İçeriğe geç

Kavram

Dialectica

Yunanca
διαλεκτική (dialektikē)
Latince
dialectica; ars disputandi; disciplina disputandi
Almanca
Dialektik
Fransızca
dialectique
İngilizce
dialectic
Türkçe
diyalektik

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte tartışma ustalığı. Augustinus'ta: diyalektik kelimelerle tartışır; bu yüzden kelimeyi (verbum), söylenebiliri (dicibile), sözü (dictio) ve şeyi (res) ayırır (De dialectica 5); hakikati açıklamak diyalektikçiye, yakışığı korumak hatibe aittir; hatip diyalektiğin "sinirleri ve kemikleriyle" güçlenmelidir (De dialectica 7). Soliloquia II 19–21'de bütün ilimleri doğru kılan hakikat adayı olarak tartışılır.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Platon, Aristoteles Soru-cevapla yükselme; kabul görmüş öncüllerden akıl yürütme dialektike
MÖ 44 Cicero Doğruyu yanlıştan ayırma sanatı; Stoacıların ve Akademinin ars disserendi'si Cicero, Topica
386–387 Augustinus Tarif, bölme ve akıl yürütme kurallarıyla ilimleri ilim yapan ilim Augustinus, Soliloquia II 19–21
387 Augustinus İyi tartışma ilmi; kelime, söylenebilir, söz ve şey ayrımı; Stoacı köken öğretisi; karanlık ve çok anlamlılık, tek anlamlılar ve eşadlılar Augustinus, De dialectica 1–10

Dönüşüm: Platon'un soru-cevap yönteminden Stoacıların dil ve önerme mantığına; Augustinus'ta bu Stoacı mantığın Hristiyan özgür sanatlar programına (disciplinae) yerleşmesine.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca διαλεκτική (dialektikē) dialegesthai "karşılıklı konuşmak". Platon'da soru-cevapla idealara yükselme; Aristoteles'te kabul görmüş öncüllerden akıl yürütme; Stoacılarda mantığın bütünü (söylenebilir, önerme, kıyas). Bkz. dialektike.
Latince dialectica; ars / disciplina / ratio disputandi Cicero dialectica'yı "doğruyu yanlıştan ayırma sanatı" diye anar ve Latince ars disserendi der. Augustinus'ta "iyi tartışma ilmi" (bene disputandi scientia, De dialectica 1); Soliloquia II'de tarif etme, bölme ve akıl yürütme kurallarını içeren, öteki bütün ilimleri ilim yapan ilim; De ordine II'de "ilimlerin ilmi" (disciplina disciplinarum).
Almanca / Fransızca Dialektik / dialectique
İngilizce dialectic

Türkçe karşılığı

diyalektik; tartışma ilmi. cedel: İslâm mantığında Aristoteles'in Topika'sının adı; ama yalnız kabul görmüş öncüllerden akıl yürütmeyi anlatır. mantık: Augustinus'un ve Stoacıların dialectica'sını karşılar, ama Latince kelimenin soru-cevap kökünü kaybettirir. Tercih: "diyalektik"; disciplina disputandi "tartışma ilmi".

"Diyalektik" Hegel'den sonra çelişkilerin hareketini çağrıştırır; Augustinus'ta ise kelime, Stoacı anlamda mantığın ve tartışmanın kurallarıdır. "Mantık" seçilseydi bu çağrışım önlenir, ama eserin kendi adı ve retorikle karşıtlığı (sinirler ve kemikler / renk) bulanırdı.

Atıf ve kaynak notu

De dialectica'nın Augustinus'a aidiyeti tartışmalıdır; dicibile (Stoacı lekton) terimi Augustinus'un kesin sahih eserlerinde bu biçimde geçmez.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: diyalektik, diyalektiğin, Diyalektik, diyalektiği, diyalektiktir, diyalektikte

Metinlerde işaretlendiği yerler

29 yer · 29 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.