Kavram
Temperantia
- Yunanca
- σωφροσύνη (sōphrosynē)
- Latince
- temperantia; moderatio, modestia
- Almanca
- Mäßigung, Besonnenheit
- Fransızca
- tempérance
- İngilizce
- temperance
- Türkçe
- itidal
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte ölçülü karışım (şarapla suyun, havanın). Felsefede aklın arzular üzerindeki ölçülü hâkimiyeti; dört ana faziletten biri.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Platon | sōphrosynē: ruh kısımlarının uyumu | sophrosyne |
| MÖ 84 civarı | Cicero | Tanım ve kısımları (continentia, clementia, modestia) | Cicero, De inventione 2.164 |
| MÖ 45 | Cicero | sōphrosynē'nin Latince karşılıkları | Cicero, Tusculanae disputationes 3.16 |
| MÖ 44 | Cicero | İhtiyarlık ve haz: itidal ile şehvet | Cicero, De senectute 39–42 |
Dönüşüm: maddî karışımın ölçüsünden ruhun ölçüsüne.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | σωφροσύνη (sōphrosynē) | Aklın esenliği, ölçü; bkz. sophrosyne. |
| Latince | temperantia | temperare "karıştırmak, ölçülendirmek" fiilinden. Cicero: aklın şehvete ve ruhun doğru olmayan öteki atılımlarına sağlam ve ölçülü hâkimiyeti (De inv. 2.164). Tusc. 3.16'da Yunanca sōphrosynē'yi temperantia, moderatio, bazen frugalitas ile verdiğini söyler. |
| Almanca / Fransızca | Mäßigung, Besonnenheit / tempérance | Besonnenheit Yunancanın "aklı başındalık" yanını korur. |
| İngilizce | temperance |
Türkçe karşılığı
itidal. ölçülülük: öz Türkçe, ama bir davranış özelliğine daralır. iffet: cinsel alana daralır. Tercih: itidal (Arapça felsefe geleneği).
"İffet" demek, temperantia'yı yalnız bedensel arzuların dizginlenmesine indirger; Cicero'da ise o, ruhun bütün düzensiz atılımları üzerindeki akıl hâkimiyetidir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: itidal, itidalle, itidalin, İtidal, itidalli, itidali
Metinlerde işaretlendiği yerler
44 yer · 44 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Cicero, Buluş Üzerine2.159
- Cicero, Hatip Üzerine1.56
- Cicero, Hitabetin Bölümleri76
- Cicero, Kanunlar Üzerine1.50
- Cicero, Stoacıların Paradoksları3.21
- Cicero, En Yüksek İyi ve Kötü Üzerine1.2
- Cicero, Tusculum Sohbetleri2.31
- Cicero, Tanrıların Tabiatı Üzerine3.38
- Cicero, İhtiyarlık Üzerine34
- Cicero, Dostluk Üzerine47
- Cicero, Vazifeler Üzerine1.5
- Seneca, Mutlu Hayat Üzerine10.3
- Seneca, Merhamet Üzerine1.11.2
- Seneca, İyilikler Üzerine4.12.4
- Seneca, Lucilius'a Ahlâk Mektupları2.14.15
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi1.pr.12
- Augustinus, Akademikler'e Karşı1.20
- Augustinus, Mutlu Hayat Üzerine8
- Augustinus, Düzen Üzerine1.23
- Augustinus, Musiki Üzerine76
- Augustinus, Hür İrade Üzerine12_2
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine15
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine20
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine15
- Augustinus, İki Ruh Üzerine5
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1_6
- Augustinus, Simplicianus'a Muhtelif Meseleler1_19
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine92
- Augustinus, İtiraflar5.12
- Augustinus, Teslis Üzerine150
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri12.26
- Augustinus, Tanrı Devleti1.30
- Augustinus, Ruh ve Harf Üzerine61
- Augustinus, Tashihler1.6.3
- Boethius, Porphyrios'un Eisagoge'si Şerhi, Birinci ŞerhPL64.9_3
- Boethius, Topik Farklar ÜzerinePL64.1187_2
- Pseudo-Dionysios Areopagites, Dionysios Külliyatıs301
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler2.24
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.18
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)2_10
- Descartes, Felsefenin İlkeleriAT8.002
- Kant, Ahlâk Metafiziğinin TemellendirilmesiAA04.394
- Hegel, Hukuk Felsefesinin Ana Hatları119
- Nietzsche, Tan KızıllığıM-26