Augustinus
Azizlerin Takdiri Üzerine
De praedestinatione sanctorum
PL44.9591. Elçi'nin Philippililere Mektup'ta "Aynı şeyleri size yazmak bana zor gelmez, sizin için de güvenlidir" dediğini biliyoruz. Yine de Galatyalılara yazarken, sözünün hizmetiyle onlar için gerekli gördüğü şeyi aralarında yeterince yaptığını anlayınca, "Bundan sonra kimse bana zahmet vermesin" ya da birçok elyazmasında okunduğu gibi "kimse beni rahatsız etmesin" dedi. Ben de Tanrı'nın lütfunu vaaz eden bunca açık ilahî söze boyun eğilmemesinden rahatsız olduğumu itiraf ediyorum (lütuf, liyakatlerimize göre verilirse hiç de lütuf değildir). Yine de sevgili oğullarım Prosper ve Hilarius, gayretinizi ve kardeşçe sevginizi
CAPUT PRIMUM. — 1. Dixisse quidem Apostolum scimus in Epistola ad Philippenses, Eadem scribere vobis, mihi quidem non pigrum, vobis autem tutum est (Philipp. III, 1). Idem tamen scribens ad Galatas, cum se satis apud eos egisse perspiceret, quod illis per ministerium sermonis sui necessarium esse cernebat: De caetero, inquit, laborem mihi nemo praestet; vel, sicut in plerisque codicibus legitur, nemo mihi molestus sit (Galat. VI, 17). Ego autem quamvis me moleste ferre confitear, quod divinis eloquiis quibus Dei gratia praedicatur (quae omnino nulla est, si secundum merita nostra datur), tam multis manifestisque non ceditur: vestrum tamen studium fraternamque dilectionem, filii charissimi Prosper et Hilari,
PL44.961söyleyemeyeceğim kadar seviyorum. Çünkü böyle olanların yanılmasını istemiyor ve bu konudaki bunca kitabımdan ve mektubumdan sonra hâlâ bunun üzerine yazmamı arzuluyorsunuz. Sizi arzuladığınız kadar sevdiğimi söylemeye cesaret edemem. İşte bu yüzden size cevap yazıyorum ve artık sizinle değil, ama yine de sizin aracılığınızla, yeterince yaptığımı sandığım işi hâlâ yapıyorum.
2. Mektuplarınızı inceleyince, uğruna dindarca bir kaygı taşıdığınız o kardeşlerin Elçi'nin kimi kişilere davrandığı gibi ele alınması gerektiğini görüyorum sanıyorum. Sizin kaygınız, "Herkes kendi ümididir" diyen şairin görüşüne sarılmasınlar, şairce değil peygamberce söylenmiş olan "İnsana ümit bağlayan herkes lanetlidir" sözüne çarpmasınlar diyedir. Elçi onlara şöyle demişti: "Bir konuda başka türlü düşünüyorsanız, Tanrı bunu da size açacaktır." Onlar kutsalların önceden belirlenmesi meselesinde hâlâ karanlık içindedir. Ama bu konuda başka türlü düşünüyorlarsa, ulaştıkları noktada yürürlerse Tanrı'nın bunu da onlara açmasını sağlayacak bir şeyleri vardır. Çünkü Elçi "Bir konuda başka türlü düşünüyorsanız, Tanrı bunu da size açacaktır" dedikten sonra şöyle eklemiştir: "Yine de ulaştığımız noktada yürüyelim." Dindarca sevginizin üzerine titrediği bu kardeşlerimiz şuraya ulaşmıştır: İnsan soyunun ilk insanın günahına borçlu doğduğuna ve ikinci insanın adaleti dışında hiçbir şeyle kimsenin bu kötülükten kurtulmadığına Mesih'in Kilisesi ile birlikte inanıyorlar. Ayrıca insanın iradelerine Tanrı'nın lütfunun yetiştiğini itiraf ediyor ve hiç kimsenin iyi bir işe başlamaya ya da onu bitirmeye kendi kendine yetemeyeceğini kabul ediyorlar. Ulaştıkları bu noktalara bağlı kalmaları, onları Pelagiusçuların yanılgısından çok ayırıyor. Bunlarda yürür ve anlayış verene dua ederlerse, önceden belirleme hakkında başka türlü düşündükleri ne varsa O bunu da onlara açacaktır. Yine de biz de onlara sevginin şefkatini ve sözün hizmetini sunalım; bu mektupta onlara uygun ve yararlı olanı söylememiz için yalvardığımız O bağışladığı ölçüde. Tanrımız bunu, Mesih'in hür sevgisinde onlara yaptığımız bu hizmetle yapmak istemediğini nereden biliyoruz?
3. Önce şunu göstermeliyiz ki bizi Hristiyan yapan iman Tanrı'nın armağanıdır; tabii bunu, böyle çok ve büyük ciltlerde yaptığımızdan daha özenli yapabilirsek. Ama şimdi görüyorum ki bu konuda getirdiğimiz ilahî tanıklıkların, imanın kendisine bizden sahip olduğumuzu ama onun artışının Tanrı'dan geldiğini bilmemize yaradığını söyleyenlere cevap vermek gerekiyor. Sanki iman bize Tanrı tarafından bağışlanmıyor da yalnız bizde başlamış olmasının liyakatiyle O'nun tarafından artırılıyormuş gibi. Şu hâlde, Pelagius'un Filistin'deki piskoposlar yargısında, tutanakların tanıklık ettiği gibi, reddetmeye zorlandığı "Tanrı'nın lütfu liyakatlerimize göre verilir" görüşünden ayrılınmış olmuyor; eğer inanmaya başlamamız Tanrı'nın lütfuna ait değilse de, daha dolu ve daha yetkin inanalım diye bunun için bize eklenen şeye aitse. Böylece imanımızın başlangıcını önce biz Tanrı'ya veriyoruz ki iman bize tamamlanarak ve mümince dilediğimiz başka her neyse o da karşılık olarak verilsin.
qua eos qui tales sunt, ita non vultis errare, ut post tot libros de hac re vel epistolas meas, adhuc me desideretis hinc scribere, tantum amo, quantum non possum dicere; et tantum me amare, quantum desideretis, non audeo dicere. Quapropter ecce rescribo vobis, et licet jam non vobiscum, tamen etiam per vos adhuc ago, quod me satis egisse credebam. 2. Consideratis enim litteris vestris videre mihi videor eos fratres, pro quibus geritis piam curam, ne teneant poeticam sententiam, qua dictum est, « Spes sibi quisque » (Virgil., Aeneid. lib. 11, vers. 309); et in illud incurrant quod non poetice, sed prophetice dictum est, Maledictus omnis qui spem habet in homine (Jerem. XVII, 5), eo modo esse tractandos, quo tractavit Apostolus, quibus ait, Et si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit. Adhuc quippe in quaestione caligant de praedestinatione sanctorum: sed habent unde, si quid aliter in ea sapiunt, hoc quoque illis revelet Deus, si in eo ambulent in quod pervenerunt. Propter quod Apostolus cum dixisset, Si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit: Verumtamen, inquit, in quod pervenimus, in eo ambulemus (Philipp. III, 15,16). Pervenerunt autem isti fratres nostri, pro quibus sollicita est pia charitas vestra, ut credant cum Ecclesia Christi, peccato primi hominis obnoxium nasci genus humanum, nec ab isto malo nisi per justitiam secundi hominis aliquem liberari. Pervenerunt etiam, ut praeveniri voluntates hominis Dei gratia fateantur, atque ad nullum opus bonum vel incipiendum vel perficiendum sibi quemquam sufficere posse consentiant. Retenta ergo ista in quae pervenerunt, plurimum eos a Pelagianorum errore discernunt. Proinde, si in eis ambulent et orent eum qui dat intellectum, si quid de praedestinatione aliter sapiunt, ipse illis hoc quoque revelabit: tamen etiam nos impendamus eis dilectionis affectum ministeriumque sermonis, sicut donat ille quem rogavimus, ut in his litteris ea quae illis essent apta et utilia diceremus. Unde enim scimus ne forte Deus noster id per hanc nostram velit efficere servitutem, qua eis in Christi libera charitate servimus? CAPUT II. — 3. Prius itaque fidem qua christiani sumus, donum Dei esse debemus ostendere: si tamen diligentius id facere possumus, quam in voluminibus tot tantisque jam fecimus. Sed nunc eis respondendum esse video, qui divina testimonia, quae de hac re adhibuimus, ad hoc dicunt valere, ut noverimus ex nobis quidem nos habere ipsam fidem, sed incrementum ejus ex Deo: tanquam fides non ab ipso donetur nobis, sed ab ipso tantum augeatur in nobis, eo merito, quo coepit a nobis. Non ergo receditur ab ea sententia, quam Pelagius ipse in episcopali judicio Palaestino, sicut eadem Gesta testantur, damnare compulsus est, « Gratiam Dei secundum merita nostra dari: » si non pertinet ad Dei gratiam quod credere coepimus, sed illud potius quod propter hoc nobis additur, ut plenius perfectiusque credamus: ac per hoc, initium fidei nostrae priores damus Deo, ut retribuatur nobis et supplementum ejus; et si quid aliud fideliter poscimus.
PL44.961_24. Ama buna karşı neden şu sözü dinlemiyoruz: "Kim ona önce verdi de karşılığı ödensin? Çünkü her şey O'ndan, O'nun aracılığıyla ve O'ndadır." O hâlde imanımızın başlangıcının kendisi de O'ndan değilse nereden geliyor? Çünkü bu dışarıda kalarak öteki şeyler O'ndan değildir; her şey O'ndan, O'nun aracılığıyla ve O'ndadır. Peki inanmaya başlamış olanın, inandığı O'ndan hiçbir şey hak etmediğini kim söyleyebilir? Bu durumda, ötekilerin hak kazanmış olana ilahî karşılık olarak eklendiği söylenmiş olur; yani Tanrı'nın lütfu liyakatlerimize göre verilir. Pelagius kendisine yöneltilen bu görüşü, hükme uğramamak için bizzat reddetmişti. O hâlde bu reddedilmesi gereken görüşten her yönüyle kaçınmak isteyen, Elçi'nin şu sözünün doğru olarak söylendiğini anlasın: "Size, Mesih uğruna yalnız O'na inanmanız değil, O'nun için acı çekmeniz de bağışlandı." İkisinin de Tanrı'nın armağanı olduğunu gösteriyor, çünkü ikisinin de bağışlandığını söylüyor. "O'na daha dolu ve daha yetkin inanmanız" demiyor, "O'na inanmanız" diyor. Kendisi hakkında da daha mümin olmak için değil, mümin olmak için merhamet bulduğunu söylüyor. Çünkü imanının başlangıcını önce kendisinin Tanrı'ya verip onun artışının karşılık olarak kendisine verilmediğini, elçi olmasını sağlayan tarafından mümin kılındığını biliyordu. Onun imanının başlangıcı da yazılmıştır ve kilisedeki yaygın okumayla çok iyi bilinir. Harap ettiği imandan uzak ve ona şiddetle karşıyken, daha güçlü bir lütufla birdenbire ona döndürüldü. Onu döndüren, bunu yapacağı peygamber aracılığıyla kendisine "Sen bizi döndürerek diriltirsin" denen kişiydi. Böylece yalnız istemeyen biri inanmak isteyen olmadı; zulmeden biri, zulmettiği imanı savunurken zulüm gördü. Çünkü Mesih ona yalnız O'na inanmayı değil, O'nun için acı çekmeyi de bağışlamıştı.
5. Bu yüzden herhangi bir liyakate göre verilmeyen, tersine bütün iyi liyakatleri sağlayan bu lütfu övmek için şöyle diyor: "Kendimizden bir şey düşünmeye yeterli değiliz; yeterliğimiz Tanrı'dandır." İmanın başlangıcının bizden, tamamlanmasının Tanrı'dan olduğunu sananlar burada dikkat etsin ve bu sözleri tartsınlar. Düşünmenin inanmaktan önce geldiğini kim görmez? Kimse bir şeye, önce ona inanmak gerektiğini düşünmeden inanmaz.
- Sed contra haec cur non potius audimus: Quis prior dedit ei, et retribuetur illi? quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia (Rom. XI, 35, 36)? Et ipsum igitur initium fidei nostrae, ex quo, nisi ex ipso est? Neque enim hoc excepto ex ipso sunt caetera: sed ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia. Quis autem dicat eum qui jam coepit credere, ab illo in quem credidit nihil mereri? Unde fit ut jam merenti caetera dicantur addi retributione divina; ac per hoc gratiam Dei secundum merita nostra dari: quod objectum sibi Pelagius, ne damnaretur, ipse damnavit. Quisquis igitur hanc damnabilem vult ex omni parte vitare sententiam, veraciter intelligat dictum, quod Apostolus ait: Vobis donatum est pro Christo, non solum ut credatis in eum, verum etiam ut patiamini pro eo (Philipp. I, 29). Utrumque ostendit Dei donum, quia utrumque dixit esse donatum. Nec ait, Ut plenius et perfectius credatis in eum; sed, ut credatis in eum. Nec se ipsum misericordiam consecutum dixit, ut fidelior, sed ut fidelis esset (I Cor. VII, 25), quia sciebat non se initium fidei suae priorem dedisse Deo, et retributum sibi ab illo ejus augmentum; sed ab eo se factum fidelem, a quo et apostolus factus est. Nam scripta sunt etiam fidei ejus initia (Act. IX), suntque ecclesiastica celebri lectione notissima. Aversus quippe a fide quam vastabat, eique vehementer adversus, repente est ad illam gratia potentiore conversus; convertente illo cui hoc ipsum facturo per prophetam dictum est, Tu convertens vivificabis nos (Psal. LXXXIV, 7): ut non solum ex nolente fieret volens credere; verum etiam ex persecutore persecutionem in ejus fidei, quam persequebatur, defensione pateretur. Donatum quippe illi erat a Christo, non solum ut crederet in eum, verum etiam ut pateretur pro eo. 5. Et ideo commendans istam gratiam, quae non datur secundum aliqua merita, sed efficit omnia bona merita: Non quia idonei sumus, inquit, cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est (II Cor. III, 5). Attendant hic, et verba ista perpendant, qui putant ex nobis esse fidei coeptum, et ex Deo esse fidei supplementum. Quis enim non videat, prius esse cogitare quam credere? Nullus quippe credit aliquid, nisi prius cogitaverit esse credendum.
PL44.963Bazı düşünceler inanma iradesinin önünden pek kısa bir anda ve pek hızla uçsa ve irade onları hemen izleyip sanki yapışmış gibi eşlik etse de, inanılan her şeye düşüncenin öncülüğüyle inanılması zorunludur. Kaldı ki inanmak da onayla düşünmekten başka bir şey değildir. Çünkü düşünen herkes inanmaz; çoğu insan inanmamak için düşünür. Ama inanan herkes düşünür; inanarak düşünür, düşünerek inanır. O hâlde din ve dindarlık konusunda (Elçi bundan söz ediyordu), kendimizden bir şey düşünmeye yeterli değilsek ve yeterliğimiz Tanrı'dansa, kuşkusuz kendimizden bir şeye inanmaya da yeterli değiliz; çünkü düşünce olmadan buna inanamayız. İnanmaya başlamamızı sağlayan yeterliğimiz Tanrı'dandır. Bu yüzden, herhangi bir iyi işe başlamaya ya da onu bitirmeye kimse kendi kendine yetmediği gibi (yazdıklarınızın gösterdiği gibi bu kardeşler bunun doğru olduğunu kabul ediyor), her iyi işe başlamakta ve onu bitirmekte yeterliğimiz Tanrı'dandır. Aynı şekilde imana başlamaya ya da onu tamamlamaya da kimse kendi kendine yetmez, yeterliğimiz Tanrı'dandır. Çünkü iman düşünülmezse hiçbir şey değildir, ve kendimizden bir şey düşünmeye yeterli değiliz, yeterliğimiz Tanrı'dandır.
6. Tanrı'nın sevgili kardeşleri, insan Tanrı'nın vaat ettiğini kendisinin yaptığını söyleyerek Tanrı'ya karşı büyüklenmesin diye sakınmalıyız. Milletlerin imanı İbrahim'e vaat edilmedi mi? O da Tanrı'ya şan vererek, "vaat ettiğini yapmaya da gücü yettiğine" tam olarak inanmadı mı? O hâlde milletlerin imanını, vaat ettiğini yapmaya gücü yeten yapıyor. Tanrı imanımızı işliyorsa, inanalım diye yüreklerimizde şaşırtıcı bir biçimde etkiliyorsa, hepsini yapamaz diye korkmak mı gerekir? İnsan bu yüzden ilk parçaları kendine mal edip son parçaları O'ndan almayı hak etmek mi istiyor? Bakın, bu yolla, Tanrı'nın lütfunun şu ya da bu şekilde liyakatlerimize göre verilmesinden ve böylece lütfun artık lütuf olmamasından başka ne yapılıyor? Çünkü bu şekilde borç olarak ödenir, karşılıksız bağışlanmaz. İnanana, imanının Rab tarafından artırılması borçlu olunur ve başlamış imanın ödülü artırılmış iman olur. Bunu söylerken, bu ödülün inananlara lütufla değil, borç olarak sayıldığı dikkate alınmıyor. Sahip olmadığını kendisinde kurabilen insanın kurduğunu kendisi artırması için neden her şey insana verilmediğini hiç anlamıyorum; olsa olsa dindarlığın başladığı imanın da Tanrı'nın armağanı olduğunu gösteren en açık ilahî tanıklıklara karşı konamadığı için. "Tanrı herkese iman ölçüsünü dağıttı" sözü böyledir, "Baba Tanrı'dan ve Rab İsa Mesih'ten kardeşlere barış ve imanla birlikte sevgi" sözü de, bu türden başka sözler de. Demek ki insan bu kadar açık tanıklıklara karşı çıkmak istemediği, ama inanmasının kendisinden olmasını da istediği için, sanki Tanrı'yla anlaşma yapıyor: İmanın bir parçasını kendine mal ediyor, bir parçasını O'na bırakıyor. Daha da kibirlisi, ilk parçayı kendisi alıp sonrakini O'na veriyor. İkisinin ortak olduğunu söylediği şeyde kendini önce, Tanrı'yı sonra koyuyor.
Quamvis enim raptim, quamvis celerrime credendi voluntatem quaedam cogitationes antevolent, moxque illa ita sequatur, ut quasi conjunctissima comitetur; necesse est tamen ut omnia quae creduntur, praeveniente cogitatione credantur. Quanquam et ipsum credere, nihil aliud est, quam cum assensione cogitare. Non enim omnis qui cogitat, credit; cum ideo cogitent plerique, ne credant: sed cogitat omnis qui credit, et credendo cogitat, et cogitando credit. Quod ergo pertinet ad religionem atque pietatem (de qua loquebatur Apostolus), si non sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est; profecto non sumus idonei credere aliquid quasi ex nobismetipsis, quod sine cogitatione non possumus, sed sufficientia nostra qua credere incipiamus, ex Deo est. Quocirca, sicut nemo sibi sufficit ad incipiendum vel perficiendum quodcumque opus bonum; quod jam isti fratres, sicut vestra scripta indicant (In Epistola Hilarii, n. 2, supra, col. 953-954), verum esse consentiunt; unde in omni opere bono et incipiendo et perficiendo sufficientia nostra ex Deo est: ita nemo sibi sufficit vel ad incipiendam vel ad perficiendam fidem, sed sufficientia nostra ex Deo est: quoniam fides si non cogitando, nulla est; et non sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est. 6. Cavendum est, fratres dilecti a Deo, ne homo se extollat adversus Deum, cum se dicit facere quod promisit Deus. Nonne fides gentium promissa est Abrahae, et ille dans gloriam Deo, plenissime credidit quoniam quod promisit, potens est et facere (Rom. IV, 20, 21)? Ipse igitur fidem gentium facit, qui potens est facere quod promisit. Porro, si operatur Deus fidem nostram, miro modo agens in cordibus nostris ut credamus; numquid metuendum est ne totum facere non possit, et ideo homo sibi primas ejus vindicat partes, ut novissimas ab illo accipere mereatur? Videte si aliud agitur isto modo, nisi ut gratia Dei secundum merita nostra detur quolibet modo, ac sic gratia jam non sit gratia. Redditur namque hoc pacto debita, non donatur gratis: debetur enim credenti, ut a Domino ipsa fides ejus augeatur, et sit merces fidei coeptae fides aucta; nec attenditur, cum hoc dicitur, non secundum gratiam, sed secundum debitum istam mercedem credentibus imputari. Cur autem non totum tribuatur homini, ut qui sibi potuit instituere quod non habebat, ipse quod instituit augeat, omnino non video: nisi quia resisti non potest divinis manifestissimis testimoniis, quibus et fides, unde pietatis exordium sumitur, donum Dei esse monstratur; quale est illud, quod unicuique Deus partitus est mensuram fidei (Id. XII, 3); et illud, Pax fratribus et charitas cum fide a Deo Patre et Domino Jesu Christo (Ephes. VI, 23); et caetera talia. Nolens ergo his tam claris testimoniis repugnare, et tamen volens a se ipso sibi esse quod credit, quasi componit homo cum Deo, ut partem fidei sibi vindicet, atque illi partem relinquat: et quod est elatius, primam tollit ipse, sequentem dat illi; et in eo quod dicit esse amborum, priorem se facit, posteriorem Deum.
PL44.963_27. O dindar ve alçakgönüllü öğretmen böyle düşünmüyordu: En mesut Cyprianus'u kastediyorum. O şöyle demişti: "Hiçbir şeyle övünmemeli, çünkü hiçbir şey bizim değildir." Bunu göstermek için Elçi'yi tanık gösterdi: "Almadığın neyin var? Aldıysan, almamış gibi neden övünüyorsun?" Ben de benzer bir yanılgı içindeyken asıl bu tanıklıkla ikna oldum. O zamanlar Tanrı'ya inanmamızı sağlayan imanın Tanrı'nın armağanı olmadığını, bizde bizden geldiğini ve bu dünyada ölçülü, âdil ve dindarca yaşamamızı sağlayan Tanrı armağanlarını onun sayesinde elde ettiğimizi sanıyordum. Tanrı'nın lütfunun imandan önce geldiğini ve yararlı olanı dilememizin bize bu lütufla verildiğini düşünmüyordum; yalnız hakikatin vaazı önce gelmeden inanamayacağımızı kabul ediyordum. Ama bize vaaz edilen Müjde'ye rıza göstermenin bizim kendi işimiz olduğunu ve bize kendimizden geldiğini sanıyordum. Piskoposluğumdan önce yazdığım bazı küçük eserler bu yanılgımı yeterince gösterir. Mektuplarınızda andığınız, Romalılara Mektup'tan bazı önermelerin açıklaması da bunlardandır. Sonunda bütün küçük eserlerimi yeniden gözden geçirip bu gözden geçirmeyi yazıya dökerken (sizin uzun mektuplarınızı almadan önce bu eserin iki kitabını bitirmiştim), birinci ciltte bu kitabı gözden geçirmeye gelince şöyle dedim: "Aynı şekilde, Tanrı'nın, kendisine büyüğün ona kulluk edeceğini söylediği henüz doğmamış kişide neyi seçtiğini ve yine henüz doğmamış olan büyükte neyi reddettiğini tartışırken (ki onlar hakkında, çok sonra söylenmiş olsa da, 'Yakup'u sevdim, Esav'dan nefret ettim' peygamberlik tanıklığı bu yüzden anılır) akıl yürütmeyi şu sonuca vardırdım: 'Demek ki Tanrı önbilgisinde kimsenin kendisinin vereceği işlerini seçmedi; önbilgisinde imanı seçti. Kendisine inanacağını önceden bildiği kimseyi, iyi işler yaparak ebedî hayata da ulaşsın diye Kutsal Ruh'u vereceği kişi olarak seçti.' Henüz daha özenle araştırmamıştım ve aynı Elçi'nin 'Lütuf seçimiyle bir kalıntı kurtuldu' dediği lütuf seçiminin nasıl bir şey olduğunu henüz bulmamıştım. Ona liyakatler önce gelirse elbette lütuf değildir; o zaman verilen, lütufla değil borç olarak, bağışlanmaktan çok liyakatlere ödenmiş olur. Bu yüzden hemen ardından 'Çünkü aynı Elçi "Her şeyi herkeste işleyen aynı Tanrı'dır" diyor; ama hiçbir yerde "Tanrı herkeste her şeye inanır" denmemiştir' dedim, sonra 'Demek ki inanmamız bizimdir, ama iyi iş yapmamız inananlara Kutsal Ruh'u verenindir' diye ekledim.
CAPUT III. — 7. Non sic pius atque humilis doctor ille sapiebat: Cyprianum beatissimum loquor, qui dixit, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » (Ad Quirinum, lib. 3, cap. 4). Quod ut ostenderet, adhibuit Apostolum testem dicentem, Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis (I Cor. IV, 7)? Quo praecipue testimonio etiam ipse convictus sum, cum similiter errarem, putans fidem qua in Deum credimus, non esse donum Dei, sed a nobis esse in nobis, et per illam nos impetrari Dei dona quibus temperanter et juste et pie vivamus in hoc saeculo. Neque enim fidem putabam Dei gratia praeveniri, ut per illam nobis daretur quod posceremus utiliter; nisi quia credere non possemus, si non praecederet praeconium veritatis: ut autem praedicato nobis Evangelio consentiremus, nostrum esse proprium, et nobis ex nobis esse arbitrabar. Quem meum errorem nonnulla opuscula mea satis indicant, ante episcopatum meum scripta. In quibus est illud quod commemorastis in litteris vestris (In Epist. Hilarii, n. 3, supra, col. 955-956), ubi est expositio quarumdam propositionum ex Epistola quae est ad Romanos. Denique, cum mea cuncta opuscula retractarem, eamque retractionem stilo prosequerer, cujus operis jam duos absolveram libros, antequam scripta vestra prolixiora sumpsissem, cum ad hunc librum retractandum in primo volumine pervenissem, sic inde locutus sum: « Item disputans, » inquam, « quid elegerit Deus in nondum nato, cui dixit serviturum esse majorem; et quid in eodem majore similiter nondum nato reprobaverit: de quibus propter hoc commemoratur, quamvis longe postea prolatum, propheticum testimonium, Jacob dilexi, Esau autem odio habui (Rom. IX, 13; Malach. I, 3); ad hoc perduxi ratiocinationem, ut dicerem: Non ergo elegit Deus opera cujusquam in praescientia, quae ipse daturus est; sed fidem elegit in praescientia, ut quem sibi crediturum esse praescivit, ipsum elegerit, cui Spiritum sanctum daret, ut bona operando, etiam aeternam vitam consequeretur. Nondum diligentius quaesiveram, nec adhuc inveneram, qualis sit electio gratiae; de qua idem dicit apostolus, Reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt (Rom. XI, 5): quae utique non est gratia, si eam merita ulla praecedant: ne jam quod datur, non secundum gratiam, sed secundum debitum, reddatur potius meritis, quam donetur. Proinde quod continuo dixi, Dicit enim idem apostolus, Idem Deus qui operatur omnia in omnibus (I Cor. XII, 6); nusquam autem dictum est, Deus credit omnia in omnibus: ac deinde subjunxi, Quod ergo credimus, nostrum est; quod autem bonum operamur, illius est qui credentibus dat Spiritum sanctum;
PL44.965İmanın kendisinin de aynı Ruh'ta verilen Tanrı armağanları arasında bulunduğunu o zaman bilseydim, kesinlikle bunu söylemezdim. Demek ki ikisi de iradenin kararı yüzünden bizimdir, yine de ikisi de iman ve sevgi Ruhu aracılığıyla verilmiştir. Çünkü yalnız sevgi değil, yazılmış olduğu gibi, 'Baba Tanrı'dan ve Rab İsa Mesih'ten imanla birlikte sevgi' verilir. Biraz sonra söylediğim 'İnanmak ve istemek bizimdir; inananlara ve isteyenlere, sevgiyi yüreklerimize yayan Kutsal Ruh aracılığıyla iyi iş yapma imkânı vermek ise O'nundur' sözü doğrudur, ama aynı kurala göre: İkisi de O'nundur, çünkü iradeyi O hazırlar; ikisi de bizimdir, çünkü ancak biz isteyerek olur. Bu yüzden sonra söylediğim 'Çağrılmadıkça isteyemeyiz de; çağrıdan sonra istediğimizde de, Tanrı koşanlara güç verip çağırdığı yere götürmedikçe iradelerimiz ve koşumuz yetmez' sözü ve ardından eklediğim 'Demek ki iyi iş yapmamız isteyene ya da koşana değil, merhamet eden Tanrı'ya bağlıdır' sözü tamamen doğrudur. Ama Tanrı'nın tasarısına göre gerçekleşen çağrının kendisi üzerine az durdum; çünkü bütün çağrılanların çağrısı böyle değildir, yalnız seçilmişlerin çağrısı böyledir. Biraz sonra söylediğim 'Tanrı'nın seçtiklerinde liyakati işler değil, iman başlatır ve Tanrı'nın armağanıyla iyi iş yaparlar; hükme uğrattıklarında ise ceza liyakatini imansızlık ve dinsizlik başlatır ve bu cezanın kendisi aracılığıyla kötü iş yaparlar' sözünde tamamen doğru söyledim. Ama imanın liyakatinin de Tanrı'nın armağanı olduğunu ne araştırmayı düşündüm ne de söyledim. Başka bir yerde de 'Tanrı merhamet ettiğine iyi iş yaptırır; katılaştırdığını ise kötü iş yapmaya bırakır; ama o merhamet önceki iman liyakatine, bu katılaştırma önceki kötülüğe verilir' dedim. Bu doğrudur, ama imanın liyakatinin de Tanrı'nın merhametinden gelip gelmediğini, yani bu merhametin insanda yalnız mümin olduğu için mi gerçekleştiğini, yoksa mümin olsun diye de gerçekleşip gerçekleşmediğini sormak gerekirdi. Çünkü Elçi'nin 'Mümin olmak için merhamet buldum' dediğini okuyoruz; 'Mümin olduğum için' demiyor. Demek ki mümine verilir, ama mümin olsun diye de verilmiştir. Bu yüzden aynı kitabın başka bir yerinde çok doğru olarak şöyle dedim: 'Çünkü işlerden değil de Tanrı'nın merhametiyle inanmak üzere çağrılıyorsak ve inananlara iyi iş yapma imkânı veriliyorsa, milletler bu merhametten kıskanılmamalıdır.' Oysa Tanrı'nın tasarısıyla gerçekleşen çağrı konusunu orada yeterince özenle ele almadım."
profecto non dicerem, si jam scirem etiam ipsam fidem inter Dei munera reperiri, quae dantur in eodem Spiritu. Utrumque ergo nostrum est propter arbitrium voluntatis, et utrumque tamen datum est per Spiritum fidei et charitatis. Neque enim sola charitas, sed, sicut scriptum est, Charitas cum fide a Deo Patre et Domino Jesu Christo (Ephes. VI, 23). Et quod paulo post dixi, Nostrum est enim credere et velle; illius autem, dare credentibus et volentibus facultatem bene operandi per Spiritum sanctum, per quem charitas diffunditur in cordibus nostris, verum est quidem, sed eadem regula: et utrumque ipsius est, quia ipse praeparat voluntatem; et utrumque nostrum, quia non fit nisi volentibus nobis. Ac per hoc quod etiam postea dixi, Quia neque velle possumus, nisi vocemur: et cum post vocationem voluerimus, non sufficit voluntas nostra, et cursus noster, nisi Deus et vires currentibus praebeat, et perducat quo vocat; ac deinde subjunxi, Manifestum est ergo, non volentis neque currentis, sed miserentis Dei esse (Rom. IX, 16) quod bene operamur: omnino verissimum est. Sed parum de ipsa vocatione disserui, quae fit secundum propositum Dei: non enim omnium qui vocantur talis est, sed tantum electorum. Itaque quod paulo post dixi, Sicut enim in his quos elegit Deus non opera, sed fides inchoat meritum, ut per munus Dei bene operentur; sic in his quos damnat, infidelitas et impietas inchoat poenae meritum, ut per ipsam poenam etiam male operentur; verissime dixi, sed fidei meritum etiam ipsum esse donum Dei, nec putavi quaerendum esse, nec dixi. Et alio loco: Cujus enim miseretur, inquam, facit eum bene operari; et quem obdurat (Ibid., 18), relinquit eum ut male operetur: sed et illa misericordia praecedenti merito fidei tribuitur, et ista obduratio praecedenti iniquitati. Quod quidem verum est; sed adhuc quaerendum erat, utrum et meritum fidei de misericordia Dei veniat; id est, utrum ista misericordia ideo tantummodo fiat in homine, quia fidelis est, an etiam facta fuerit, ut fidelis esset. Legimus enim dicente Apostolo, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem (I Cor. VII, 25): non ait, quia fidelis eram. Fideli ergo datur quidem, sed data est etiam ut esset fidelis. Rectissime itaque alio loco in eodem libro dixi, Quoniam si non ex operibus, sed misericordia Dei et vocamur ut credamus, et credentibus praestatur ut bene operemur, non est gentibus ista invidenda misericordia, quamvis minus ibi diligenter de illa, quae per Dei propositum fit, vocatione tractaverim » (Retract. lib. 1, cap. 23, n. 3, 4).
PL44.965_28. O zaman iman ve işler hakkında ne düşündüğümü görüyorsunuz; oysa Tanrı'nın lütfunu övmek için çaba gösteriyordum. Görüyorum ki bu kardeşlerimiz şimdi bu görüştedir; çünkü kitaplarımı okumaya özen gösterdikleri kadar, onlarda benimle birlikte ilerlemeye özen göstermediler. Özen gösterselerdi, bu meselenin ilahî Yazıların hakikatine uygun olarak, piskoposluğumun daha başında, aziz Ambrosius'un halefi, Milano Kilisesi'nin piskoposu mesut hatıralı Simplicianus'a yazdığım iki kitabın birincisinde çözüldüğünü bulurlardı. Tabii o kitapları tanımıyorlarsa ayrı; öyleyse tanımalarını sağlayın. Bu iki kitabın birincisinden Retractationes'in ikinci kitabında ilk olarak söz ettim. Sözüm şöyledir: "Piskopos olarak hazırladığım kitapların ilk ikisi, en mesut Ambrosius'un halefi, Milano Kilisesi'nin başı Simplicianus'a, çeşitli meseleler üzerinedir. Bunlardan, Elçi Pavlus'un Romalılara Mektubu'ndan alınan ikisini birinci kitapta topladım. Bunların birincisi 'Öyleyse ne diyelim? Kanun günah mıdır? Asla!' sözünden 'Beni bu ölümün bedeninden kim kurtaracak? Rabbimiz İsa Mesih aracılığıyla Tanrı'nın lütfu' sözüne kadar olan yer üzerinedir. Burada Elçi'nin 'Kanun ruhanîdir, ben ise tensel biriyim' sözlerini ve tenin ruha karşı savaştığını gösteren ötekileri, henüz kanun altında olan, lütuf altına girmemiş bir insanı tasvir ediyormuş gibi açıkladım. Çok sonra bu sözlerin ruhanî insana da ait olabileceğini (ve bunun daha inandırıcı olduğunu) anladım. Bu kitaptaki ikinci mesele, 'Yalnız bu da değil, Rebekka da babamız İshak'la tek birleşmeden gebe kaldı' dediği yerden 'Her Şeye Egemen Rab bize bir soy bırakmasaydı, Sodom gibi olur, Gomorra'ya benzerdik' dediği yere kadardır. Bu meselenin çözümünde insan iradesinin hür kararı için çaba gösterildi, ama Tanrı'nın lütfu galip geldi. Ancak şu sonuca varılabildi: Elçi en berrak hakikatle şunu söylemiştir: 'Seni kim ayırıyor? Almadığın neyin var? Aldıysan, almamış gibi neden övünüyorsun?' Şehit Cyprianus da bunu göstermek isteyerek hepsini bir başlıkla tarif etti: 'Hiçbir şeyle övünmemeli, çünkü hiçbir şey bizim değildir.'" İşte yukarıda neden, bu konuda başka türlü düşünürken benim de asıl bu Elçi tanıklığıyla ikna olduğumu söyledim: Dediğim gibi piskopos Simplicianus'a yazdığım sırada bu meseleyi çözerken Tanrı doğrusunu bana açtı. Elçi'nin insanın şişkinliğini bastırmak için "Almadığın neyin var?" dediği bu tanıklık, hiçbir müminin "Almadığım bir imana sahibim" demesine izin vermez. Bu cevabın bütün kibri Elçi'nin bu sözleriyle tamamen bastırılır. "Yetkin bir imanım olmasa da, Mesih'e ilk inanmamı sağlayan başlangıcına sahibim" bile denemez. Çünkü buna da şöyle cevap verilir: "Almadığın neyin var? Aldıysan, almamış gibi neden övünüyorsun?"
CAPUT IV. — 8. Videtis certe quid tunc de fide atque operibus sentiebam, quamvis de commendanda gratia Dei laborarem: in qua sententia istos fratres nostros esse nunc video; quia non sicut legere libros meos, ita etiam in eis curaverunt proficere mecum. Nam si curassent, invenissent istam quaestionem secundum veritatem divinarum Scripturarum solutam in primo libro duorum, quos ad beatae memoriae Simplicianum scripsi episcopum Mediolanensis Ecclesiae, sancti Ambrosii successorem, in ipso exordio episcopatus mei. Nisi forte non eos noverunt: quod si ita est, facite ut noverint. De hoc primo duorum illorum libro in secundo Retractationum primum locutus sum; qui sermo meus ita se habet: « Librorum, » inquam, « quos elaboravi episcopus, primi duo sunt ad Simplicianum Ecclesiae Mediolanensis antistitem, qui beatissimo successit Ambrosio, de diversis quaestionibus, quarum duas ex Epistola Pauli apostoli ad Romanos in primum librum contuli. Harum prior est de eo quod scriptum est, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit; usque ad illud ubi ait, Quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum (Rom. VII, 7-25). In qua illa Apostoli verba, Lex spiritualis est, ego autem carnalis sum (Ibid., 14): et caetera, quibus caro contra spiritum confligere ostenditur, eo modo exposui, tanquam homo describatur adhuc sub lege, nondum sub gratia constitutus. Longe enim postea, etiam spiritualis hominis (et hoc probabilius) esse posse illa verba cognovi. Posterior in hoc libro quaestio est ab eo loco ubi ait, Non solum autem, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri: usque ad illud ubi ait, Nisi Dominus Sabaoth, reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus (Id. IX, 10-29). In cujus quaestionis solutione laboratum est quidem pro libero arbitrio voluntatis humanae; sed vicit Dei gratia: nec nisi ad illud potuit perveniri, ut liquidissima veritate dixisse intelligatur Apostolus, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis (I Cor. IV, 7)? Quod volens etiam martyr Cyprianus ostendere, hoc totum ipso titulo definivit, dicens: In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » (Retract. lib. 2, cap. 1, n. 1). Ecce quare dixi superius, hoc apostolico praecipue testimonio etiam me ipsum fuisse convictum: cum de hac re aliter saperem; quam mihi Deus in hac quaestione solvenda, cum ad episcopum Simplicianum, sicut dixi, scriberem, revelavit. Hoc igitur Apostoli testimonium, ubi ad reprimendam hominis inflationem dixit, Quid enim habes quod non accepisti? non sinit quemquam fidelium dicere, Habeo fidem quam non accepi. Reprimitur omnino his apostolicis verbis tota hujus responsionis elatio. Sed ne hoc quidem potest dici: Quamvis non habeam perfectam fidem, habeo tamen ejus initium, quo in Christum primitus credidi. Quia et hic respondetur: Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis (I Cor. IV, 7)?
PL44.9679. Onların şöyle sanması, yani "bu iman için 'Almadığın neyin var?' denemez, çünkü önce sağlam ve yetkin olarak bağışlanmış olan bu tabiatta, kusurlu hâle gelse de, kalmıştır" demeleri, Elçi'nin bunu neden söylediği düşünülürse istediklerine hiç yaramaz. Çünkü Elçi, kimse insanla övünmesin diye uğraşıyordu. Korintli Hristiyanlar arasında öyle ayrılıklar çıkmıştı ki biri "Ben Pavlus'tanım", öteki "Ben Apollos'tanım", bir başkası "Ben Kefas'tanım" diyordu. Şu söze bu yüzden gelindi: "Tanrı dünyanın akılsızlarını, bilgileri utandırmak için seçti; dünyanın zayıflarını, güçlüleri utandırmak için seçti; dünyanın soysuz ve hor görülenlerini, olmayan şeyleri varmış gibi seçti ki olanları hükümsüz kılsın; öyle ki hiçbir ten Tanrı önünde övünmesin." Elçi'nin burada insan kibrine karşı amacı yeterince açıktır: Kimse insanla, dolayısıyla kendisiyle de övünmesin. Nitekim "hiçbir ten Tanrı önünde övünmesin" dedikten sonra, insanın neyle övünmesi gerektiğini göstermek için hemen şunu ekledi: "O'ndan olarak siz Mesih İsa'dasınız; O bize Tanrı'dan bilgelik, adalet, kutsallık ve kurtuluş oldu. Öyle ki yazılmış olduğu gibi, 'Övünen Rab'de övünsün.'" Bu amacı onu sonra azarlayarak şunu demeye götürdü: "Hâlâ tensel kişilersiniz. Aranızda kıskançlık ve çekişme varken tensel değil misiniz, insanca yürümüyor musunuz? Biri 'Ben Pavlus'tanım', öteki 'Ben Apollos'tanım' dediğinde insan değil misiniz? Apollos nedir ki? Pavlus nedir ki? Aracılığıyla iman ettiğiniz hizmetkârlar; her birine de Rab'bin verdiği gibi. Ben diktim, Apollos suladı, ama büyümeyi Tanrı verdi. Şu hâlde ne diken bir şeydir ne de sulayan; büyümeyi veren Tanrı'dır." Elçi'nin, insan alçalsın ve yalnız Tanrı yücelsin demekten başka bir şey yapmadığını görmüyor musunuz? Dikilen ve sulananlar hakkında dikene ve sulayana bile bir şey demiyor; büyümeyi veren Tanrı'dır diyor. Birinin dikmesini, ötekinin sulamasını bile onların kendisine değil Rab'be veriyor: "Her birine Rab'bin verdiği gibi. Ben diktim, Apollos suladı." Buradan aynı amacı sürdürerek şunu söylemeye geldi: "Şu hâlde kimse insanla övünmesin." Daha önce "Övünen Rab'de övünsün" demişti. Bundan ve bunlara bağlı başka bazı sözlerden sonra aynı amaç onu şu söze götürdü: "Kardeşler, bunları sizin için kendime ve Apollos'a uyguladım; bizde, yazılı olanın ötesine geçmemeyi öğrenesiniz, biriniz öbürünüze karşı şişinmesin diye. Seni kim ayırıyor? Almadığın neyin var? Aldıysan, almamış gibi neden övünüyorsun?"
CAPUT V. — 9. Illud vero quod putant, « de hac fide ideo non posse dici, Quid enim habes quod non accepisti? quia in eadem natura remansit, licet vitiata, quae prius sana ac perfecta donata sit » (In Epistola Hilarii, n. 4, supra, col. 955-956): nihil ad id quod volunt valere intelligitur, si cur hoc Apostolus dixerit cogitetur. Agebat enim, ne quisquam gloriaretur in homine; quoniam dissensiones exortae fuerant inter Corinthios christianos, ita ut unusquisque diceret, Ego quidem sum Pauli; alius autem, Ego Apollo; alius vero, Ego Cephae: et inde ventum est, ut diceret, Stulta mundi elegit Deus, ut confundat sapientes; et infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia; et ignobilia mundi et contemptibilia elegit Deus, et ea quae non sunt tanquam sint, ut quae sunt evacuet; ut non glorietur coram Deo omnis caro. Hic certe contra humanam superbiam satis clara est Apostoli intentio, ne in homine quisquam glorietur, ac per hoc nec in se ipso. Denique cum dixisset, ut non glorietur coram Deo omnis caro; ut ostenderet in quo debeat homo gloriari, mox addidit, Ex ipso autem, vos estis in Christo Jesu, qui factus est nobis sapientia a Deo et justitia, et sanctificatio, et redemptio: ut, quemadmodum scriptum est, Qui gloriatur, in Domino glorietur (I Cor. I, 12, 27-31): inde pervenit ista ejus intentio, ut postea increpans dicat, Adhuc enim carnales estis: cum enim sint inter vos aemulatio et contentio, nonne carnales estis, et secundum hominem ambulatis? Cum enim quis dicat, Ego quidem sum Pauli, alius autem, Ego Apollo; nonne homines estis? Quid ergo est Apollo? quid autem Paulus? Ministri per quos credidistis: et unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit. Itaque neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus. Videtisne nihil agere Apostolum, nisi ut humilietur homo, et exaltetur Deus solus? Quandoquidem in eis qui plantantur et rigantur, nec ipsum plantatorem et rigatorem dicit esse aliquid, sed qui incrementum dat, Deum: quamvis et hoc ipsum quod ille plantat, hic rigat, non ipsis, sed Domino tribuat, dicens: Unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit. Hinc ergo in eadem intentione persistens, ad hoc venit ut diceret, Itaque nemo glorietur in homine (Id. III, 2-7, 21). Jam enim dixerat, Qui gloriatur, in Domino glorietur. Post haec et alia nonnulla quae his connectuntur, ad hoc perducitur eadem ipsa ejus intentio, ut dicat: Haec autem, fratres, transfiguravi in me et Apollo propter vos; ut in nobis discatis, ne supra quam scriptum est unus pro altero infletur adversus alterum. Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis (Id. IV, 6, 7)?
PL44.967_210. Elçi'nin insan kibrine karşı konuştuğu, kimse insanla değil Rab'de övünsün dediği bu apaçık amaçta, Tanrı'nın tabiî armağanlarını, yani ister ilk yaratılışta bağışlanmış olan bütün ve yetkin tabiatın kendisini, ister kusurlu tabiatın kalıntılarını akla getirmek bence çok saçmadır. Bütün insanlara ortak olan bu armağanlarla insanlar insanlardan ayrılır mı? Oysa Elçi önce "Seni kim ayırıyor?" dedi, sonra "Almadığın neyin var?" diye ekledi. Çünkü bir başkasına karşı şişinen insan "Beni imanım, adaletim ya da başka bir şeyim ayırıyor" diyebilirdi. İyi öğretmen bu düşüncelere karşı çıkarak şöyle diyor: "Almadığın neyin var?" Kimden, seni, sana bağışladığını bağışlamadığı öteki kişiden ayıran O'ndan değilse? "Aldıysan, almamış gibi neden övünüyorsun?" diyor. Sorarım, övünen Rab'de övünsün demekten başka ne yapıyor? Birinin kendi liyakatleriyle, sanki onları Tanrı'nın lütfu değil kendisi yapmış gibi övünmesinden daha çok bu anlama aykırı bir şey yoktur. Ama burada söz konusu olan iyileri kötülerden ayıran lütuftur, iyilere ve kötülere ortak olan lütuf değil. Akıllı canlılar olmamızı sağlayan ve hayvanlardan ayrılmamıza yol açan şey tabiata atfedilen lütuf olsun; insanlar arasında güzellerin çirkinlerden, yeteneklilerin yavaş kavrayanlardan ayrılmasını sağlayan şey de tabiata atfedilen lütuf olsun. Ama Elçi'nin dizginlediği kişi bir hayvana karşı şişinmiyordu; en kötü insanda da bulunabilecek tabiî bir armağanla başka bir insana karşı da şişinmiyordu. İyi hayata ait bir iyiliği Tanrı'ya değil kendine vererek şişiniyordu ve "Seni kim ayırıyor? Almadığın neyin var?" sözünü işitmeyi hak etti. Çünkü iman sahibi olabilmek tabiata ait olsa bile, iman sahibi olmak da öyle midir? Çünkü "iman herkesin değildir"; oysa iman sahibi olabilmek herkesindir. Elçi "Sahip olabilmek için almadığın, sahip olabileceğin ne var?" demiyor; "Almadığın neyin var?" diyor. Demek ki sevgi sahibi olabilmek gibi iman sahibi olabilmek de insanların tabiatına aittir; sevgi sahibi olmak gibi iman sahibi olmak ise müminlerin lütfuna aittir. Bize iman sahibi olma imkânının verildiği o tabiat, insanı insandan ayırmaz; imansızdan mümini ayıran imanın kendisidir. Bu yüzden "Seni kim ayırıyor? Almadığın neyin var?" denirken, "İmana kendimden sahibim, demek ki almadım" demeye cesaret eden, bu en açık hakikate karşı konuşmuş olur. İnanmak ya da inanmamak insan iradesinin kararında olmadığı için değil; ama seçilmişlerde irade Rab tarafından hazırlandığı için. Bu yüzden iradede bulunan imanın kendisi için de "Seni kim ayırıyor? Almadığın neyin var?" sözü geçerlidir.
11. "Birçokları hakikatin sözünü işitir; ama kimi inanır, kimi karşı çıkar. Demek ki bunlar inanmak ister, ötekiler istemez." Bunu kim bilmez? Kim inkâr eder? Ama irade kimilerinde Rab tarafından hazırlandığı, kimilerinde hazırlanmadığı için,
- In hac Apostoli evidentissima intentione, qua contra humanam superbiam loquitur, ne quisquam in homine, sed in Domino glorietur, dona Dei naturalia suspicari, sive ipsam totam perfectamque naturam, qualis in prima conditione donata est, sive vitiatae naturae qualescumque reliquias, nimis, quantum existimo, absurdum est. Numquid enim per haec dona quae omnibus communia sunt hominibus, discernuntur homines ab hominibus? Hic autem prius dixit, Quis enim te discernit? et deinde addidit, Quid autem habes quod non accepisti? Posset quippe dicere homo inflatus adversus alterum, Discernit me fides mea, justitia mea, vel si quid aliud. Talibus occurrens cogitationibus bonus doctor, Quid autem habes, inquit, quod non accepisti? A quo, nisi ab illo qui te discernit ab alio, cui non donavit quod donavit tibi? Si autem et accepisti, ait, quid gloriaris quasi non acceperis? Num, quaeso, agit aliud, nisi ut qui gloriatur, in Domino glorietur? Nihil autem huic sensui tam contrarium est, quam de suis meritis sic quemquam gloriari, tanquam ipse sibi ea fecerit, non gratia Dei: sed gratia quae bonos discernit a malis, non quae communis est bonis et malis. Sit ergo gratia naturae attributa, qua sumus animantia rationalia, discernimurque a pecoribus; sit etiam gratia naturae attributa, qua in ipsis hominibus a deformibus pulchri, vel ingeniosi discernuntur a tardis, ac si quid ejusmodi est: sed non se ille, quem coercebat Apostolus, adversus pecus inflabat, nec adversus hominem alterum de aliquo naturali munere quod inesse posset et pessimo; sed aliquod bonum quod pertineret ad vitam bonam, sibi non Deo tribuens inflabatur, quando audire meruit, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Ut enim sit naturae, fidem posse habere; numquid et habere? Non enim omnium est fides (II Thess. III, 2); cum fidem posse habere sit omnium. Non autem ait Apostolus, Quid autem potes habere, quod non accepisti ut posses habere; sed ait, Quid autem habes quod non accepisti? Proinde posse habere fidem, sicut posse habere charitatem, naturae est hominum: habere autem fidem quemadmodum habere charitatem, gratiae est fidelium. Illa itaque natura, in qua nobis data est possibilitas habendi fidem, non discernit ab homine hominem: ipsa vero fides discernit ab infideli fidelem. Ac per hoc, ubi dicitur, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? quisquis audet dicere, Habeo ex me ipso fidem, non ergo accepi; profecto contradicit huic apertissimae veritati: non quia credere vel non credere non est in arbitrio voluntatis humanae, sed in electis praeparatur voluntas a Domino (Prov. VIII, 35, sec. LXX). Ideo ad ipsam quoque fidem, quae in voluntate est, pertinet, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non acceperis? CAPUT VI. — 11. « Multi audiunt verbum veritatis: sed alii credunt, alii contradicunt. Volunt ergo isti credere, nolunt autem illi. » Quis hoc ignoret? quis hoc neget? Sed cum aliis praeparetur, aliis non praeparetur voluntas a Domino; discernendum est
PL44.969O'nun merhametinden neyin, yargısından neyin geldiğini ayırmak gerekir. Elçi şöyle diyor: "İsrail'in aradığını elde edemedi, ama seçilmişler elde etti; ötekiler ise körleştirildi. Yazılmış olduğu gibi: 'Tanrı onlara uyuşukluk ruhu verdi; görmeyen gözler, duymayan kulaklar, bugüne kadar.' Davut da şöyle diyor: 'Sofraları onlara tuzak, karşılık ve sürçme taşı olsun; gözleri kararsın da görmesinler, sırtlarını her zaman bük.'" İşte merhamet ve yargı: Tanrı'nın adaletine ulaşan seçilmişlere merhamet, körleştirilen ötekilere yargı. Yine de bunlar istedikleri için inandılar, ötekiler istemedikleri için inanmadılar. Demek ki merhamet ve yargı iradelerin kendisinde gerçekleşmiştir. Çünkü bu seçim lütfun seçimidir, kesinlikle liyakatlerin değil. Elçi daha önce şöyle demişti: "Böylece şimdiki zamanda da lütuf seçimiyle bir kalıntı kurtuldu. Lütufsa, artık işlerden değildir; yoksa lütuf artık lütuf olmaz." Demek ki seçilmişler elde ettiklerini karşılıksız elde etti: Önce verdikleri ve karşılığı ödenecek hiçbir şeyleri önden gitmedi; O onları karşılıksız kurtardı. Körleştirilen ötekilere ise, orada susulmadığı gibi, karşılık olarak yapıldı. "Rab'bin bütün yolları merhamet ve hakikattir." Ama "yolları izi sürülmezdir." Demek ki karşılıksız kurtaran merhamet de âdil olarak yargılayan hakikat de izi sürülmezdir.
12. Belki şöyle diyebilirler: "Elçi imanı işlerden ayırıyor. Lütfun işlerden olmadığını söylüyor, ama imandan olmadığını söylemiyor." Öyledir. Ama İsa imanın kendisinin de Tanrı'nın işi olduğunu söylüyor ve onu işlememizi buyuruyor. Yahudiler O'na "Tanrı'nın işini işlemek için ne yapalım?" dediler. İsa onlara şöyle cevap verdi: "Tanrı'nın işi şudur: O'nun gönderdiğine inanmanız." Şu hâlde Elçi imanı işlerden, İbranilerin iki krallığında Yahuda'nın İsrail'den ayrıldığı gibi ayırıyor; oysa Yahuda da İsrail'dir. İnsanın işlerden değil de imandan aklandığını söylemesinin sebebi ise şudur: Önce iman verilir; âdil yaşamamızı sağlayan ve özel anlamda işler denen öteki şeyler onun sayesinde elde edilir. Çünkü kendisi şöyle de diyor: "İman yoluyla lütufla kurtuldunuz; bu da sizden değildir, Tanrı'nın armağanıdır." Yani "iman yoluyla" dediğim de sizden değildir, iman da Tanrı'nın armağanıdır. "İşlerden değil, kimse büyüklenmesin diye" diyor. Çünkü genellikle şöyle denir: "İnanmayı hak etti, çünkü inanmadan önce de iyi bir adamdı." Bu, Mesih'e inanmadan önce sadakaları kabul edilen ve duaları işitilen Cornelius için söylenebilir. Yine de bir ölçüde iman olmadan bağışta bulunmuyor ve dua etmiyordu. Çünkü inanmadığı kişiye nasıl yakarabilirdi? Ama Mesih'e iman olmadan kurtulabilseydi, onu inşa etsin diye mimar elçi Petrus gönderilmezdi. Gerçi "Rab evi inşa etmedikçe, inşa edenler boşuna çalıştı." Bize de şöyle deniyor: "İman bizdendir, adalet işlerine ait öteki şeyler Rab'dendir." Sanki iman binaya ait değilmiş gibi; sanki, diyorum, temel binaya ait değilmiş gibi! Temel ilk başta ve en çok binaya aitse, imanı vaazla inşa eden, Rab merhamet ederek onu içeriden inşa etmedikçe boşuna çalışır. O hâlde Cornelius, Mesih'e inanmadan önce de, inanırken de, inandıktan sonra da her ne iyi iş yaptıysa, hepsi Tanrı'ya verilmelidir; "kimse büyüklenmesin diye."
utique quid veniat de misericordia ejus, quid de judicio. Quod quaerebat Israel, ait Apostolus, hoc non est consecutus: electio autem consecuta est: caeteri vero excaecati sunt, sicut scriptum est, Dedit illis Deus spiritum compunctionis, oculos ut non videant, et aures ut non audiant, usque in hodiernum diem. Et David dicit, Fiat mensa eorum in laqueum et in retributionem et in scandalum illis: obscurentur oculi eorum ne videant, et dorsum eorum semper incurva. Ecce misericordia et judicium: misericordia in electionem quae consecuta est justitiam Dei; judicium vero in caeteros qui excaecati sunt: et tamen illi quia voluerunt, crediderunt; illi quia noluerunt, non crediderunt. Misericordia igitur et judicium in ipsis voluntatibus facta sunt. Electio quippe ista gratiae est, non utique meritorum. Superius enim dixerat, Sic ergo et in hoc tempore, reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Si autem gratia, jam non ex operibus, alioquin gratia jam non est gratia (Rom. XI, 5-10). Gratis ergo consecuta est, quod consecuta est electio: non praecessit eorum aliquid, quod priores darent, et retribueretur illis: pro nihilo salvos fecit eos. Caeteris autem qui excaecati sunt, sicut ibi non tacitum est, in retributione factum est. Universae viae Domini misericordia et veritas (Psal. xxiv, 10). Investigabiles sunt autem viae ejus (Rom. XI, 33). Investigabiles igitur sunt, et misericordia qua gratis liberat, et veritas qua juste judicat. CAPUT VII. — 12. Sed forsitan dicant, « Ab operibus fidem distinguit Apostolus: gratiam vero non ex operibus esse dicit; non autem dicit quod non sit ex fide. » Ita vero est: sed ipsam quoque fidem opus Dei dicit esse Jesus, et hanc ut operemur jubet. Dixerunt enim ad eum Judaei: Quid faciemus, ut operemur opus Dei? Respondit Jesus et dixit illis: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille (Joan. VI, 28, 29). Sic ergo distinguit Apostolus ab operibus fidem, quemadmodum in duobus regnis Hebraeorum distinguitur Judas ab Israel, cum et ipse Judas sit Israel. Ex fide autem ideo dicit justificari hominem, non ex operibus (Galat. II, 16), quia ipsa prima datur, ex qua impetrentur caetera, quae proprie opera nuncupantur, in quibus juste vivitur. Nam dicit etiam ipse, Gratia salvi estis facti per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est: id est, et quod dixi per fidem, non ex vobis, sed Dei donum est etiam fides. Non ex operibus, inquit, ne forte quis extollatur (Ephes. II, 8, 9). Solet enim dici, Ideo credere meruit, quia vir bonus erat et antequam crederet. Quod de Cornelio dici potest, cujus acceptae sunt eleemosynae et exauditae orationes antequam credidisset in Christum (Act. X, 4): nec tamen sine aliqua fide donabat et orabat. Nam quomodo invocabat, in quem non crediderat (Rom. x, 14)? Sed si posset sine fide Christi esse salvus, non ad eum aedificandum mitteretur architectus apostolus Petrus: quamvis nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt aedificantes eam (Psal. CXXVI, 1). Et dicitur nobis, « Fides est a nobis, caetera a Domino ad opera justitiae pertinentia: » quasi ad aedificium non pertineat fides; quasi ad aedificium, inquam, non pertineat fundamentum. Quod si in primis et maxime pertinet, in vanum laborat praedicando aedificans fidem, nisi eam Dominus miserando intus aedificet. Quidquid igitur et antequam in Christum crederet, et cum crederet, et cum credidisset, bene operatus est Cornelius, totum Deo dandum est, ne forte quis extollatur.
PL44.969_213. Bu yüzden o tek Öğretmen ve Rab, yukarıda andığım "Tanrı'nın işi şudur: O'nun gönderdiğine inanmanız" sözünü söyledikten sonra, aynı konuşmasında az ileride şöyle der: "Size söyledim: Beni gördünüz, yine de inanmadınız. Baba'nın bana verdiği her şey bana gelecektir." "Bana gelecektir" ne demektir? "Bana inanacaktır" demek değil mi? Ama bunun olmasını Baba verir. Yine az sonra şöyle der: "Kendi aranızda söylenmeyin. Beni gönderen Baba çekmedikçe kimse bana gelemez; ben de onu son günde dirilteceğim. Peygamberlerin kitaplarında 'Hepsi Tanrı'dan öğrenmiş olacak' diye yazılmıştır. Baba'dan işitip öğrenen herkes bana gelir." "Baba'dan işitip öğrenen herkes bana gelir" ne demektir? "Baba'dan işitip öğrenen ve bana gelmeyen kimse yoktur" demek değil mi? Çünkü Baba'dan işitip öğrenen herkes geliyorsa, gelmeyen hiç kimse Baba'dan işitmemiş, öğrenmemiştir; işitip öğrenmiş olsaydı gelirdi. İşitip öğrenen hiç kimse gelmemezlik etmez; Hakikat'in dediği gibi, Baba'dan işitip öğrenen herkes gelir. Baba'nın işitildiği ve Oğul'a gelinsin diye öğrettiği bu okul, tenin hislerinden çok uzaktır. Oğul da oradadır, çünkü Baba'nın böyle öğrettiği Söz O'dur; ama bunu ten kulağıyla değil, yürek kulağıyla yapar. Baba'nın ve Oğul'un Ruhu da aynı anda oradadır; çünkü O da öğretir, hem de ayrı öğretmez: Teslis'in işlerinin birbirinden ayrılmaz olduğunu öğrendik. Elçi'nin "Aynı iman Ruhu'na sahip olarak" dediği Ruh da elbette Kutsal Ruh'tur. Ama bu öğretme en çok Baba'ya verilmiştir, çünkü biricik Oğul O'ndan doğmuştur, Kutsal Ruh da O'ndan çıkar; bunu daha ince ince tartışmak uzun sürer, ayrıca Tanrı olan Teslis üzerine on beş kitaplık emeğimin size ulaştığını sanıyorum. Diyorum ki, Tanrı'nın işitildiği ve öğrettiği bu okul tenin hislerinden çok uzaktır. Birçoklarının Oğul'a geldiğini görüyoruz, çünkü birçoklarının Mesih'e inandığını görüyoruz; ama Baba'dan bunu nerede ve nasıl
CAPUT VIII. — 13. Proinde ipse unus Magister et Dominus, cum dixisset quae supra memoravi, Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille: in eodem ipso sermone suo paulo post ait, Dixi vobis, quia et vidistis me, et non credidistis. Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet. Quid est, ad me veniet, nisi, Credet in me? Sed ut fiat, Pater dat. Item paulo post: Nolite, inquit, murmurare invicem: nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum: et ego eum resuscitabo in novissimo die. Est scriptum in Prophetis, Et erunt omnes docibiles Dei. Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me (Joan. VI, 29, 36, 37, 43-45). Quid est, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me; nisi, Nullus est qui audiat a Patre et discat, et non veniat ad me? Si enim omnis qui audivit a Patre et didicit, venit; profecto omnis qui non venit, non audivit a Patre, nec didicit: nam si audisset et didicisset, veniret. Neque enim ullus audivit et didicit, et non venit: sed omnis, ut ait Veritas, qui audivit a Patre et didicit, venit. Valde remota est a sensibus carnis haec schola, in qua Pater auditur et docet, ut veniatur ad Filium. Ibi est et ipse Filius, quia ipse est Verbum ejus, per quod sic docet; nec agit hoc cum carnis aure, sed cordis. Simul ibi est et Spiritus Patris et Filii; neque enim ipse non docet, aut separatim docet: inseparabilia quippe didicimus esse opera Trinitatis. Et ipse est utique Spiritus sanctus, de quo Apostolus dicit, Habentes autem eumdem Spiritum fidei (II Cor. IV, 13). Sed ideo Patri hoc potissimum est attributum, quia de ipso est genitus Unigenitus, et de ipso procedit Spiritus sanctus: unde longum est enucleatius disputare; et de Trinitate, quae Deus est, laborem nostrum in quindecim libris ad vos jam existimo pervenisse. Valde, inquam, remota est a sensibus carnis haec schola, in qua Deus auditur et docet. Multos venire videmus ad Filium, quia multos credere videmus in Christum: sed ubi et quomodo a Patre audierint hoc
PL44.971işitip öğrendiklerini görmüyoruz. Bu lütuf son derece gizlidir; ama lütuf olduğundan kim şüphe edebilir? İnsan yüreklerine Tanrı'nın cömertliğiyle gizlice bağışlanan bu lütfu hiçbir katı yürek reddetmez; çünkü zaten önce yüreğin katılığı giderilsin diye bağışlanır. Demek ki Baba içeride işitilip Oğul'a gelinsin diye öğrettiğinde, peygamberin ağzıyla vaat ettiği gibi taştan yüreği alır, etten yürek verir. Böylece vaat çocuklarını ve yücelik için hazırladığı merhamet kaplarını meydana getirir.
14. Öyleyse Mesih'e gelsinler diye neden herkese öğretmiyor? Şundan başka ne olabilir: Öğrettiklerinin hepsine merhametiyle öğretiyor, öğretmediklerine ise yargısıyla öğretmiyor. Çünkü "dilediğine merhamet eder, dilediğini katılaştırır"; ama merhamet ederken iyilikler bağışlar, katılaştırırken hak edileni verir. Yahut bazılarının ayırmayı tercih ettiği gibi, bu sözler de Elçi'nin "Bana diyeceksin ki" diye seslendiği kişinin sözleri ise, yani o kişi "Demek ki dilediğine merhamet eder, dilediğini katılaştırır" demişse ve ardından gelen "Öyleyse niçin hâlâ yakınıyor? O'nun iradesine kim karşı durabilir?" sözlerini de o söylemişse, Elçi ona "Ey insan, söylediğin yanlıştır" diye mi cevap verdi? Hayır; şöyle cevap verdi: "Ey insan, sen kimsin ki Tanrı'ya karşılık veriyorsun? Yoğrulmuş şey kendisini yoğurana 'Beni niçin böyle yaptın?' der mi? Çömlekçinin aynı yığından çamur üzerinde yetkisi yok mu?" ve çok iyi bildiğiniz devamı. Bununla birlikte, belli bir anlamda Baba herkese Oğlu'na gelmeyi öğretir. Çünkü Peygamberlerin kitaplarında "Hepsi Tanrı'dan öğrenmiş olacak" diye boşuna yazılmamıştır; Rab bu tanıklığı andıktan sonra "Baba'dan işitip öğrenen herkes bana gelir" diye eklemiştir. Bir şehirdeki tek okuma yazma hocası için "Burada herkese okuma yazmayı bu adam öğretiyor" dediğimizde, herkes öğrendiği için değil, orada okuma yazma öğrenen kim varsa ondan başkasından öğrenmediği için doğru konuşmuş oluruz. Bunun gibi, "Tanrı herkese Mesih'e gelmeyi öğretir" demek de doğrudur; herkes geldiği için değil, başka türlü kimse gelmediği için. Neden herkese öğretmediğini ise Elçi, açıklanması gerektiğini düşündüğü kadarıyla açıklamıştır: Çünkü Tanrı öfkesini göstermek ve kudretini bildirmek isteyerek, helâk için tamamlanmış öfke kaplarına büyük sabırla katlandı; yücelik için hazırladığı merhamet kaplarına da yüceliğinin zenginliğini bildirmek istedi. Haç sözünün helâk olanlara akılsızlık, kurtulanlara ise Tanrı'nın kudreti olması bundandır. Mesih'e gelmeyi Tanrı işte bunların hepsine öğretir; çünkü bunların hepsinin kurtulmasını ve hakikati tanımaya ulaşmasını ister. Eğer haç sözünü akılsızlık sayanlara da Mesih'e gelmeyi öğretmek isteseydi, şüphesiz onlar da gelirlerdi. Çünkü "Baba'dan işitip öğrenen herkes bana gelir" diyen ne aldatır ne aldanır. Baba'dan işitip öğrenen birinin gelmemesi düşünülemez.
, et didicerint, non videmus. Nimium gratia ista secreta est: gratiam vero esse quis ambigat? Haec itaque gratia, quae occulte humanis cordibus divina largitate tribuitur, a nullo duro corde respuitur. Ideo quippe tribuitur. ut cordis duritia primitus auferatur. Quando ergo Pater intus auditur et docet, ut veniatur ad Filium, aufert cor lapideum, et dat cor carneum, sicut propheta praedicante promisit (Ezech. xi, 19). Sic quippe facit filios promissionis, et vasa misericordiae quae praeparavit in gloriam. 14. Cur ergo non omnes docet, ut veniant ad Christum; nisi quia omnes quos docet, misericordia docet; quos autem non docet, judicio non docet? Quoniam cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: sed miseretur, bona tribuens; obdurat, digna retribuens. Aut si et ista, ut quidam distinguere maluerunt, verba sunt ejus cui Apostolus ait, Dicis itaque mihi: ut ipse dixisse accipiatur, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat; et quae sequuntur, id est, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? numquid responsum est ab Apostolo, O homo, falsum est quod dixisti? Non: sed responsum est, O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? Annon habet potestatem figulus luti ex eadem massa, et sequentia, quae optime nostis. Et tamen secundum quemdam modum, omnes Pater docet venire ad suum Filium. Non enim frustra scriptum est in Prophetis, Et erunt omnes docibiles Dei. Quod testimonium cum praemisisset, tunc subdidit, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Sicut ergo integre loquimur, cum de aliquo litterarum magistro, qui in civitate solus est, dicimus, Omnes iste hic litteras docet; non quia omnes discunt, sed quia nemo nisi ab illo discit, quicumque ibi litteras discit: ita recte dicimus, Omnes Deus docet venire ad Christum, non quia omnes veniunt, sed quia nemo aliter venit. Cur autem non omnes doceat, aperuit Apostolus, quantum aperiendum judicavit: quia volens ostendere iram, et demonstrare potentiam suam, attulit in multa patientia vasa irae quae perfecta sunt in perditionem, et ut notas faciat divitias gloriae suae in vasa misericordiae quae praeparavit in gloriam (Rom. ix, 18-23). Hinc est quod verbum crucis pereuntibus stultitia est; his autem qui salvi fiunt, virtus Dei est (I Cor. I, 18). Hos omnes docet venire ad Christum Deus; hos enim omnes vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire (I Tim. II, 4). Nam si et illos quibus stultitia est verbum crucis, ut ad Christum venirent, docere voluisset, procul dubio venirent et ipsi. Non enim fallit aut fallitur qui ait, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Absit ergo ut quisquam non veniat, qui a Patre audivit et didicit.
PL44.971_215. "Neden herkese öğretmiyor?" diye soruyorlar. Öğretmediklerinin öğrenmek istemediğini söylersek bize şu cevap verilecektir: "Peki O'na söylenen 'Tanrım, bizi döndürüp dirilteceksin' sözü ne olacak?" Yahut Tanrı istemeyenleri isteyenlere çevirmiyorsa, Kilise Rabbin buyruğu uyarınca kendisine zulmedenler için neden dua ediyor? Aziz Cyprianus da "Gökte olduğu gibi yerde de senin iraden olsun" sözümüzün şöyle anlaşılmasını istemiştir: Artık inanmış olan ve gök gibi olanlarda olduğu gibi, inanmayan ve bu yüzden hâlâ yer olanlarda da. Öyleyse inanmak istemeyenler için, Tanrı onlarda istemeyi de işlesin diye dua etmekten başka ne yapıyoruz? Yahudiler için Elçi kesinlikle şöyle diyor: "Kardeşler, yüreğimin iyi isteği ve Tanrı'ya yakarışım onların kurtuluşu içindir." İnanmayanlar için dua ediyor; inansınlar diye olmasa neden? Çünkü kurtuluşa başka türlü erişemezler. Şu hâlde dua edenlerin imanı Tanrı'nın lütfundan önce geliyorsa, inansınlar diye dua edilenlerin imanı da mı Tanrı'nın lütfundan önce geliyor? Oysa onlar için dua edilen şey tam da budur: İnanmayanlara, yani imanı olmayanlara imanın verilmesi. Şu hâlde İncil vaaz edildiğinde kimi inanır, kimi inanmaz. İnananlar, vaizin sesi dışarıda yankılanırken içeride Baba'dan işitir ve öğrenirler; inanmayanlar ise dışarıda işitir, içeride ne işitir ne öğrenirler. Yani birilerine inanmak verilir, ötekilere verilmez. Çünkü "Beni gönderen Baba çekmedikçe" diyor Rab, "kimse bana gelemez." Bu, daha sonra daha açık söylenmiştir. Biraz sonra Rab kendi etinin yeneceğinden, kanının içileceğinden söz ederken, öğrencilerinden bazıları bile "Bu söz ağır; kim dinleyebilir onu?" dediler. İsa, öğrencilerinin buna söylendiğini içinden bilerek onlara "Bu sizi tökezletiyor mu?" dedi. Az sonra da şöyle dedi: "Size söylediğim sözler ruh ve hayattır; ama aranızda inanmayanlar var." Müjdeci hemen şunu ekliyor: "Çünkü İsa kimlerin inanacağını, kimin de kendisini ele vereceğini baştan biliyordu. Şöyle dedi: 'İşte bunun için size, Babam'dan verilmedikçe kimse bana gelemez dedim.'" Demek ki Baba tarafından Mesih'e çekilmek, Mesih'e gelsin diye Baba'dan işitmek ve öğrenmek, Baba'dan Mesih'e inanma armağanını almaktan başka bir şey değildir. Çünkü "Babam'dan verilmedikçe kimse bana gelemez" diyen, Müjde'yi işitenleri işitmeyenlerden değil, inananları inanmayanlardan ayırıyordu.
16. Demek ki iman, hem başlangıcında hem tamamlanmış hâlinde, Tanrı'nın armağanıdır. Bu armağanın kimilerine verilip kimilerine verilmediğinden, en apaçık Kutsal Yazılara karşı gelmek istemeyen kimse asla şüphe etmesin. Neden herkese verilmediği ise, herkesin bir kişi yüzünden şüphesiz çok adil bir hükme gittiğine inanan mümini sarsmamalıdır; öyle ki oradan hiç kimse kurtarılmasaydı bile Tanrı haklı olarak kınanamazdı. Buradan, pek çok kişinin kurtarılmasının büyük bir lütuf olduğu anlaşılır; kurtarılanlar kurtarılmayanlarda kendilerine neyin reva olacağını görürler ki övünen, hüküm giymiş olanlarınkiyle denk gördüğü kendi liyakatleriyle değil, Rab ile övünsün. Birini değil de ötekini neden kurtardığına gelince,
- « Quare, » inquiunt, « non omnes docet? » Si dixerimus quia nolunt discere quos non docet; respondebitur nobis, Et ubi est quod ei dicitur, Deus, tu convertens vivificabis nos (Psal. LXXXIV, 7)? Aut si non facit volentes ex nolentibus Deus, utquid orat Ecclesia secundum praeceptum Domini pro persecutoribus suis (Matth. v, 44)? Nam sic etiam voluit intelligi sanctus Cyprianus (De Oratione Dominica) quod dicimus, Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra (Matth. VI, 10): hoc est, sicut in eis qui jam crediderunt, et tanquam coelum sunt; ita et in eis qui non credunt, et ob hoc adhuc terra sunt. Quid ergo oramus pro nolentibus credere, nisi ut Deus in illis operetur et velle (Philipp. II, 13)? De Judaeis certe Apostolus ait: Fratres, bona voluntas quidem cordis mei, et deprecatio ad Deum pro illis fit in salutem (Rom. x, 1). Orat pro non credentibus, quid, nisi ut credant? Non enim aliter consequuntur salutem. Si ergo fides orantium Dei praevenit gratiam; numquid eorum fides, pro quibus oratur ut credant, Dei praevenit gratiam? Quandoquidem hoc pro eis oratur, ut non credentibus, id est fidem non habentibus, fides ipsa donetur. Cum igitur Evangelium praedicatur, quidam credunt, quidam non credunt: sed qui credunt, praedicatore forinsecus insonante, intus a Patre audiunt atque discunt; qui autem non credunt, foris audiunt, intus non audiunt neque discunt: hoc est, illis datur ut credant, illis non datur. Quia nemo, inquit, venit ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum. Quod apertius postea dicitur. Nam post aliquantum cum de carne sua manducanda et bibendo sanguine suo loqueretur, et dicerent quidam etiam discipulorum ejus, Durus est hic sermo, quis potest eum audire? Sciens Jesus apud semetipsum, quia murmurarent de hoc discipuli ejus, dixit eis: Hoc vos scandalizat? Et paulo post; Verba, inquit, quae ego locutus sum vobis, spiritus et vita sunt: sed sunt quidam ex vobis qui non credunt, Et mox Evangelista, Sciebat enim, inquit, ab initio Jesus qui essent credentes, et quis traditurus esset eum, et dicebat: Propterea dixi vobis, Quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo (Joan. VI, 44-66). Ergo trahi a Patre ad Christum, et audire ac discere a Patre ut veniat ad Christum, nihil aliud est, quam donum accipere a Patre, quo credat in Christum. Neque enim audientes Evangelium a non audientibus, sed credentes a non credentibus discernebat qui dicebat, Nemo venit ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo. 16. Fides igitur, et inchoata, et perfecta, donum Dei est: et hoc donum quibusdam dari, quibusdam non dari, omnino non dubitet, qui non vult manifestissimis sacris Litteris repugnare. Cur autem non omnibus detur, fidelem movere non debet, qui credit ex uno omnes isse in condemnationem, sine dubitatione justissimam: ita ut nulla Dei esset justa reprehensio, etiamsi nullus inde liberaretur. Unde constat magnam esse gratiam, quod plurimi liberantur, et quid sibi deberetur, in eis qui non liberantur agnoscunt: ut qui gloriatur, non in suis meritis, quae paria videt esse damnatis, sed in Domino glorietur. Cur autem istum potius quam illum liberet,
PL44.973"O'nun yargıları araştırılamaz, yolları izlenemez." Bu konuda da, gizli kalmasını istediği şeyi, hiçbir haksızlığı isteyemeyecek olanın gizlediği şeyi biliyormuşuz gibi söylemeye cüret etmektense, "Ey insan, sen kimsin ki Tanrı'ya karşılık veriyorsun?" sözünü işitmemiz ya da söylememiz daha iyidir.
17. Porphyrios'a karşı yazdığım, "Hıristiyan Dininin Zamanı Üzerine" başlıklı bir küçük eserimde söylediğimi hatırlattığınız söze gelince: Onu, lütuf üzerine bu daha titiz ve daha emekli tartışmayı bir yana bırakarak söyledim; yine de orada açıklamak istemediğim bu konunun başka bir yerde ya da başkalarınca açıklanabileceğini belirtmeyi ihmal etmedim. Çünkü orada, "Mesih neden bu kadar uzun zaman sonra geldi?" sorusuna cevap verirken başka şeylerin yanında şöyle demiştim: "Şu hâlde, herkes öğretisini izlemiyor diye Mesih'e itiraz etmiyorlarsa (çünkü onlar da bunun ne filozofların bilgeliğine ne kendi tanrılarının ulûhiyetine doğru bir itiraz olabileceğini anlıyorlar), Tanrı'nın bilgeliğinin ve ilminin o derinliğini bir yana koyarak (belki orada başka bir ilâhî tasarı çok daha gizli saklıdır), basiretli kimselerin araştırabileceği başka olası sebepleri de saklı tutarak, bu meseleyi kısaca tartışmak için onlara yalnız şunu söylesek ne cevap verecekler: Mesih, kendisine inanacak kimselerin ne zaman ve nerede bulunduğunu biliyorsa, insanlara o zaman görünmek ve öğretisini onlar arasında vaaz ettirmek istemiştir. Çünkü İncil'inin vaaz edilmediği zamanlarda ve yerlerde herkesin, vaazı karşısında, O bedenen aralarındayken görülen kişiler gibi olacağını önceden biliyordu; o sıradakilerin hepsi değilse de birçoğu, O'nun dirilttiği ölüler karşısında bile O'na inanmak istememişti. Bugün de, peygamberlerin haberleri O'nun hakkında bu kadar açık gerçekleştiği hâlde pek çok kişinin hâlâ inanmak istemediğini, insan aklı küçük ve güçsüz olduğu sürece ilâhî hakikate yaklaşmak için bu kadar parlak, apaçık, yüce ve yüceliğiyle dünyaya yayılmış ilâhî otoriteye boyun eğmektense insanca kurnazlıkla direnmeyi yeğlediğini görüyoruz. Öyleyse Mesih önceki çağlarda yeryüzünün böyle inançsızlarla dolu olduğunu biliyor ve ne sözlerine ne mucizelerine inanmayacaklarını önceden bildiği kimselere haklı olarak görünmek ya da vaaz edilmek istemiyorsa, buna şaşılır mı? Geldiği günden bugüne kadar öyle olan ve hâlâ öyle olduklarına şaşırdığımız bunca kişi gibi, o zaman herkesin böyle olmuş olması inanılmaz değildir. Bununla birlikte insan soyunun başlangıcından beri, kâh daha gizli kâh daha açık biçimde, zamanlara uygun görüldüğü gibi, ne peygamberlik edilmesi kesilmiştir ne de O'na inananlar eksik olmuştur; hem Âdem'den Musa'ya kadar, hem özel bir sırla peygamber millet olan İsrail halkı içinde, hem de O tende gelmeden önce başka milletler arasında. Çünkü Kutsal İbranice kitaplarda, daha İbrahim zamanından itibaren ne onun soyundan ne İsrail halkından ne de İsrail halkına sonradan katılanlardan oldukları hâlde bu sırra ortak olan bazı kişiler anılıyorsa, aynı otoriteli kitaplarda adlarını okumasak da öteki milletlerde de şurada burada, şu ya da bu zamanda başkalarının bulunduğuna neden inanmayalım? Böylece bu dinin kurtuluşu (gerçek kurtuluş yalnız onunla gerçekten vaat edilir) buna layık olan hiç kimseden esirgenmemiştir; esirgendiği kimse de layık değildir. İnsan soyunun yayılmaya başladığı andan sonuna kadar bu din kimilerine ödül, kimilerine yargı için vaaz edilir. Bu yüzden hiç bildirilmediği kimselerin inanmayacakları önceden bilinmiştir; inanmayacakları hâlde kendilerine bildirilenler ise ötekilere örnek olarak gösterilir; inanacak olan ve kendilerine bildirilenler ise göklerin krallığı ve kutsal meleklerin topluluğu için hazırlanır."
inscrutabilia sunt judicia ejus et investigabiles viae ejus (Rom. XI, 33). Melius enim et hic audimus aut dicimus, O homo, tu quis es qui respondeas Deo (Rom. ix, 20)? quam dicere audemus, quasi noverimus, quod occultum esse voluit, qui tamen aliquid injustum velle non potuit. CAPUT IX. — 17. Illud autem quod in opusculo meo quodam contra Porphyrium sub titulo, de Tempore Christianae religionis, me dixisse recolitis; ita dixi, ut hanc diligentiorem et operosiorem disputationem de Gratia praeterirem, non sane omissa significatione, quod eam loco illo explicare noluissem, quae posset alias vel ab aliis explicari. Nam ita locutus sum inter caetera, respondens propositae quaestioni, Cur Christus post tam longa tempora venerit: « Proinde, » inquam, « cum Christo non objiciant, quod ejus doctrinam non omnes sequuntur ( sentiunt enim et ipsi nequaquam hoc recte objici posse, vel sapientiae philosophorum, vel etiam numini deorum suorum); quid respondebunt si excepta illa altitudine sapientiae et scientiae Dei, ubi fortassis aliud divinum consilium longe secretius latet, sine praejudicio etiam aliarum forte causarum, quae a prudentibus vestigari queunt, hoc solum eis brevitatis gratia in hujus quaestionis disputatione dicamus, tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat, et ubi sciebat esse qui in eum fuerant credituri? His enim temporibus et his locis, quibus Evangelium ejus non est praedicatum, tales omnes in ejus praedicatione futuros esse praesciebat, quales, non quidem omnes, sed tamen multi in ejus corporali praesentia fuerunt, qui in eum nec suscitatis ab eo mortuis, credere voluerunt; quales etiam nunc multos videmus, cum tanta manifestatione de illo compleantur praeconia Prophetarum, nolle adhuc credere, et malle humana astutia resistere, quam tam clarae atque perspicuae, tamque sublimi et sublimiter diffamatae divinae cedere auctoritati, quamdiu parvus et infirmus est intellectus hominis, divinae accedere veritati. Quid ergo mirum, si tam infidelibus plenum orbem terrarum Christus prioribus saeculis noverat, ut eis apparere vel praedicari merito nollet, quos nec verbis, nec miraculis suis credituros esse praesciebat? Neque enim incredibile est, tales fuisse tunc omnes, quales ab ejus adventu usque ad hoc tempus tam multos fuisse atque esse miramur. Et tamen ab initio generis humani, alias occultius, alias evidentius, sicut congruere temporibus divinitus visum est, nec prophetari destitit, nec qui in eum crederent defuerunt, et ab Adam usque ad Moysen, et in ipso populo Israel, quae speciali quodam mysterio gens prophetica fuit; et in aliis gentibus antequam venisset in carne. Cum enim nonnulli commemorantur in sanctis Hebraicis libris, jam ex tempore Abrahae, nec de stirpe carnis ejus, nec ex populo Israel, nec ex adventitia societate in populo Israel, qui tamen hujus sacramenti participes fuerunt; cur non credamus etiam in caeteris hac atque illac gentibus alias alios fuisse, quamvis eos commemoratos in eisdem auctoritatibus non legamus? Ita salus religionis hujus, per quam solam veram salus vera veraciterque promittitur, nulli unquam defuit qui dignus fuit; et cui defuit, dignus non fuit. Et ab exordio propagationis humanae usque in finem, quibusdam ad praemium, quibusdam ad judicium praedicatur. Ac per hoc et quibus omnino annuntiata non est, non credituri praesciebantur; et quibus non credituris tamen annuntiata est, in illorum exemplum demonstrantur: quibus autem credituris annuntiatur, hi regno coelorum et sanctorum angelorum societati praeparantur » (Epist. 102, nn. 14, 15).
PL44.973_218. Görüyor musunuz, bu soruyu ortaya atan paganların inançsızlığını çürütmeye yeter görünen şeyi, Tanrı'nın gizli tasarısını ve başka sebepleri saklı tutarak, Mesih'in önceden bilmesi hakkında söylemek istemiştim. Kimlerin, ne zaman ve nerede kendisine inanacağını Mesih'in önceden bilmiş olmasından daha doğru ne olabilir? Ama Mesih kendilerine vaaz edildiğinde imana kendiliklerinden mi sahip olacaklardı, yoksa onu Tanrı'nın vermesiyle mi alacaklardı, yani Tanrı onları yalnız önceden mi bildi, yoksa önceden belirledi de mi, bunu o zaman araştırıp tartışmayı gerekli görmedim. Bu sebeple "Mesih, kendisine inanacak kimselerin ne zaman ve nerede bulunduğunu biliyorsa, insanlara o zaman görünmek ve öğretisini onlar arasında vaaz ettirmek istemiştir" sözüm şöyle de söylenebilir: Mesih, dünya kurulmadan önce O'nda seçilmiş olanların ne zaman ve nerede bulunduğunu biliyorsa, insanlara o zaman görünmek ve öğretisini onlar arasında vaaz ettirmek istemiştir. Ama böyle söylenseydi okurun dikkatini, şimdi Pelagiusçu yanılgının uyarısıyla daha geniş ve daha emekli biçimde tartışmak zorunda kaldığımız meseleleri araştırmaya çekerdi. Bu yüzden o zaman yeterli olanı kısaca söylemeyi uygun gördüm; dediğim gibi, Tanrı'nın bilgeliğinin ve ilminin derinliğini bir yana koyarak ve o zaman değil de başka bir yerde tartışmayı daha uygun bulduğum başka sebepleri saklı tutarak.
19. Yine "Bu dinin kurtuluşu ona layık olan hiç kimseden esirgenmemiştir; esirgendiği kimse de layık değildir" sözüme gelince: Her insanın neyle layık olduğu sorulup araştırılırsa, insan iradesiyle diyenler eksik olmaz; biz ise Tanrı'nın lütfuyla ya da önceden belirlemesiyle diyoruz. Lütuf ile önceden belirleme arasındaki fark yalnız şudur: Önceden belirleme lütfun hazırlığıdır, lütuf ise bizzat bağıştır. Bu yüzden Elçi'nin "İşlerden değil, kimse övünmesin diye; çünkü biz O'nun
- Cernitisne, me sine praejudicio latentis consilii Dei aliarumque causarum, hoc de praescientia Christi dicere voluisse, quod convincendae Paganorum infidelitati, qui hanc objecerant quaestionem, sufficere videretur? Quid enim est verius, quam praescisse Christum, qui et quando et quibus locis in eum fuerant credituri? Sed utrum praedicato sibi Christo a se ipsis habituri essent fidem, an Deo donante sumpturi, id est, utrum tantummodo eos praescierit, an etiam praedestinaverit Deus, quaerere atque disserere tunc necessarium non putavi. Proinde quod dixi, « Tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat et ubi sciebat esse qui in eum fuerant credituri: » potest etiam sic dici, Tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat et ubi sciebat esse qui electi fuerant in ipso ante mundi constitutionem (Ephes. I, 4). Sed quoniam si ita diceretur, lectorem faceret intentum ad ea requirenda, quae nunc ex admonitione Pelagiani erroris necesse est copiosius et laboriosius disputari; visum mihi est, quod tunc satis erat, breviter esse dicendum, excepta, ut dixi, altitudine sapientiae et scientiae Dei, et sine praejudicio aliarum causarum de quibus non tunc, sed alias opportunius disputandum putavi. CAPUT X. — 19. Item quod dixi, « Salutem religionis hujus nulli unquam defuisse qui dignus fuit, et dignum non fuisse cui defuit; » si discutiatur et quaeratur unde quisque sit dignus, non desunt qui dicant, voluntate humana: nos autem dicimus, gratia vel praedestinatione divina. Inter gratiam porro et praedestinationem hoc tantum interest, quod praedestinatio est gratiae praeparatio, gratia vero jam ipsa donatio. Quod itaque ait Apostolus, Non ex operibus, ne forte quis extollatur: ipsius enim sumus
PL44.975eseriyiz, iyi işler için Mesih İsa'da yaratıldık" sözü lütuftur; ardından gelen "Tanrı onları, içlerinde yürüyelim diye hazırladı" sözü ise önceden belirlemedir. Önceden belirleme önceden bilme olmadan olamaz; ama önceden bilme önceden belirleme olmadan olabilir. Çünkü Tanrı önceden belirlemeyle kendisinin yapacağı şeyleri önceden bilmiştir; bu sebeple "Gelecek olanları yaptı" denmiştir. Ama kendisinin yapmadıklarını da, örneğin her türlü günahı önceden bilebilir. Gerçi bazı günahlar, günahların cezası olacak türdendir (bu yüzden "Tanrı onları, yakışmayanı yapsınlar diye bozuk bir zihne teslim etti" denmiştir); ama burada Tanrı'nın günahı değil, yargısı vardır. Bu sebeple Tanrı'nın iyilikte önceden belirlemesi, dediğim gibi, lütfun hazırlığıdır; lütuf ise önceden belirlemenin sonucudur. Tanrı, "Seni birçok milletin babası yaptım" diyerek İbrahim'e onun soyunda milletlerin imanını vaat ettiğinde (Elçi bu yüzden "Bu nedenle imandandır ki, vaat lütuf uyarınca bütün soy için sağlam olsun" diyor), bunu bizim iradelerimizin gücüne dayanarak değil, kendi önceden belirlemesine dayanarak vaat etti. Çünkü insanların yapacağını değil, kendi yapacağını vaat etti. İnsanlar Tanrı'ya kulluğa ilişkin iyi işleri yapsalar bile, buyurduklarını yapmalarını sağlayan O'dur; vaat ettiğini yapmasını sağlayan onlar değildir. Yoksa Tanrı'nın vaatlerinin gerçekleşmesi Tanrı'nın değil, insanların elinde olur ve Rabbin vaat ettiğini İbrahim'e onlar ödemiş olur. Oysa İbrahim böyle inanmadı; Tanrı'yı yücelterek, vaat ettiğini yapmaya da O'nun gücünün yettiğine inandı. "Önceden söylemeye" demiyor, "önceden bilmeye" demiyor; çünkü başkalarının yapacaklarını da önceden söyleyebilir ve bilebilir. "Yapmaya da gücü yeter" diyor; yani başkalarının değil, kendi işlerini.
20. Yoksa Tanrı İbrahim'e onun soyunda milletlerin iyi işlerini, kendi yaptığı şeyi vaat etmek için vaat etti de, insanların kendi kendilerine edindikleri milletlerin imanını vaat etmedi; kendi yaptığını vaat etmek için de insanların bu imanı edineceklerini önceden mi bildi? Elçi böyle söylemiyor; çünkü apaçık söylediği gibi Tanrı İbrahim'e, onun imanının izinden gidecek çocuklar vaat etti. Ama imanı değil de milletlerin işlerini vaat ettiyse, iyi işler ancak imandan olduğuna göre ("Adil olan imanla yaşar", "İmandan olmayan her şey günahtır" ve "İman olmadan beğenilmek imkânsızdır"), yine de Tanrı'nın vaat ettiğini yerine getirmesi insanların elinde kalır. Çünkü insan, Tanrı vermeden insana ait olanı yapmazsa, Tanrı da vereceği şeyi yapmaz; yani insanın imanı kendinden olmazsa, Tanrı adalet işlerinin kendisinden verilmesi yolundaki vaadini yerine getirmez. Böylece Tanrı'nın vaatlerini yerine getirebilmesi Tanrı'nın değil, insanın elinde olur. Hakikat ve dindarlık buna inanmamızı yasaklıyorsa, İbrahim ile birlikte inanalım ki vaat ettiğini yapmaya da O'nun gücü yeter. O İbrahim'e çocuklar vaat etti; bunlar imanları olmazsa olamazlar. Demek ki imanı da O verir.
21. Elçi "Bu nedenle imandandır ki, vaat lütuf uyarınca sağlam olsun" dediği hâlde, insanların Tanrı'nın vaadinin sağlamlığına değil de kendi zayıflıklarına güvenmeyi yeğlemelerine şaşıyorum. "Ama benim hakkımda Tanrı'nın iradesi benim için belirsiz" diyor. Peki ne yani? Kendi iraden senin için kendi hakkında kesin mi? "Ayakta durduğunu sanan düşmemeye baksın" sözünden korkmuyor musun? Madem ikisi de belirsiz, insan imanını, ümidini ve sevgisini neden zayıf olana değil de daha sağlam olana emanet etmiyor?
figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis; gratia est: quod autem sequitur, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus (Ephes. II, 9, 10); praedestinatio est, quae sine praescientia non potest esse: potest autem esse sine praedestinatione praescientia. Praedestinatione quippe Deus ea praescivit, quae fuerat ipse facturus: unde dictum est, Fecit quae futura sunt (Isai. XLV, sec. LXX). Praescire autem potens est etiam quae ipse non facit; sicut quaecumque peccata: quia etsi sunt quaedam, quae ita peccata sunt, ut poenae sint etiam peccatorum, unde dictum est, Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt (Rom. i, 28); non ibi peccatum Dei est, sed judicium. Quocirca praedestinatio Dei quae in bono est, gratiae est, ut dixi, praeparatio: gratia vero est ipsius praedestinationis effectus. Quando ergo promisit Deus Abrahae in semine ejus fidem gentium, dicens, Patrem multarum gentium posui te (Gen. XVII, 4, 5); unde dicit Apostolus, Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini: non de nostrae voluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit. Promisit enim quod ipse facturus fuerat, non quod homines. Quia etsi faciunt homines bona quae pertinent ad colendum Deum; ipse facit ut illi faciant quae praecepit, non illi faciunt ut ipse faciat quod promisit: alioquin ut Dei promissa compleantur, non in Dei, sed in hominum est potestate, et quod a Domino promissum est, ab ipsis redditur Abrahae. Non autem sic credidit Abraham, sed credidit dans gloriam Deo, quoniam quae promisit, potens est et facere (Rom. IV, 16-21): non ait, Praedicere; non ait, Praescire; nam et aliena facta potest praedicere atque praescire: sed ait, potens est et facere; ac per hoc facta, non aliena, sed sua. 20. An forte opera bona gentium Deus promisit Abrahae in semine ipsius, ut hoc promitteret quod ipse facit; non autem promisit fidem gentium, quam sibi homines faciunt; sed ut promitteret quod ipse facit, illam praescivit homines esse facturos? Non quidem loquitur sic Apostolus; filios quippe promisit Deus Abrahae, qui fidei ejus vestigia sectarentur: quod apertissime dicit. Sed si opera gentium promisit, non fidem; profecto quoniam non sunt bona opera nisi ex fide (Justus enim ex fide vivit [Habac. II, 4]; et, Omne quod non est ex fide, peccatum est [ Rom. XIV, 23]; et, Sine fide impossibile est placere [ Hebr. XI, 6]), nihilominus ut impleat quod promisit Deus, in hominum est potestate. Nisi enim homo faciat quod Deo non donante ad hominem pertinet, non faciet ipse quod donet: hoc est, nisi habeat homo fidem ex semetipso, non implet Deus quod promisit, ut opera justitiae dentur ex Deo. Ac per hoc, ut promissa sua Deus possit implere, non est in Dei, sed in hominis potestate. Quod si veritas et pietas non credere vetat; credamus cum Abraham, quoniam quae promisit, potens est et facere. Promisit autem filios Abrahae; quod esse non possunt, si non habeant fidem: ergo ipse donat et fidem. CAPUT XI. — 21. Sane cum Apostolus dicat, Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio; miror homines infirmitati suae se malle committere, quam firmitati promissionis Dei. « Sed incerta est mihi, » inquit, « de me ipso voluntas Dei. » Quid ergo? tuane tibi voluntas de te ipso certa est, nec times, Qui videtur stare, videat ne cadat (I Cor. x, 12)? Cum igitur utraque incerta sit, cur non homo firmiori quam infirmiori fidem suam, spem, charitatemque committit?
PL44.975_222. "Ama 'İnanırsan kurtulacaksın' dendiğinde" diyorlar, "bu ikisinden biri isteniyor, öteki sunuluyor. İstenen insanın, sunulan Tanrı'nın elindedir." Neden ikisi de, hem buyurduğu hem sunduğu Tanrı'nın elinde olmasın? Çünkü buyurduğunu versin diye O'na yakarılır: İnananlar imanları artsın diye yakarır, inanmayanlar için de onlara iman verilsin diye yakarırlar. Demek ki iman, hem artışında hem başlangıcında Tanrı'nın armağanıdır. "İnanırsan kurtulacaksın" sözü, "Ruh'la tenin işlerini öldürürseniz yaşayacaksınız" sözü gibi söylenmiştir. Burada da bu ikisinden biri isteniyor, öteki sunuluyor. "Ruh'la tenin işlerini öldürürseniz yaşayacaksınız" diyor: Ruh'la tenin işlerini öldürmemiz isteniyor, yaşamamız ise sunuluyor. Peki bunu yaparsak yaşam ödülünün sunulduğunu ve bu işin bizden istendiğini işitiyoruz diye, tenin işlerini öldürmenin Tanrı'nın armağanı olmadığını söylemek ve bunu kabul etmek uygun mudur? Lütfa ortak olanlara ve onu savunanlara bu uygun gelmesin! Bu, Pelagiusçuların hüküm giymesi gereken yanılgısıdır. Elçi onların ağzını hemen ardından "Tanrı'nın Ruhu'yla sevk edilen herkes Tanrı'nın çocuklarıdır" diyerek kapatmıştır; tenin işlerini Tanrı'nın değil de kendi ruhumuzla öldürdüğümüze inanmayalım diye. "Bütün bunları, her birine dilediği gibi kendine has olanı dağıtarak bir ve aynı Ruh işler" dediği yerde de Tanrı'nın bu Ruhu'ndan söz ediyordu; bildiğiniz gibi bunlar arasında imanı da saymıştır. Şu hâlde tenin işlerini öldürmek Tanrı'nın armağanı olmakla birlikte, önümüze yaşam ödülü konularak bizden isteniyorsa, iman da Tanrı'nın armağanıdır; ona da "İnanırsan kurtulacaksın" dendiğinde önümüze kurtuluş ödülü konularak bizden istense bile. Bunlar hem bize buyrulur hem Tanrı'nın armağanları olduğu gösterilir ki onları bizim de yaptığımız, ama yapmamızı Tanrı'nın sağladığı anlaşılsın. Bunu Hezekiel peygamber aracılığıyla çok açık söylüyor. "Yapmanızı ben sağlayacağım" dediği yerden daha açık ne olabilir? Kutsal Yazı'nın o yerine
- « Sed cum dicitur, » inquiunt, « Si credideris, salvus eris (Rom. x, 9); unum horum exigitur, alterum offertur. Quod exigitur, in hominis; quod offertur, in Dei est potestate » (Supra, in Epistola Hilarii, n. 2, col. 947-948). Cur non utrumque in Dei, et quod jubet, et quod offert 1? Rogatur enim ut det quod jubet: rogant credentes, ut sibi augeatur fides; rogant pro non credentibus, ut eis donetur fides: et in suis igitur incrementis, et in suis initiis Dei donum est fides. Sic autem dicitur, Si credideris, salvus eris; quemadmodum dicitur, Si Spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis. Nam et hic ex his duobus unum exigitur, alterum offertur. Si Spiritu, inquit, facta carnis mortificaveritis, vivetis: ut ergo spiritu facta carnis mortificemus, exigitur; ut autem vivamus, offertur. Num igitur placet ut facta carnis mortificare non donum Dei esse dicamus; neque id donum Dei esse fateamur, quoniam exigi audimus a nobis praemio vitae, si hoc fecerimus, oblato? Absit ut hoc placeat participibus et defensoribus gratiae. Pelagianorum est error iste damnabilis: quorum mox Apostolus ora obstruxit, adjungens, Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei (Rom. VIII, 13, 14); ne facta mortificare nos carnis, non per Dei, sed per nostrum spiritum crederemus. De quo Dei Spiritu etiam ibi loquebatur, ubi ait: Omnia autem haec operatur unus atque idem Spiritus, dividens propria unicuique prout vult (I Cor. XII, 11). Inter quae omnia, sicut scitis, nominavit et fidem. Sicut ergo quamvis donum Dei sit, facta carnis mortificare; exigitur tamen a nobis proposito praemio vitae: ita donum Dei est et fides, quamvis et ipsa cum dicitur, Si credideris, salvus eris; proposito praemio salutis exigatur a nobis. Ideo enim haec et nobis praecipiuntur, et dona Dei esse monstrantur; ut intelligatur quod et nos ea facimus, et Deus facit ut illa faciamus, sicut per prophetam Ezechielem apertissime dicit. Quid enim apertius, quam ubi dicit, Ego faciam ut faciatis (Ezech. XXXVI, 27)? Locum ipsum Scripturae
PL44.977dikkat edin; göreceksiniz ki Tanrı, olmasını buyurduğu şeyleri yapmalarını kendisinin sağlayacağını vaat ediyor. Orada elbette onların liyakatlerinden de söz etmeden geçmiyor, ama bunlar kötü liyakatlerdir; bu kötülüklere karşılık iyilikler verdiğini, onların bundan sonra iyi işlere sahip olmalarını sağlamakla, ilâhî buyrukları yapmalarını sağlamakla gösteriyor.
23. Rabbimiz İsa Mesih aracılığıyla Tanrı'nın lütfunun gerçekten lütuf olduğunu, yani liyakatlerimize göre verilmediğini savunduğumuz bütün bu gerekçeler, ilâhî sözlerin tanıklıklarıyla son derece apaçık kanıtlansa da, karşılık görmek için önce kendilerinin verdiği bir şeyi kendilerine mal etmedikçe dindarlık gayretinden alıkonulduklarını sanan kimseler karşısında, artık iradeleriyle karar verebilen yetişkinler söz konusu olunca biraz güçlük çeker. Ama iş küçük çocuklara ve Tanrı ile insanlar arasındaki Aracı, insan Mesih İsa'ya gelince, Tanrı'nın lütfundan önce gelen insan liyakatleri savının hepsi yıkılır. Çünkü ne çocuklar insanların kurtarıcısına ait olmak için önceden gelen hiçbir iyi liyakatle ötekilerden ayrılırlar, ne de O, kendisi de insan olduğu hâlde, önceden gelen hiçbir insan liyakatiyle insanların kurtarıcısı olmuştur.
24. Çünkü küçük çocukların, ileride kazanacakları liyakatler yüzünden daha bebekken vaftiz edilip bu hayattan çıktıkları, ötekilerin ise yine önceden bilinen ama kötü olan gelecekteki liyakatleri yüzünden aynı yaşta vaftiz edilmeden öldükleri, yani Tanrı'nın onların iyi ya da kötü hayatını değil, hiç var olmayan bir hayatı ödüllendirdiği ya da cezalandırdığı söylenince, bunu kim dinler? Elçi bir sınır koymuştur; bir insanın, yumuşak söyleyeyim, tedbirsiz sanısı bu sınırı aşmamalıdır. Çünkü "Hepimiz Mesih'in yargı kürsüsü önüne çıkacağız ki herkes beden aracılığıyla yaptıklarına göre, iyi olsun kötü olsun, karşılığını alsın" diyor. "Yaptıklarına" diyor; "yapacak olduklarına da" diye eklemiyor. Olmayacak olan gelecekteki liyakatlerin, küçük çocukların cezalandırılması ya da ödüllendirilmesi için hesaba katılması düşüncesi böyle kimselerin aklına nereden geldi, bilmiyorum. Peki insanın "beden aracılığıyla yaptıklarına göre" yargılanacağı neden söylendi? Oysa birçok şey beden ya da bedenin bir uzvu aracılığıyla değil, yalnız ruhla yapılır; çoğu zaman da öylesine büyük şeylerdir ki böyle düşüncelere en adil ceza gerekir. Başkalarını geçip şunu anayım: "Akılsız yüreğinde 'Tanrı yoktur' dedi." Öyleyse "beden aracılığıyla yaptıklarına göre" ne demektir? "Bedende bulunduğu zaman içinde yaptıklarına göre" demek değil mi? Böylece "beden aracılığıyla" sözünden "beden zamanı boyunca" anlarız. Bedenden sonra ise kimse son dirilişten başka bedene girmeyecektir; o da liyakat kazanmak için değil, iyi liyakatlere karşılık ödülleri almak, kötülerine karşılık azabı çekmek içindir. Bedenin bırakılışıyla geri alınışı arasındaki bu ara zamanda ruhlar, beden zamanında yaptıklarına göre ya işkence görür ya dinlenirler. Pelagiusçuların inkâr ettiği, ama Mesih'in Kilisesi'nin itiraf ettiği aslî günah da bu beden zamanına aittir. Bebekler öldüğünde, bu günah Tanrı'nın lütfuyla çözülmüşse yeniden doğuşun hakkıyla kötülüklerden iyiliklere geçerler, Tanrı'nın yargısıyla çözülmemişse köklerinin hakkıyla kötülüklerden kötülüklere geçerler. Katolik iman bunu bilir; bazı sapkınlar bile bu konuda hiç itiraz etmeden hemfikirdir. Ama birinin bedende bulunduğu sürece sahip olduğu liyakatlere göre değil de bedende daha uzun yaşasaydı sahip olacağı liyakatlere göre yargılanacağını, mektubunuzun deyimiyle zekâları hor görülecek gibi olmayan bu insanların nereden düşünebildiklerini, şaşkınlık içinde arayıp bulamıyorum. Size inanmamaya cesaret edemesem buna inanmaya da cesaret edemezdim. Ama ümit ediyorum ki Tanrı yardım edecek, onlar da uyarılınca çabucak görecekler: Vaftiz edilmemişlerde işlenecek olduğu söylenen günahlar Tanrı'nın yargısıyla hakça cezalandırılabiliyorsa, vaftiz edilmişlerde de Tanrı'nın lütfuyla bağışlanabilir. Tanrı'nın yargı vererek gelecekteki günahları yalnız cezalandırabileceğini, merhametiyle ise bağışlayamayacağını söyleyen kimse, Tanrı'ya ve lütfuna ne büyük haksızlık ettiğini düşünmelidir; sanki gelecekteki günah önceden bilinebilir de bağışlanamazmış gibi. Bu saçmaysa, uzun yaşasalar günahkâr olacak kimselere, küçük yaşta öldüklerinde, günahları yıkayan arınma suyunun yetişmesi daha da gerekirdi.
attendite, et videbitis illa Deum promittere facturum se ut faciant, quae jubet ut fiant. Non sane ibi tacet merita eorum, sed mala; quibus se ostendit reddere pro malis bona, hoc ipso quo eos facit habere deinceps opera bona, cum ipse facit ut faciant divina mandata. CAPUT XII. — 23. Sed omnis haec ratio, qua defendimus gratiam Dei per Jesum Christum Dominum nostrum, vere esse gratiam, id est, non secundum merita nostra dari, quamvis evidentissime divinorum eloquiorum testimoniis asseratur; tamen apud eos, qui nisi aliquid sibi assignent, quod priores dent ut retribuatur eis, ab omni studio pietatis reprimi se putant, laborat aliquantum in aetate majorum jam utentium voluntatis arbitrio: sed ubi venitur ad parvulos, et ad ipsum Mediatorem Dei et hominum, hominem Christum Jesum (I Tim. II, 5), omnis deficit praecedentium gratiam Dei humanorum assertio meritorum: quia nec illi ullis bonis praecedentibus meritis discernuntur a caeteris, ut pertineant ad liberatorem hominum; nec ille ullis humanis praecedentibus meritis, cum et ipse sit homo, liberator factus est hominum. 24. Quis enim audiat, quod dicuntur parvuli pro suis futuris meritis in ipsa infantili aetate baptizati exire de hac vita; et ideo alii non baptizati in eadem aetate mori, quia et ipsorum praescita sunt merita futura, sed mala; non eorum vitam bonam vel malam Deo remunerante vel damnante sed nullam (Supra in Epistola Prosperi, n. 5, col. 951-952)? Apostolus quidem limitem fixit, quem transgredi non debet hominis, ut mitius loquar, incauta suspicio. Ait enim, Omnes astabimus ante tribunal Christi, ut referat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, sive bonum, sive malum (II Cor. v, 10): gessit, inquit; non adjunxit, Vel gesturus fuit. Sed unde hoc talibus viris in mentem venerit nescio, ut futura quae non sunt futura, puniantur, aut honorentur merita parvulorum. Cur autem dictum est, secundum ea quae per corpus gessit hominem judicandum, cum gerantur multa solo animo, non per corpus, nec per ullum corporis membrum; et plerumque tam magna, ut talibus cogitationibus poena justissima debeatur: sicuti est, ut alia taceam, quod dixit insipiens in corde suo, Non est Deus (Psal. XIII, 1)? Quid est ergo, secundum ea quae per corpus gessit; nisi, Secundum ea quae gessit eo tempore quo in corpore fuit, ut per corpus intelligamus, Per corporis tempus? Post corpus autem nemo erit in corpore, nisi resurrectione novissima; non ad ulla merita comparanda, sed ad recipienda pro bonis meritis praemia, pro malis luenda supplicia. Hoc autem medio tempore inter depositionem et receptionem corporis, secundum ea quae gesserunt per corporis tempus, sive cruciantur animae, sive requiescunt. Ad quod tempus corporis pertinet etiam quod Pelagiani negant, sed Christi Ecclesia confitetur, originale peccatum: quo sive soluto per Dei gratiam, sive per Dei judicium non soluto, cum moriuntur infantes, aut merito regenerationis transeunt ex malis ad bona, aut merito originis transeunt ex malis ad mala. Hoc catholica fides novit: in hoc etiam nonnulli haeretici sine ulla contradictione consentiunt. Judicari autem quemquam non secundum merita quae habuit quamdiu fuit in corpore, sed secundum merita quae fuerat habiturus si diutius vixisset in corpore, unde opinari potuerint homines, quorum ingenia non esse contemptibilia vestrae indicant litterae, mirans et stupens reperire non possum: nec credere auderem, nisi vobis non credere non auderem. Sed spero adfuturum Deum, ut commoniti cito videant, ea quae dicuntur futura fuisse peccata, si per Dei judicium in non baptizatis possunt jure puniri, etiam per Dei gratiam baptizatis posse dimitti. Quicumque enim dicit, puniri tantum posse Deo judicante futura peccata, dimitti autem Deo miserante non posse, cogitare debet quantam Deo faciat gratiaeque ejus injuriam; quasi futurum peccatum praenosci possit, nec possit ignosci. Quod si absurdum est; magis ergo futuris, si diu viverent, peccatoribus, cum in parva aetate moriuntur, lavacro quo peccata diluuntur, debuit subvenire.
PL44.977_225. Belki de şöyle diyorlar: Günahlar tövbe edenlere bağışlanır; küçük yaşta ölen şu çocuklar, yaşasalar tövbe etmeyecekleri önceden bilindiği için vaftiz edilmez; vaftiz edilip küçükken bedenden çıkanların ise, yaşasalar tövbe edecekleri Tanrı tarafından önceden bilinmiştir. Öyleyse dikkat etsinler ve görsünler: Eğer böyleyse, vaftizsiz ölen çocuklarda artık aslî günahlar değil, her birinin yaşasaydı işleyeceği kendi günahları cezalandırılıyordur; aynı şekilde vaftiz edilenlerde de aslî günahlar değil, yaşasalar işleyecekleri kendi günahları yıkanıyordur, çünkü küçükken değil ancak büyüyünce günah işleyebilirlerdi. Kimilerinin tövbe edeceği, kimilerinin etmeyeceği önceden görüldüğü için de kimileri vaftiz edilmiş, kimileri vaftizsiz bu hayattan çıkmış olur. Pelagiusçular buna cesaret etseydi, artık aslî günahı inkâr ederek çocuklara Tanrı'nın krallığının dışında kendilerine ait şöyle böyle bir mutluluk yeri aramak zahmetine katlanmazlardı; hele Mesih'in etini yemedikleri ve kanını içmedikleri için ebedî hayata sahip olamayacakları, hiç günahı olmayanlarda günahların bağışlanması için verilen vaftizin de sahte olacağı ileri sürülerek çürütüldükleri zaman. Çünkü şöyle derlerdi: Aslî günah diye bir şey hiç yoktur; bedenden ayrılan bebekler yaşasalar kazanacakları kendi liyakatleri yüzünden vaftiz edilir ya da edilmezler; ve yine kendi gelecekteki liyakatleri yüzünden
CAPUT XIII. — 25. Quod si forsitan dicunt, poenitentibus peccata dimitti; et ideo istos non baptizari in parvula aetate morientes, quia praesciti sunt poenitentiam, si viverent, non acturi; eos autem qui baptizantur, et parvuli de corporibus exeunt, Deum praescisse acturos poenitentiam fuisse, si viverent attendant et videant, si ita est, non jam in parvulis sine Baptismate morientibus peccata originalia vindicari, sed sua cujusque futura si viveret: itemque baptizatis non originalia dilui, sed sua futura si viverent; quoniam non possent nisi in majore aetate peccare: sed alios acturos poenitentiam, alios non acturos fuisse praevisos; ideo alios baptizatos, alios sine baptismo exisse de hac vita. Hoc si auderent Pelagiani, non jam laborarent negando originale peccatum, quaerere parvulis extra regnum Dei nescio cujus suae felicitatis locum: maxime quando convincuntur non eos habere posse vitam aeternam, quia non manducaverunt carnem nec biberunt sanguinem Christi (Joan. VI, 54); et quia in eis, qui nullum habent omnino peccatum, falsus est Baptismus qui in remissionem traditur peccatorum. Dicerent enim prorsus nullum esse originale peccatum, sed pro suis futuris, si viverent, meritis vel baptizari vel non baptizari eos qui de corpore solvuntur infantes; et pro suis futuris meritis
PL44.979Mesih'in, onsuz hayata asla sahip olamayacakları bedenini ve kanını alırlar ya da almazlar. Âdem'den hiçbir günah çekmemiş olsalar da günahların gerçek bağışı için vaftiz edilirler; çünkü Tanrı'nın, tövbe edeceklerini önceden bildiği günahlar onlara bağışlanır. Böylece aslî günahı inkâr ettikleri ve Tanrı'nın lütfunun yalnız liyakatlerimize göre verildiğini ileri sürdükleri davalarını kolayca yürütüp kazanırlardı. Ama insanların olmayacak gelecekteki liyakatleri şüphesiz hiçbir şey olmadığı için, ki bunu görmek çok kolaydır, Pelagiusçular bile bunu söyleyemediler; bizimkiler ise hele hiç söylememeliydiler. Pelagiusçuların bunun tamamen yanlış ve saçma olduğunu gördükleri hâlde, o sapkınların yanılgısını Katolik otoriteyle bizimle birlikte reddeden bu kişilerin görmemesine ne kadar üzüldüğümü anlatamam.
26. Cyprianus, kilise yazılarını seven pek çok kimsenin, hatta hemen herkesin övgüyle bildiği "Ölüm Salgını Üzerine" kitabını yazmıştır. Orada müminler için ölümün yararsız olmadığını, üstelik yararlı olduğunu, çünkü insanı günah işleme tehlikelerinden çekip günah işlememe güvenliğine yerleştirdiğini söylüyor. Ama işlenmemiş gelecekteki günahlar da cezalandırılıyorsa bunun ne yararı var? Oysa o, günah işleme tehlikelerinin bu hayatta eksik olmadığını, ondan sonra ise kalmadığını son derece geniş ve güzel anlatıyor. Orada Bilgelik Kitabı'ndan şu tanıklığı da koyar: "Kötülük anlayışını değiştirmesin diye kapılıp götürüldü." Aynı tanıklığı ben de koyunca, bu kardeşlerin onu kanonik bir kitaptan alınmamış gibi reddettiklerini söylediniz; sanki bu kitabın tanıklığı olmasa da onunla öğretmek istediğimiz şey apaçık değilmiş gibi. Çünkü hangi Hıristiyan, adil kişinin ölüm kendisine erken gelse de serinliğe kavuşacağını inkâr etmeye cesaret eder? Bunu kim söylerse söylesin, sağlam imanlı hangi insan karşı çıkmayı düşünür? Yine biri şöyle derse: Adil kişi, uzun zaman içinde yaşadığı adaletten ayrılır ve bir yıl değil bir gün yaşadığı dinsizlik içinde ölürse, buradan haksızlara reva görülen cezalara gidecek ve geçmişteki adaleti ona hiç yaramayacaktır. Müminlerden kim bu apaçık hakikate itiraz eder? Sonra, adil iken ölseydi ceza mı yoksa dinlenme mi bulurdu diye bize sorulsa, dinlenme bulurdu demekte tereddüt eder miyiz? "Kötülük anlayışını değiştirmesin diye kapılıp götürüldü" sözünün, kim söylemiş olursa olsun, bütün sebebi budur. Bu söz, Tanrı'nın önceden bilmesine göre değil, bu hayatın tehlikelerine göre söylenmiştir; Tanrı olacağı bilir, olmayacağı değil. Yani bilir ki onu denenmelerin belirsizliğinden çekip almak için ona erken bir ölüm bağışlayacaktır; denenmede kalmayacak olanın günah işleyeceğini değil. Çünkü Eyüp Kitabı'nda bu hayat hakkında "İnsanın yeryüzündeki hayatı denenme değil midir?" diye okunur. Ama neden kimilerine adil iken bu hayatın tehlikelerinden alınmak bağışlanıyor, kimi adiller ise adaletten düşene kadar aynı tehlikeler içinde daha uzun bir hayatla tutuluyor: "Rabbin düşüncesini kim bildi?" Yine de buradan, iyi ve dindar yaşayışlarını yaşlılığın olgunluğuna ve bu hayatın son gününe kadar koruyan adillerin de kendi liyakatleriyle değil, Rab ile övünmeleri gerektiği anlaşılır. Çünkü kötülük anlayışını değiştirmesin diye adil kişiyi kısa bir ömürle kapıp götüren, ne kadar uzun bir ömürde olursa olsun, kötülük anlayışını değiştirmesin diye adil kişiyi koruyan da O'dur. Düşmeden önce buradan alabileceği, düşecek olan adil kişiyi burada neden tuttuğuna gelince, O'nun yargıları tam anlamıyla adil ama araştırılamaz.
eos vel accipere vel non accipere corpus et sanguinem Christi, sine quo vitam prorsus habere non possunt: et in veram remissionem peccatorum baptizari, quamvis nullum ex Adam traherent; quoniam remittuntur eis peccata, de quibus illos Deus poenitentiam praescivit acturos. Ita facillime agerent atque obtinerent causam suam, qua negant esse originale peccatum, et gratiam Dei non dari nisi secundum merita nostra contendunt. Sed quia hominum futura, quae non sunt futura, procul dubio nulla sunt merita, et hoc videre facillimum est: ideo nec Pelagiani hoc dicere potuerunt; et multo magis nec isti dicere debuerunt. Dici enim non potest quam moleste feram, quod viderunt Pelagiani esse falsissimum et absurdissimum, hoc non vidisse istos, qui nobiscum errorem illorum haereticorum catholica auctoritate condemnant. CAPUT XIV. — 26. Scripsit librum de Mortalitate Cyprianus, multis ac pene omnibus qui ecclesiasticas litteras amant, laudabiliter notum: in quo propterea non solum non esse fidelibus inutilem mortem, verum etiam utilem reperiri, quoniam peccandi periculis hominem subtrahit, et in non peccandi securitate constituit. Sed quid prodest, si etiam futura, quae commissa non sunt, peccata puniuntur? Agit tamen ille copiosissime atque optime, peccandi pericula nec deesse in ista vita, nec superesse post illam. Ubi et illud testimonium ponit de libro Sapientiae, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus. Quod a me quoque positum, fratres istos ita respuisse dixistis, tanquam non de libro canonico adhibitum: quasi et excepta hujus libri attestatione res ipsa non clara sit, quam voluimus hinc doceri. Quis enim audeat negare christianus, justum, si morte praeoccupatus fuerit, in refrigerio futurum (Sap. IV, 11, 7)? Quilibet hoc dixerit, quis homo sanae fidei resistendum putabit? Item si dixerit, justum, si a sua justitia recesserit, in qua diu vixit, et in ea fuerit impietate defunctus, in qua, non dico unum annum, sed unum diem vixerit, in poenas iniquis debitas hinc iturum, nihil sibi sua praeterita justitia profutura (Ezech. XVIII, 24): huic perspicuae veritati quis fidelium contradicet? Porro, si quaeratur a nobis utrum si tunc esset mortuus, quando erat justus, poenas esset inventurus, an requiem; numquid requiem respondere dubitabimus? Haec est tota causa cur dictum est, a quocumque sit dictum, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus. Dictum est enim secundum pericula vitae hujus, non secundum praescientiam Dei, qui hoc praescivit quod futurum erat, non quod futurum non erat: id est, quod ei mortem immaturam fuerat largiturus, ut tentationum subtraheretur incerto; non quod peccaturus esset, qui mansurus in tentatione non esset. De hac quippe vita legitur in libro Job, Numquid non tentatio est vita humana super terram (Job VII, 1, sec. LXX)? Sed quare aliis concedatur, ut ex hujus vitae periculis dum justi sunt auferantur; alii vero justi donec a justitia cadant, in eisdem periculis vita productiore teneantur; quis cognovit sensum Domini (Rom. XI, 34)? Et tamen hinc intelligi datur, etiam illis justis qui bonos piosque mores usque ad senectutis maturitatem et diem vitae hujus ultimum servant, non in suis meritis, sed in Domino esse gloriandum: quoniam qui vitae brevitate rapuit justum, ne malitia mutaret intellectum ejus, ipse in quantacumque vitae longitudine custodit justum, ne malitia mutet intellectum ejus. Cur autem hic tenuerit casurum justum, quem priusquam caderet hinc posset auferre, justissima omnino, sed inscrutabilia sunt judicia ejus.
PL44.979_227. Durum böyle olduğuna göre Bilgelik Kitabı'nın sözü reddedilmemeliydi. Bu kitap, Mesih'in Kilisesi'nde bunca yıldır okuyucular basamağından okunmayı ve piskoposlardan en sıradan mümin halka, tövbekârlara, vaftiz adaylarına kadar bütün Hıristiyanlar tarafından ilâhî otoriteye duyulan saygıyla dinlenmeyi hak etmiştir. Gerçekten de, Pelagiusçuların yeni yanılgısına karşı şimdi her zamankinden daha titiz ve daha geniş savunmak zorunda kaldığımız görüşü, yani Tanrı'nın lütfunun liyakatlerimize göre verilmediğini, verildiği kimseye karşılıksız verildiğini, "çünkü bu isteyenin ya da koşanın değil, merhamet eden Tanrı'nındır"; verilmediği kimseye de adil bir yargıyla verilmediğini, "çünkü Tanrı katında haksızlık yoktur", bizden önce ilâhî Yazıları yorumlamış olanlardan savunsaydım, ilâhî sözleri açıklayan Katolik yorumculardan bu görüşün savunmasını çıkarsaydım, uğruna bunları yazdığımız bu kardeşler şüphesiz razı olurlardı; mektubunuzda bunu belirttiniz. Öyleyse bu sapkınlık ortaya çıkmadan önce, çözülmesi güç bu meselede uğraşmak zorunda kalmamış olanların küçük eserlerini tarayıp durmamıza ne gerek var? Böylelerine cevap vermek zorunda kalsalardı şüphesiz bunu yaparlardı. Bu yüzden Tanrı'nın lütfu hakkında ne düşündüklerine yazılarının bazı yerlerinde kısaca ve geçerken değindiler; asıl üzerinde durdukları ise Kilise'nin düşmanlarına karşı tartıştıkları konular ve ebedî hayata ve gerçek mutluluğa ulaşmak için yaşayan ve gerçek Tanrı'ya kulluk ettiren faziletlere özendirmelerdi. Oysa Tanrı'nın lütfunun gücü, sık sık yapılan dualarda sade bir biçimde görünüyordu; çünkü olmasını buyurduğu şeyler, olmaları O'nun tarafından bağışlanmasa, Tanrı'dan dilenmezdi.
28. Ama yorumcuların görüşlerinden öğrenmek isteyenler, "Kötülük anlayışını değiştirmesin diye kapılıp götürüldü" sözünün okunduğu bu Bilgelik Kitabı'nı bütün yorumculardan üstün tutmalıdırlar. Çünkü Elçilerin çağına en yakın seçkin yorumcular da onu kendilerinden üstün tutmuş, ona tanıklık ettirirken ilâhî tanıklıktan başka bir şey göstermediklerine inanmışlardır. Bilindiği gibi en mesut Cyprianus da daha erken ölümün iyiliğini övmek için, içinde günah işlenebilen bu hayatı bitirenlerin günah tehlikelerinden kurtulduklarını savunmuştur. Aynı kitapta başka şeylerin yanında şöyle diyor:
- Quae cum ita sint, non debuit repudiari sententia libri Sapientiae, qui meruit in Ecclesia Christi de gradu lectorum Ecclesiae Christi tam longa annositate recitari, et ab omnibus Christianis, ab episcopis usque ad extremos laicos fideles, poenitentes, catechumenos, cum veneratione divinae auctoritatisaudiri. Certe enim si de divinarum Scripturarum tractatoribus qui fuerunt ante nos, proferrem defensionem hujusce sententiae, quam nunc solito diligentius atque copiosius contra novum Pelagianorum defendere urgemur errorem; hoc est, gratiam Dei non secundum merita nostra dari, et gratis dari cui datur; quia neque volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei; justo autem judicio non dari cui non datur, quia non est iniquitas apud Deum (Id. ix, 16, 14): si hujus ergo sententiae defensionem ex divinorum eloquiorum nos praecedentibus catholicis tractatoribus promerem; profecto hi fratres, pro quibus nunc agimus, acquiescerent: hoc enim significastis litteris vestris. Quid igitur opus est ut eorum scrutemur opuscula, qui priusquam ista haeresis oriretur, non habuerunt necessitatem in hac difficili ad solvendum quaestione versari? quod procul dubio facerent, si respondere talibus cogerentur. Unde factum est ut de gratia Dei quid sentirent, breviter quibusdam scriptorum suorum locis et transeunter attingerent: immorarentur vero in eis quae adversus inimicos Ecclesiae disputabant, et in exhortationibus ad quasque virtutes, quibus Deo vivo et vero pro adipiscenda vita aeterna et vera felicitate servitur. Frequentationibus autem orationum simpliciter apparebat Dei gratia quid valeret: non enim poscerentur de Deo quae praecipit fieri, nisi ab illo donaretur ut fierent. 28. Sed qui sententiis tractatorum instrui volunt, oportet ut istum librum Sapientiae, ubi legitur, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus, omnibus tractatoribus anteponant: quoniam sibi eum anteposuerunt etiam temporibus proximi Apostolorum egregii tractatores, qui eum testem adhibentes, nihil se adhibere nisi divinum testimonium crediderunt. Et certe beatissimum Cyprianum disputasse constat, ut celerioris mortis beneficium commendaret, a peccatorum periculis eripi eos qui hanc vitam finiunt in qua peccari potest. In eodem libro ait inter caetera:
PL44.981"Mesih ile olacak ve Rabbin vaadinden emin iken, Mesih'e çağrılmanı neden kucaklamıyor, şeytandan kurtulmana neden sevinmiyorsun?" Başka bir yerde: "Çocuklar kaygan yaşın tehlikesinden kurtulurlar." Bir başka yerde de: "Vatanımızı görmek, anne babamızı selamlamak için neden acele etmiyor, koşmuyoruz? Orada sevgili anne babalarımızdan, kardeşlerimizden, çocuklarımızdan büyük bir topluluk bizi bekliyor; kendi kurtuluşundan emin, bizimkiyle hâlâ kaygılı, sık ve kalabalık bir topluluk bizi özlüyor." O öğretmen, Katolik imanın en parlak ışığında, bu ve benzeri sözlerle, bu bedenin bırakılışına kadar günah işleme tehlikelerinden ve denenmelerden korkulması gerektiğini, sonrasında ise hiç kimsenin böyle bir şey yaşamayacağını açıkça tanıklık ediyor. Tanıklık etmeseydi bile hangi Hıristiyan, kim olursa olsun, bu konuda şüpheye düşerdi? Öyleyse düşmüş, bu hayatı aynı düşüş içinde sefilce bitiren ve böylelerine reva görülen cezalara giden bir insan için, düşmeden önce bu denenmeler yerinden ölümle kapılıp götürülmek, diyorum, nasıl en büyük yarar olmazdı?
29. Bu sebeple çok düşüncesizce bir kavga olmazsa, "kötülük anlayışını değiştirmesin diye kapılıp götürülen" kişi hakkındaki bütün mesele bitmiştir. Mesih'in Kilisesi'nde bunca yıldır okunmayı hak etmiş olan ve bu sözün de okunduğu Bilgelik Kitabı, insanların liyakatleri için yanılıp Tanrı'nın apaçık lütfuna karşı çıkanlara direniyor diye haksızlığa uğramamalıdır. Bu lütuf en çok küçük çocuklarda görünür; onların kimi vaftiz edilmiş, kimi edilmemiş olarak bu hayatın sınırına varması, merhameti ve yargıyı, yani karşılıksız merhameti ve borçlu olunan yargıyı yeterince gösterir. Çünkü insanlar ölümün önünü kesmesiyle sahip olmadıkları, ama yaşasalar sahip olacakları hayat liyakatlerine göre yargılansalardı, kötülük anlayışını değiştirmesin diye kapılıp götürülene bunun hiç yararı olmazdı; düşüp ölenlere de daha önce ölselerdi hiç yararı olmazdı. Bunu hiçbir Hıristiyan söylemeye cesaret edemez. Bu yüzden Katolik iman uğruna bizimle birlikte Pelagiusçu yanılgının yıkımına karşı savaşan kardeşlerimiz, Tanrı'nın lütfunun liyakatlerimize göre verildiğini sanan bu Pelagiusçu kanaate o kadar yardım etmemelidirler ki Pelagiusçuların bile cesaret edemediği şeye kalkışsınlar: "Kötülük anlayışını değiştirmesin diye kapılıp götürüldü" sözünü, tamamen doğru ve eskiden beri Hıristiyan olan bu görüşü yıkmaya çalışsınlar ve kimsenin inanacağını değil, rüyasında göreceğini bile sanmayacağımız şeyi, yani ölülerden her birinin daha uzun yaşasaydı yapacaklarına göre yargılanacağını kurmaya çalışsınlar. Tanrı'nın lütfunun liyakatlerimize göre verilmediği yolundaki sözümüzün yenilmez olduğu böylece açıkça görülüyor: Bu hakikate karşı çıkan zeki insanlar, bütün insanların kulaklarından ve düşüncelerinden uzak tutulması gereken bu sözleri söylemek zorunda kaldılar.
30. Önceden belirlemenin ve lütfun en parlak ışığı ise bizzat Kurtarıcı, Tanrı ile insanlar arasındaki Aracı, insan Mesih İsa'dır. O'ndaki insan tabiatı, bu olmak için önceden gelen ne iş ne iman liyakatiyle, hangi şeyle bunu kazandı? Lütfen cevap verilsin: O insan, Baba ile aynı ölçüde ebedî olan Söz tarafından kişi birliğine alınıp Tanrı'nın biricik Oğlu olmak için, bunu neyle hak etti? Hangi iyiliği, ne türden olursa olsun, önce geldi? Bu tarif edilemez üstünlüğe erişmek için önceden ne yaptı, neye inandı, ne diledi? Söz yapıp üstlendiği için bu insan, var olmaya başladığı andan itibaren Tanrı'nın biricik Oğlu olmaya başlamadı mı? Lütufla dolu o kadın Tanrı'nın biricik Oğlu'nu gebe kalmadı mı? Tanrı'nın biricik Oğlu, tenin arzusuyla değil, Tanrı'nın eşsiz bağışıyla, Kutsal Ruh'tan ve bakire Meryem'den doğmadı mı? O insanın yaşı ilerledikçe hür iradeyle günah işlemesinden mi korkulacaktı? Yahut günaha kul olamadığı ölçüde iradesi daha da hür değil miydi? Hiç şüphesiz, eşine ancak hayran kalınacak bütün bu şeyleri ve O'na has olduğu en doğru biçimde söylenebilecek başka şeyleri, insan tabiatı, yani bizim tabiatımız, önceden gelen hiçbir liyakati olmadan O'nda eşsiz biçimde aldı. Burada insan, cesaret ediyorsa Tanrı'ya karşılık versin ve "Ben neden olmayayım?" desin. "Ey insan, sen kimsin ki Tanrı'ya karşılık veriyorsun?" sözünü işitince de durmasın, küstahlığını artırıp desin ki: "'Sen kimsin, ey insan?' sözünü nasıl işitirim? İşittiğim şeyim, yani insanım, söz ettiğim o da insandır; o neyse ben neden öyle olmayayım?" Ama O lütufla böyle ve bu kadar yücedir. Tabiat ortak iken lütuf neden farklı? Elbette Tanrı katında kayırma yoktur. Hıristiyan değil, deli bile olsa kim böyle der?
Cur non cum Christo futurus, et de Domini pollicitatione securus, quod ad Christum voceris, amplecteris; et quod diabolo careas, gratularis? Et alio loco: Pueri, inquit, periculum lubricae aetatis evadunt. Itemque alio: Quid non, inquit, properamus et currimus, ut patriam nostram videre, ut parentes salutare possimus? Magnus illic nos charorum numerus exspectat parentum, fratrum, filiorum; frequens nos et copiosa turba desiderat, jam de sua incolumitate secura, adhuc de nostra salute sollicita. His atque hujusmodi doctor ille sententiis in catholicae fidei luce clarissima, satis aperteque testatur, usque ad hujus corporis depositionem peccandi pericula tentationesque metuendas; deinceps nulla talia quemquam esse passurum. Quod etsi non testaretur; quando de hac re christianus qualiscumque dubitaret? Quomodo igitur homini lapso, et in eodem lapsu istam vitam misere finienti, atque in poenas eunti talibus debitas; quomodo, inquam, huic non plurimum summeque prodesset, si ex hoc tentationum loco priusquam laberetur, morte raperetur? 29. Ac per hoc, si absit nimis inconsiderata contentio, tota quaestio ista finita est de illo qui raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus. Nec ideo liber Sapientiae, qui tanta numerositate annorum legi meruit in Ecclesia Christi, in quo et hoc legitur, pati debet injuriam, quoniam resistit eis qui pro meritis hominum falluntur, ut veniant contra Dei manifestissimam gratiam: quae maxime apparet in parvulis; quorum cum alii baptizati, alii non baptizati vitae hujus terminum sumunt, satis indicant misericordiam et judicium; misericordiam quidem gratuitam, judicium debitum. Si enim judicarentur homines pro meritis suae vitae, quae non habuerunt morte praeventi, sed habituri essent, si viverent; nihil prodesset ei qui raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus; nihil prodesset eis qui lapsi moriuntur, si ante morerentur: quod nullus dicere christianus audebit. Quocirca non debent fratres nostri, qui nobiscum pro catholica fide perniciem Pelagiani erroris impugnant, huic Pelagianae in tantum favere opinioni, qua opinantur gratiam Dei secundum merita nostra dari; ut quod illi audere non possunt, sententiam veram plane et antiquitus christianam, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus, destruere moliantur; et id astruere, quod, non dico crediturum, sed somniaturum neminem putaremus, secundum ea scilicet judicari quemque mortuorum, quae gesturus fuerat, si tempore prolixiore vixisset. Ita quippe claret invictum esse quod dicimus, gratiam Dei non secundum merita nostra dari, ut huic veritati contradicentes ingeniosi homines haec, ab omnium auribus et cogitationibus abigenda, dicere cogerentur. CAPUT XV. — 30. Est etiam praeclarissimum lumen praedestinationis et gratiae, ipse Salvator, ipse Mediator Dei et hominum homo Christus Jesus: qui ut hoc esset, quibus tandem suis vel operum vel fidei praecedentibus meritis natura humana quae in illo est comparavit? Respondeatur, quaeso: ille homo, ut a Verbo Patri coaeterno in unitatem personae assumptus, Filius Dei unigenitus esset, unde hoc meruit? Quod ejus bonum qualecumque praecessit? Quid egit ante, quid credidit, quid petivit, ut ad hanc ineffabilem excellentiam perveniret? Nonne faciente ac suscipiente Verbo, ipse homo, ex quo esse coepit, Filius Dei unicus esse coepit? Nonne Filium Dei unicum femina illa gratia plena concepit? Nonne de Spiritu sancto et virgine Maria Dei Filius unicus natus est, non carnis cupidine, sed singulari Dei munere? Numquid metuendum fuit, ne accedente aetate homo ille libero peccaret arbitrio? Aut ideo in illo non libera voluntas erat, ac non tanto magis erat, quanto magis peccato servire non poterat? Nempe ista omnia singulariter admiranda, et alia si qua ejus propria verissime dici possunt, singulariter in illo accepit humana, hoc est, nostra natura, nullis suis praecedentibus meritis. Respondeat hic homo Deo, si audet, et dicat, Cur non et ego? Et si audierit, O homo, tu qui es qui respondeas Deo (Rom. IX, 20)? nec sic cohibeat, sed augeat impudentiam, et dicat, Quomodo audio, Tu qui es, o homo? Cum sim quod audio; id est homo, quod est et ille de quo ago, cur non sim quod et ille? At enim gratia ille talis ac tantus est. Cur diversa est gratia, ubi natura communis est? Certe non est acceptio personarum apud Deum (Coloss. III, 25). Quis, non dico christianus, sed insanus haec dicat?
PL44.981_231. Şu hâlde başımızda, lütfun bizzat kaynağı bize görünsün; lütuf oradan her birinin ölçüsüne göre bütün uzuvlarına yayılır. Her insan imanının başlangıcından itibaren, o insanın başlangıcından itibaren Mesih olmasını sağlayan aynı lütufla Hıristiyan olur. O hangi Ruh'tan doğduysa, bu da aynı Ruh'tan yeniden doğmuştur; O'nun hiç günahı olmamasını sağlayan Ruh, bizde günahların bağışlanmasını sağlar. Tanrı bunları yapacağını şüphesiz önceden biliyordu. İşte azizlerin önceden belirlenmesi budur; o en çok Azizlerin Azizi'nde parlamıştır. Hakikatin sözlerini doğru anlayanlardan kim bunu inkâr edebilir? Çünkü yüceliğin Rabbi'nin de, insan olarak Tanrı'nın Oğlu olması bakımından, önceden belirlendiğini öğrendik. Milletlerin Öğretmeni mektuplarının başında şöyle haykırıyor: "Tanrı'nın Müjdesi için ayrılmış, elçi olarak çağrılmış, İsa Mesih'in kulu Pavlus'tan. Tanrı bu Müjde'yi Oğlu hakkında peygamberleri aracılığıyla Kutsal Yazılarda önceden vaat etmişti. Oğlu, tene göre Davut'un soyundan oldu; kutsallık Ruhu'na göre ise ölülerin dirilişiyle kudret içinde Tanrı'nın Oğlu olarak önceden belirlendi." Demek ki İsa, tene göre Davut'un oğlu olacak iken kutsallık Ruhu'na göre kudret içinde Tanrı'nın Oğlu olsun diye önceden belirlendi; çünkü Kutsal Ruh'tan ve bakire Meryem'den doğdu. Tanrı Söz'ün insanı tarif edilemez biçimde eşsiz olarak üstlenmesi işte budur: Öyle ki O aynı anda hem Tanrı'nın Oğlu hem insanın oğlu diye, üstlenilen insandan dolayı insanın oğlu, üstlenen biricik Tanrı'dan dolayı Tanrı'nın Oğlu diye
- Appareat itaque nobis in nostro capite ipse fons gratiae, unde secundum uniuscujusque mensuram se per cuncta ejus membra diffundit. Ea gratia fit ab initio fidei suae homo quicumque christianus, qua gratia homo ille ab initio suo factus est Christus: de ipso Spiritu et hic renatus, de quo est ille natus; eodem Spiritu fit in nobis remissio peccatorum, quo Spiritu factum est ut nullum haberet ille peccatum. Haec se Deus esse facturum profecto praescivit. Ipsa est igitur praedestinatio sanctorum, quae in Sancto sanctorum maxime claruit: quam negare quis potest recte intelligentium eloquia veritatis? Nam et ipsum Dominum gloriae, in quantum homo factus est Dei Filius, praedestinatum esse didicimus. Clamat Doctor Gentium in capite Epistolarum suarum, Paulus servus Jesu Christi, vocatus apostolus, segregatus in Evangelium Dei, quod ante promiserat per Prophetas suos in Scripturis sanctis de Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem, qui praedestinatus est Filius Dei in virtute, secundum Spiritum sanctificationis ex resurrectione mortuorum (Rom. I, 1-4). Praedestinatus est ergo Jesus, ut qui futurus erat secundum carnem filius David, esset tamen in virtute Filius Dei secundum Spiritum sanctificationis; quia natus est de Spiritu sancto et virgine Maria. Ipsa est illa ineffabiliter facta hominis a Deo Verbo susceptio singularis, ut Filius Dei et filius hominis simul, filius hominis propter susceptum hominem, et Filius Dei
PL44.983gerçek ve asıl anlamıyla anılsın; Teslis yerine dörtlüye inanılmasın. İnsan tabiatının bu kadar büyük, bu kadar yüksek ve en yüce yükselişi önceden belirlenmiştir; öyle ki daha yükseğe çıkacağı bir yer yoktu. Tıpkı Tanrılığın kendisinin, bizim için, insan tabiatını tenin güçsüzlüğüyle haç ölümüne kadar üstlenmesinden daha aşağı inecek bir yeri olmadığı gibi. Şu hâlde O bir kişi başımız olsun diye önceden belirlendiyse, biz de çok kişi O'nun uzuvları olalım diye önceden belirlendik. Âdem aracılığıyla yok olan insan liyakatleri burada sussun; hüküm süren Tanrı lütfu, Tanrı'nın biricik Oğlu, tek Rab, Rabbimiz İsa Mesih aracılığıyla hüküm sürsün. Başımızda o eşsiz doğumdan önce gelen liyakatler bulan varsa, O'nun uzuvları olan bizde de çoğaltılmış yeniden doğuştan önce gelen liyakatler arasın. Çünkü bu doğum Mesih'e karşılık olarak verilmedi, bağışlandı; öyle ki O, günahın her türlü bağından uzak olarak Ruh'tan ve Bakire'den doğsun. Sudan ve Ruh'tan yeniden doğmamız da bize herhangi bir liyakate karşılık verilmedi, karşılıksız bağışlandı. Yeniden doğuş suyuna bizi iman götürdüyse, kurtarıcı yeniden doğuş bize karşılık olarak verilsin diye önce bizim bir şey verdiğimizi sanmamalıyız. Çünkü inandığımız Mesih'i bizim için yapan, Mesih'e inanmamızı da O sağladı; İsa'yı imanın öncüsü ve tamamlayıcısı insan yapan, insanlarda İsa'ya iman etmenin başlangıcını ve tamamlanmasını da O yapar. Bildiğiniz gibi O, İbranilere Mektup'ta böyle anılmıştır.
32. Çünkü Tanrı önceden belirlenmiş birçok çocuğunu, önceden belirlenmiş biricik Oğlu'nun uzuvları yapmak için çağırır; ama bu, düğüne gelmek istemeyenlerin de çağrıldığı çağrıyla değildir. O çağrıyla, çarmıha gerilmiş Mesih'in kendilerine tökezleme taşı olduğu Yahudiler de, çarmıha gerilmişin kendilerine akılsızlık olduğu milletler de çağrılmıştır. O, önceden belirlenmişleri Elçi'nin ayırdığı çağrıyla çağırır; Elçi, "çağrılmış olanların kendilerine, Yahudilere ve Yunanlılara" Mesih'i, Tanrı'nın kudretini ve bilgeliğini vaaz ettiğini söyler. "Çağrılmış olanların kendilerine" diyerek ötekilerin çağrılmamış olduğunu gösterir; çünkü tasarıya göre çağrılmış olanların, önceden bilip Oğlu'nun suretine uygun olsunlar diye önceden belirlediklerinin belli ve kesin bir çağrısı olduğunu bilir. Bu çağrıyı işaret ederek şöyle diyor: "İşlerden değil, çağırandan ötürü ona 'Büyük küçüğe kulluk edecek' denmiştir." "İşlerden değil, inanandan ötürü" mü dedi? Bunu da insandan almıştır ki hepsini Tanrı'ya versin. "Çağırandan ötürü" dedi; herhangi bir çağrıyla değil, kişiyi inanan yapan çağrıyla.
propter suscipientem unigenitum Deum veraciter et proprie diceretur; ne non trinitas, sed quaternitas crederetur. Praedestinata est ista naturae humanae tanta et tam celsa et summa subvectio, ut quo attolleretur altius, non haberet: sicut pro nobis ipsa divinitas quo usque se deponeret humilius, non habuit, quam suscepta natura hominis cum infirmitate carnis usque ad mortem crucis. Sicut ergo praedestinatus est ille unus, ut caput nostrum esset: ita multi praedestinati sumus, ut membra ejus essemus. Humana hic merita conticescant, quae perierunt per Adam: et regnet quae regnat Dei gratia per Jesum Christum Dominum nostrum, unicum Dei Filium, unum Dominum. Quisquis in capite nostro praecedentia merita singularis illius generationis invenerit, ipse in nobis membris ejus praecedentia merita multiplicatae regenerationis inquirat. Neque enim retributa est Christo illa generatio, sed tributa, ut alienus ab omni obligatione peccati, de Spiritu et Virgine nasceretur. Sic et nobis ut ex aqua et Spiritu renasceremur, non retributum est pro aliquo merito, sed gratis tributum: et si nos ad lavacrum regenerationis fides duxit, non ideo putare debemus, priores nos dedisse aliquid, ut retribueretur nobis regeneratio salutaris; ille quippe nos fecit credere in Christum, qui nobis fecit in quem credimus Christum; ille facit in hominibus principium fidei et perfectionem in Jesum, qui fecit hominem principem fidei et perfectorem Jesum: sic enim est appellatus, ut scitis, in Epistola quae est ad Hebraeos (Hebr. XII, 2). CAPUT XVI. — 32. Vocat enim Deus praedestinatos multos filios suos, ut eos faciat membra praedestinati unici Filii sui, non ea vocatione qua vocati sunt et qui noluerunt venire ad nuptias (Luc. XIV, 16-20); illa quippe vocatione et Judaei vocati sunt, quibus Christus crucifixus scandalum est; et Gentes, quibus crucifixus stultitia est: sed ea vocatione praedestinati vocat, quam distinxit Apostolus, dicens, ipsis vocatis Judaeis et Graecis praedicare se Christum Dei virtutem et Dei sapientiam. Sic enim ait, Ipsis autem vocatis (I Cor. I, 23, 24); ut illos ostenderet non vocatos: sciens esse quamdam certam vocationem eorum qui secundum propositum vocati sunt, quos ante praescivit et praedestinavit conformes imaginis Filii sui (Rom. VIII, 28 et 29). Quam vocationem significans, ait: Non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori (Id. IX, 12, 13). Numquid dixit, Non ex operibus, sed ex credente? Prorsus etiam hoc abstulit homini, ut totum daret Deo. Dixit ergo, sed ex vocante: non quacumque vocatione, sed qua vocatione fit credens.
PL44.983_233. Elçi "Tanrı'nın armağanları ve çağrısı geri alınmaz" derken de bu çağrıya bakıyordu. Orada ne söylendiğine bir an dikkat edin. "Kardeşler, kendinizi bilge sanmayasınız diye bu sırrı bilmenizi istiyorum: Milletlerin tamamı içeri girinceye kadar İsrail'in bir kısmına körlük geldi; böylece bütün İsrail kurtulacak. Yazılmış olduğu gibi: 'Kurtarıcı Siyon'dan gelecek, Yakup'tan dinsizliği uzaklaştıracak. Onların günahlarını kaldırdığımda onlarla ahdim budur.'" Bunları söyledikten sonra hemen, dikkatle anlaşılması gereken şunu ekledi: "Müjde bakımından sizin yüzünüzden düşmandırlar, seçim bakımından ise atalar yüzünden sevilmişlerdir." "Müjde bakımından sizin yüzünüzden düşmandırlar" ne demektir? Mesih'i öldüren düşmanlıklarının, gördüğümüz gibi, şüphesiz Müjde'nin yararına olduğu demek değil mi? Bunun, kötülerden bile iyi yararlanmayı bilen Tanrı'nın tasarrufundan geldiğini gösteriyor; öfke kapları O'na yarasın diye değil, O onlardan iyi yararlandığı için merhamet kaplarına yarasın diye. "Müjde bakımından sizin yüzünüzden düşmandırlar" sözünden daha açık ne söylenebilirdi? Demek ki günah işlemek kötülerin elindedir; ama günah işlerken kötülükleriyle şunu ya da bunu yapmak onların elinde değildir; karanlıkları ayıran ve düzene koyan Tanrı'nın elindedir. Öyle ki Tanrı'nın iradesine karşı yaptıkları şeyden bile Tanrı'nın iradesinden başka bir şey gerçekleşmez. Elçilerin İşleri'nde şunu okuruz: Elçiler Yahudilerce salıverilip kendilerininkilere geldiler ve kâhinlerle ileri gelenlerin neler söylediğini bildirdiler. Onlar da hep birlikte Rab'be seslerini yükseltip şöyle dediler: "Rab, göğü, yeri, denizi ve içlerindeki her şeyi yaratan sensin. Atamız, kutsal hizmetkârın Davut'un ağzıyla şöyle dedin: 'Milletler neden köpürdü, halklar neden boş şeyler kurdu? Yeryüzünün kralları ayağa kalktı, yöneticiler Rab'be ve O'nun Mesih'ine karşı bir araya geldi.' Gerçekten de bu şehirde, meshettiğin kutsal hizmetkârın İsa'ya karşı Herodes, Pilatus ve İsrail halkı, elinin ve tasarının olmasını önceden belirlediği her şeyi yapmak için toplandılar." İşte "Müjde bakımından sizin yüzünüzden düşmandırlar" denen şey budur. Tanrı'nın eli ve tasarısı, Yahudi düşmanların, bizim için Müjde'ye gerekli olan kadarını yapmasını önceden belirlemişti. Peki ardından gelen "seçim bakımından ise atalar yüzünden sevilmişlerdir" sözü ne demektir? Düşmanlıkları içinde yok olan ve o milletten Mesih'e karşı çıkarak hâlâ yok olan o düşmanlar mı seçilmiş ve sevilmişlerdir? Hâşâ! En akılsız kişi bile bunu söylemez. Ama bu iki zıt şey, yani düşman ve sevilmiş olmak, aynı insanlar için değilse de aynı Yahudi milleti ve İsrail'in aynı tensel soyu için geçerlidir; onlardan kimileri İsrail'in topallamasına, kimileri kutsanmasına aittir. Elçi bu anlamı daha yukarıda daha açık anlatmıştı: "İsrail aradığını elde edemedi; ama seçilmişler elde etti, ötekiler ise körleştirildi." Her ikisinde de İsrail aynı İsrail'dir. Öyleyse "İsrail elde edemedi" ya da "ötekiler körleştirildi" sözünü işittiğimizde bizim yüzümüzden düşman olanları anlamalıyız; "seçilmişler elde etti" sözünü işittiğimizde ise atalar yüzünden sevilmiş olanları anlamalıyız. Çünkü bu şeyler o atalara vaat edilmiştir.
- Hanc intuebatur etiam, cum diceret: Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei. Nam et ibi quid agebatur paulisper advertite. Cum enim dixisset, Nolo enim vos ignorare, fratres, sacramentum hoc, ut non sitis vobis sapientes: quia caecitas ex parte Israel facta est, donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret; sicut scriptum est, Veniet ex Sion qui eripiat, et avertat impietatem ab Jacob, et hoc illis a me testamentum, cum abstulero peccata eorum: mox addidit quod diligenter intelligendum est, Secundum Evangelium quidem inimici propter vos, secundum electionem autem dilecti propter patres (Rom. XI, 25-29). Quid est, Secundum Evangelium quidem inimici propter vos; nisi quod eorum inimicitia qua occiderunt Christum; Evangelio, sicut videmus, sine dubitatione profecit? Et hoc ostendit ex Dei dispositione venisse, qui bene uti novit etiam malis: non ut ei prosint vasa irae, sed ut ipso illis bene utente, prosint vasis misericordiae. Quid enim apertius dici potuit, quam id quod dictum est, Secundum Evangelium quidem inimici propter vos? Est ergo in malorum potestate peccare: ut autem peccando hoc vel hoc illa malitia faciant, non est in eorum potestate, sed Dei dividentis tenebras et ordinantis eas; ut hinc etiam quod faciunt contra voluntatem Dei, non impleatur nisi voluntas Dei. Legimus in Actibus Apostolorum, quod cum dimissi a Judaeis Apostoli venissent ad suos, et indicassent quanta eis sacerdotes et seniores dixerunt; levaverunt illi vocem unanimes omnes ad Dominum, et dixerunt: Domine, tu es qui fecisti coelum et terram et mare, et omnia quae in eis sunt, qui per os patris nostri David, sancti pueri tui, dixisti, Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania; astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum, adversus Dominum et adversus Christum ejus? Convenerunt enim in veritate, in civitate ista, adversus sanctum puerum tuum Jesum quem unxisti, Herodes et Pilatus, et populus Israel, facere quanta manus tua et consilium praedestinavit fieri (Act. IV, 24-28). Ecce quod dictum est, Secundum Evangelium quidem inimici propter vos. Tanta quippe ab inimicis Judaeis manus Dei et consilium praedestinavit fieri, quanta necessaria fuerunt Evangelio propter nos. Sed quid est quod sequitur, Secundum electionem autem dilecti propter patres? Numquid illi inimici, qui in suis inimicitiis perierunt, et adversantes Christo de gente ipsa adhuc pereunt, ipsi sunt electi atque dilecti? Absit: quis hoc vel stultissimus dixerit? Sed utrumque licet inter se contrarium, id est, inimici et dilecti, quamvis non in eosdem homines, tamen in eamdem gentem convenit Judaeorum, et ad idem carnale semen Israel, aliis eorum ad claudicationem, aliis ad benedictionem Israel ipsius pertinentibus. Hunc enim sensum apertius superius explicavit, ubi ait, Quod quaerebat Israel, hoc non est consecutus: electio autem consecuta est, caeteri vero excaecati sunt (Rom. XI, 7). In utrisque tamen idem ipse Israel. Ubi ergo audimus, Israel non est consecutus, vel, caeteri excaecati sunt; ibi intelligendi sunt inimici propter nos: ubi vero audimus, Electio autem consecuta est; ibi intelligendi sunt dilecti propter patres: quibus patribus utique ista promissa
PL44.985Vaatler İbrahim'e ve soyuna söylendi. Yabanî zeytin dalı olan milletler de bu yüzden bu zeytin ağacına aşılanmıştır. Hangi seçimi söylediği ise akla gelmelidir: Lütuf uyarınca olan, borç uyarınca olmayan seçimi; çünkü "lütfun seçimiyle bir kalıntı oluştu." Ötekiler körleştirilirken elde eden bu seçimdir. Bu seçim bakımından İsrailliler atalar yüzünden sevilmişlerdir. Çünkü onlar "Çok kişi çağrıldı" denen çağrıyla değil, seçilmişlerin çağrıldığı çağrıyla çağrılmıştır. Bu yüzden Elçi burada da "seçim bakımından ise atalar yüzünden sevilmişlerdir" dedikten sonra, üzerinde durduğumuz şunu hemen ekledi: "Çünkü Tanrı'nın armağanları ve çağrısı geri alınmaz." Yani değişmeden sağlamca sabittir. Bu çağrıya ait olanların hepsi Tanrı'dan öğrenmiştir; onlardan hiçbiri "Böyle çağrılmak için inandım" diyemez. Çünkü Tanrı'nın merhameti ondan önce gelmiştir; inansın diye böyle çağrılmıştır. Tanrı'dan öğrenenlerin hepsi Oğul'a gelir; çünkü apaçık "Baba'dan işitip öğrenen herkes bana gelir" diyen Oğul aracılığıyla Baba'dan işitmiş ve öğrenmişlerdir. Bunlardan hiçbiri yok olmaz; çünkü "Baba'nın ona verdiği her şeyden hiçbir şeyi yitirmeyecektir." Oradan olan kim varsa asla yok olmaz; yok olan da oradan değildi. Bu yüzden şöyle denmiştir: "Bizden çıktılar, ama bizden değillerdi; bizden olsalardı bizimle kalırlardı."
34. Şu hâlde kişileri seçilmiş yapan çağrıyı anlayalım: İnandıkları için seçilenler değil, inansınlar diye seçilenler. Rab de bunu "Beni siz seçmediniz, sizi ben seçtim" dediği yerde yeterince açık gösteriyor. Çünkü inandıkları için seçilmiş olsalardı, seçilmeyi hak etmek için O'na inanarak önce O'nu seçmiş olurlardı. "Beni siz seçmediniz, sizi ben seçtim" diyen bunu kesinlikle ortadan kaldırıyor. O'na inandıklarında O'nu şüphesiz kendileri de seçtiler. Bu yüzden "Beni siz seçmediniz, sizi ben seçtim" demesinin sebebi yalnız şudur: Kendilerini seçsin diye O'nu seçmediler; O'nu seçsinler diye O onları seçti. Çünkü borç uyarınca değil, lütuf uyarınca O'nun merhameti onlardan önce geldi. Demek ki burada tende yaşarken onları dünyadan seçti, ama dünya kurulmadan önce kendisinde seçilmiş olarak. Önceden belirlemenin ve lütfun sarsılmaz hakikati budur. Çünkü Elçi'nin "Dünya kurulmadan önce bizi O'nda seçtiği gibi" sözü ne demektir? Bu söz gerçekten, Tanrı kendisi inananlar yapacağı için değil de inanacaklarını önceden bildiği için söylendiyse, Oğul "Beni siz seçmediniz, sizi ben seçtim" diyerek bu önceden bilmeye karşı konuşmuş olur; çünkü Tanrı daha çok, kendilerinin O'nu seçip O'nun tarafından seçilmeyi hak edeceklerini önceden bilmiş olurdu. Demek ki dünya kurulmadan önce, Tanrı'nın kendi gelecekteki işlerini önceden bildiği önceden belirlemeyle seçildiler; dünyadan ise, Tanrı'nın önceden belirlediğini gerçekleştirdiği çağrıyla seçildiler. Çünkü "önceden belirlediklerini çağırdı da"; yani tasarıya göre olan o çağrıyla. Başkalarını değil, önceden belirlediklerini çağırdı; başkalarını değil, böyle çağırdıklarını akladı; başkalarını değil, önceden belirleyip çağırıp akladıklarını yüceltti de. Elbette hiç sonu olmayan o gayeye doğru. Demek ki Tanrı müminleri seçti; ama öyle olsunlar diye, zaten öyle oldukları için değil. Elçi Yakup şöyle der: "Tanrı bu dünyanın yoksullarını imanda zengin ve kendisini sevenlere vaat ettiği krallığın mirasçıları olsunlar diye seçmedi mi?" Demek ki seçerek imanda zengin yapıyor, krallığın mirasçıları yaptığı gibi. Onlarda yapmak için seçtiği şeyin onlarda seçildiği söylenir ve bu doğrudur. Soruyorum: Rabbin "Beni siz seçmediniz, sizi ben seçtim" dediğini işiten kim, insanların seçilmek için inandığını söylemeye cesaret eder? Oysa daha çok inansınlar diye seçilirler; Mesih'in "Beni siz seçmediniz, sizi ben seçtim" dediği kimseler, hakikatin hükmüne aykırı biçimde Mesih'i önce kendileri seçmiş gibi görünmesinler.
sunt. Abrahae quippe dictae sunt promissiones et semini ejus (Galat. III, 16). Unde et in ista olea oleaster inseritur Gentium. Jam porro electionem quam dicat, quia secundum gratiam, non secundum debitum, debet utique occurrere; quoniam reliquiae per electionem gratiae factae sunt (Rom. XI, 17, 5). Haec electio consecuta est, caeteris excaecatis. Secundum hanc electionem Israelitae dilecti propter patres. Non enim vocatione illa vocati sunt, de qua dictum est, Multi vocati (Matth. XX, 16); sed illa qua vocantur electi. Unde et hic posteaquam dixit, Secundum electionem autem dilecti propter patres; continuo subjecit unde agimus, Sine poenitentia enim sunt dona et vocatio Dei: id est, sine mutatione stabiliter fixa sunt. Ad hanc vocationem qui pertinent, omnes sunt docibiles Dei: nec potest eorum quisquam dicere, Credidi ut sic vocarer; praevenit eum quippe misericordia Dei, quia sic est vocatus ut crederet. Omnes enim docibiles Dei veniunt ad Filium: quoniam audierunt et didicerunt a Patre per Filium, qui evidentissime dicit, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Istorum autem nemo perit, quia omne quod dedit ei Pater, non perdet ex eo quidquam (Joan. VI, 45, 39). Quisquis ergo inde est, omnino non perit: nec erat inde qui perit. Propter quod dictum est, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum (I Joan. II, 19). CAPUT XVII. — 34. Intelligamus ergo vocationem qua fiunt electi: non qui eliguntur quia crediderunt, sed qui eliguntur ut credant. Hanc enim et Dominus ipse satis aperit, ubi dicit: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos (Joan. xv, 16). Nam si propterea electi erant, quia crediderant; ipsi eum prius utique elegerant credendo in eum, ut eligi mererentur. Aufert autem hoc omnino, qui dicit, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi. Et ipsi quidem procul dubio elegerunt eum, quando crediderunt in eum. Unde non ob aliud dicit, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi; nisi quia non elegerunt eum ut eligeret eos, sed ut eligerent eum elegit eos: quia misericordia ejus praevenit eos (Psal. LVIII, 11) secundum gratiam, non secundum debitum. Elegit ergo eos de mundo cum hic ageret carnem, sed jam electos in se ipso ante mundi constitutionem. Haec est immobilis veritas praedestinationis et gratiae. Nam quid est quod ait Apostolus, Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem (Ephes. I, 4)? Quod profecto si propterea dictum est, quia praescivit Deus credituros, non quia facturus fuerat ipse credentes; contra istam praescientiam loquitur Filius, dicens, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi: cum hoc potius praescierit Deus, quod ipsi eum fuerant electuri, ut ab illo mererentur eligi. Electi sunt itaque ante mundi constitutionem ea praedestinatione in qua Deus sua futura facta praescivit: electi sunt autem de mundo ea vocatione, qua Deus id quod praedestinavit, implevit. Quos enim praedestinavit, ipsos et vocavit; illa scilicet vocatione secundum propositum: non ergo alios, sed quos praedestinavit, ipsos et vocavit: nec alios, sed quos ita vocavit, ipsos et justificavit: nec alios, sed quos praedestinavit, vocavit, justificavit, ipsos et glorificavit (Rom. VIII, 30): illo utique fine qui non habet finem. Elegit ergo Deus fideles, sed ut sint, non quia jam erant. Apostolus Jacobus dicit: Nonne Deus elegit pauperes in hoc mundo, divites in fide, et haeredes regni, quod repromisit Deus diligentibus se (Jacobi II, 5)? Eligendo ergo facit divites in fide, sicut haeredes regni. Recte quippe in eis hoc eligere dicitur, quod ut in eis faciat, eos eligit. Rogo, quis audiat Dominum dicentem, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi; et audeat dicere, credere homines ut eligantur, cum potius eligantur ut credant, ne contra sententiam veritatis priores inveniantur elegisse Christum, quibus dicit Christus, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi?
PL44.985_235. Elçi'nin şu sözlerini kim dikkatle ve anlayarak işitir de savunduğumuz bu kadar parlak hakikatten şüphe etmeye cesaret eder? "Rabbimiz İsa Mesih'in Tanrısı ve Babası övülsün. O bizi göklerde Mesih'te her ruhanî kutsamayla kutsadı. Tıpkı dünya kurulmadan önce bizi O'nda seçtiği gibi; önünde sevgide kutsal ve lekesiz olalım diye. İradesinin rızası uyarınca bizi İsa Mesih aracılığıyla kendisi için evlat edinilmek üzere önceden belirledi. Bu iradesiyle sevgili Oğlu'nda bizi lütfuna eriştirdi. O'nda, kanı aracılığıyla kurtuluşa, lütfunun zenginliği uyarınca günahların bağışlanmasına sahibiz. Bu lütuf, bütün bilgelik ve basiretle üzerimize taştı; öyle ki iradesinin sırrını, kendi iyi iradesi uyarınca bize göstersin. Zamanların doluluğunun tasarrufunda, göklerde ve yerde olan her şeyi O'nda, Mesih'te yeniden kurmayı O'nda tasarladı. O'nda biz de pay aldık; her şeyi iradesinin kararı uyarınca işleyenin tasarısına göre önceden belirlendik ki yüceliğinin övgüsü olalım." Tanrı dünyanın kuruluşundan önce Mesih'te O'nun uzuvlarını seçti. Henüz var olmayanları önceden belirleyerek değilse nasıl seçecekti? Demek ki bizi önceden belirleyerek seçti. Dinsizleri ve murdarları mı seçecekti? Çünkü bunları mı yoksa kutsal ve lekesizleri mi
CAPUT XVIII. - 35. Quis audiat Apostolum dicentem, Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi, qui benedixit nos in omni benedictione spirituali, in coelestibus in Christo: sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immaculati in conspectu ejus in charitate, praedestinans nos in adoptionem filiorum per Jesum Christum in ipsum, secundum placitum voluntatis suae, in qua gratificavit nos in dilecto Filio suo; in quo habemus redemptionem per sanguinem ipsius, remissionem peccatorum secundum divitias gratiae ejus, quae abundavit in nos in omni sapientia et prudentia, ut ostenderet nobis mysterium voluntatis suae, secundum bonam voluntatem suam, quam proposuit in illo, in dispensatione plenitudinis temporum instaurare omnia in Christo, quae in coelis sunt et quae in terris in ipso: in quo etiam et sortem consecuti sumus, praedestinati secundum propositum, qui universa operatur secundum consilium voluntatis suae, ut simus in laudem gloriae ejus (Ephes. i, 3-12): quis, inquam, haec audiat diligenter et intelligenter, et audeat de hac, quam defendimus, tam clara veritate dubitare? Elegit Deus in Christo ante constitutionem mundi membra ejus: et quomodo eligeret eos qui nondum erant, nisi praedestinando? Elegit ergo praedestinans nos. Numquid eligeret impios et immundos? Nam si quaestio proponatur, utrum hos eligat,
PL44.987seçtiği meselesi ortaya konsa, bunlardan hangisini cevap vereceğini kim sorar da hemen kutsal ve lekesizler lehine hüküm vermez?
36. "Demek ki," diyor Pelagiusçu, "kimlerin iradenin hür kararıyla kutsal ve lekesiz olacağını önceden biliyordu; bu yüzden onların böyle olacağını önceden bildiği bilgide, onları dünya kurulmadan önce seçti. Demek ki" diyor, "kutsal ve lekesiz olacağını önceden bildiği çocukları, onlar var olmadan önce, önceden belirleyerek seçti. Bunu elbette kendisi yapmadı, yapacak da değildi; ama onların öyle olacağını önceden gördü." Öyleyse Elçi'nin sözlerine bakalım ve dünya kurulmadan önce bizi kutsal ve lekesiz olacağımız için mi yoksa olalım diye mi seçtiğini görelim. "Rabbimiz İsa Mesih'in Tanrısı ve Babası övülsün" diyor, "O bizi göklerde Mesih'te her ruhanî kutsamayla kutsadı. Tıpkı dünya kurulmadan önce bizi O'nda seçtiği gibi; kutsal ve lekesiz olalım diye." Demek ki olacağımız için değil, olalım diye. Bu kesindir, apaçıktır: Böyle olacaktık, çünkü O seçti; lütfuyla böyle olalım diye önceden belirledi. Şu hâlde bizi göklerde Mesih İsa'da ruhanî kutsamayla, dünya kurulmadan önce bizi O'nda seçtiği gibi kutsadı; önünde sevgide kutsal ve lekesiz olalım diye, bizi İsa Mesih aracılığıyla kendisi için evlat edinilmek üzere önceden belirleyerek. Sonra ne eklediğine dikkat edin: "İradesinin rızası uyarınca" diyor; bu kadar büyük bir lütuf iyiliğinde kendi irademizin rızasıyla övünmeyelim diye. "Bu iradesiyle" diyor, "sevgili Oğlu'nda bizi lütfuna eriştirdi"; yani kendi iradesiyle lütfuna eriştirdi. "Lütfuna eriştirdi" (gratificavit) lütuftan gelir, "akladı" (justificavit) adaletten geldiği gibi. "O'nda" diyor, "kanı aracılığıyla kurtuluşa, lütfunun zenginliği uyarınca günahların bağışlanmasına sahibiz. Bu lütuf bütün bilgelik ve basiretle üzerimize taştı; öyle ki iradesinin sırrını, kendi iyi iradesi uyarınca bize göstersin." İradesinin bu sırrına lütfunun zenginliğini kendi iyi iradesi uyarınca koymuştur, bizimkine göre değil; bizimki de O kendi iyi iradesi uyarınca iyi olsun diye yardım etmeseydi iyi olamazdı. "Kendi iyi iradesi uyarınca" dedikten sonra şunu ekledi: "O'nda (yani sevgili Oğlu'nda) tasarladı; zamanların doluluğunun tasarrufunda, göklerde ve yerde olan her şeyi O'nda, Mesih'te yeniden kurmayı. O'nda biz de pay aldık; her şeyi iradesinin kararı uyarınca işleyenin tasarısına göre önceden belirlendik ki yüceliğinin övgüsü olalım."
37. Her birini tek tek tartışmak çok uzun sürer. Ama görüyorsunuz, şüphesiz görüyorsunuz ki, insan önce bir şey verip karşılığını alıyormuş gibi insan liyakatlerinin yüceltilerek karşısına çıkarıldığı bu lütuf, Elçi'nin sözüyle ne kadar açık savunuluyor. Demek ki Tanrı bizi dünya kurulmadan önce Mesih'te seçti, evlat edinilmek üzere önceden belirledi; kendi gücümüzle kutsal ve lekesiz olacağımız için değil, olalım diye seçti ve önceden belirledi. Bunu iradesinin rızası uyarınca yaptı ki kimse kendi iradesiyle değil, O'nun kendisine karşı iradesiyle övünsün. Bunu lütfunun zenginliği uyarınca yaptı, sevgili Oğlu'nda tasarladığı kendi iyi iradesi uyarınca; O'nda pay aldık, bizim değil O'nun tasarısına göre önceden belirlendik. O her şeyi işler, hatta bizde istemeyi de işler. Yüceliğinin övgüsü olalım diye iradesinin kararı uyarınca işler. "Kimse insanla övünmesin" diye, dolayısıyla kendisiyle de övünmesin, "övünen Rab ile övünsün" diye haykırmamız bundandır; yüceliğinin övgüsü olalım diye. O kendi tasarısına göre işler ki yüceliğinin övgüsü olalım, elbette kutsal ve lekesiz olarak; bunun için bizi dünya kurulmadan önce önceden belirleyerek çağırdı. Seçilmişlere has o çağrı O'nun bu tasarısındandır. Onlar için her şey iyilikte birlikte işler, çünkü tasarıya göre çağrılmışlardır ve Tanrı'nın armağanları ve çağrısı geri alınmaz.
an potius sanctos et immaculatos; quid horum respondeat quis requirat, ac non statim ferat pro sanctis immaculatisque sententiam? 36. « Praesciebat ergo, » ait Pelagianus, « qui futuri essent sancti et immaculati per liberae voluntatis arbitrium: et ideo eos ante mundi constitutionem in ipsa sua praescientia, qua tales futuros esse praescivit, elegit. Elegit ergo, » inquit, « antequam essent, praedestinans filios, quos futuros sanctos immaculatosque praescivit: utique ipse non fecit, nec se facturum, sed illos futuros esse praevidit. » Intueamur ergo verba Apostoli, atque videamus utrum propterea nos elegerit ante mundi constitutionem, quia sancti et immaculati futuri eramus, an ut essemus. Benedictus, inquit, Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi, qui nos benedixit in omni benedictione spirituali in coelestibus in Christo: sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immaculati. Non ergo quia futuri eramus, sed ut essemus. Nempe certum est, nempe manifestum est: ideo quippe tales eramus futuri, quia elegit ipse, praedestinans ut tales per gratiam ejus essemus. Ita ergo nos benedixit benedictione spirituali in coelestibus in Christo Jesu, sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immaculati in conspectu ejus, in charitate praedestinans nos in adoptionem filiorum per Jesum Christum in ipsum. Deinde quid adjungat, attendite: secundum placitum, inquit, voluntatis suae; ne in tanto beneficio gratiae de placito gloriaremur voluntatis nostrae. In qua gratificavit nos, inquit, in dilecto Filio suo: in qua utique voluntate sua gratificavit nos. Sic dictum est gratificavit a gratia, sicut justificavit dicitur a justitia. In quo habemus, inquit, redemptionem per sanguinem ipsius, remissionem peccatorum secundum divitias gratiae ejus, quae abundavit in nos in omni sapientia et prudentia, ut ostenderet nobis mysterium voluntatis suae, secundum bonam voluntatem suam. In hoc mysterio voluntatis suae posuit divitias gratiae suae, secundum bonam voluntatem suam, non secundum nostram: quae bona esse non posset, nisi ipse secundum bonam voluntatem suam, ut bona fieret, subveniret. Cum autem dixisset, Secundum bonam voluntatem suam; subjecit, quam proposuit in illo, id est, in dilecto Filio suo, in dispensatione plenitudinis temporum instaurare omnia in Christo, quae in coelis sunt, et quae in terris in ipso: in quo etiam et sortem consecuti sumus, praedestinati secundum propositum, qui universa operatur secundum consilium voluntatis suae, ut simus in laudem gloriae ejus. 37. Nimis longum est de singulis disputare. Cernitis autem procul dubio, cernitis quanta manifestatione apostolici eloquii defendatur haec gratia, contra quam merita extolluntur humana, tanquam homo aliquid prior det, ut retribuatur ei. Elegit ergo nos Deus in Christo ante mundi constitutionem, praedestinans nos in adoptionem filiorum: non quia per nos sancti et immaculati futuri eramus, sed elegit praedestinavitque ut essemus. Fecit autem hoc secundum placitum voluntatis suae, ut nemo de sua, sed de illius erga se voluntate glorietur: fecit hoc secundum divitias gratiae suae, secundum bonam voluntatem suam, quam proposuit in dilecto Filio suo, in quo sortem consecuti sumus, praedestinati secundum propositum, non nostrum, sed ejus, qui universa operatur, usque adeo ut ipse in nobis operetur et velle (Philipp. II, 13). Operatur autem secundum consilium voluntatis suae, ut simus in laudem gloriae ejus. Hinc est quod clamamus, ut nemo glorietur in homine (I Cor. III, 21), ac per hoc nec in se ipso; sed qui gloriatur, in Domino glorietur (Id. I, 31), ut simus in laudem gloriae ejus. Ipse quippe operatur secundum propositum suum, ut simus in laudem gloriae ejus, utique sancti et immaculati, propter quod nos vocavit, praedestinans ante mundi constitutionem. Ex hoc proposito ejus est illa electorum propria vocatio, quibus omnia cooperatur in bonum: quia secundum propositum vocati sunt (Rom. VIII, 28), et sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei.
PL44.987_238. Ama hakkında ve uğruna şimdi yazdığımız bizimkiler belki şöyle diyorlar: Elçi'nin, bizi Tanrı önünde sevgide kutsal ve lekesiz olalım diye dünya kurulmadan önce Mesih'te seçtiğini ve önceden belirlediğini söyleyen bu tanıklığı, Pelagiusçuları çürütür. Çünkü onlar "Buyrukları aldıktan sonra iradenin hür kararıyla artık kendi kendimize kutsal ve lekesiz oluyoruz, O'nun önünde sevgide; bunun olacağını Tanrı önceden bildiği için" diyorlar, "bizi dünya kurulmadan önce Mesih'te seçti ve önceden belirledi." Oysa Elçi, böyle olacağımızı önceden bildiği için değil, sevgili Oğlu'nda bizi lütfuna eriştirdiği lütuf seçimiyle böyle olalım diye seçtiğini söylüyor. Demek ki bizi önceden belirlediğinde, bizi kutsal ve lekesiz yapan kendi işini önceden bildi. Bu sebeple Pelagiusçu yanılgı bu tanıklıkla doğru olarak çürütülüyor. "Biz ise diyoruz ki" diyorlar, "Tanrı bizimkinden yalnız inanmaya başladığımız imanı önceden bildi; bu yüzden, lütfu ve işiyle kutsal ve lekesiz de olalım diye bizi dünya kurulmadan önce seçti ve önceden belirledi." Ama onlar da bu tanıklıkta "Pay aldık, her şeyi işleyenin tasarısına göre önceden belirlendik" sözünü işitsinler. Demek ki inanmaya başlamamızı her şeyi işleyen O işliyor. Hakkında "Tanrı'nın armağanları ve çağrısı geri alınmaz" denen, "İnanandan" diyebilecekken "İşlerden değil, çağırandan" denen çağrıdan, Rabbin "Beni siz seçmediniz, sizi ben seçtim" diye işaret ettiği seçimden, imanın kendisi bile önce gelmez. Çünkü inandığımız için değil, inanalım diye bizi seçti; O'nu önce biz seçmişiz gibi görünmeyelim, "Beni siz seçmediniz, sizi ben seçtim" sözü yalan olmasın diye; hâşâ! İnandığımız için değil, inanalım diye çağrılırız; geri alınmayan o çağrıyla tam da inanmamız yapılır ve tamamlanır. Bu konuda söylediğimiz o kadar çok şeyin hepsini tekrar etmek gerekmez.
CAPUT XIX. — 38. Sed hi nostri, de quibus et pro quibus nunc agimus, forsitan dicunt, Pelagianos hoc apostolico testimonio refutari, ubi dicit ideo nos elegerit in Christo et praedestinatos ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immaculati in conspectu ejus in charitate. Ipsi enim putant, « acceptis praeceptis jam per nos ipsos fieri liberae voluntatis arbitrio sanctos et immaculatos, in conspectu ejus in charitate: quod futurum Deus quoniam praescivit, » inquiunt, « ideo nos ante mundi constitutionem elegit et praedestinavit in Christo. » Cum dicat Apostolus, Non quia futuros tales nos esse praescivit, sed ut essemus tales per ipsam electionem gratiae suae, qua gratificavit nos in dilecto Filio suo. Cum ergo nos praedestinavit, opus suum praescivit, quo nos sanctos et immaculatos facit. Unde recte hoc testimonio Pelagianus error arguitur. « Nos autem dicimus, » inquiunt, « nostram Deum non praescisse nisi fidem, qua credere incipimus, et ideo nos elegisse ante mundi constitutionem, ac praedestinasse, ut etiam sancti et immaculati gratia atque opere ejus essemus. » Sed audiant et ipsi in hoc testimonio, ubi dicit, Sortem consecuti sumus, praedestinati secundum propositum, qui universa operatur. Ipse ergo ut credere incipiamus operatur, qui universa operatur. Vocationem quippe illam de qua dictum est, Sine poenitentia enim sunt dona et vocatio Dei (Rom. XI, 29); et de qua dictum est, Non ex operibus, sed ex vocante (Id. ix, 12); cum posset dicere, Sed ex credente: et electionem quam significavit Dominus, dicens, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi (Joan. xv, 16); nec fides ipsa praecedit. Non enim quia credidimus, sed ut credamus elegit nos: ne priores eum elegisse dicamur, falsumque sit, quod absit, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi. Nec quia credidimus, sed ut credamus vocamur: atque illa vocatione, quae sine poenitentia est, id prorsus agitur et peragitur, ut credamus. Nec omnia replicanda sunt
PL44.98939. Nihayet bu tanıklığın devamında Elçi, inanmış olanlar için Tanrı'ya teşekkür ediyor; onlara Müjde bildirildiği için değil elbette, inandıkları için. Şöyle diyor: "Siz de hakikat sözünü, kurtuluşunuzun Müjdesini işittiniz; O'na inanarak vaadin Kutsal Ruhu ile mühürlendiniz. O, mirasımızın güvencesidir; yüceliğinin övgüsü için, kazanılanların kurtuluşu içindir. Bunun için ben de Mesih İsa'ya imanınızı ve bütün azizlere sevginizi işitince sizin için teşekkür etmeyi kesmiyorum." Onların imanı, kendilerine Müjde vaaz edilmesiyle yeni ve tazeydi; Elçi bu imanı işitince Tanrı'ya onlar için teşekkür ediyor. Birine, onun vermediğini sandığı ya da bildiği bir şey için teşekkür etse, buna teşekkürden çok dalkavukluk ya da alay denirdi. "Yanılmayın, Tanrı ile alay edilmez"; başlayan iman da O'nun armağanıdır; yoksa Elçi'nin teşekkürü haklı olarak yanlış ya da aldatıcı sayılırdı. Ya şu? Selaniklilerin imanının başlangıcı açıkça görülmüyor mu? Aynı Elçi bunun için de Tanrı'ya teşekkür ederek şöyle diyor: "Bu yüzden biz de Tanrı'ya aralıksız teşekkür ediyoruz; çünkü Tanrı'nın işitilen sözünü bizden aldığınızda onu insan sözü olarak değil, gerçekte olduğu gibi Tanrı'nın sözü olarak kabul ettiniz; o, inanan sizlerde iş görür." Burada Tanrı'ya neden teşekkür ediyor? Teşekkür ettiği kimse bunu yapmadıysa teşekkür şüphesiz boş ve anlamsızdır. Ama bu boş ve anlamsız olmadığına göre, bu iş için teşekkür ettiği Tanrı, Elçi'den Tanrı'nın işitilen sözünü aldıklarında onu insan sözü olarak değil, gerçekte olduğu gibi Tanrı'nın sözü olarak kabul etmelerini elbette kendisi sağlamıştır. Şu hâlde Tanrı, çok söz ettiğimiz, tasarısına göre olan o çağrıyla insanların yüreklerinde işler; öyle ki Müjde'yi boşuna işitmesinler, işitince dönsünler ve inansınlar; onu insan sözü olarak değil, gerçekte olduğu gibi Tanrı'nın sözü olarak kabul etsinler.
40. Elçi'nin Kolosselilere Mektup'ta şu sözleriyle işaret ettiği şey de insanların imanının başlangıcının Tanrı'nın armağanı olduğunu hatırlatıyor: "Duaya devam edin, onda teşekkürle uyanık kalın. Bizim için de dua edin ki Tanrı bize Mesih'in sırrını söylemek için sözünün kapısını açsın; onun için zincire vuruldum; onu gerektiği gibi söyleyip açıklayayım." Sözün kapısı, işitenin inanması için anlayışı açılmadıkça nasıl açılır? İmanın başlangıcı yapılınca kurtarıcı öğretiyi kurmak için vaaz edilip tartışılanları kabul etsin; inançsızlıkla yürek kapanıp söylenenleri reddetmesin, geri çevirmesin diye. Bu yüzden Korintlilere de şöyle diyor: "Pentekost'a kadar Efes'te kalacağım; çünkü bana büyük ve açık bir kapı açıldı, karşı çıkanlar da çok." Bundan, orada onun aracılığıyla Müjde ilk kez vaaz edilince çok kişinin inandığından ve aynı imana karşı çok kişinin çıktığından başka ne anlaşılabilir? Rabbin şu sözüne uygun olarak: "Babam'dan verilmedikçe kimse bana gelemez"; ve "Size göklerin krallığının sırrını bilmek verildi, onlara ise verilmedi." Demek ki kapı kendilerine verilenlerde açıldı; çok sayıda karşı çıkan ise kendilerine verilmeyenlerdendi.
de hac re tam multa quae diximus. 39. Denique et in hujus testimonii consequentibus Deo gratias agit Apostolus pro his qui crediderunt, non utique quoniam eis annuntiatum est Evangelium, sed quoniam crediderunt. Ait enim: In quo et vos audientes verbum veritatis Evangelium salutis vestrae, in quo credentes signati estis Spiritu promissionis sancto, qui est pignus haereditatis nostrae, in redemptionem acquisitionis, in laudem gloriae ipsius: propter hoc et ego audita fide vestra in Christo Jesu et in omnes sanctos, non cesso gratias agere pro vobis (Ephes. I, 13-16). Nova erat et recens eorum fides praedicato sibi Evangelio: qua fide audita, gratias Deo pro eis agit Apostolus. Si homini gratias ageret pro eo quod illum vel putaret non praestitisse vel nosset, adulatio vel irrisio verius quam gratiarum actio diceretur. Nolite errare; Deus non irridetur (Galat. VI, 7): donum enim ejus est etiam incipiens fides, ne Apostoli falsa vel fallax gratiarum actio merito judicetur. Quid illud? nonne initium fidei apparet Thessalonicensium, de quo tamen idem apostolus Deo gratias agit, dicens, Propterea et nos gratias agimus Deo sine intermissione, quoniam cum percepissetis a nobis verbum auditus Dei, excepistis non ut verbum hominum, sed sicut est vere verbum Dei, quod operatur in vobis, cui credidistis ( I Thess. II, 13)? Quid est quod hinc Deo gratias agit? Nempe vanum est atque inane, si cui gratias agit, hoc ipse non fecit. Sed quia hoc vanum et inane non est, profecto Deus cui de hoc opere gratias agit, ipse fecit, ut cum percepissent ab Apostolo verbum auditus Dei, exciperent illud non ut verbum hominum, sed sicut est vere, verbum Dei. Deus igitur operatur in cordibus hominum, vocatione illa secundum propositum suum, de qua multum locuti sumus, ut non inaniter audiant Evangelium, sed eo audito convertantur et credant, excipientes non ut verbum hominum, sed sicut est vere verbum Dei. CAPUT XX. — 40. Illud etiam initium fidei hominum donum Dei esse nos admonet, cum hoc significet Apostolus dicens in Epistola ad Colossenses: Orationi instate, vigilantes in illa in gratiarum actione, orantes simul et pro nobis, ut Deus aperiat nobis ostium verbi sui ad loquendum mysterium Christi, propter quod etiam vinctus sum, ut manifestem illud ita ut oportet me loqui ( Coloss. IV, 2-4). Quomodo aperitur ostium verbi, nisi cum sensus aperitur audientis ut credat, et initio fidei facto, ea quae ad aedificandam salubrem doctrinam praedicantur et disputantur admittat; ne per infidelitatem corde clauso, ea quae dicuntur improbet ac repellat? Unde et ad Corinthios ait: Permanebo autem Ephesi usque ad Pentecosten; ostium enim mihi apertum est magnum et evidens, et adversarii multi (I Cor. XVI, 8, 9). Quid hic aliud potest intelligi, nisi praedicato ibi per eum primitus Evangelio credidisse multos, et multos ejusdem fidei adversarios exstitisse, secundum illud Domini, Nemo ad me venit, nisi cui datum fuerit a Patre meo (Joan. VI, 66): et, Vobis datum est nosse mysterium regni coelorum; illis autem non est datum (Matth. XIII, 11). Ostium ergo apertum est in eis quibus datum est; adversarii autem multi ex eis quibus non est datum.
PL44.989_241. Yine aynı Elçi aynı kişilere ikinci mektubunda şöyle diyor: "Mesih'in Müjdesi için Troas'a geldiğimde, Rab'de bana bir kapı açılmış olduğu hâlde, kardeşim Titus'u bulamadığım için ruhum rahat etmedi; onlarla vedalaşıp Makedonya'ya gittim." Kimlerle vedalaştı? İnanmış olanlarla değilse kimlerle? Onların yüreklerinde, Müjde'yi bildiren ona kapı açılmıştı. Ama ne eklediğine dikkat edin: "Bizi Mesih'te hep zafere götüren ve kendisini bilmenin güzel kokusunu bizim aracılığımızla her yerde yayan Tanrı'ya şükürler olsun. Çünkü kurtulanlarda ve yok olanlarda Mesih'in Tanrı'ya güzel kokusuyuz; kimine ölümden ölüme koku, kimine hayattan hayata koku." İşte lütfun bu çok çetin askeri ve yenilmez savunucusu neye teşekkür ediyor; işte elçiler kurtulanlarda O'nun lütfuyla, yok olanlarda O'nun yargısıyla Tanrı için Mesih'in güzel kokusu oldukları için teşekkür ediyor. Bunu az anlayanlar buna daha az kızsın diye kendisi uyararak şunu ekliyor: "Buna kim yeterlidir?" Ama Elçi'nin dinleyenlerin imanının başlangıcını işaret ettiği kapının açılmasına dönelim. Çünkü "Bizim için de dua edin ki Tanrı bize sözün kapısını açsın" sözü, imanın başlangıcının bile Tanrı'nın armağanı olduğunun en açık ispatı değilse nedir? Çünkü O'nun verdiğine inanılmasa, duayla O'ndan dilenmezdi. Bu göksel lütuf armağanı o erguvan satıcısı kadına inmişti; Kutsal Yazı Elçilerin İşleri'nde onun için "Tanrı anlayışını açtı, o da Pavlus'un söylediklerine kulak verdi" der. Çünkü inansın diye böyle çağrılıyordu. Tanrı, insanların yüreklerinde, ya yardım ederek ya yargılayarak istediğini yapar; öyle ki eli ve tasarısının olmasını önceden belirlediği şey onlar aracılığıyla da yerine gelsin.
42. Bu sebeple, Tanrı ancak insanların isteğiyle olması gereken bir şeyin olmasını istediğinde, yüreklerini bunu istemeye eğdirdiğini Krallar ve Tarihler kitaplarının tanıklığıyla kanıtlamıştık; eğdiren de bizde şaşılacak ve tarif edilemez bir biçimde istemeyi de işleyen O'dur. Bunun tartıştığımız davayla ilgisi olmadığını söylemeleri boşunadır. Hiçbir şey söylemeden yine de karşı çıkmak başka ne demektir? Meğer ki bunu neden öyle gördüklerinin size bir gerekçesini vermiş olsunlar da siz mektubunuzda onu anmamayı yeğlemiş olasınız. Ama bunun ne olabileceğini bilmiyorum. Yoksa Tanrı'nın insanların yüreklerinde bunu yaptığını ve Saul ya da Davut kral olsun diye dilediklerinin iradelerini buna yönelttiğini gösterdiğimiz için mi, bu dünyada zaman içinde hüküm sürmek, Tanrı ile ebediyen hüküm sürmekle aynı şey olmadığından
- Itemque ad eosdem in secunda Epistola idem apostolus: Cum venissem, inquit, in Troadem in Evangelio Christi, et ostium mihi apertum esset in Domino, non habui requiem spiritui meo, eo quod non inveni Titum fratrem meum: sed vale illis faciens exii in Macedoniam. Quibus vale fecit, nisi eis qui crediderant, in quorum scilicet cordibus evangelizanti apertum est ostium? Quid autem adjungat attendite: Deo autem, inquit, gratias, qui semper triumphare nos facit in Christo, et odorem notitiae suae per nos manifestat in omni loco: quia Christi bonus odor sumus Deo, in his qui salvi fiunt, et in his qui pereunt; quibusdam quidem odor mortis in mortem, quibusdam autem odor vitae in vitam. Ecce unde gratias agit miles acerrimus et defensor invictissimus gratiae: ecce unde gratias agit, quia Christi bonus odor sunt Apostoli Deo, et in his qui salvi fiunt gratia ejus et in his qui pereunt judicio ejus. Sed ut minus succenseatur haec parum intelligentibus, ipse admonet, cum adjungit et dicit, Et ad haec quis idoneus (II Cor. II, 12-16)? Verum redeamus ad ostii apertionem, qua initium fidei audientium significavit Apostolus. Quid est enim, Orantes simul et pro nobis, ut Deus aperiat nobis ostium verbi; nisi apertissima demonstratio, etiam ipsum initium fidei esse donum Dei? Non enim orando peteretur ab eo, nisi ab ipso tribui crederetur. Hoc donum coelestis gratiae in illam purpurariam descenderat, cui, sicut Scriptura dicit in Actibus Apostolorum, Deus aperuerat sensum ejus, et intendebat in ea quae a Paulo dicebantur (Act. xvi, 14). Sic enim vocabatur, ut crederet. Agit quippe Deus quod vult in cordibus hominum, vel adjuvando, vel judicando, ut etiam per eos impleatur quod manus ejus et consilium praedestinavit fieri (Id. iv, 28). 42. Frustra itaque etiam illud, quod Regnorum et Paralipomenon Scriptura teste probavimus, cum Deus vult fieri quod non nisi volentibus hominibus oportet fieri, inclinari eorum corda ut hoc velint (I Reg. X, 26, et I Paral. XII, 18), eo scilicet inclinante qui in nobis mirabili modo et ineffabili operatur et velle, ad causam de qua disserimus, non pertinere dixerunt ( Supra, in Epist. Hilarii, n. 7). Quid est aliud, nihil dicere, et tamen contradicere? nisi forte cur eis hoc visum sit, rationem vobis aliquam reddiderunt, quam vos in litteris vestris tacere maluistis. Sed quae illa esse possit ignoro. An forte quia ostendimus hoc Deum egisse in cordibus hominum, et ad hoc perduxisse quorum ei placuit voluntates, ut rex constitueretur Saul sive David; ideo haec exempla causae huic convenire non putant, quoniam non hoc est temporaliter regnare in hoc saeculo, quod est in aeternum regnare
PL44.991bu örneklerin bu davaya uymadığını düşünüyorlar? Ve böylece Tanrı'nın dilediklerinin iradelerini yeryüzü krallıkları kurmaya eğdirdiğini, göklerin krallığını kazanmaya ise eğdirmediğini mi sanıyorlar? Ama sanırım şu sözler yeryüzü krallığı için değil, göklerin krallığı için söylenmiştir: "Yüreğimi tanıklıklarına eğdir"; yahut "İnsanın adımlarını Rab yönlendirir, o da yolunu isteyecektir"; yahut "İrade Rab tarafından hazırlanır"; yahut "Rabbimiz, atalarımızla olduğu gibi bizimle olsun; bizi bırakmasın, bizi kendisinden uzaklaştırmasın; yüreklerimizi kendisine eğdirsin ki bütün yollarında yürüyelim"; yahut "Ona beni tanıyacak bir yürek ve işiten kulaklar vereceğim"; yahut "Onlara başka bir yürek vereceğim, onlara yeni bir ruh vereceğim." Şunu da işitsinler: "Ruhumu içinize koyacağım ve kurallarımda yürümenizi, yargılarımı korumanızı ve uygulamanızı sağlayacağım." İşitsinler: "Adamın adımları Rab tarafından yönlendirilir; ölümlü insan kendi yollarını nasıl anlar?" İşitsinler: "Herkes kendini adil görür, ama yürekleri Rab yönlendirir." İşitsinler: "Ebedî hayat için düzenlenmiş olanların hepsi inandı." Bunları ve söylemediğim başka sözleri işitsinler; bunlar Tanrı'nın, göklerin krallığı ve ebedî hayat için de insanların iradelerini hazırlayıp döndürdüğünü gösterir. Yeryüzü krallıklarını kurmak için Tanrı'nın insanların iradelerini işlediğine, göklerin krallığını kazanmak için ise insanların kendi iradelerini işlediğine inanmanın ne demek olduğunu düşünün.
43. Çok şey söyledik; belki de isteğimizi çoktan benimsetebilirdik, hâlâ da bu kadar iyi zekâlara, sanki kör zekâlarmış gibi konuşuyoruz; onlara fazlası bile yetmiyor. Ama hoş görsünler; bizi buna yeni bir mesele zorladı. Daha önceki küçük eserlerimizde yeterince uygun tanıklıklarla imanın da Tanrı'nın armağanı olduğunu göstermiştik; ama itiraz edilecek şu nokta bulundu: O tanıklıklar imanın artışının Tanrı'nın armağanı olduğunu göstermeye yarar; ama Mesih'e ilk inandıran imanın başlangıcı insanın kendisindendir ve Tanrı'nın armağanı değildir; Tanrı bunu ister, bu eklendiğinde Tanrı'nın armağanı olan ötekiler bu liyakatle gelir; bunlardan hiçbiri, Tanrı'nın ancak karşılıksız olan lütfu onlarda vaaz edildiği hâlde, karşılıksız verilmez. Bunun ne kadar saçma olduğunu görüyorsunuz. Bu yüzden imanın başlangıcının bile Tanrı'nın armağanı olduğunu göstermek için elimizden geldiğince ısrar ettik. Bunu, uğruna yaptığımız kişilerin belki isteyeceğinden daha uzun yaptıysak, onların bizi kınamasına hazırız; yeter ki, istediklerinden çok daha uzun yapmış olsak da, anlayanları bıktırıp usandırmış olsak da, yaptığımız şeyi yaptığımızı kabul etsinler: Yani imanın başlangıcının da, perhizkârlık, sabır, adalet, dindarlık ve onlarla hiç anlaşmazlığımız olmayan ötekiler gibi, Tanrı'nın armağanı olduğunu öğrettiğimizi. Bu ciltte burada duralım, bir kitabın aşırı uzunluğu rahatsız etmesin.
cum Deo; ac per hoc existimant ad regna terrena facienda Deum inclinare, ad regnum vero coeleste obtinendum Deum non inclinare quorum voluerit voluntates? Sed puto propter regnum coelorum, non propter regnum terrenum esse dictum, Inclina cor meum in testimonia tua (Psal. CXVIII, 36); vel, A Domino gressus hominis diriguntur, et viam ejus volet ( Psal. XXXVI, 23); vel, Paratur voluntas a Domino (Prov. VIII, sec. LXX); vel, Fiat Dominus noster nobiscum, sicut erat cum patribus nostris: non derelinquat nos, nec avertat nos a se; inclinet corda nostra ad se, ut eamus in omnibus viis ejus (III Reg. VIII, 57; 58); vel, Dabo eis cor cognoscendi me, et aures audientes (Baruch II, 31); vel, Dabo eis cor aliud, et spiritum novum dabo eis ( Ezech. XI, 19). Audiant etiam illud, Spiritum meum dabo in vobis et faciam ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis ( Id. XXXVI, 27): audiant, A Domino diriguntur gressus viri; mortalis autem quomodo intelligit vias suas ( Prov. xx, 24)? audiant, Omnis vir videtur sibimetipsi justus; dirigit autem corda Dominus (Id. XXI, 2): audiant, Crediderunt quotquot erant ordinati in vitam aeternam (Act. XIII, 48). Audiant haec, et alia quaecumque non dixi, quibus ostenditur Deus ad regnum etiam caelorum et ad vitam aeternam parare et convertere hominum voluntates. Cogitate autem quale sit, ut credamus ad constituenda regna terrena hominum voluntates operari Deum, et ad capessendum regnum coelorum homines operari voluntates suas. CAPUT XXI. — 43. Multa diximus, et fortasse jam dudum potuimus persuadere quae volumus, et adhuc tam bonis ingeniis sic loquimur quasi obtusis, quibus et quod nimium est non est satis. Sed dent veniam; nova enim quaestio ad hoc nos compulit. Quia cum in prioribus opusculis nostris satis idoneis testimoniis egissemus, donum Dei esse etiam fidem: inventum est quod contradiceretur, ad hoc valere illa testimonia, ut ostendant Dei donum esse incrementum fidei; initium vero fidei quo in Christum primitus creditur, ab homine ipso esse, nec esse donum Dei, sed hoc exigere Deum, ut cum id accesserit, caetera tanquam hoc merito consequantur quae Dei dona sunt; nec ullum eorum dari gratis, cum in eis Dei gratia, quae non nisi gratuita est, praedicetur. Quod videtis quam sit absurdum; propter quod institimus, quantum potuimus, ut etiam ipsum initium fidei donum Dei esse ostenderemus. Quod etsi diutius fecimus, quam forsitan vellent hi propter quos fecimus; hinc ab eis reprehendi parati sumus: dum tamen etsi multo diutius quam vellent, etsi cum fastidio ac taedio intelligentium, fateantur nos fecisse quod fecimus, id est, etiam initium fidei, sicut continentiam, patientiam, justitiam, pietatem, et caetera, de quibus cum his nulla contentio est, donum Dei esse docuisse. Hic ergo sit hujus voluminis terminus, ne offendat unius nimia longitudo.