Kavram
Societas
- Yunanca
- κοινωνία (koinōnia)
- Latince
- societas; societas humana / generis humani (insan topluluğu); socius (ortak)
- Almanca
- Gesellschaft; Gemeinschaft
- Fransızca
- société
- İngilizce
- society
- Türkçe
- topluluk; insan topluluğu
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik ve hukukî anlamda societas belirli bir amaç için kurulan ortaklıktır (ticaret ortaklığı, savaş ittifakı). Stoacı-Roma düşüncesinde ise insanın doğal durumudur: tek başına bırakılan insan hayvanların avıdır, ama tanrı ona iki şey vermiştir, akıl ve topluluk (De ben. 4.18.2). Topluluk insana yeryüzü ve deniz üzerinde egemenlik verir, hastalıkları savuşturur, yaşlılığa dayanak olur. Onu bir arada tutan iyilik alışverişidir (beneficiorum commercium); nankörlük bu yüzden kişisel bir kusur değil, insan soyunun birliğini parçalayan bir kötülüktür.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | İnsan tabiatça siyasal bir hayvandır; kent en yetkin koinōnia'dır | koinonia |
| MÖ 54–51 | Cicero | Devlet, hukuk üzerinde uzlaşmış ve fayda ortaklığıyla birleşmiş bir halk topluluğudur | Cicero, De re publica |
| MÖ 44 | Cicero | İnsan soyunun topluluğu ve onun dereceleri; adalet ve cömertlik topluluğu ayakta tutar | Cicero, De officiis |
| MS 56–64 | Seneca | İyilik alışverişinin bir arada tuttuğu, insanı zayıflığına rağmen en güçlü kılan topluluk | Seneca, De beneficiis |
| MS 413–426 | Augustinus | Barış içinde bir arada yaşama; iki devletin (civitas) karışık topluluğu | — |
Dönüşüm: hukukî sözleşmeden insan soyunun doğal birliğine; modern çağda yeniden sözleşmeye (toplum sözleşmesi kuramları).
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | κοινωνία (koinōnia) | Aristoteles'te kent bir koinōnia politikē'dir; Stoacılarda tanrılarla insanların ortak kosmopolis'i ve oikeiōsis (yakınlaşma) öğretisi. |
| Latince | societas; socius | socius "ortak, yoldaş" (sequi); societas hukukta ortaklık sözleşmesi (De beneficiis'te "ortaklık kurmak" anlamında da geçer). Felsefî anlamda insanları birbirine bağlayan doğal birlik: Cicero'da societas humana, societas generis humani (De officiis 1.50–58), Seneca'da iyilik alışverişinin bir arada tuttuğu topluluk (De ben. 1.4.2; 4.18). |
| Almanca / Fransızca | Gesellschaft, Gemeinschaft / société | |
| İngilizce | society |
Türkçe karşılığı
topluluk. toplum: modern sosyolojik "society" kavramını çağırır ve kurumsal bir yapıya işaret eder; Seneca'da ise vurgu karşılıklı yardım bağındadır. ortaklık: hukukî sözleşme anlamı için uygun (koinonia notunda bu tercih yapıldı), ama "insan soyunun ortaklığı" ağır düşer. cemiyet: eskimiş ve dernek anlamına kaymış. Tercih: topluluk; hukukî ortaklık anlamında "ortaklık".
"Toplum" seçilseydi Seneca'nın tezi modern bir toplum sözleşmesi kuramına benzerdi; "topluluk" ise bağın doğal olduğunu ve iyiliklerle sürdürüldüğünü daha iyi korur.
Atıf ve kaynak notu
Seneca'nın "akıl ve topluluk" ikilisi Stoacı oikeiōsis öğretisine dayanır; ama metinde insanın zayıflığından yola çıkan gerekçe (hayvanlara karşı korunma) Protagoras mitine (Platon, Protagoras 320c–322d) daha yakındır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: topluluğunu, topluluk, topluluğunun, topluluğu, topluluğuna, insan topluluğunu
Metinlerde işaretlendiği yerler
23 yer · 23 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Seneca, İyilikler Üzerine1.4.2
- Seneca, Lucilius'a Ahlâk Mektupları1.9.17
- Augustinus, Düzen Üzerine2.35
- Augustinus, Ruhun Büyüklüğü Üzerine33_2
- Augustinus, Hür İrade Üzerine15
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine26
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine25
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine10
- Augustinus, İnanmanın Faydası Üzerine24
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1_6
- Augustinus, İman ve İnanç Formülü Üzerine21
- Augustinus, Simplicianus'a Muhtelif Meseleler1_14
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine23
- Augustinus, İtiraflar1.13
- Augustinus, Teslis Üzerine114_2
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri4.26
- Augustinus, Tanrı Devleti2.14
- Augustinus, El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)57
- Augustinus, Azizlerin Takdiri ÜzerinePL44.973
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler9.1
- Sevillalı Isidorus, Hükümler3.17
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)2_6
- Descartes, Ruhun TutkularıAT11.473