlıkla Kutsal Yazılar'a bağlanan kişi, ilahî buyrukların gizlerini araştırabilir. Kör ve gören ikisi de yürüyebilir, ama aynı özgürlükle değil: Kör gitmekte olduğu yeri görmediği için tökezler; gören ise engellerden sakınır, nereye gideceğini bilir. Dünya kaygısının bulutuyla kararmış kişi de Tanrı'nın sırlarını araştırmaya kalkarsa başaramaz, çünkü kaygıların karanlığında görmez. Bunu ancak kendini dünyanın dış kaygılarından çekip tamamen Yazılar'ı düşünmeye veren başarabilir.

5. Kimilerinde anlayış zekâsı vardır, ama okuma gayretini ihmal ederler; okuyarak bilebilecekleri şeyi ihmalle küçümserler. Kimilerinde ise bilme sevgisi vardır, ama anlayışlarının ağırlığı onları engeller. Yine de sürekli okumayla, zekilerin tembellikle bilemediklerini kavrarlar.

6. Ağır zekâ, tabiatça olmasa da okumanın sürekliliğiyle artar. Çünkü anlayış kör olsa bile, sık okuma kavrayışı artırır.

7. Kavramakta ağır olan, iyi gayretinin niyeti için ödül aldığı gibi, Tanrı'nın verdiği anlayış zekâsını ihmal eden de hükme müstahak olur; çünkü aldığı armağanı küçümser ve tembellikle suç işler.

8. Bazıları Tanrı'nın yargısıyla ihmal ettikleri bilgi armağanını alır, kendilerine emanet edilen şeyler için daha sert cezalandırılsınlar diye. Daha ağır olanlar ise bilmek istediklerini güçlükle bulurlar ki büyük emek idmanına karşılık büyük ödül alsınlar.

3.9

CAPUT IX. De assiduitate legendi. 1. Nemo potest sensum Scripturæ sanctæ cognoscere, nisi legendi familiaritate, sicut est scriptum: Ama illum, et exaltabit te; glorificaberis ab ea, cum eam fueris amplexatus (Prov. v, 8). 2. Quanto quisque magis in sacris eloquiis assiduus fuerit, tanto ex eis uberiorem intelligentiam capit; sicut terra, quæ quanto amplius excolitur, tanto uberius fructificat. 3. Quanto amplius ad quamlibet artem homo conscendit, tanto magis ad hominem ars ipsa descendit, sicut in Lege scribitur: Moyses ascendit in montem, et Dominus descendit (Exod. XIX). 4. Verum est de otio spirituali, quod ille tantum secreta divinorum scrutabitur mandatorum, qui ab actione terrenae curae avocaverit animum, et sedula familiaritate Scripturis sanctis inhæserit. Nam sicut caecus et videns potest quidem uterque ambulare, sed non consimili libertate, dum caecus pergens quo non videt offendat, videns vero offendicula cavet, et quo sit pergendum agnoscat; sic et qui nubilo terrenae curae fuscatur, si tentet Dei perscrutari mysteria, non valet, quia caligine curarum non videt. Quod ille tantumdem efficere valet, qui sese de exterioribus saeculi curis abstrahit, et totum sese in Scripturarum meditatione defigit. 5. Quidam habent intelligentiæ ingenium, sed negligunt lectionis studium; et quod legendo scire potuerunt, negligendo contemnunt. Quidam vero amorem sciendi habent, sed tarditate sensus præpediuntur; qui tamen assidua lectione sapiunt, quod ingeniosi per desidiam non noverunt. 6. Ingenium tardius etsi non per naturam, per assiduitatem tamen lectionis augmentatur. Nam quamvis sensus hebetudo sit, frequens tamen lectio intelligentiam auget. 7. Sicut qui tardus est ad capiendum, pro intentione tamen boni studii praemium percipit, ita qui præstitum sibi ex Deo ingenium intelligentiae negligit, condemnationis reus existit, quia donum quod accepit despicit, et per desidiam delinquit. 8. Quidam Dei judicio donum scientiæ quod negligunt accipiunt, ut durius de rebus creditis puniantur. Tardiores autem ideo quod scire cupiunt difficulter inveniunt, ut pro maximo exercitio laboris maximum praemium habeant retributionis.

3.10X. Lütufsuz Öğreti

1. Yardım eden lütuf olmadan öğreti kulaklara dökülse bile yüreğe hiç inmez; dışarıda gürültü eder, içeride hiçbir şey kazandırmaz. Tanrı'nın sözü kulaklara döküldüğünde ancak Tanrı'nın lütfu zihne içeriden, anlasın diye dokunursa yüreğin en derinine ulaşır.

2. Tanrı bazılarını sevgisinin alevine aydınlatır ki hayat verici biçimde bilsinler; bazılarını da soğuk ve uyuşuk bırakır ki hissiz kalsınlar.

3. Birçokları anlama keskinliğinde canlıdır, ama konuşma güçsüzlüğüyle sıkışırlar. Bazıları ise ikisinde de güçlüdür; çünkü hem bilgi bolluğuna hem konuşma etkisine sahiptirler.

3.10

CAPUT X. De doctrina sine gratia. 1. Doctrina sine adjuvante gratia, quamvis infundatur auribus, ad cor nunquam descendit; foris quidem perstrepit, sed interius nil proficit. Tunc autem Dei sermo infusus auribus ad cordis ultima pervenit, quando Dei gratia mentem interius, ut intelligat, tangit. 2. Sicut enim quosdam flamma charitatis suæ Deus illuminat, ut vitaliter sapiant, ita quosdam frigidos torpentesque deserit, ut sine sensu persistant. 3. Plerique acumine intelligendi vivaces existunt, sed loquendi inopia angustantur. Quidam vero in utrisque pollent, quia et sciendi copiam, et dicendi efficaciam habent.

3.11XI. Kibirli Okuyucular

1. Birçokları Yazılar'dan aldıkları bilgiyi Tanrı'nın şanı için değil kendi övgüleri için kullanır; bilgiyle kabarırlar ve günahları temizlemeleri gereken yerde günah işlerler.

2. Kibirliler okuyarak asla yetkin bilgiye erişemezler. Çünkü yüzeyde bilge görünseler de, kibir bulutu engellediği için hakikatin sırlarına iliğine kadar dokunamazlar. Kibirliler hep okur, arar ve hiç bulmazlar.

3. İlahî kanunun en iç yerleri alçakgönüllülere ve Tanrı'ya iyi girenlere açıktır; kötülere ve kibirlilere kapalıdır. Çünkü ilahî sözler okumada kibirlilere açık olsa da, gizemde kapalı ve gizlidir.

4. Tanrı'nın sözü müminlere ışıktır; reddedilmişlere ve kibirlilere ise bir bakıma kararır. Ötekilerin aydınlandığı şeyle bunlar kör olur.

3.11

CAPUT XI. De superbis lectoribus. 1. Plerique, scientia accepta Scripturarum, non ad Dei gloriam, sed ad suam laudem utuntur, dum ipsa scientia extolluntur, et ibi peccant, ubi peccata mundare debuerant. 2. Nunquam consequuntur legendo perfectam scientiam arrogantes. Nam quamvis sapientes in superficie videantur, medullitus tamen veritatis arcana non tangunt, quia superbiae nube praepediuntur. Semper enim superbi legunt, quaerunt et nunquam inveniunt. 3. Divinae legis penetralia humilibus, et bene ad Deum intrantibus patent; pravis autem atque superbis clauduntur. Nam quamvis divina eloquia in lectione arrogantibus sint aperta, in mysterio tamen clausa sunt atque occulta. 4. Dum sermo Dei fidelibus lux sit, reprobis autem ac superbis quodammodo tenebrescit; et unde illi illuminantur, inde isti excaecantur.

3.12XII. Tensel Okurlar ve Sapkınlar

1. Kanunun sözlerini tensel bir gözle okuyup geçen, kanunu anlamış olmaz; onu anlayan, iç anlayışın gözüyle içine bakandır. Kanunun harfine takılanlar onun gizli yerlerine giremez.

2. Çoklarının sapkınlığa kayması ve türlü yanılgılara sürüklenmesi, Yazılar'ı ruhanî olarak anlamamaları ve doğru kavramamalarındandır.

3. Kanun yalnız müminlerde bağlanmıştır. Rab Peygamber'in ağzıyla buna tanıklık eder: "Tanıklığı bağla, kanunu öğrencilerimin arasında mühürle." Böylece onu ne Yahudi anlar ne sapkın, çünkü ikisi de Mesih'in öğrencisi değildir. Mesih'in öğrettiği barış birliğine uymazlar; oysa Rab bu birlik için şöyle der: "Aranızda sevgi olursa herkes benim öğrencilerim olduğunuzu bundan anlayacak."

4. Sapkınlar Yazılar'ı sağlam bir kavrayışla anlamazlar, onları kendi eğri anlayışlarının yanılgısına götürürler. Kendilerini Yazılar'ın anlamına tabi kılmaz, Yazılar'ı çarpıtarak kendi yanılgılarına çekerler.

5. Yanılgı öğretmenleri dinleyicilerini eğri ikna yollarıyla, hileli delillerle öyle dolaştırır ki onları neredeyse çıkamayacakları bir labirente sokarlar.

6. Sapkınların kurnazlığı o kadardır ki yanlışı doğruyla, kötüyü iyiyle karıştırır, kurtarıcı şeylerin arasına çoğu zaman kendi yanılgılarının zehrini yerleştirirler; eğri öğretilerinin çarpıklığını hakikat görünümü altında daha kolay kabul ettirebilmek için.

7. Sapkınlar çoğu zaman yazdıklarını Katolik öğretmenlerin adı altında yazarlar ki sözleri tereddütsüz inanılarak okunsun. Bazen de kendi küfürlerini gizli bir hileyle bizim yazarlarımızın kitaplarına sokar, doğru öğretiyi tahrif ederek bozarlar: Ya dinsizce olanı eklerler ya dindarca olanı çıkarırlar.

8. Okunanlar dikkatle düşünülmeli, dikkatli bir anlayışla sınanmalıdır. Havari'nin öğüdü uyarınca doğru olanı tutalım, hakikate aykırı olanı reddedelim; iyilerle öyle eğitilelim ki kötülerden zarar görmeden kalalım.

3.12

CAPUT XII. De carnalibus lectoribus et hæreticis. 1. Nequaquam legem intelligit qui carnaliter verba legis percurrit, sed is qui eam sensu interioris intelligentiæ perspicit. Nam qui litteram legis intendunt, ejus occulta penetrare non possunt. 2. Multi enim non intelligendo spiritualiter Scripturas, nec eas recte sentiendo, in hæresin devoluti sunt atque in multis erroribus defluxerunt. 3. In solis fidelibus religata est lex, testante Domino per Prophetam: Liga testimonium, signa legem in discipulis meis (Isai. VIII, 16); ne eam aut Judæus intelligat, aut hæreticus, quia non est Christi discipulus. Unitatem quippe pacis, quam Christus docuit, non sequuntur; de qua idem Dominus dicit: In hoc cognoscent omnes quia mei estis discipuli si dilectionem inter vos habueritis. 4. Scripturas hæretici sano sensu non sapiunt, sed eas ad errorem pravæ intelligentiæ ducunt; neque semetipsos earum sensibus subdunt, sed eas perverse ad errorem proprium pertrahunt. 5. Doctores errorum pravis persuasionibus ita per argumenta fraudulentiæ illigant auditores, ut eos quasi in labyrinthum implicent, a quo exire vix valeant. 6. Tanta est hæreticorum calliditas, ut falsa veris, malaque bonis permisceant, salutaribusque rebus plerumque erroris sui virus interserant, quo facilius possint pravitatem perversi dogmatis sub specie persuadere veritatis. 7. Plerumque sub nomine catholicorum doctorum haeretici sua dicta conscribunt, ut indubitanter lecta credantur. Nonnunquam etiam blasphemias suas latenti dolo in libris nostrorum inserunt, doctrinamque veram adulterando corrumpunt, scilicet vel adjiciendo quæ impia sunt, vel auferendo quae pia sunt. 8. Caute meditanda cautoque sensu probanda sunt quæ leguntur, ut, juxta apostolica monita (I Thess. V, 20, 21), et teneamus quæ recta sunt, et refutemus quæ contraria veritati existunt; sicque in bonis instruamur, ut a malis illæsi permaneamus.

3.13XIII. Putperestlerin Kitapları

1. Hıristiyana şairlerin kurmacalarını okumanın yasak edilmesinin sebebi, boş masalların çekiciliğiyle zihni şehvetin kışkırtmalarına uyandırmalarıdır. İnsan cinlere yalnız tütsü sunarak kurban vermiş olmaz, onların sözlerini gönül hoşluğuyla benimseyerek de kurban vermiş olur.

2. Kimileri kabarık ve süslü üsluplarından ötürü putperestlerin sözlerini düşünmekten, söyleyişi alçakgönüllü Kutsal Yazılar'dan daha çok zevk alır. Ama dünyevî öğretilerde ilerleyip ilahî olanlarda boşa çıkmanın, geçici kurmacaların peşinden gidip semavî sırlardan bıkmanın ne faydası var? Bu tür kitaplardan sakınmalı, Kutsal Yazılar'ın sevgisi için onlardan uzak durmalıdır.

3. Putperestlerin sözleri dışarıdan kelimelerin güzelliğiyle parlar, içeride fazilet bilgeliğinden boş kalır. Kutsal sözler ise dışarıdan kelimelerce süssüz görünür, içeride sırların bilgeliğiyle ışıldar. Bundan ötürü Havari der ki: "Bu hazineye toprak kaplar içinde sahibiz."

4. Çünkü Tanrı'nın sözü, kelimelerin en değersiz kapçıkları içine konmuş, bilgeliğin ve hakikatin gizli bir parıltısını taşır.

5. Kutsal kitaplar sade bir dille yazılmıştır ki insanlar söz bilgeliğiyle değil, ruhun gösterdiği kanıtla imana götürülsün. Eğer diyalektik keskinliğinin ustalığıyla ya da retorik sanatının belagatiyle kaleme alınsalardı, Mesih'e imanın Tanrı'nın gücüne değil insan belagatinin delillerine dayandığı sanılırdı. Kimsenin imana ilahî ilhamla çağrıldığına değil, kelime kurnazlığıyla ayartıldığına inanırdık.

6. Köpüklü sözlerle çınlayan, belagatin kabarıklığıyla kendini yükselten bütün dünyevî öğreti, sade ve alçakgönüllü Hıristiyan öğretisiyle boşa çıkarılmıştır. Yazıldığı gibi: "Tanrı bu dünyanın bilgeliğini akılsızlığa çevirmedi mi?"

7. Burun kıvıranlara ve geveze olanlara Kutsal Yazılar sade dili yüzünden pek hoş gelmez; putperest belagatiyle kıyaslanınca değersiz görünür. Oysa sırlarına alçakgönüllü bir ruhla yönelseler, küçümsedikleri şeylerin ne kadar yüce olduğunu hemen fark ederler.

8. Okumada sevilecek olan kelimeler değil, hakikattir. Çoğu zaman sadelik doğru sözlüdür, düzenli söz ise yalancıdır; insanı yanılgılarına çeker, dilin süsleriyle tatlı tuzaklar serpiştirir.

9. Dünyevî bilgi sevgisinin yaptığı, insanı övgülerle şişirmekten başka bir şey değildir. Edebiyat çalışmaları ne kadar büyükse, ruh da kibir gururuyla şişip o kadar büyük bir böbürlenmeyle kabarır. Bu yüzden mezmur da güzel söyler: "Edebiyat bilmediğim için Rabbin kudretlerine gireceğim."

10. Gramer sanatının boyası, daha sade yazıların önüne geçirilmemelidir. Sıradan yazılar daha iyidir, çünkü daha sadedir ve yalnız okurların alçakgönüllülüğüne hizmet eder. Ötekiler ise daha kötüdür, çünkü insanlara zihnin yıkıcı kibrini aşılar.

11. Gramer hocaları sapkınlardan iyidir. Sapkınlar insanları ikna ederek öldürücü bir suyun yudumunu içirirler; gramer hocalarının öğretisi ise daha iyi işlere alınırsa hayata bile yarayabilir.

3.13

CAPUT XIII. De libris gentilium. 1. Ideo prohibetur Christianus figmenta legere poetarum, quia per oblectamenta inanium fabularum mentem excitant ad incentiva libidinum. Non enim solum thura offerendo daemonibus immolatur, sed etiam eorum dicta libentius capiendo. 2. Quidam plus meditari delectantur gentilium dicta propter tumentem, et ornatum sermonem, quam Scripturam sanctam propter eloquium humile. Sed quid prodest in mundanis doctrinis proficere, et inanescere in divinis; caduca sequi figmenta, et coelestia fastidire mysteria? Cavendi sunt igitur tales libri, et propter amorem sanctarum Scripturarum vitandi. 3. Gentilium dicta exterius verborum eloquentia nitent, interius vacua virtutis sapientia manent; eloquia autem sacra exterius incompta verbis apparent, intrinsecus autem mysteriorum sapientia fulgent. Unde et Apostolus: Habemus, inquit, thesaurum istum in vasis fictilibus (II Cor. IV, 7). 4. Sermo quippe Dei occultum habet fulgorem sapientiae et veritatis repositum in verborum vilissimis vasculis. 5. Ideo libri sancti simplici sermone conscripti sunt, ut non in sapientia verbi, sed in ostensione spiritus homines ad fidem perducerentur (I Cor. II, 4). Nam si dialectici acuminis versutia aut rhetoricæ artis eloquentia editi essent, nequaquam putaretur fides Christi in Dei virtute, sed in eloquentiae humanæ argumentis consistere; nec quemquam crederemus ad fidem divino inspiramine provocari, sed potius verborum calliditate seduci. 6. Omnis sæcularis doctrina spumantibus verbis resonans, ac se per eloquentiæ tumorem attollens, per doctrinam simplicem et humilem Christianam evacuata est, sicut scriptum est: Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi (I Cor. i, 20)? 7. Fastidiosis atque loquacibus Scripturae sanctae minus propter sermonem simplicem placent. Gentili enim eloquentiæ comparata videtur illis indigna. Quod si animo humili mysteria ejus intendant, confestim advertunt quam excelsa sunt quae in illis despiciunt. 8. In lectione non verba, sed veritas est amanda. Sæpe autem reperitur simplicitas veridica, et composita falsitas, quae hominem suis erroribus illicit, et per linguae ornamenta laqueos dulces aspergit. 9. Nil aliud agit amor mundanæ scientiæ, nisi extollere laudibus hominem. Nam quanto majora fuerint litteraturæ studia, tanto animus arrogantiæ fastu inflatus majore intumescit jactantia. Unde et bene psalmus ait: Quia non cognovi litteraturam, introibo in potentias Domini (Psal. LXX, 15). 10. Simplicioribus litteris non est præponendus fucus grammaticæ artis. Meliores sunt enim communes litteræ quia simpliciores et ad solam humilitatem legentium pertinentes, illae vero nequiores, quia ingerunt hominibus perniciosam mentis elationem. 11. Meliores esse grammaticos quam hæreticos. Hæretici enim haustum lethiferi succi hominibus persuadendo propinant, 299 grammaticorum autem doctrina potest etiam proficere ad vitam, dum fuerit in meliores usus assumpta.

3.14XIV. Karşılıklı Konuşma

1. Okuma öğrenmek için faydalıdır, ama karşılıklı konuşma eklendiğinde daha büyük anlayış sağlar. Konuşarak karşılaştırmak okumaktan iyidir.

2. Karşılıklı konuşma insanı öğrenmeye yatkın kılar. Ortaya atılan sorularla konudaki tereddüt giderilir, çoğu zaman itirazlarla gizli hakikat doğrulanır. Karanlık ya da şüpheli olan, konuşularak çabucak görülür.

3. Karşılıklı konuşmada figürler çok işe yarar. Kendi başlarına pek fark edilmeyen şeyler, başka şeylerle karşılaştırılınca kolayca kavranır. Kutsal Yazılar ruhanî konuları çoğu zaman başka bir görünüm altında anlatır; açık bir gösterme olmadıkça da kanunun gizli sırları güçlükle görünür.

4. Karşılıklı konuşma nasıl öğretirse, çekişme de öyle yıkar. Hakikati kavramayı bırakır, kavgalar doğurur, sözle dövüşerek Tanrı'ya bile küfreder. Sapkınlıklar ve bölünmeler de buradan çıkar; bunlarla iman altüst olur, hakikat bozulur, sevgi yarılır.

5. Çekişmecilerin gayreti hakikat için değil, övülme isteği için savaşır. Eğrilikleri o kadardır ki hakikate boyun eğmeyi bilmezler, doğru öğretinin kendisini boşa çıkarmaya uğraşırlar.

6. Müminlerin tartışmasında, kurnaz itirazlarla ağ geren önermelerin yapmacık inceliğinden sakınmalıdır. Kötülerin tartışması düzenbaz iddialarla öyle düğümlenir ki kabul ettirdikleri eğri şeyleri doğruymuş gibi gösterirler.

7. Okuma hafızanın yardımına muhtaçtır. Hafıza tabiatça ağır olsa bile sık tekrar düşünmeyle keskinleşir, sürekli okumayla toparlanır.

8. Uzun okuma çoğu zaman uzunluğu yüzünden okuyanın hafızasını siler. Kısa olursa ve kitap kapatılınca cümle ruhta yeniden gözden geçirilirse, okuma zahmetsiz olur; okunanlar da hatırlanarak hafızadan hiç çıkmaz.

9. Sessiz okuma, sesli okumadan zihne daha hoş gelir. Okuyanın sesi dinip dil sessizce kıpırdadığında akıl daha çok öğrenir. Yüksek sesle okuyunca hem beden yorulur hem sesin keskinliği körelir.

3.14

CAPUT XIV. De collatione. 1. Cum sit utilis ad instruendum lectio, adhibita autem collatione majorem intelligentiam praebet. Melius est enim conferre quam legere. 2. Collatio autem docibilitatem facit. Nam propositis interrogationibus cunctatio rerum excluditur, et sæpe objectionibus latens veritas approbatur. Quod enim obscurum aut dubium est, conferendo cito perspicitur. 3. Multum prosunt in collatione figuræ. Res enim quae minus per se advertuntur, per comparationem rerum facile capiuntur. Nam saepe sub specie alia spirituales causas Scripturae divinae insinuant; et, nisi per aliquam evidentem ostensionem, vix apparent occulta legis mysteria. 4. Sicut instruere solet collatio, ita contentio destruit. Haec enim, relicto sensu veritatis, lites generat, et pugnando verbis etiam in Deum blasphemat. Inde et hæreses, et schismata, quibus subvertitur fides, veritas corrumpitur, scinditur charitas. (II Tim. II, 23, Tit. III, 9). 5. Contentiosorum studium non pro veritate, sed pro appetitu laudis, certat; tantaque est in his perversitas, ut veritati cedere nesciant, ipsamque rectam doctrinam evacuare contendant. 6. In disputatione fidelium cavenda est propositionum artificiosa subtilitas, quae callidis objectionibus retia tendit; ita enim versutis assertionibus pravorum disputatio innodatur, ut recta esse simulent quae perversa persuadent. 7. Lectio memoriae auxilio eget. Quod si fuerit naturaliter tardior, frequenti tamen meditatione acuitur, ac legendi assiduitate colligitur. 8. Saepe prolixa lectio longitudinis causa memoriam legentis obtergit. Quod si brevis sit, submotoque libro sententia retractetur in animo, tunc sine labore legitur, et ea quae lecta sunt recolendo a memoria minime excidunt. 9. Acceptabilior est sensibus lectio tacita quam aperta; amplius enim intellectus instruitur, quando vox legentis quiescit, et sub silentio lingua movetur. Nam clare legendo et corpus lassatur, et vocis acumen obtunditur.

3.15XV. Seyir ve Eylem

1. Faal hayat iyi işlerin suçsuzluğudur; seyir hayatı ise yüce şeylere bakıştır. Biri çoklarının ortak yoludur, öteki azların.

2. Faal hayat dünya işlerini iyi kullanır; seyir hayatı ise dünyadan vazgeçerek yalnız Tanrı için yaşamaktan zevk alır.

3. Önce faal hayatta ilerleyen, seyre iyi yükselir. Orada faydalı bulunan, burada haklı olarak yükseltilir. Hâlâ geçici şana ya da tensel arzuya özenen seyirden men edilir ki eylem hayatının işinde kalıp arınsın. Çünkü önce orada iyi işlerin idmanıyla bütün kusurlar tüketilmeli ki kişi artık temiz bir zihin gözüyle Tanrı'yı seyretmeye geçsin. Dönüşünün hemen ardından seyre yükselmek istese bile, akıl onu önce faal hayatın işiyle uğraşmaya zorlar.

4. Faal ve seyir hayatının örneğini Yakup'tan al. Yakup, "görülen ilke" demek olan ve seyri ifade eden Rahel için çabalarken, emekli hayat demek olan ve faal hayatı gösteren Lea ona verilmişti.

5. Gömülen kişi nasıl bütün dünya işlerinden yoksun kalırsa, seyre vakit ayıran da her türlü eylem meşgalesinden uzaklaşır. Eylem hayatından yükselenler nasıl seyrin dinginliğine gömülürse, dünyanın işlerinden çekilenleri de faal hayat gömülecekler gibi içine alır. Böylece faal hayat dünya hayatının, seyir hayatı da faal hayatın mezarıdır.

6. Azizler seyrin gizliliğinden eylemin ortasına nasıl çıkarlarsa, eylemin açıklığından iç seyrin gizliliğine de yine öyle dönerler. Böylece içeride, dışarıda Tanrı'nın şanı için yaptıklarının kaynağını aldıkları yerde, O'nu överler.

7. Kartalın âdetidir, gözünü hep güneşin ışınına diker, yalnız yiyecek için başka yana çevirir. Azizler de seyirden zaman zaman eylem hayatına dönerler; yücedeki şeylerin çok faydalı olduğunu, ama bu alçak şeylerin de yoksulluğumuz için biraz gerekli olduğunu düşünürler.

8. Faal hayatta insanın gayreti sebatla ilerler; seyirde ise kendini aralıklarla toplar, çünkü uzun seyirden yorulur.

9. Hezekiel'in rüyetindeki, gidip geri dönmeyen canlılar faal hayatın sebatına işaret eder. Gidip dönen canlılar ise seyir hayatının ölçüsüne işaret eder: Kişi ona yöneldiğinde kendi zayıflığına çarpıp geri teper, sonra gayretini tazeleyip indiği yere yine yükselir. Faal hayatta bu olmaz; ondan kim biraz bile dönerse hemen kusurların sefahati tarafından karşılanır.

10. Rabbin çıkarılmasını buyurduğu, ayağa takılan sağ göz seyir hayatıdır. Yüzdeki iki göz, insandaki faal ve seyir hayatıdır. Seyir yoluyla yanılgı öğretecek olan kişi için seyir gözünü çıkarıp faal hayatın tek bakışını kendine saklaması daha iyidir. Böylece seyir yanılgısıyla cehenneme atılmaktansa, sade bir eylemle hayata gitmek onun için daha faydalı olur.

11. Zihin çoğu zaman en aşağıdan en yükseğe çıkar, çoğu zaman da tenin ağırlığıyla eğilerek en yüksekten en aşağıya döner.

12. Tanrı tensel kişilerden çoğunu lütfuyla ziyaret eder ve seyrin doruğuna yükseltir. Çoğunu da adil yargısıyla seyirde terk eder, dünya işlerine düşmüş bırakır.

3.15

CAPUT XV. De contemplatione et actione. 1. Activa vita innocentia est operum bonorum, contemplativa speculatio supernorum; illa communis multorum est, ista vero paucorum. 2. Activa vita mundanis rebus bene utitur, contemplativa vero mundo renuntians, soli Deo vivere delectatur. 3. Qui prius in activa vita proficit, ad contemplationem bene conscendit. Merito enim in ista sustollitur, qui in illa utilis invenitur. Quicunque adhuc temporalem gloriam, aut carnalem affectat concupiscentiam, a contemplatione prohibebitur, ut positus in actualis vitae operatione purgetur. In ista enim prius per exercitium boni operis cuncta exhaurienda sunt vitia, ut in illa jam pura mentis acie ad contemplandum Deum quisque pertranseat. Et licet conversus statim ad contemplationem conscendere cupiat, tamen ratione cogitur, ut prius in activae vitae operatione versetur. 4. Exemplum enim activae et contemplativae vitae de Jacob sume, qui dum ad Rachel, hoc est, ad visum principium, destinaret, quae contemplationem significat, Lia illi, hoc est, laboriosa vita supponitur, quae activam demonstrat (Gen. XXIX). 5. Sicut sepultus ab omni negotio terreno privatur, ita et contemplationi vacans ab omni occupatione actuali avertitur. Et sicut ab actuali vita conscendentes in contemplationis quiete sepeliuntur, ita ab actione saeculi recedentes eos vita activa in se quasi sepeliendos suscipit; ac per hoc vitae mundanae activa vita, et vitae activæ contemplativa sepulcrum est. 6. Viri sancti, sicut a secreto contemplationis egrediuntur ad publicum actionis, ita rursus ab actionis manifesto ad secretum contemplationis intimae revertuntur, ut intus Deum laudent, ubi acceperunt unde et foris ad ejus gloriam operantur. 7. Sicut aquilæ moris est semper oculum in radium solis infigere, nec deflectere, nisi escæ solius obtentu, ita et sancti a contemplatione ad actualem vitam interdum reflectuntur, considerantes illa summa sic esse utilia, ut tamen ista humilia sint paululum nostrae indigentiæ necessaria. 8. In activæ vitae genere humana intentio perseveranter incedit; in contemplatione autem sese per intervalla resumit, quia diuturnitate contemplandi lassatur. 9. Visio animalium in Ezechiele, quae ibant, et non revertebantur (Ezech. I), pertinent ad vitæ activæ perseverantiam; et iterum ea animalia, quae ibant et revertebantur, pertinent ad contemplativæ vitae mensuram, in qua dum quisque intenderit, sua reverberatus infirmitate reflectitur; atque, iterum renovata intentione, ad ea unde descenderat rursus erigitur. Quod fieri in activa vita non potest, de qua si quisque reflectat vel ad modicum, statim vitiorum excipitur luxu. 10. Oculus dexter scandalizans, quem evelli Dominus præcepit (Matth. v, 29), vita contemplativa est. Duo oculi in facie, activa vita et contemplativa in homine. Qui igitur per contemplationem docebit errorem, melius est si evellat contemplationis oculum, servans sibi unum vitae activae obtutum, ut sit utilius illi per simplicem actionem ire ad vitam, quam per contemplationis errorem mitti in gehennam. 11. Saepe mens ad summa ab imis erigitur, et saepe a summis ad infima pondere carnis reclinata reflectitur. 12. Multos Deus ex carnalibus sua gratia visitat, et ad contemplationis fastigium elevat. Multosque a contemplatione justo judicio deserit, et lapsos in terrenis operibus derelinquit.

3.16XVI. Dünyayı Küçümseyenler

1. Dünya âşıklarının değer verdiği şeylerden azizler düşmandan kaçar gibi kaçarlar; dünyanın başarılarından zevk aldıklarından çok, sıkıntılarına sevinirler.

2. Bu dünyanın her türlü rahatını sağladığı kişiler Tanrı'dan uzaktır. Tanrı'nın kullarına ise bu dünyanın her şeyi terstir ki bu tersliği hissederek semavî özleme daha ateşle uyansınlar.

3. Bu dünyaya değersiz görünen, Tanrı katında büyük lütufla parlar. Dünyanın nefret ettiği kişinin Tanrı tarafından sevilmesi gerçekten zorunludur.

4. Azizlerin bu dünyada yabancı ve misafir olduğunu okuruz. Petrus'un dağda çadır kurmayı düşündüğü için azarlanması bundandır: Azizlerin bu dünyada çadırı yoktur, çünkü vatanları ve evleri göktedir.

5. Azizler dünyayı küçümsemeyi ve zihnin hareketini yücelere geri çağırmayı isterler ki aktıkları yerde kendilerini yeniden toplasınlar, dağıldıkları yerden kendilerini çeksinler.

6. Mallardan, makamlardan ve hayatın okşayışlarından vazgeçen adiller, Tanrı için yaşamak üzere her türlü dünyevî mülke karşı kendilerini öldürürler. Bu dünyanın okşayışlarını bunun için ayak altına alırlar ki bu hayattaki ölümden o hayata daha güçlü kalksınlar. Bütün geçici şeyler yeşil otlar gibi kuruyup geçer. Tanrı'nın kulu da asla kurumayan ebedî şeyler için onları haklı olarak küçümser, çünkü onlarda kararlılık görmez.

7. Dünyadan vazgeçtikten sonra yüce vatana kutsal özlemlerle göz diken kişi, dünyevî gayretten adeta kanatlarla kaldırılarak yükselir; nereye düştüğünü iniltiyle görür, nereye vardığına büyük sevinçle bakar. Ama seyrin dinginliğinden dönüp bu dünyanın kaygılarına düşen, kendine gelirse hemen inler. Kaybettiği şeylerin ne kadar huzurlu, düştüğü şeylerin ne kadar karmaşık olduğunu çektiği zahmetin güçlüğünden anlar. Çünkü bu hayatta dünyevî arzularla yanmaktan daha zahmetli ne vardır? Bu dünyanın hiçbir şeyini istememekten daha güvenli ne vardır burada? Bu dünyayı sevenler onun çalkantılı kaygı ve sıkıntılarıyla sarsılır. Ondan nefret edip peşinden gitmeyenler ise iç dinginliğin huzurunun tadını çıkarırlar; ötekilerin beklediği gelecek barışın dinginliğine burada bir bakıma sahip olmaya başlarlar.

3.16

CAPUT XVI. De contemptoribus mundi. 1. Ea quae saeculi amatoribus chara sunt, sancti velut adversa refugiunt; plusque adversitatibus mundi gaudent, quam prosperitatibus delectantur. 2. Alienos esse a Deo quibus hoc saeculum ad omne commodum prosperatur. Servis autem Dei cuncta hujus mundi contraria sunt; ut dum ista adversa sentiunt, ad cœleste desiderium ardentius excitentur. 3. Magna apud Deum refulget gratia, qui huic mundo contemptibilis fuerit. Nam revera necesse est ut quem mundus odit, diligatur a Deo. 4. Sanctos viros in hoc saeculo legimus peregrinos esse, et hospites (Hebr. xi, 13); unde et reprehenditur Petrus quod tabernaculum in monte figere cogitavit (Matth. XVII, 4). quia sanctis in hoc mundo tabernaculum non est, quibus patria et domus in coelo est. 5. Sancti viri ideo contemnere cupiunt mundum, et motum mentis ad superna revocare, ut ibi se recolligant, unde defluxerint, et inde se subtrahant, ubi dispersi sunt. 6. Justi, qui rebus honoribusque, ac vitæ blandimentis renuntiant, proinde se ab omni terrena possessione mortificant, ut Deo vivant; ideoque sæculi hujus blanditias calcant, ut validiores ad vitam illam de hujus vitæ mortificatione consurgant. Cuncta quippe temporalia, quasi herbæ virentes, arescunt et transeunt; ideoque pro æternis rebus, quae nunquam arescunt, recte ista Dei servus contemnit, quia in eis stabilitatem non aspicit. 7. Qui post renuntiationem mundi ad supernam patriam sanctis desideriis inhiat, ab hac terrena intentione, quasi quibusdam pinnis, sublevatus erigitur, et in quo lapsus erat, per gemitum conspicit, et ubi pervenerit, cum gaudio magno intendit. Qui vero, a contemplationis requie reflexus, in curas hujus sæculi incidit, si ad memoriam sui revertatur, protinus ingemiscit; quantumque fuerint tranquilla quæ perdidit, et quam confusa sint in quibus cecidit, ex ipsa laboris sui difficultate cognoscit. Quid enim in hac vita laboriosius quam terrenis desideriis æstuare? Aut quid hic securius quam hujus saeculi nihil appetere? Qui enim hunc mundum diligunt, turbulentis ejus curis et sollicitudinibus conturbantur. Qui autem eum odiunt, nec sequuntur, internae quietis tranquillitate fruentes, futurae pacis requiem, quam illi exspectant, hic quodammodo habere jam inchoant.

3.17XVII. Dünya Arkadaşlığından Ayrılan Azizler

1. Azizler dünyadan kökten vazgeçip yalnız Tanrı için yaşamaktan zevk alacak biçimde bu dünyaya ölürler. Bu dünyanın ilişkilerinden ne kadar çekilirlerse, iç zihnin gözüyle Tanrı'nın varlığını ve melek topluluğunun kalabalığını o kadar seyrederler.

2. Kötülerin eğri işleri o kadar açıktır ki yüce vatanı özleyenler yalnız âdetlerinden değil, arkadaşlıklarından da kaçarlar. Kimileri onların suçlarına bulaşmamak için kötülerden bedence de ayrılmayı ister. Bazıları ise bedenle ayrılmasalar da ruhça gayelerinden uzaklaşırlar; yaşayışta bir arada olsalar da yürekte ve işte ayrıdırlar. Tanrı seçilmişlerin hayatını çoğu zaman tensel kişilerin ortasında korusa da, dünya hazları arasında olup kusurlardan lekesiz kalan pek azdır. Kişi bunlara hemen dolanmasa bile sonunda çekilir. Tehlikeye yakın olan uzun süre dayanamaz.

3. Tökezlenecek taşı olmayan yol, arzu ve korku engelinden kurtulmuş keşişin hayatıdır. Kişi dünya arkadaşlığından çekilince arzu onu ne rıza gösterirken bağlar ne acısını duyarken işkence eder.

4. Dünyadan bedence uzak olmak iyidir, ama iradece uzak olmak çok daha iyidir. İkisi birlikte ise yetkinliktir. Hem bedenle hem yürekle bu dünyadan ayrı olan kişi yetkindir.

5. Eyüp'ün dediği gibi yaban eşeği şehri küçümser, keşişler de dünya vatandaşlarının ortak hayatını. Hayatımızın sıkıntılarını ister, başarılarını küçümserler; bu hayat onlarca hor görülünce gelecek hayat bulunsun diye.

3.17

CAPUT XVII. De sanctis qui se a consortio sæculi separant. 1. Sancti viri funditus saeculo renuntiantes, ita huic mundo moriuntur, ut soli Deo vivere delectentur; quantoque ab hujus sæculi conversatione se subtrahunt, tanto internæ mentis acie præsentiam Dei, et angelicæ societatis frequentiam contemplantur. 2. Malorum tam prava sunt opera manifesta, ut hi qui supernam patriam desiderant, non solum mores eorum, sed et consortia fugiant. Quidam etiam corporaliter separari desiderant ab iniquis, ut eorum non involvantur delictis. Nonnulli, etsi non corporali discessu, spirituali tamen ab eorum intentione recedunt; qui etsi communes sunt conversatione, discreti tamen sint corde vel opere. Et licet sæpe in medio carnalium vitam Deus protegat electorum, tamen satis rarum est ut quis inter sæculi voluptates positus a vitiis maneat illibatus, in quibus etsi non cito implicetur, aliquando tamen attrahitur. Neque enim diuturnus esse poterit, qui periculo proximus fuerit. 3. Via sine offendiculo, vita monachi sine cupiditatis et timoris impedimento. Dum enim quisque a consortio mundi abstrahitur, nec cupiditas eum obligat consentientem, nec cruciat sentientem. 4. Bonum est corporaliter remotum esse a mundo, sed multo est melius voluntate; utrumque vero perfectum; ille ergo perfectus est, qui huic saeculo et corpore et corde discretus est. 5. Onager, ut ait Job, contemnit civitatem, et monachi communem sæcularium civium conversationem. Hi adversa vitæ nostræ appetunt, prospera contemnunt, ut, dum ab eis hæc vita despicitur, futura inveniatur.

3.18XVIII. Keşişlerin Daha Yüksek Buyrukları

1. Dünyada ortak hayatı yaşayan müminlere verilen buyruklar başka, bu dünyadan vazgeçenlere verilenler başkadır. Onlara bütün işlerini iyi yönetmeleri söylenir, bunlara bütün sahip olduklarını iyi bırakmaları. Onlar genel buyruklarla bağlıdır, bunlar genel buyrukları daha yetkin yaşayarak aşarlar.

2. Yetkinlik için, bütün sahip olduklarını inkâr ettikten sonra kişinin kendini de inkâr etmesi gerekir. Kendini inkâr etmek, kendi hazlarından vazgeçmekten başka nedir? Kibirli olan alçakgönüllü olsun, öfkeli olan yumuşak olmaya çalışsın. Kişi sahip olduğu her şeyden vazgeçip huylarından vazgeçmezse Mesih'in öğrencisi değildir. Mallarından vazgeçen sahip olduklarını inkâr eder; eğri huylarından vazgeçen ise kendini inkâr eder. Bunun için Rab der ki: "Ardımdan gelmek isteyen kendini inkâr etsin."

3.18

CAPUT XVIII. De præceptis altioribus monachorum. 1. Alia sunt praecepta quae dantur fidelibus communem vitam in saeculo agentibus atque alia saeculo huic renuntiantibus. Illis enim dicitur ut sua omnia bene gerant, istis ut sua omnia bene derelinquant. Illi praeceptis generalibus astringuntur, isti præcepta generalia perfectius vivendo transcendunt. 2. Ad perfectum non sufficit, nisi ut, abnegatis omnibus suis, etiam seipsum quisque abneget; sed quid est seipsum abnegare, nisi voluptatibus propriis renuntiare? Ut qui superbus erat sit humilis; qui iracundus esse studeat mansuetus. Nam si ita quisque renuntiet quae possidet omnibus, et suis non renuntiet moribus, non est Christi discipulus. Qui enim renuntiat rebus suis, sua abnegat; qui vere renuntiat moribus pravis, semetipsum scilicet abnegat. Unde et Dominus: Qui vult, inquit, post me venire, abneget semetipsum (Matth. XVI, 24).

3.19XIX. Keşişin Alçakgönüllülüğü ve İşi

1. Keşişin en yüksek fazileti alçakgönüllülük, en büyük kusuru kibirdir. Kişi ancak fazilet işlerinin en büyüklerini yapmış olsa bile kendini en küçük saydığında kendini keşiş sayabilir.

2. Dünyayı terk edip buyrukların faziletlerini yürek alçakgönüllülüğü olmadan izleyenler yüksekten düşer gibi daha sert yıkılırlar; çünkü faziletlerin kibriyle, kusurlarla kayabileceklerinden daha kötü düşerler.

3. Tanrı'nın hiçbir kulu kendi liyakatleriyle şişmemelidir, çünkü kendisinden aşağıda olanlardan bazılarının kendisinden üstün olabileceğini görür. Her aziz de kendisini bir başkasının kutsallığının önüne geçirmemesi gerektiğini bilsin. Tanrı kulunun vicdanı hep alçakgönüllü ve hüzünlü olmalıdır: Alçakgönüllülükle kibirlenmesin, faydalı bir kederle de yüreğini şımarıklığa bırakıp gevşetmesin.

4. Tanrı'nın kulu iyi bir iş yaparken, yaptıklarının iyilik karşılığını getirip getirmeyeceğini bilmez; semavî yargıcın incelemesinde belki suçlu tartılacak, Tanrı'ya ait şeylerde ihmalle ya da kibirle bir şey yapmış bulunacaktır. Bu yüzden hüzünlenir ve kederlenir, durmaksızın tedirgin olur, şöyle yazıldığını elbette hatırlar: "Tanrı'nın işini ihmalle yapana lanet olsun." Çünkü iyi olanı uyuşukluk içinde yaparsak gerçekten hüküm giyeriz.

5. Tanrı'nın kulu ara vermeden okumalı, dua etmeli ve çalışmalıdır ki boşluğa bırakılmış zihni zina ruhu ele geçirmesin. Haz çalışmaya yenilir, ama boş ruhu çabucak işgal eder. Süleyman'a bak: Boşlukla çok sayıda zinaya dolaştı, zina kusuruyla putperestliğe kadar düştü.

3.19

CAPUT XIX. De humilitate monachi, vel opere. 1. Summa virtus monachi humilitas, summum vitium ejus superbia est. Tunc autem se quisque monachum judicet, quando se minimum existimaverit, etiam cum majora virtutum opera gesserit. 2. Qui mundum deserunt, et tamen virtutes præceptorum sine cordis humilitate sequuntur, isti quasi de excelso gravius corruunt, quia deterius per virtutum elationem dejiciuntur, quam per vitia prolabi potuerunt, 3. Omnis Dei servus de suis meritis non debet attolli, dum posse videat ex inferioribus sibi prælatiores alios fieri. Noverit autem omnis sanctus se alterius non præponere sanctitati. Semper Dei servi conscientia humilis esse debet et tristis, scilicet, ut per humilitatem non superbiat, ut per utilem mœrorem cor ad lasciviam non dissolvat. 4. Dei servus dum bonum aliquod opus. agit, utrum ei ad boni remunerationem pertineant quae facit, incertus est, ne forte discussione cœlestis judicis reus pensetur, et in his quae Dei sunt negligenter aut superbe aliquid operatus esse inveniatur. Ideoque pro hoc ipso tristis moerensque efficitur, atque indesinenter turbatur, reminiscens procul dubio scriptum esse: Maledictus qui facit opus Dei negligenter (Jerem. XLVIII, 10). Nam veraciter condemnamur, si per torporem ea quae bona sunt agimus. 5. Dei servum sine intermissione legere, orare et operari oportet, ne forte mentem otio deditam spiritus fornicationis subripiat. Cedit enim labori voluptas, animum autem vacantem cito præoccupat. Contuere Salomonem per otium multis fornicationibus involutum, et per fornicationis vitium usque in idololatriam lapsum.

3.20XX. Keşişlerin Gevşekliği

1. Keşişlik mesleğini sıkı bir gayretle izlemeyenler, yüce sevginin amacını ne kadar gevşek isterlerse dünya sevgisine o kadar kolay geri dönerler. Yetkin olmayan meslek bu hayatın arzularını geri ister; keşiş bu arzulara henüz işle bağlanmasa da düşüncesinin sevgisiyle bağlanmıştır bile. Bu hayatın hâlâ tatlı geldiği ruh Tanrı'dan uzaktır. Yücelerden neyi isteyeceğini, aşağılardan neden kaçacağını bilmez. Yazıldığı gibi: "Bilgisini artıran acısını da artırır."

2. Kişi isteyeceği yüce şeyleri ne kadar bilebilirse, bağlandığı aşağı şeyler için o kadar keskin acı çekmelidir. Bu yüzden havari Yakup da der ki: "Sefil olun, yas tutun, ağlayın; gülüşünüz yasa, sevinciniz kedere dönsün." Rab de der ki: "Ne mutlu yas tutanlara, çünkü teselli edilecekler." Ve yine: "Vay size gülenler, çünkü ağlayacaksınız."

3. Kutsal dönüşü, bir gün başkalarının başına geçmek için öne süren, Mesih'in öğrencisi değil eğriliğin izleyicisidir; çünkü Mesih'in haçının zahmetini Tanrı için değil dünya makamı için taşımaya çalışır.

3.20

CAPUT XX. De tepore monachorum. 1. Qui non rigida intentione monachi professionem sectantur, quanto superni amoris propositum dissolute appetunt, tanto proclivius ad mundi amorem denuo reducuntur. Nam professio non perfecta præsentis vitæ repetit desideria; in quibus etsi nondum se monachus alliget opere, iam tamen alligat cogitationis amore. Longe quippe a Deo est animus, cui haec adhuc vita dulcis est. Iste enim quid de supernis appetat, quid de infimis fugiat, nescit. Nam sicut scriptum est: Qui apponit scientiam, apponit et dolorem. (Eccle. I, 18). 2. Quantum enim quisque potuerit superna scire, quæ appetat, tanto de infimis acrius quibus inhaeret dolere debet. Propter hoc enim et Jacobus apostolus dicit: Miseri estote, lugete, et plorate, risus vester in luctum convertatur, et gaudium in mœrorem (Jac. IV, 9). Hinc etiam Dominus: Beati, inquit, qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur (Matth. v, 5). Et rursus: Væ vobis qui ridetis, quoniam flebitis (Luc. VI, 25). 3. Qui ad hoc conversionem sanctitatis praetendit, ut aliis quandoque praeesse desideret, iste non discipulus Christi, sed pravitatis sectator existit, quia non pro Deo, sed pro sæculi honore portare studet crucis Christi laborem.

3.21XXI. Dünya Kaygılarıyla Uğraşan Keşişler

1. Tanrı korkusuyla dünyadan vazgeçip yine de aile işlerinin kaygılarına dolaşanlar, bu işlere ne kadar gayret verirlerse kendilerini ilahî sevgiden o kadar ayırırlar. Aynı anda hem dünya kaygılarına boyun eğmeye hem ilahî işlerle uğraşmaya çalışanlar ikisini birden kucaklayamazlar. Çünkü insan yüreğinde iki kaygı bir arada duramaz; iki efendiye hizmet edenin ikisini de hoşnut etmesi güçtür.

2. Dünya kaygılarının yersiz kalabalığı önce yüreğin gizli köşelerinden kovulmadıkça, içeride yatan ruh asla dirilmez. Sayısız dünya düşüncesine dağıldıkça kendini düşünmek üzere hiçbir şekilde toplanamaz.

3. Tanrı'ya vakit ayırmak isteyip dünyadan vazgeçen, kendi kaygılarını da küçümseyen, ama akrabalarının çıkarlarıyla uğraşarak Tanrı sevgisinden ayrılanların gevşekliği kınanır.

4. Ruhanî kişi akrabalarına öyle faydalı olmalıdır ki onlara tenden gelen bir iyilik yaparken kendisi ruhanî amacından hiç sapmasın. Çünkü keşişlerin çoğu ana baba sevgisiyle yalnız dünyevî kaygılara değil, mahkeme kavgalarına da dolaşırlar; yakınlarının geçici iyiliği için kendi ruhlarını kaybederler.

5. Bazen yakına verilmeyenin yabancıya verilmesi düzenli bir ayırt etmedir. Böylece bilirsin ki men edilen, saygı vazifesi değil, tensel duygudur. Yakınlara verilen tensel olarak verilir, yabancılara harcanan saygıyla harcanır.

6. Kendi ruhumuzdan nefret etmememiz, ama onun tensel duygularından nefret etmemiz gerektiği gibi, ana babamızdan da nefret etmemeliyiz. Nefret etmemiz gereken, bizi doğru yoldan alıkoyan engelleridir. Çünkü Rab ana babamızdan ancak kendi ruhlarımızdan nefret etmemizi buyurduğu anlamda nefret etmemizi buyurur.

7. Tanrı'nın sandığını taşıyan Filistlilerin inekleri, dünyadan vazgeçen azizlerin figürüdür. Onlar yavru sevgisiyle doğru yoldan hiç sapmadıkları gibi, dünyadan vazgeçen kişi de akrabalık bahanesiyle iyi amacından alıkonulmamalıdır.

3.21

CAPUT XXI. De monachis, qui curis sæculi occupantur. 1. Hi qui pro Dei timore sæculo renuntiant, et tamen curis rerum familiarium implicantur, quanto se rerum studiis occupant, tanto a charitate divina seipsos separant. Qui simul et terrenis parere curis et divinis exerceri student, utrumque complecti simul non valent. Nam duas curas pariter inesse pectori humano non posse; et duobus servientem dominis, utrique placere difficile est. 2. Nisi prius a secretioribus cordis expellatur importuna saecularium multitudo curarum, anima, quæ intrinsecus jacet, nequaquam resurget. Nam dum se per innumeras sæculi cogitationes spargit, ad considerationem sui se nullatenus colligit. 3. Arguitur eorum tepor qui, Deo vacare volentes, et mundo renuntiant, et curas proprias aspernantur; sed dum propinquorum utilitates procurant, a Dei amore se separant. 4. Vir spiritualis ita prodesse debet suae propinquitati, ut dum illis gratiam carnis præstare studet, ipse a spirituali proposito nequaquam declinet. Multi enim monachorum amore parentum non solum terrenis curis, sed etiam forensibus jurgiis involvuntur, et pro suorum temporali salute animas suas perdunt. 5. Interdum ordinata discretio est, dum negatur proximo quod praestatur extraneo, ut noveris, non prohiberi pietatis officium, sed negari carnalitatis affectum. Proximis enim carnaliter praestatur, quod extraneis pie impenditur. 6. Sicut nostra nobis non odienda est anima, sed ejus carnales affectus odio debemus habere, ita nec parentes odio a nobis habendi sunt, sed eorum impedimenta, quae nos ab itinere recto præpediunt, dum tamen Dominus ita praecipiat nobis parentes odire, sicut et animas nostras. 7. Figuram sanctorum virorum renuntiantium saeculo vaccas designasse Allophylorum, arcam Dei gestantes. Nam sicut illae pignerum affectibus a recto itinere minime digressae sunt, ita et vir mundo renuntians, parentelae obtentu non debet a bono praepediri proposito.

3.22XXII. Dünya Sevgisiyle Tanrı'dan Alıkonulanlar

1. Çokları Tanrı'nın lütfuna koşmak ister, ama dünyanın zevklerinden yoksun kalmaktan korkar. Mesih sevgisi onları çağırır, dünya arzusu geri çeker. Boşluğun cazibesine kapıldıkları için adaklarını unuturlar.

2. Ey bu dünyanın fırtınalarına tutulmuş zihin, kim olursan ol, haç ağacına çık ki denizden, yani bu dünyanın fırtınasından kurtulasın. Mesih çekip çıkarmadıkça hiç kimse seni insan ölümünün çukurundan kurtaramaz.

3. Dünyadan vazgeçmeye karar veren kişi adağını değiştirirse çiğneme suçuyla bağlanır. Meslekle söz verdiklerini işle yerine getirmeyi küçümseyenler, ilahî yargının incelemesinde şiddetle kınanacaktır.

4. Dünya hazlarından Tanrı'ya dönmeye çalışan, ama dünya arzularının alıkoyduğu kişi, uyuklarken kalkmaya çalışıp uykunun ağırlığıyla bastırılan adama şaşılacak biçimde benzetilir. Biri iyiliğe dönmeyi bilir, ama hazların yükü izin vermez. Öteki uyanık kalmayı tercih eder, ama uykunun uyuşukluğu onu tutar.

5. İyilikten kötüye düşenler soğuk kömürlerden de kara olurlar; çünkü zihin uyuşukluğuyla Tanrı sevgisinin ateşinden sönmüşler, dünya isteğiyle yüce aydınlanmanın ışığından yoksun kalıp günahların karalığıyla kararmışlardır.

6. Kimileri iyi iş yapma niyetini yoksulluk korkusuyla söndürürler, zayıf zihinleri özledikleri şeyi yapmaya izin vermez. Dünyada muhtaç kalmaktan korkarken kendilerini yüce şandan koparırlar.

7. Şeytan, az ve mütevazı şeyle yetinmeyi adayanlara, daha çok kazanma konusunda türlü öğütlerle tuzak kurar. Zihinlerine çocuklarının gelecekteki yoksulluğunu sokar; kendilerine ve yoksullara yetecek kadar çok mala sahip olmalarını telkin eder ki bu okşayışlarla kendini adama niyetini yıksın, aldatılmış zihni dünyevî kazançlara geri götürsün.

8. Şeytan dünyadan vazgeçenlere, kendisini yeniden onun sevgisine sersinler diye birçok delille tuzak kurar. Vazgeçtikten sonra dünya sevgisine geri götürdüklerini dünya arzularında daha ağır vurur. En çok da boş övünçle keşişi kendine bağlar: Dünya sevgisiyle tutamadığı kişiyi alçakgönüllülüğün doruğundan indirir, kibrin kabarıklığıyla kendine tabi kılar.

9. Tanrı'nın kulu aldatıcı şeytanın tuzaklarını hep önceden görmeli, iyi işlerde yüreğin tedbirini daha çok göstermelidir ki boş şanla kendini kaybedip mahvolmasın, doğru davranarak elde ettiği bütün iyilikleri yitirmesin.

3.22

CAPUT XXII. De his qui a Deo mundi amore præpediuntur. 1. Multi cupiunt convolare ad gratiam Dei, sed timent carere oblectamentis mundi. Provocat quidem eos amor Christi, sed revocat cupiditas saeculi. Qui proinde obliviscuntur voti, quia capiuntur illecebris vanitatis. 2. Quaecunque mens procellis mundi hujus involveris, lignum conscende crucis, ut a mari, id est, tempestate hujus saeculi libereris. Nam nullus te a lacu mortis humanae salvabit, nisi Christus eruerit. 3. Qui saeculo renuntiare disposuit, transgressionis reatu astringitur, si votum mutaverit. Atrociter enim in discussione divini judicii arguendi sunt, qui, quod professione spoponderant, implere opere contempserunt. 4. Mirabiliter comparatur similitudo a voluptatibus mundi conanti redire ad Deum, retinentibus eum cupiditatibus sæculi, ei qui dormitans exsurgere conatur, et sopore somni deprimitur. Ille enim ad bonum novit redire, et voluptatum fascibus non sinitur. Iste melius eligit vigilare, sed soporis torpore tenetur. 5. A bono in deterius lapsos supra carbones frigidos fieri nigriores, quia per torporem mentis ab igne charitatis Dei exstincti sunt, et, per mundi appetitum a luce supernæ illuminationis privati, nigredine peccatorum fuscantur. 6. Quidam intentionem bonae operationis metu exstinguunt inopiae, nec permittuntur infirma mente desiderata perficere; et cum indigere in mundo metuunt, a gloria superna semetipsos abscindunt. 7. Multis consiliorum argumentis insidiatur eis diabolus in acquirendo plurima qui paucis et modicis voverant esse contenti. Opponit igitur in eorum mentes futuram egestatem filiorum, 310 persuadet habere plura, unde sibi egenisque sufficiat, quatenus his blandimentis intentionem bonae devotionis subvertat, atque in terrenis lucris deceptam mentem reducat. 8. Multis argumentis insidiatur diabolus eis qui renuntiant sæculo, ut ejus se iterum amori substernant. Gravius autem illos in concupiscentiis saeculi ferit, quos post renuntiationem ad mundi amorem reduxerit. Et maxime per cenodoxiam subjicit sibi diabolus monachum, ut quem per saeculi amorem retinere non potuit, ab humilitatis culmine subtrahat, et per superbiæ tumorem sibi subditum faciat. 9. Dei servus semper fallentis diaboli prævidere debet insidias, et magis in bonis operibus cordis debet adhibere cautelam, ne per vanam gloriam perdat semetipsum, ac pereat, cunctaque bona amittat quae recte agendo obtinuerat.

3.23XXIII. Böbürlenme

1. Hem işlerde hem sözlerde böbürlenmeden sakınmalıdır. Kişinin kendini Tanrı'dan çok beğenip insanlardan övgü toplaması ise ağlanacak bir yıkımdır.

2. Ün istemek ve dünyevî övgü kazanmaya gayret etmek boş ve yanılgı dolu bir ruhun işidir. Ey insan, kendine bak, sende günahtan başka olanı kendine mal etme. Yaptığı iyilikleri kendine değil Tanrı'ya veren sağa sapmaz; ilahî bağışlamadan günah işleme izni çıkarmayan sola dönmez. Peygamber'in şu sözü budur: "Yol budur, bu yolda yürüyün; ne sağa ne sola sapın."

3. Tabiatın övgülerden zevk almak istediği doğrudur; ama bu ancak kişi kendinde değil Tanrı'da övülürse doğrudur. Yazıldığı gibi: "Ruhum Rab'de övünecek."

4. Çoğu zaman boş şanı küçümserken başka bir kibre düşülür: Kişi insanların övgüsünü küçümsediği için kendinde övünür.

5. Bazılarına iyi iş yapmak verilmiştir, ama iyi işin meyvesini alamazlar; çünkü insanî böbürlenme gayretiyle onu kendi elleriyle yitirirler.

6. Boş şanın iltifatlarını sevenler kendi çirkinliklerine hep baksınlar, insanlara gösteriş için yaptıkları iyi işi kaybettiklerine yansınlar.

7. Boş şan âşığı, övülmesini sağlayacak şeyleri yapmaktan hiç geri durmaz; eğri istek de boşluğun gücünü ona durmadan artırır.

8. İyi işin başlangıcı insanların bilgisine erkenden ulaşmamalıdır; yoksa iyiliğin başlangıcı insan gözlerine açılınca kutsallığın başlangıcı yetkinliğin gücünden boşa çıkar. Çiçekli ekinler olgunluk zamanından önce çabucak telef olur, filizleri işe yaramaz.

9. Azizlerin faziletleri, gösteriş isteğiyle murdar cinlerin egemenliğine girer. Kral Hizkiya zenginliğini böbürlenerek Kildanilere göstermiş, bu yüzden Peygamber'den zenginliğin telef olacağını duymuştu. Bu olay şunu gösterir: Tanrı'nın kulu boş şan gayretiyle faziletlerini ortaya koyarsa onları kaybeder ve hemen cinleri kendi işlerinin efendisi kılar; tıpkı Hizkiya'nın gösterişle Kildanileri kendi mallarının efendisi kıldığı gibi.

10. En iyi ayırt etme şudur: İşlerimiz Tanrı'nın şanını artırmak için bilinir olsun, insanî kibirden kaçınmak için gizli kalsın. Yaptığı iyiliği ancak yetkin bir alçakgönüllülükle sağlamlaşmış, artık kibre hiç dokunulmayan kişi açıklamalıdır. Hâlâ övülme sevgisinin kendisini dürttüğünü anlayan, iyi işlerini gizlice yapsın ki yaptığını kaybetmesin.

11. Azizler bazen değişkenliklerini kökten düzeltmek isterken, işlerinin adaletini bildikleri için kibirle şişmeye dokunulurlar. Ama bu sinsi kötülükten alçakgönüllülüğün pişmanlığıyla arınırlar.

12. Azizler bazen kendilerini dinleyen kimi kişileri eğitirler, ama bunda kendilerini derin bir düşünceyle korurlar; başkalarını dünyevî gayeden kaldırırken kendileri dünya övgüsü isteğine batmasınlar diye.

13. Kimileri faziletlerinden ötürü tedbirsizce böbürlenerek kusurlara geri kayarlar. Kimileri ise kusurların dürtüsüne sık sık ağladıkları için, alçakgönüllülük sayesinde bu zayıflıklarından daha güçlü iyileşirler.

14. Kibirliler için Tanrı tarafından terk edilmek çoğu zaman faydalıdır. Zayıflıklarını bilip alçakgönüllülüğe dönerler, düşüşten sonra alçakgönüllü olurlar.

15. Bazıları kibrin yanlış kanaatiyle kendilerini yetkin sanırlar; oysa öyle değildirler ve bu, denenmeler baş gösterince anlaşılır.

16. Kişi kendini hakikatten ne kadar uzak sayarsa ona o kadar yakın olur. Bu, insanı Tanrı'ya bağlayan alçakgönüllülüğün eseridir. Böbürlenme ise Tanrı'nın görülebileceği gözleri kapatır.

17. Güneş ışınına bakıldığında gözün keskinliği körelir; ölçüsüzce daha yüksek şeyleri araştıran da hakikate yönelişinde öyle körelir.

18. Kartal yükseklerden yiyeceğe nasıl süzülürse, insan da iyi yaşayışın yüksekliğinden tensel istekle aşağılara öyle batar.

3.23

CAPUT XXIII. De jactantia. 1. Tam in factis quam in dictis cavendam esse jactantiam; flendam tamen ruinam, qua sibi quemquam magis quam Deo placere, et laudem ab hominibus comparare. 2. Vanus, et erroris est animus plenus, famam appetere et ad capiendam terrenam laudem studium dare. Circumspice temetipsum, homo, nihilque tibi arroges, quæ in te sunt præter peccatum. Non declinat ad dexteram, qui non sibi, sed Deo tribuit bona quae agit; neque ad sinistram se vertit, qui de divina indulgentia peccandi licentiam non praesumit. Hoc est, quod Propheta ait: Hæc via, ambulate in ea, neque ad dexteram, neque ad sinistram declinantes (Deut. XVII, 11). 3. Verum est quod natura expetit delectari in laudibus; sed tunc recte, si in Deo, non in se quisque laudetur, sicut scriptum est: In Domino laudabitur anima mea (Psal. XXXIII, 3). 4. Saepe vanam gloriam contemnendo, in aliud genus elationis inciditur, dum in se quis gloriatur, pro eo quod contemnat ab hominibus laudem. 5. Quibusdam concessum est tantumdem bene agere, et fructum boni operis non habere, quod ipsi sibi auferunt per studium humanæ jactantiæ. 6. Semper suam aspiciant foeditatem, qui vanæ gloriae favores diligunt, et perdidisse bonum opus doleant, quod pro humana ostentatione fecerunt. 7. Amator vanae gloriae, unde possit semper laudari, agere non quiescit, et subinde illi vires vanitatis pravus appetitus auget. 8. Boni operis inchoatio non debet citius palam ad hominum cognitionem venire, ne dum boni inchoatio humanis oculis reseratur, a virtute perfectionis inanescat coeptio sanctitatis. Ante maturitatis enim tempus messes florentes cito pereunt, germinaque eorum inutilia fiunt. 9. Virtutes sanctorum per ostentationis appetitum dominio dæmonum immundorum subjiciuntur, sicut Ezechias rex, qui divitias suas Chaldæis per jactantiam prodidit, et propterea perituras per prophetam audivit, ut significaret Dei servum virtutes suas, dum vanæ gloriae studio prodiderit, perdere, et statim dæmones suorum operum dominos facere, sicut ille per ostentationem Chaldaeos rerum suarum dominos fecit. 10. Optima est illa discretio, ut et nota sint opera nostra ad Dei augendam gloriam, et occulta pro elatione vitanda humana. Ille autem debet publicare bonum, quod agit, qui, perfecta humilitate fundatus, nulla jam elatione contingitur. Nam qui se intelligit adhuc amore laudis pulsari, facta bona in occulto agat, ne forte quod egerit perdat. 11. Interdum viri sancti, dum cupiunt funditus suam mutabilitatem corrigere, aliquando tumore tanguntur elationis suae conscii actionis justitiæ, sed ab hujus subreptionis malo humilitatis compunctione purgantur. 12. Viri sancti nonnunquam quosdam de se audientes instruunt, et tamen in his alta se consideratione custodiunt, ne dum alios a terrena intentione erigunt, ipsi in terrenae laudis appetitu demergantur. 13. Quidam per incautam virtutum jactantiam relabuntur ad vitia; et quidam, dum vitiorum impulsum frequenter plangunt, de ipsa infirmitate per humilitatem validius convalescunt. 14. Plerumque utile est arrogantibus deseri a Deo, quatenus suae infirmitatis conscii ad humilitatem redeant, et humiles post casum existant. 15. Nonnulli falsa opinione arrogantiæ se esse perfectos existimant, dum non sint qui obortis tentationibus innotescunt. 16. Tanto quisque fit veritati vicinior, quanto se esse longius ab ea fuerit arbitratus. Hoc enim humilitatis est, quæ Deo hominem jungit. Caeterum jactantia oculos, quibus Deus videri poterat, claudit. 17. Sicut solis radius dum conspicitur, acies oculorum hebetatur, sic et qui immoderate altiora scrutatur, ab intentione veri obtunditur. 18. Sicut aquila ex alto ad escas collabitur, sic homo de alto bonæ conversationis per carnalem appetitum ad inferiora demergitur.

3.24XXIV. Riyakârlık

1. Riyakârda azizlerin sözleri vardır, hayatları yoktur. Öğretinin sözüyle doğurduklarını örnekleriyle beslemez, terk eder; çünkü sözle kurduğunu hayatıyla ve huylarıyla yıkar.

2. Riyakârlara "gösterişçiler" denir: Adil olmak istemez, yalnız öyle görünmek isterler. Kötülük yapar, iyiliği dile getirirler. Gösterişte iyi görünür, eylemde kötü olurlar.

3. Bütün kusurlar saf insanlar tarafından işlenebilir; ama gösteriş ve riyakârlık ancak kurnazca kötülük yapanlar tarafından işlenir, kusurları fazilet görünümü altında gizleyebilen ve gerçek olmayan bir kutsallığı öne sürenler tarafından.

4. Azizler yalnız ölçülerinin üstünde şan istemekten tamamen uzak durmakla kalmaz, hak ettikleri şey gibi görünmekten bile kaçarlar. Riyakârlar ise insanların gözü önünde kötülüklerinin gizlerini örter, saygı görmek için kendilerine bir suçsuzluk kutsallığı giydirirler. İlahî ses onlara şöyle der: "Vay size riyakârlar! Kireçle sıvanmış mezarlara benzediniz; dışarıdan insanlara güzel görünür, içleri ölü kemikleriyle doludur. Siz de dışarıdan insanlara adil görünürsünüz, içiniz ise açgözlülük ve haksızlıkla doludur."

5. Riyakârlar iki yönden hüküm giyer: gizli haksızlıkları için ve açık gösterişleri için. Biri için hüküm giyerler, çünkü haksızdırlar; öteki için, çünkü olmadıkları şeyi gösterirler.

6. Riyakârlar her zaman gizli kalmaz. Bazıları başlangıçta anlaşılmasa da, hayatları bitmeden önce ne kadar sahte yaşadıkları ortaya çıkar. Çünkü içten olan her şey kalıcıdır; taklit olanlar uzun süremez.

7. Hâlâ biraz dünyevî düşünenlerin kurtuluşundan ümit kesilmemelidir, çünkü gizlide aklanacakları işler yapabilirler. Bunlar riyakârlardan iyidir, çünkü açıkta kötü, gizlide iyidirler. Riyakârlar ise gizlide kötüdür ve kendilerini açıkta iyi gösterirler.

8. Adil kişinin riyakârı azarlaması yasaktır ki azarlanan daha kötüleşmesin. Süleyman der ki: "Alaycıyı azarlama, senden nefret etmesin."

3.24

CAPUT XXIV. De hypocrisi. 1. Hypocrita verba sanctorum habet, vitam non habet: et quos per sermonem doctrinae genuerit, non fovet exemplis, sed deserit, quia quos verbo ædificat, vita et moribus destruit. 2. Hypocritæ simulatores dicuntur, qui justi non esse quærunt, 313 sed tantum videri cupiunt. Hi mala agunt et bona profitentur. Per ostentationem quippe boni apparent, per actionem vero mali existunt. 3. Omnia possunt a simplicibus vitia perpetrari, simulatio vero et hypocrisis non committitur nisi a male astutis per calliditatem, valentibus vitia sub specie virtutum celare, et non veram sanctitatem objicere. 4. Sancti non solum gloriam supra modum suum omnino non appetunt, sed etiam hoc ipsum videri refugiunt quod esse meruerunt. Hypocritae autem, malitiæ suæ occulta tegentes ante oculos hominum, quadam innocentiae sanctitate se vestiunt. ut venerentur. Quibus divina voce dicitur: « Væ vobis, hypocritæ, quia similes facti estis sepulcris dealbatis, quæ foris quidem apparent hominibus speciosa, intus vero plena sunt ossibus mortuorum. Ita et vos foris quidem apparetis hominibus justi, intus vero pleni estis avaritia et iniquitate » (Matth. XXIII, 27; Luc. xi, 44). 5. Dupliciter damnantur hypocritae, sive pro occulta iniquitate, sive pro aperta simulatione. Ex illo enim condemnantur, quia iniqui sunt; ex isto, quia ostendunt quod non sunt. 6. Non semper latent hypocritæ; nam etsi in principio sui quidam non pateant, prius tamen quam vita eorum finiatur quam simulate vixerint deteguntur. Omne enim sincerum permanet: nam quae simulata sunt diuturna esse non possunt. 7. Non eorum desperanda est salus, qui adhuc aliquid terrenum sapiunt, dum possint et in occultis agere unde justificentur. Hi enim meliores sunt hypocritis, eo quod mali sint in aperto, et in occulto boni. Hypocritæ vero in occulto mali sunt, et bonos se palam ostendunt. 8. Hypocritam justus arguere prohibetur, ne deterior castigatus existat, dicente Salomone: Noli arguere derisorem, ne oderit te (Proverb. IX, 8).

3.25XXV. Haset

1. Başkasının iyiliğine duyulan kıskançlık sahibini cezalandırır. İyinin ilerlediği yerde hasetçi eriyip gider.

2. Kötü yaşayan insanlar iyilerin düşmesine sevindikleri gibi, iyi işlerinden ve iyilikte sebatlarından da utanç duyarlar.

3. Hasetçi şeytanın bir uzvudur; şeytanın hasediyle ölüm dünyaya girmiştir. Kibirli de şeytanın uzvudur; onun için yazılmıştır: "Her yüce şeye bakar ve bütün kibir oğullarının kralıdır."

4. Haset kötülüğünün zıddı olmayan hiçbir fazilet yoktur. Hasetten yalnız sefalet kurtulur, çünkü kimse sefile haset etmez; gerçekten ona kıskançlık değil, yalnız acıma duyulur.

5. Çokları iyileri taklit etmek istemez, iyilerin ilerlemesine de haset kıskançlığıyla erir. Böylece kötülüklerinden düzelmek şöyle dursun, hasetle daha da kötüleşir, iyileri ellerinden geldiğince doğru gayretten saptırmaya çalışırlar.

6. İyiler kötülerin ilerlediğini gördüklerinde sarsılmasınlar; sonlarının ne olacağını iyice düşünsünler.

7. Her hasetçi başkalarının faziletlerine, Şeytan'ın mübarek Eyüp'e sağladığını sağlar. Şeytan başarılarını çekemeyip sıkıntılar uyandırmıştı; ama onun alaşağı edilebileceğine inanırken liyakatleri arttı, sabrının daha inandırıcı kanıtları da buradan parladı.

8. Hasetçiler iyilerin hayatını lekelemek için kötü şöhretin girişini ararlar; tıpkı Lut'un evine zarar vermek için girmek isteyen Sodomluların kapı araması gibi. Onlar yanılgının körlüğüyle vuruldukları için duvarları görüyor, kapıyı bulamıyorlardı. Hasetçiler de haset ederken faziletleri duvar gibi görmezden gelir, kusurları araştırırlar ki bunlarla vicdanlarını yaksınlar.

3.25

CAPUT XXV. De invidia. 1. Livor alieni boni suum punit auctorem. Nam unde bonus proficit, inde invidus contabescit. 2. Homines prave viventes, sicut de bonorum lapsibus gratulantur, ita de eorum recte factis, bonique perseverantia confunduntur (Sap. II). 3. Invidus membrum est diaboli, cujus invidia mors introivit in orbem terrarum, sicut et superbus membrum est diaboli, de quo scriptum est: Omne sublime videt, et ipse est rex super omnes filios superbiæ (Job XLI, 25). 4. Nulla est virtus quæ non habeat contrarium invidiæ malum; sola miseria caret invidia, quia nemo invidet misero, cui re vera non livor objicitur, sed sola misericordia adhibetur. 5. Multi et bonos imitari nolunt, et de bonorum profectibus invidiæ livore tabescunt. Quo fit ut nec illi corrigantur a malo suo, sed per invidentiam deteriorentur, ut bonos a recto studio, quantum in ipsis est, si potuerint, depravare conentur. 6. Quando malos boni proficere vident, non scandalizentur; sed quem sint finem habituri maxime cogitent. 7. Hoc omnis invidus alienis virtutibus præstat, quod beato Job Satan præstitit (Job i). Nam dum æmulatur prosperitatibus, commovit adversa, sed dum credidit eum diabolus posse prosterni, inde ejus aucta sunt merita, atque inde claruerunt probabiliora patientiæ documenta. 8. Ita requirunt invidi aditum malae famæ, per quam bonorum vitam maculent, sicut quaerebant ostium Sodomitæ, quo domum Lot nocituri introirent. Illi vero cæcitate erroris percussi, parietes videbant, ostium non inveniebant. Non aliter invidendo invidi, velut parietem, virtutes dissimulant, vitia vero perquirunt, per quæ eorum conscientiam urant.

3.26XXVI. Gösteriş

1. Hilenin bir türü, sadakta gizlenen oklar gibi tuzak oklarını ustaca saklar; böylece sahte bir güven yaratır, gizlice düşmanlık beslediği kişiyi kurnazca aldatır.

2. Açık düşmandan sakınmalı, ama görünmeyenden daha çok sakınmalıdır. Gördüklerimizi kolayca yeneriz, görmediklerimizi ise zorlukla uzaklaştırırız.

3. Kendi adamları zarar vermezse insan yabancılardan nadiren zarar görür. Yabancılardan çok kendi yakınlarımızın tuzaklarıyla tehlikeye gireriz.

4. Zehirler çoğu zaman kelimelerin balıyla kaplanıp gizlenir; aldatıcı kişi aldatıncaya kadar iyilik taklidi yapar.

3.26

CAPUT XXVI. De simulatione. 1. Fraudulentiæ genus in modum pharetræ subtiliter insidiarum sagittas celat, ut falsam faciat securitatem, decipiatque callide eum contra quem molitur occulte. 2. Cavendus est inimicus qui manifestus est, sed magis ille qui videri non potest. Facile enim vincimus quae videmus, quæ autem non videmus difficile a nobis expellimus. 3. Raro nocetur homo ab extraneis, si sui eum non lædant. Magis enim insidiis nostrorum quam illorum periclitamur. 4. Latent sæpe venena circumlita melle verborum; et tandiu deceptor bonitatem simulat, quousque fallendo decipiat.

3.27XXVII. Nefret

1. İnsandan değil, kusurlardan nefret edilmelidir. Kardeşine nefretle eriyenler ve başkalarına karşı ruhta yıkıcı bir hile besleyenler için gözyaşıyla ağlanmalıdır.

2. Kendilerini sevgiden ayıranlar Tanrı'nın krallığından da ayrılmış olurlar.

3. Ana Kilise sapkın insanların kötü baskısı altındadır, ama yine de kendisine gelenleri iyi kalpli sevgiyle kucaklar. Her birimiz de katlandığımız düşmanlarımızı, geri dönerlerse, bu ana şefkatini taklit ederek hemen kucaklamalıyız.

4. Bağışlanma dileyen kişi çabucak bağışlanmalıdır.

5. Kendisine günah işleyenin borçlarını bağışlamayanın günahları bağışlanamaz. Tanrı yaratılışımızın liyakatine göre bize bağışlama kalıbı koymuş, dua ederken şöyle demeyi buyurmuştur: "Biz bize borçlu olanları bağışladığımız gibi, sen de bizim borçlarımızı bağışla." Tanrı'nın yargısı adildir: Günahkâra, kendisine karşı suç işleyeni ne kadar bağışlıyorsa o kadar bağışlanacağını gösterir.

6. Bazıları kendi liyakatlerine güvenerek kendilerine suç işleyenleri ağır davranarak bağışlarlar. Ama bağışlamaya hazır olmayanın suçtan lekesiz olması hiçbir işe yaramaz; kardeşin suçlarının geç bağışlanması asıl büyük suçtur.

7. Kardeşiyle geç uzlaşan Tanrı'yı kendine geç razı eder. Yakınına karşı çabucak yatışmayı ihmal eden, Tanrı'nın lütfunu boşuna arar.

3.27

CAPUT XXVII. De odio. 1. Non hominem, sed vitia odio habenda. Flebiliter autem deplorandi sunt, qui odio in fratrem tabescunt, et contra alios perniciosum animi dolum servant (Psal. CXXXVIII, 21). 2. A regno enim Dei se separant, qui semetipsos a charitate dissociant. 3. Sicut mater Ecclesia prave ab hominibus hæreticis premitur, sed tamen eos venientes ad se benigna charitate amplectitur, ita et singuli nostrum quoscunque inimicos sustinemus, revertentes materna imitatione amplecti statim debemus. 4. Cito est ignoscendum cuiquam, dum veniam postulat. 5. Non enim posse peccata dimitti ei qui in se peccanti debita non dimittit. Formam enim nobis indulgentiae Deus ex merito conditionis nostrae imposuit, dum ita orare nos præcipit: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, (Matth. VI, 12). Justum est enim Dei judicium, tantumque peccatori a se indulgeri ostendit, quantum alterutrum unusquisque in se offenso indulget. 6. Quidam de suis fidentes meritis pigre in se delinquentibus veniam præstant, sed nihil proficit esse illibatum a culpa, qui non est paratus ad veniam; dum potius hæc magna sit culpa, quando tardius relaxantur fraterna delicta. 7. Qui fratrem sibi tardius reconciliat, Deum sibi tardius placat. Frustra enim propitiari sibi Deum quærit, qui cito placari in proximum negligit.

3.28XXVIII. Sevgi

1. Yakını sevmede korunacak iki şey vardır: Biri kişinin kötülük yapmaması, öteki iyilik etmesi. Önce zarar vermekten sakınmak, sonra iyilik etmeyi öğrenmek gerekir.

2. Dostluk ruhların ortaklığıdır. İki kişiden başlar; çünkü iki kişiden azı arasında sevgi olamaz.

3. Eskiler iki kişinin ortaklığı için, sevginin gücünden ötürü, "iki bedende bir ruh" demişlerdir. Havarilerin İşleri'nde de okuruz: "Bir yürek ve bir ruhtular." Çok bedenin tek ruhu olduğundan değil, sevginin bağı ve ateşiyle birleşip hepsi aynı şeyi anlaşmazlıksız düşündüklerinden.

4. Dostluk iyi günleri daha tatlı kılar, kötü günleri paylaşımla yumuşatıp hafifletir. Sıkıntıda dostun tesellisi yanında olursa ruh ne kırılır ne düşmeye bırakılır.

5. Dost ancak kendisi için değil Tanrı için sevildiğinde sevilmiş olur. Dostunu kendi çıkarı için seven onu akılsızca kucaklar. Ölümlü bir insanı gereğinden çok tensel olarak seven toprağa çok batmıştır. Dostunu ölçüsüzce seven onu Tanrı için değil kendisi için sever. Kardeşini Tanrı için seven ne kadar iyiyse, onu kendisi için kucaklayan o kadar zararlıdır.

6. İnsan çoğu zaman kendinde nefret ettiği şeyi başkasında sever; örneğin çocuklarda. Onların bir tür beceriksizliğini severiz, ama beceriksiz olmak istemediğimiz için ondan nefret ederiz. Taşları, atları ve başka şeyleri de böyle severiz, ama elimizden gelse bile onlar gibi olmak istemeyiz.

3.28

CAPUT XXVIII De dilectione. 1. Duo sunt erga dilectionem proximi conservanda; unum, ne malum quis inferat; alterum, ut bonum impendat. Primum, ut caveat lædere; sequenter, ut discat præstare. 2. Amicitia est animorum societas. Hæc quippe a duobus incipit. Nam minus quam inter duos dilectio esse non poterit. 3. Antiqui dixerunt de societate duorum, unam esse animam in duobus corporibus, propter vim scilicet amoris, sicut in Actibus apostolorum legimus: Erat illis cor unum, et anima una. Non quia multa corpora unam habebant animam; sed quia, vinculo et igne charitatis conjuncti, unum omnes generaliter sine dissensione sapiebant. 4. Amicitia et prosperas res dulciores facit, et adversas communione temperat levioresque reddit. Quia dum in tribulatione amici consolatio adjungitur, nec frangitur animus, nec cadere patitur. 5. Tunc vero amicus amatur, si non pro se, sed pro Deo ametur. Qui vero pro se amicum diligit, insipienter eum amplectitur. Multum in terra demersus est, qui carnaliter hominem moriturum plus diligit quam oportet. Qui enim intemperanter amicum amat, pro se magis illum quam pro Deo amat. Quantum ergo bonus est, qui pro Deo fratrem diligit, tanto perniciosior, qui eum pro seipso amplectitur. 6. Plerumque diligit in alio homo, quod odit in se, utpote in infantibus. Amamus enim quamdam eorum ignaviam, et tamen odimus, quia ignavi esse nolumus. Sic lapides, equos et caetera, quae licet diligimus, sed tamen nolumus hoc esse, etiam si possimus.

3.29XXIX. Sahte Dostluklar

1. Hileci dost sıkıntıda çabuk ortaya çıkar; bolluk günlerindeki dostluk belirsizdir, sevilenin kişi mi yoksa mutluluk mu olduğu bilinmez.

2. Dostluk çoğu zaman gösterişle sürdürülür ki açıkça aldatamayan hile ile aldatsın.

3. Kişi bir sıkıntıyla vurulmuş dostunu hor gördüğünde dindarlığa ve Tanrı'nın adaletine daha çok karşı gelir. Bu durumda hem kendi ödül fırsatını elinden alır hem yakınının yarasına karşı acımasız olur; yaralı Lazar ile kibirli zengin arasında olan budur. Tanrı'yı ve yakını gerçekten sevip sevmediği sıkıntı ve bollukla sınanır. Sıkıntı baş gösterince hileci dost ortaya çıkar, sever göründüğü kişiyi hemen küçümser.

4. Sağlam dostluk hiçbir güçle dışlanmaz, hiçbir zamanla silinmez; zaman nereye dönerse dönsün o sağlamdır.

5. Sonuna kadar sevgili kalan dostlar azdır. Çoklarını sevgiden ya zamanın sıkıntısı ya bir işteki çekişme uzaklaştırır.

6. Kimi kişilerin huyları makamla değişir; önceden sevgiyle bağlı oldukları kimseleri makamın doruğuna varınca dost edinmeyi küçümserler.

3.29

CAPUT XXIX. De fictis amicitiis. 1. Cito per adversa fraudulentus patet amicus; nam in prosperitate incerta est amicitia, nec scitur utrum persona an felicitas diligatur. 2. Saepe per simulationem amicitia colitur, ut qui non potuit aperte decipere, decipiat fraudulenter. 3. Tunc quisque magis fit pietati justitiaeque divinae contrarius, quando despicit amicum aliqua adversitate percussum. Qua in re et sibi occasionem mercedis tollit, et erga percussionem proximi crudelis existit: veluti actum est inter Lazarum ulcerosum divitemque superbum. Per adversa igitur et prospera comprobatur, si utique vere diligatur Deus, et proximus; nam dum adversa procedunt, amicus fraudulentus detegitur, statimque despicit quem se diligere simulavit. 4. Amicitia certa nulla vi excluditur, nullo tempore aboletur, ubicunque enim se verterit tempus, illa firma est. 5. Rari sunt amici qui usque ad finem existant chari. Multos a charitate aut adversitas temporis, aut contentio quælibet actionis avertit. 6. Saepe per honorem quorumdam mutantur et mores; et quos ante conglutinatos charitate habuerunt, postquam ad culmen honoris venerint, amicos habere despiciunt.

3.30XXX. Armağandan Doğan Dostluk

1. Gerçek dostlar arasında dostluk iyi niyetten doğar, sahteler arasında iyilikle eklenir.

2. Kişileri lütuf değil armağan birbirine bağlamışsa dostlukta sadık olmazlar; hep almazlarsa hemen terk ederler. Armağanla yapıştırılan sevgi, armağan kesilince dağılır. Gerçek dostluk, dostun malından yalnız iyi niyetini ister; yani seveni karşılıksız sever.

3. Dostluk çoğu zaman zorunluluktan ya da yoksulluktan doğar: Kişi istediğini elde edeceği birine sahip olsun diye. Ama onu gerçekten arayan, hiçbir şeye muhtaç olmadan isteyendir. Yoksulluktan doğan dostluk kısa ve yapmacıktır; öteki saf ve kalıcıdır.

3.30

CAPUT XXX. De amicitia ex munere orta. 1. Inter veros amicos amicitia ex benevolentia oritur, inter fictos beneficio adjungitur. 2. Non sunt fideles in amicitia, quos munus, non gratia copulat. Nam cito deserunt, nisi semper acceperint. Dilectio enim quae munere glutinatur eodem suspenso dissolvitur. Illa vera est amicitia, quae nihil quaerit ex rebus amici, nisi solam benevolentiam, scilicet ut gratis amet amantem. 3. Plerumque amicitia ex necessitate vel indigentia nascitur, ut sit per quem quisque quod desiderat consequatur. Ille autem eam veraciter quaerit, qui nihil egendo eam appetit. Nam illa ex inopia brevis est et fucata, ipsa pura atque perpetua.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…