İçeriğe geç

Kavram

Continentia

Yunanca
ἐγκράτεια (enkrateia)
Latince
continentia; continens "perhizkâr"; incontinentia "perhizsizlik"
Almanca
Enthaltsamkeit
Fransızca
continence
İngilizce
continence, self-control
Türkçe
perhizkârlık; perhizkâr

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte continentia kendini tutmak, ölçülü olmaktır. De moribus ecclesiae catholicae et de moribus Manichaeorum'da (387–388) eserin ekseni olur: Maniheistler insanları "iffetli bir hayatın ve dillere destan bir perhizkârlığın görüntüsü"yle kazanır (I 1, 2). Augustinus buna Katolik keşişlerin, rahibelerin ve şehirlerdeki topluluk evlerinin "eşsiz perhizkârlığını" karşı koyar (I 31–33): Onlar da et ve şaraptan kaçınır, ama hiçbir yiyeceği murdar saymaz; perhizleri ya zayıf kardeşlere duyulan sevgiden ya da kendi özgürlüklerinden gelir. Evlilik de yasak değildir: Pavlus'un dediği gibi kadına dokunmamak en yükseğidir, evlilik iffeti ona en yakın olandır (I 35). Perhizkârlık burada itidalin (temperantia) bir görünüşüdür; itidal ise Tanrı sevgisinin "kendini Tanrı için bütün ve bozulmamış olarak koruyan" hâlidir (I 15).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles enkrateia: arzuya direnen ama arzudan kurtulmamış kişinin hâli —
MÖ 1. yy Cicero continentia: itidalin kısmı, arzunun akılla yönetilmesi Cicero, De inventione II 164
387–388 Augustinus Katolik keşişlerin ve Maniheist seçilmişlerin perhizi; değeri yiyecekte değil, sevgide ve arzunun ehlileşmesindedir Augustinus, De moribus ecclesiae I 1, 31–35

Dönüşüm: Aristotelesçi ahlâkta ikinci sınıf bir hâl olan enkrateia, Hristiyan çileciliğinde (bekâret, keşişlik) en yüksek hayat biçiminin adına dönüşür. Augustinus ise hem Maniheist düalizmin (madde ve beden kötüdür) hem de onun perhizinin karşısında, perhizi bir yiyecek ya da beden yargısına değil, sevginin düzenine bağlar.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἐγκράτεια (enkrateia) Aristoteles'te (Nikomakhos'a Etik VII) arzuları olduğu hâlde onlara direnen kişinin hâli; sōphrosynē'den (itidal) aşağıdır, çünkü itidalli kişide kötü arzu yoktur. Yeni Ahit'te Ruh'un meyvelerinden biri (Galatyalılar 5:23).
Latince continentia; continens, incontinentia contineo ("bir arada tutmak, zapt etmek") fiilinden. Cicero'da temperantia'nın bir kısmı (De inventione II 164: arzunun basiretle yönetilmesi). Augustinus'ta hem genel olarak kendini tutma, hem de özel olarak cinsel perhiz (bekâret, dulluk) ve yiyecek-içecekten kaçınma.
Almanca / Fransızca Enthaltsamkeit / continence
İngilizce continence, self-control

Türkçe karşılığı

perhizkârlık; perhizkâr. perhizkârlık: yiyecek, içecek ve cinsellikte kendini tutmayı birlikte anlatır; Maniheistlerin et, şarap ve evlilikten kaçınan "seçilmişler"ine de, Katolik keşişlere de uyar. nefse hâkimiyet: Aristotelesçi enkrateia'ya yakın ama tek kelimelik bir ad değildir. iffet: castitas'ın karşılığıdır, ayrı tutulur. imsak: dinî oruç anlamına daralmıştır. Incontinentia → perhizsizlik.

"Perhizkârlık" kelimesi daha çok yemeyi içmeyi çağrıştırır; Augustinus'ta ise terimin ağırlık merkezi cinsel perhizdir. Okur, continentia'nın bir diyet değil, arzunun bütününü zapt etme olduğunu gözetmelidir. Augustinus'un asıl iddiası da budur: Perhizin değeri yiyeceğin türünde değil, ruhun arzuyu ehlileştirmesinde ve sevgiyi gözetmesindedir.

Atıf ve kaynak notu

Terim Augustinus'tan önce de Latin Hristiyan yazarlarında (Tertullianus, Cyprianus) çileci anlamda yaygındır; Augustinus onu sonradan ayrı bir eserde (De continentia, yaklaşık 395) işler.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: perhizkârlık, perhizkârlığın, Perhizkârlık, perhizkâr, perhizkârlıktır, perhizkârlığı

Metinlerde işaretlendiği yerler

18 yer · 18 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.