Kavram
Dialectica
- Yunanca
- διαλεκτική (dialektikē)
- Latince
- dialectica; ars disputandi; disciplina disputandi
- Almanca
- Dialektik
- Fransızca
- dialectique
- İngilizce
- dialectic
- Türkçe
- diyalektik
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte tartışma ustalığı. Augustinus'ta: diyalektik kelimelerle tartışır; bu yüzden kelimeyi (verbum), söylenebiliri (dicibile), sözü (dictio) ve şeyi (res) ayırır (De dialectica 5); hakikati açıklamak diyalektikçiye, yakışığı korumak hatibe aittir; hatip diyalektiğin "sinirleri ve kemikleriyle" güçlenmelidir (De dialectica 7). Soliloquia II 19–21'de bütün ilimleri doğru kılan hakikat adayı olarak tartışılır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Platon, Aristoteles | Soru-cevapla yükselme; kabul görmüş öncüllerden akıl yürütme | dialektike |
| MÖ 44 | Cicero | Doğruyu yanlıştan ayırma sanatı; Stoacıların ve Akademinin ars disserendi'si | Cicero, Topica |
| 386–387 | Augustinus | Tarif, bölme ve akıl yürütme kurallarıyla ilimleri ilim yapan ilim | Augustinus, Soliloquia II 19–21 |
| 387 | Augustinus | İyi tartışma ilmi; kelime, söylenebilir, söz ve şey ayrımı; Stoacı köken öğretisi; karanlık ve çok anlamlılık, tek anlamlılar ve eşadlılar | Augustinus, De dialectica 1–10 |
Dönüşüm: Platon'un soru-cevap yönteminden Stoacıların dil ve önerme mantığına; Augustinus'ta bu Stoacı mantığın Hristiyan özgür sanatlar programına (disciplinae) yerleşmesine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | διαλεκτική (dialektikē) | dialegesthai "karşılıklı konuşmak". Platon'da soru-cevapla idealara yükselme; Aristoteles'te kabul görmüş öncüllerden akıl yürütme; Stoacılarda mantığın bütünü (söylenebilir, önerme, kıyas). Bkz. dialektike. |
| Latince | dialectica; ars / disciplina / ratio disputandi | Cicero dialectica'yı "doğruyu yanlıştan ayırma sanatı" diye anar ve Latince ars disserendi der. Augustinus'ta "iyi tartışma ilmi" (bene disputandi scientia, De dialectica 1); Soliloquia II'de tarif etme, bölme ve akıl yürütme kurallarını içeren, öteki bütün ilimleri ilim yapan ilim; De ordine II'de "ilimlerin ilmi" (disciplina disciplinarum). |
| Almanca / Fransızca | Dialektik / dialectique | |
| İngilizce | dialectic |
Türkçe karşılığı
diyalektik; tartışma ilmi. cedel: İslâm mantığında Aristoteles'in Topika'sının adı; ama yalnız kabul görmüş öncüllerden akıl yürütmeyi anlatır. mantık: Augustinus'un ve Stoacıların dialectica'sını karşılar, ama Latince kelimenin soru-cevap kökünü kaybettirir. Tercih: "diyalektik"; disciplina disputandi "tartışma ilmi".
"Diyalektik" Hegel'den sonra çelişkilerin hareketini çağrıştırır; Augustinus'ta ise kelime, Stoacı anlamda mantığın ve tartışmanın kurallarıdır. "Mantık" seçilseydi bu çağrışım önlenir, ama eserin kendi adı ve retorikle karşıtlığı (sinirler ve kemikler / renk) bulanırdı.
Atıf ve kaynak notu
De dialectica'nın Augustinus'a aidiyeti tartışmalıdır; dicibile (Stoacı lekton) terimi Augustinus'un kesin sahih eserlerinde bu biçimde geçmez.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: diyalektik, diyalektiğin, Diyalektik, diyalektiği, diyalektiktir, diyalektikte
Metinlerde işaretlendiği yerler
29 yer · 29 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Augustinus, Diyalektik Üzerine1
- Augustinus, Teslis Üzerine204
- Augustinus, Tanrı Devleti8.7
- Augustinus, Tashihler1.5.5
- Boethius, Porphyrios'un Eisagoge'si Şerhi, Birinci ŞerhPL64.13
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si ŞerhiPL64.355
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)PL64.393_2
- Boethius, Bölme ÜzerinePL64.881_2
- Boethius, Topik Farklar ÜzerinePL64.1177
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1041
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler1.2
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)2.39
- Sevillalı Isidorus, Hükümler3.13
- Descartes, Zihnin Yönetimi İçin KurallarAT10.405
- Kant, Saf Aklın EleştirisiAA03.014
- Kant, İlim Olarak Ortaya Çıkabilecek Her Gelecek Metafiziğe ProlegomenaAA04.329
- Kant, Ahlâk Metafiziğinin TemellendirilmesiAA04.405
- Kant, Yargı Gücünün EleştirisiAA05.337
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi34
- Hegel, Mantık Bilimi3
- Hegel, Hukuk Felsefesinin Ana Hatları24
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları17
- Nietzsche, Tragedyanın DoğuşuGT-14.1
- Nietzsche, İyinin ve Kötünün ÖtesindeJGB-5
- Nietzsche, Ahlâkın Soykütüğü ÜzerineGM-III-25.1
- Nietzsche, Putların AlacakaranlığıGD-Sokrates-5
- Nietzsche, DeccalAC-32
- Nietzsche, Ecce HomoEH-Weise-1
- Nietzsche, Tan KızıllığıM-195