İçeriğe geç

Kavram

Signum

Yunanca
σημεῖον (sēmeion); τεκμήριον (tekmērion); εἰκός (eikos)
Latince
signum; indicium; vestigium
Almanca
Zeichen, Indiz
Fransızca
signe, indice
İngilizce
sign
Türkçe
işaret

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte "işaret, iz, alamet". Retorikte sanata dayanan kanıtların üç cinsinden biridir: işaretler, deliller, örnekler (5.9.1). Zorunlu işaretler başka türlü olamayan şeylerdir ve bütün zamanlarda tartılır: doğuran kadın bir erkekle birleşmiştir (geçmiş), kalbi yaralanan ölecektir (gelecek); ama bazıları tersine dönmez (5.9.5–7). Zorunlu olmayan işaretler tek başına kuşkuyu gidermez, ötekilerle birleşince çok etkili olur: kanlı giysi düşmanlık, tehdit ve aynı yerde bulunmuşlukla birleşince kuşkuluyu kesin gösterir (5.9.10). Quintilianus işaret kavramının fazla genişletilmesine karşı uyarır: erkeklerle yıkanmak zinanın işareti sayılırsa, olaydan çıkarılan her şey işaret olur (5.9.12–14).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles sēmeion ve tekmērion: entimemin öncülleri; zorunlu ve zorunlu olmayan işaret —
MÖ 1. yy Cicero signum: tahmin meselesinde olaydan önce, olay sırasında ve sonra görülen belirtiler Cicero, De inventione
MS 90'lar Quintilianus signa necessaria / non necessaria; işaret delilden ayrılır, sanat dışı kanıtlara yakındır Quintilianus, Institutio oratoria V
389 Augustinus işaret, kendisi dışında bir şeyi zihne getiren şeydir; kelimeler işaretlerin bir türüdür; işaret ancak işaret ettiği şey önceden biliniyorsa anlaşılır, dolayısıyla işaretle bir şey öğrenilmez Augustinus, De magistro
396–397 Augustinus işaret, duyulara gösterdiği suretin ötesinde kendisinden başka bir şeyi zihne getiren şeydir; tabiî işaretler ve verilmiş işaretler; Kutsal Yazılardaki bilinmeyen ve belirsiz işaretler, asıl ve mecazî işaretler Augustinus, De doctrina christiana II 1–4; III

Dönüşüm: Aristoteles'te mantıksal bir öncül türü olan sēmeion, Quintilianus'ta mahkemenin somut malzemesine (kan, morluk, çığlık) dönüşür ve delilden ayrı bir kanıt cinsi olarak sınıflandırılır.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca σημεῖον; τεκμήριον; εἰκότα Aristoteles'te (Rhet. I 2, 1357b) sēmeion entimemin öncüllerinden biridir; zorunlu olanına tekmērion denir. Quintilianus zorunlu işaretlere tekmēria, yani "çözülemez işaretler" (alyta sēmeia), zorunlu olmayanlara eikota der (5.9.3, 5.9.8). Bkz. eikos.
Latince signum; indicium "belirti"; vestigium "iz" "İşaret, alamet, mühür, heykel" anlamlarında yaygın kelime. Quintilianus'un tarifi: kendisi aracılığıyla başka bir şeyin anlaşıldığı şey, kan aracılığıyla cinayetin anlaşılması gibi (5.9.9); asıl anlamıyla "soruşturulan şeyden doğup gözün önüne çıkan şey" (5.9.14). Celsus buna indicium der (5.10.10–11).
Almanca / Fransızca Zeichen, Indiz / signe, indice
İngilizce sign

Türkçe karşılığı

işaret. belirti: indicium'a ayrıldı. iz: vestigium'a ayrıldı. emare, karine: hukuk dilinde yaşar, ama "karine" daha çok çıkarımı (delili) anlatır; Quintilianus ise işareti delilden açıkça ayırır. alamet: bu projede auspicium'a ayrıldı. işaret hem gündelik hem terim olarak kullanılabildiği için seçildi.

Quintilianus işareti delilden (argumentum) ayırır: işaret hatibin bulduğu bir şey değil, davayla birlikte önüne getirilen bir malzemedir; bu yüzden neredeyse sanat dışı kanıtlardandır (5.9.1). Kuşku götürmüyorsa delil değildir, çünkü orada soru kalmaz; kuşkuluysa kendisi delile muhtaçtır (5.9.2). "İşaret" çevirisi bu ayrımı korur; "karine" deseydik işareti çıkarımla, yani delille karıştırmış olurduk.

Atıf ve kaynak notu

Zorunlu / zorunlu olmayan işaret ayrımı Aristoteles'e aittir (Rhet. I 2); Quintilianus işaretin delillerin bir kısmı sayılmasına karşı çıktığını ve bunun pek çok yazarın görüşüne aykırı olduğunu kendisi söyler (5.9.1).

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: işaret, işaretler, işaretleri, işarettir, işaretidir, işaretleridir

Metinlerde işaretlendiği yerler

26 yer · 26 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.