Kavram
Continentia
- Yunanca
- ἐγκράτεια (enkrateia)
- Latince
- continentia; continens "perhizkâr"; incontinentia "perhizsizlik"
- Almanca
- Enthaltsamkeit
- Fransızca
- continence
- İngilizce
- continence, self-control
- Türkçe
- perhizkârlık; perhizkâr
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte continentia kendini tutmak, ölçülü olmaktır. De moribus ecclesiae catholicae et de moribus Manichaeorum'da (387–388) eserin ekseni olur: Maniheistler insanları "iffetli bir hayatın ve dillere destan bir perhizkârlığın görüntüsü"yle kazanır (I 1, 2). Augustinus buna Katolik keşişlerin, rahibelerin ve şehirlerdeki topluluk evlerinin "eşsiz perhizkârlığını" karşı koyar (I 31–33): Onlar da et ve şaraptan kaçınır, ama hiçbir yiyeceği murdar saymaz; perhizleri ya zayıf kardeşlere duyulan sevgiden ya da kendi özgürlüklerinden gelir. Evlilik de yasak değildir: Pavlus'un dediği gibi kadına dokunmamak en yükseğidir, evlilik iffeti ona en yakın olandır (I 35). Perhizkârlık burada itidalin (temperantia) bir görünüşüdür; itidal ise Tanrı sevgisinin "kendini Tanrı için bütün ve bozulmamış olarak koruyan" hâlidir (I 15).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | enkrateia: arzuya direnen ama arzudan kurtulmamış kişinin hâli | — |
| MÖ 1. yy | Cicero | continentia: itidalin kısmı, arzunun akılla yönetilmesi | Cicero, De inventione II 164 |
| 387–388 | Augustinus | Katolik keşişlerin ve Maniheist seçilmişlerin perhizi; değeri yiyecekte değil, sevgide ve arzunun ehlileşmesindedir | Augustinus, De moribus ecclesiae I 1, 31–35 |
Dönüşüm: Aristotelesçi ahlâkta ikinci sınıf bir hâl olan enkrateia, Hristiyan çileciliğinde (bekâret, keşişlik) en yüksek hayat biçiminin adına dönüşür. Augustinus ise hem Maniheist düalizmin (madde ve beden kötüdür) hem de onun perhizinin karşısında, perhizi bir yiyecek ya da beden yargısına değil, sevginin düzenine bağlar.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἐγκράτεια (enkrateia) | Aristoteles'te (Nikomakhos'a Etik VII) arzuları olduğu hâlde onlara direnen kişinin hâli; sōphrosynē'den (itidal) aşağıdır, çünkü itidalli kişide kötü arzu yoktur. Yeni Ahit'te Ruh'un meyvelerinden biri (Galatyalılar 5:23). |
| Latince | continentia; continens, incontinentia | contineo ("bir arada tutmak, zapt etmek") fiilinden. Cicero'da temperantia'nın bir kısmı (De inventione II 164: arzunun basiretle yönetilmesi). Augustinus'ta hem genel olarak kendini tutma, hem de özel olarak cinsel perhiz (bekâret, dulluk) ve yiyecek-içecekten kaçınma. |
| Almanca / Fransızca | Enthaltsamkeit / continence | |
| İngilizce | continence, self-control |
Türkçe karşılığı
perhizkârlık; perhizkâr. perhizkârlık: yiyecek, içecek ve cinsellikte kendini tutmayı birlikte anlatır; Maniheistlerin et, şarap ve evlilikten kaçınan "seçilmişler"ine de, Katolik keşişlere de uyar. nefse hâkimiyet: Aristotelesçi enkrateia'ya yakın ama tek kelimelik bir ad değildir. iffet: castitas'ın karşılığıdır, ayrı tutulur. imsak: dinî oruç anlamına daralmıştır. Incontinentia → perhizsizlik.
"Perhizkârlık" kelimesi daha çok yemeyi içmeyi çağrıştırır; Augustinus'ta ise terimin ağırlık merkezi cinsel perhizdir. Okur, continentia'nın bir diyet değil, arzunun bütününü zapt etme olduğunu gözetmelidir. Augustinus'un asıl iddiası da budur: Perhizin değeri yiyeceğin türünde değil, ruhun arzuyu ehlileştirmesinde ve sevgiyi gözetmesindedir.
Atıf ve kaynak notu
Terim Augustinus'tan önce de Latin Hristiyan yazarlarında (Tertullianus, Cyprianus) çileci anlamda yaygındır; Augustinus onu sonradan ayrı bir eserde (De continentia, yaklaşık 395) işler.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: perhizkârlık, perhizkârlığın, Perhizkârlık, perhizkâr, perhizkârlıktır, perhizkârlığı
Metinlerde işaretlendiği yerler
18 yer · 18 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine1
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine63
- Augustinus, İnanmanın Faydası Üzerine10
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1_7
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine24
- Augustinus, İtiraflar6.12
- Augustinus, Teslis Üzerine44_2
- Augustinus, Tanrı Devleti1.18
- Augustinus, Lütuf ve Hür İrade ÜzerinePL44.885_2
- Augustinus, İkaz ve Lütuf ÜzerinePL44.937
- Augustinus, Azizlerin Takdiri ÜzerinePL44.991
- Augustinus, Sebat Lütfu ÜzerinePL45.993
- Augustinus, Tashihler1.6.1
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler8.6
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.3
- Sevillalı Isidorus, Hükümler2.40
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)2
- Sevillalı Isidorus, Kilise Vazifeleri Üzerine1.18_2