Kavram
Gratia
- Yunanca
- χάρις (kharis); εὐχαριστία (eukharistia)
- Latince
- gratia; gratus / ingratus "minnettar / nankör", gratiam referre "iyiliğin karşılığını ödemek", gratias agere "teşekkür etmek"
- Almanca
- Dank; Gnade
- Fransızca
- la gratitude; la grâce
- İngilizce
- grace
- Türkçe
- minnet (Seneca); lütuf (Augustinus)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Roma'da gratia iyilik alışverişinin para birimidir: iyilik yapan gratia kazanır, iyilik alan gratiam debet. Seneca De beneficiis'te minneti bir fazilet olarak ele alır: iyiliği gönülden kabul eden, karşılığını ödemeye niyet eden kişi, henüz ödemediği hâlde minnet borcunu ödemiş sayılır. Nankörlük (ingratus animus) en yaygın kusurdur. Augustinus'ta kelime Tanrı'nın, insanın hiçbir hakkı olmadan verdiği kurtarıcı lütfa dönüşür ve Pelagius tartışmasının merkezine yerleşir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 1. yy | Cicero | Minnet borcu, dostluğun bağı; gratia "nüfuz" | Cicero, De officiis |
| MS 56–64 | Seneca | İyiliği karşılamanın ahlâkı; nankörlük | Seneca, De beneficiis |
| MS 1. yy | Pavlus | kharis: Tanrı'nın karşılıksız lütfu | — |
| MS 412–430 | Augustinus | Hak edilmemiş lütuf; hür irade ile lütuf | — |
| 412 | Augustinus | Ruh'un dökülen sevgisi: Kanunun buyurduğunu iman dileyerek elde eder; hür irade lütufla yerine oturtulur | Augustinus, De spiritu et littera 22, 52 |
| 421–423 | Augustinus | Ebedî hayat bile lütuftur; iyi hak edişler Tanrı'nın armağanıdır | Augustinus, Enchiridion 98–99, 105–107 |
| 415 | Augustinus | Yaralı tabiatı iyileştiren, onsuz kimsenin aklanamadığı lütuf; Pelagius'a karşı | Augustinus, De natura et gratia |
| 426–427 | Augustinus | Liyakate göre verilmeyen, iradeyi kötüden iyiye çeviren lütuf; ebedî hayat "lütuf karşılığı lütuf" | Augustinus, De gratia et libero arbitrio 13, 20–21, 31 |
Dönüşüm: insanlar arası iyilik alışverişinin karşılığından (minnet) Tanrı'nın karşılıksız bağışına (lütuf); karşılıklılıktan tek yönlülüğe.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | χάρις (kharis) | Hem verenin lütfu, hem alanın minneti, hem de bunlardan doğan güzellik ve hoşluk; Hristiyan metinlerde Tanrı'nın karşılıksız lütfu. |
| Latince | gratia | gratus "hoş, minnettar" kökünden. Üç anlam katmanı: (1) iyilik ve kayırma, nüfuz (gratia "itibar, torpil"); (2) minnet ve onun karşılığı (gratiam habere / referre); (3) Augustinus'ta Tanrı'nın hak edilmeden verilen lütfu (gratia gratis data). |
| Almanca / Fransızca | Dank, Gnade / gratitude, grâce | |
| İngilizce | grace |
Türkçe karşılığı
minnet; lütuf. şükran: dinî tonu güçlü, Seneca'nın dünyevî alışverişine ağır gelir. minnet: "minnet duymak, minnettar" ile hem duyguyu hem borcu verir; Seneca bağlamında tercih edildi. iyilik bilirlik: gratus animus için yerinde, terim olarak uzun. Augustinus'ta Tanrı'nın lütfu için çevirilerde lütuf. "İtibar, nüfuz" anlamında (gratia ile kazanılmış kayırma) bağlanmaz.
Tek Latince kelime iki yöne bakar: aşağıdan yukarıya minnet, yukarıdan aşağıya lütuf. Türkçede iki ayrı kelime seçmek bu bağı koparır; okur Seneca'nın "minnet"i ile Augustinus'un "lütuf"unun aynı kelime olduğunu bilmelidir.
Atıf ve kaynak notu
Seneca'da gratia teolojik değildir; tanrıların iyilik yapması örnek olarak anılır, ama insanın tanrılara karşı minneti bir hesaplaşma değil, iyiliği tanımaktır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: lütuf, lütfunun, lütfu, lütufla, lütfun, lütuftan
Metinlerde işaretlendiği yerler
45 yer · 44 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Seneca, İyilikler Üzerine1.1.1
- Seneca, Lucilius'a Ahlâk Mektupları1.1.3
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi7.4.22
- Augustinus, Akademikler'e Karşı2.3
- Augustinus, Musiki Üzerine66_3
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine3
- Augustinus, İnanmanın Faydası Üzerine9
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1_7
- Augustinus, İman ve İnanç Formülü Üzerine1
- Augustinus, Simplicianus'a Muhtelif Meseleler1
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine56_2
- Augustinus, İtiraflar2.15
- Augustinus, Teslis Üzerine1_2
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri3.15
- Augustinus, Tanrı Devleti1.pr
- Augustinus, El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)7
- Augustinus, Ruh ve Harf Üzerine18
- Augustinus, Tabiat ve Lütuf Üzerine1
- Augustinus, Lütuf ve Hür İrade ÜzerinePL44.881
- Augustinus, İkaz ve Lütuf ÜzerinePL44.917
- Augustinus, Azizlerin Takdiri ÜzerinePL44.959
- Augustinus, Sebat Lütfu ÜzerinePL45.995_2
- Augustinus, Yalana Karşı40
- Augustinus, Tashihler1.8.2
- Boethius, Felsefenin Tesellisi5.P3_2
- Boethius, Teslis Üzerine6
- Boethius, Katolik İman Üzerine1_3
- Boethius, Eutykhes'e ve Nestorius'a Karşı2
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1043
- Pseudo-Dionysios Areopagites, Dionysios Külliyatıs091
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler5.37
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)2.6
- Sevillalı Isidorus, Hükümler1.10
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)1_9
- Sevillalı Isidorus, Kilise Vazifeleri Üzerine1.11
- Sevillalı Isidorus, Yahudilere Karşı Katolik İman Üzerine2.27
- Descartes, İlk Felsefe Üzerine Meditasyonlar20
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi255
- Hegel, Hukuk Felsefesinin Ana Hatları64
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri210
- Nietzsche, İyinin ve Kötünün ÖtesindeJGB-50
- Nietzsche, DeccalAC-15
- Nietzsche, İnsanca, Pek İnsanca IMA-114
- Nietzsche, Tan KızıllığıM-72 M-546