Kavram
Signum
- Yunanca
- σημεῖον (sēmeion); τεκμήριον (tekmērion); εἰκός (eikos)
- Latince
- signum; indicium; vestigium
- Almanca
- Zeichen, Indiz
- Fransızca
- signe, indice
- İngilizce
- sign
- Türkçe
- işaret
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "işaret, iz, alamet". Retorikte sanata dayanan kanıtların üç cinsinden biridir: işaretler, deliller, örnekler (5.9.1). Zorunlu işaretler başka türlü olamayan şeylerdir ve bütün zamanlarda tartılır: doğuran kadın bir erkekle birleşmiştir (geçmiş), kalbi yaralanan ölecektir (gelecek); ama bazıları tersine dönmez (5.9.5–7). Zorunlu olmayan işaretler tek başına kuşkuyu gidermez, ötekilerle birleşince çok etkili olur: kanlı giysi düşmanlık, tehdit ve aynı yerde bulunmuşlukla birleşince kuşkuluyu kesin gösterir (5.9.10). Quintilianus işaret kavramının fazla genişletilmesine karşı uyarır: erkeklerle yıkanmak zinanın işareti sayılırsa, olaydan çıkarılan her şey işaret olur (5.9.12–14).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | sēmeion ve tekmērion: entimemin öncülleri; zorunlu ve zorunlu olmayan işaret | — |
| MÖ 1. yy | Cicero | signum: tahmin meselesinde olaydan önce, olay sırasında ve sonra görülen belirtiler | Cicero, De inventione |
| MS 90'lar | Quintilianus | signa necessaria / non necessaria; işaret delilden ayrılır, sanat dışı kanıtlara yakındır | Quintilianus, Institutio oratoria V |
| 389 | Augustinus | işaret, kendisi dışında bir şeyi zihne getiren şeydir; kelimeler işaretlerin bir türüdür; işaret ancak işaret ettiği şey önceden biliniyorsa anlaşılır, dolayısıyla işaretle bir şey öğrenilmez | Augustinus, De magistro |
| 396–397 | Augustinus | işaret, duyulara gösterdiği suretin ötesinde kendisinden başka bir şeyi zihne getiren şeydir; tabiî işaretler ve verilmiş işaretler; Kutsal Yazılardaki bilinmeyen ve belirsiz işaretler, asıl ve mecazî işaretler | Augustinus, De doctrina christiana II 1–4; III |
Dönüşüm: Aristoteles'te mantıksal bir öncül türü olan sēmeion, Quintilianus'ta mahkemenin somut malzemesine (kan, morluk, çığlık) dönüşür ve delilden ayrı bir kanıt cinsi olarak sınıflandırılır.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | σημεῖον; τεκμήριον; εἰκότα | Aristoteles'te (Rhet. I 2, 1357b) sēmeion entimemin öncüllerinden biridir; zorunlu olanına tekmērion denir. Quintilianus zorunlu işaretlere tekmēria, yani "çözülemez işaretler" (alyta sēmeia), zorunlu olmayanlara eikota der (5.9.3, 5.9.8). Bkz. eikos. |
| Latince | signum; indicium "belirti"; vestigium "iz" | "İşaret, alamet, mühür, heykel" anlamlarında yaygın kelime. Quintilianus'un tarifi: kendisi aracılığıyla başka bir şeyin anlaşıldığı şey, kan aracılığıyla cinayetin anlaşılması gibi (5.9.9); asıl anlamıyla "soruşturulan şeyden doğup gözün önüne çıkan şey" (5.9.14). Celsus buna indicium der (5.10.10–11). |
| Almanca / Fransızca | Zeichen, Indiz / signe, indice | |
| İngilizce | sign |
Türkçe karşılığı
işaret. belirti: indicium'a ayrıldı. iz: vestigium'a ayrıldı. emare, karine: hukuk dilinde yaşar, ama "karine" daha çok çıkarımı (delili) anlatır; Quintilianus ise işareti delilden açıkça ayırır. alamet: bu projede auspicium'a ayrıldı. işaret hem gündelik hem terim olarak kullanılabildiği için seçildi.
Quintilianus işareti delilden (argumentum) ayırır: işaret hatibin bulduğu bir şey değil, davayla birlikte önüne getirilen bir malzemedir; bu yüzden neredeyse sanat dışı kanıtlardandır (5.9.1). Kuşku götürmüyorsa delil değildir, çünkü orada soru kalmaz; kuşkuluysa kendisi delile muhtaçtır (5.9.2). "İşaret" çevirisi bu ayrımı korur; "karine" deseydik işareti çıkarımla, yani delille karıştırmış olurduk.
Atıf ve kaynak notu
Zorunlu / zorunlu olmayan işaret ayrımı Aristoteles'e aittir (Rhet. I 2); Quintilianus işaretin delillerin bir kısmı sayılmasına karşı çıktığını ve bunun pek çok yazarın görüşüne aykırı olduğunu kendisi söyler (5.9.1).
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: işaret, işaretler, işaretleri, işarettir, işaretidir, işaretleridir
Metinlerde işaretlendiği yerler
26 yer · 26 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi5.9.1
- Augustinus, Düzen Üzerine2.27
- Augustinus, Diyalektik Üzerine5
- Augustinus, Musiki Üzerine74_2
- Augustinus, Öğretmen Üzerine1
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine8
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine17
- Augustinus, İnanmanın Faydası Üzerine8
- Augustinus, İman ve İnanç Formülü Üzerine3
- Augustinus, Yalan Üzerine3
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine2
- Augustinus, İtiraflar1.8
- Augustinus, Teslis Üzerine34
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri2.13
- Augustinus, Tanrı Devleti7.32
- Augustinus, Yalana Karşı24
- Boethius, Felsefenin Tesellisi5.P4
- Boethius, Aristoteles'in Kategoriler'i ŞerhiPL64.189_2
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1121_2
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler1.3
- Sevillalı Isidorus, Hükümler1.24
- Descartes, Yöntem Üzerine Konuşma23
- Kant, Pragmatik Açıdan AntropolojiAA07.191
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi127
- Hegel, Hukuk Felsefesinin Ana Hatları34
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları175