İçeriğe geç

Kavram

Temperantia

Yunanca
σωφροσύνη (sōphrosynē)
Latince
temperantia; moderatio, modestia
Almanca
Mäßigung, Besonnenheit
Fransızca
tempérance
İngilizce
temperance
Türkçe
itidal

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte ölçülü karışım (şarapla suyun, havanın). Felsefede aklın arzular üzerindeki ölçülü hâkimiyeti; dört ana faziletten biri.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Platon sōphrosynē: ruh kısımlarının uyumu sophrosyne
MÖ 84 civarı Cicero Tanım ve kısımları (continentia, clementia, modestia) Cicero, De inventione 2.164
MÖ 45 Cicero sōphrosynē'nin Latince karşılıkları Cicero, Tusculanae disputationes 3.16
MÖ 44 Cicero İhtiyarlık ve haz: itidal ile şehvet Cicero, De senectute 39–42

Dönüşüm: maddî karışımın ölçüsünden ruhun ölçüsüne.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca σωφροσύνη (sōphrosynē) Aklın esenliği, ölçü; bkz. sophrosyne.
Latince temperantia temperare "karıştırmak, ölçülendirmek" fiilinden. Cicero: aklın şehvete ve ruhun doğru olmayan öteki atılımlarına sağlam ve ölçülü hâkimiyeti (De inv. 2.164). Tusc. 3.16'da Yunanca sōphrosynē'yi temperantia, moderatio, bazen frugalitas ile verdiğini söyler.
Almanca / Fransızca Mäßigung, Besonnenheit / tempérance Besonnenheit Yunancanın "aklı başındalık" yanını korur.
İngilizce temperance

Türkçe karşılığı

itidal. ölçülülük: öz Türkçe, ama bir davranış özelliğine daralır. iffet: cinsel alana daralır. Tercih: itidal (Arapça felsefe geleneği).

"İffet" demek, temperantia'yı yalnız bedensel arzuların dizginlenmesine indirger; Cicero'da ise o, ruhun bütün düzensiz atılımları üzerindeki akıl hâkimiyetidir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: itidal, itidalle, itidalin, İtidal, itidalli, itidali

Metinlerde işaretlendiği yerler

44 yer · 44 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.