İçeriğe geç

Kavram

Gratia

Yunanca
χάρις (kharis); εὐχαριστία (eukharistia)
Latince
gratia; gratus / ingratus "minnettar / nankör", gratiam referre "iyiliğin karşılığını ödemek", gratias agere "teşekkür etmek"
Almanca
Dank; Gnade
Fransızca
la gratitude; la grâce
İngilizce
grace
Türkçe
minnet (Seneca); lütuf (Augustinus)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Roma'da gratia iyilik alışverişinin para birimidir: iyilik yapan gratia kazanır, iyilik alan gratiam debet. Seneca De beneficiis'te minneti bir fazilet olarak ele alır: iyiliği gönülden kabul eden, karşılığını ödemeye niyet eden kişi, henüz ödemediği hâlde minnet borcunu ödemiş sayılır. Nankörlük (ingratus animus) en yaygın kusurdur. Augustinus'ta kelime Tanrı'nın, insanın hiçbir hakkı olmadan verdiği kurtarıcı lütfa dönüşür ve Pelagius tartışmasının merkezine yerleşir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 1. yy Cicero Minnet borcu, dostluğun bağı; gratia "nüfuz" Cicero, De officiis
MS 56–64 Seneca İyiliği karşılamanın ahlâkı; nankörlük Seneca, De beneficiis
MS 1. yy Pavlus kharis: Tanrı'nın karşılıksız lütfu —
MS 412–430 Augustinus Hak edilmemiş lütuf; hür irade ile lütuf —
412 Augustinus Ruh'un dökülen sevgisi: Kanunun buyurduğunu iman dileyerek elde eder; hür irade lütufla yerine oturtulur Augustinus, De spiritu et littera 22, 52
421–423 Augustinus Ebedî hayat bile lütuftur; iyi hak edişler Tanrı'nın armağanıdır Augustinus, Enchiridion 98–99, 105–107
415 Augustinus Yaralı tabiatı iyileştiren, onsuz kimsenin aklanamadığı lütuf; Pelagius'a karşı Augustinus, De natura et gratia
426–427 Augustinus Liyakate göre verilmeyen, iradeyi kötüden iyiye çeviren lütuf; ebedî hayat "lütuf karşılığı lütuf" Augustinus, De gratia et libero arbitrio 13, 20–21, 31

Dönüşüm: insanlar arası iyilik alışverişinin karşılığından (minnet) Tanrı'nın karşılıksız bağışına (lütuf); karşılıklılıktan tek yönlülüğe.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca χάρις (kharis) Hem verenin lütfu, hem alanın minneti, hem de bunlardan doğan güzellik ve hoşluk; Hristiyan metinlerde Tanrı'nın karşılıksız lütfu.
Latince gratia gratus "hoş, minnettar" kökünden. Üç anlam katmanı: (1) iyilik ve kayırma, nüfuz (gratia "itibar, torpil"); (2) minnet ve onun karşılığı (gratiam habere / referre); (3) Augustinus'ta Tanrı'nın hak edilmeden verilen lütfu (gratia gratis data).
Almanca / Fransızca Dank, Gnade / gratitude, grâce
İngilizce grace

Türkçe karşılığı

minnet; lütuf. şükran: dinî tonu güçlü, Seneca'nın dünyevî alışverişine ağır gelir. minnet: "minnet duymak, minnettar" ile hem duyguyu hem borcu verir; Seneca bağlamında tercih edildi. iyilik bilirlik: gratus animus için yerinde, terim olarak uzun. Augustinus'ta Tanrı'nın lütfu için çevirilerde lütuf. "İtibar, nüfuz" anlamında (gratia ile kazanılmış kayırma) bağlanmaz.

Tek Latince kelime iki yöne bakar: aşağıdan yukarıya minnet, yukarıdan aşağıya lütuf. Türkçede iki ayrı kelime seçmek bu bağı koparır; okur Seneca'nın "minnet"i ile Augustinus'un "lütuf"unun aynı kelime olduğunu bilmelidir.

Atıf ve kaynak notu

Seneca'da gratia teolojik değildir; tanrıların iyilik yapması örnek olarak anılır, ama insanın tanrılara karşı minneti bir hesaplaşma değil, iyiliği tanımaktır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: lütuf, lütfunun, lütfu, lütufla, lütfun, lütuftan

Metinlerde işaretlendiği yerler

45 yer · 44 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.