İçeriğe geç
İtiraflar

Augustinus · İtiraflar

V. Kitap

5.1Adına itiraf etsin diye biçimlendirip harekete geçirdiğin dilimin elinden itiraflarımın kurbanını kabul et; bütün kemiklerimi iyileştir de "Rabbim, kim senin gibidir?" desinler. Çünkü sana itiraf eden kimse, içinde olup biteni sana öğretmez; kapalı bir yürek senin gözünü dışarıda bırakamaz, insanların katılığı da senin elini geri itemez; sen istediğinde ya acıyarak ya cezalandırarak onu çözersin ve senin sıcaklığından saklanabilecek kimse yoktur. Ama ruhum seni sevmek için seni övsün; seni övmek için de merhametlerini sana itiraf etsin. Bütün yaratılışın senin övgülerini söylemekten durmaz, susmaz: her insanın ruhu, sana dönmüş ağzıyla; hayvanlar ve cisimler de onları seyredenlerin ağzıyla; öyle ki ruhumuz yorgunluğundan sıyrılıp senin yarattığın şeylere dayanarak sana yükselsin ve bunları şaşılacak biçimde yaratmış olan sana geçsin. Orada yenilenme ve gerçek güç vardır.

5.1

Accipe sacrificium confessionum mearum de manu linguae meae, quam formasti et excitasti, ut confiteatur nomini tuo, et sana omnia ossa mea, et dicant: domine, quis similis tibi? neque enim docet te, quid in se agatur, qui tibi confitetur, quia oculum tuum non excludit cor clausum nec manum tuam repellit duritia hominum, sed soluis eam, cum uoles, aut miserans aut uindicans, et non est qui se abscondat a calore tuo. sed te laudet anima mea, ut amet te, et confiteatur tibi miserationes tuas, ut laudet te. non cessat nec tacet laudes tuas uniuersa creatura tua nec spiritus omnis hominis per os conuersum ad te nec animalia nec corporalia per os considerantium ea, ut exsurgat in te a lassitudine anima nostra innitens eis, quae fecisti, et adtransiens ad te, qui fecisti haec mirabiliter: et ibi refectio et uera fortitudo.

5.2Huzursuz kötüler gitsinler, senden kaçsınlar. Sen onları görürsün ve gölgeleri ayırt edersin; işte, onlarla birlikte her şey güzeldir, yalnız onlar çirkindir. Sana ne zarar verdiler? Ya da göklerden en uç sınırlara kadar adil ve kusursuz olan hükümranlığını hangi bakımdan lekelediler? Senin yüzünden kaçtıklarında nereye kaçtılar? Ya da sen onları nerede bulmazsın? Ama kaçtılar ki kendilerini gören seni görmesinler ve körleşmiş olarak sana çarpsınlar — çünkü yarattığın şeylerin hiçbirini terk etmezsin —; haksızlar olarak sana çarpsınlar ve haklı olarak cezalandırılsınlar diye: senin yumuşaklığından kaçarak, senin doğruluğuna çarparak, senin sertliğine düşerek. Elbette senin her yerde olduğunu bilmiyorlar; seni hiçbir yer kuşatamaz, senden uzaklaşanlara bile yalnız sen hazırsın. O hâlde dönsünler ve seni arasınlar; çünkü onlar yaratıcılarını nasıl terk ettilerse, sen de yaratığını öyle terk etmedin. Onlar dönsünler; işte sen oradasın, onların yüreğinde, sana itiraf edenlerin, kendilerini sana atanların ve zor yollarından sonra senin kucağında ağlayanların yüreğinde. Sen de kolayca gözyaşlarını silersin; onlar daha çok ağlar ve ağlarken sevinirler; çünkü sen, Rabbim, et ve kandan bir insan değil, sen, Rabbim, onları yaratmış olan, onları yeniden yaratır ve teselli edersin. Peki ben seni ararken neredeydim? Sen önümdeydin, ama ben kendimden de ayrılmıştım, kendimi bulamıyordum; seni ne kadar daha az bulurdum!

5.2

Eant et fugiant a te inquieti iniqui. et tu uides eos et distinguis umbras, et ecce pulchra sunt cum eis omnia et ipsi turpes sunt. et quid nocuerunt tibi? aut in quo imperium tuum dehonestauerunt a caelis usque in nouissima iustum et integrum? quo enim fugerunt, cum fugerent a facie tua? aut ubi tu non inuenis eos? sed fugerunt, ut non uiderent te uidentem se atque excaecati in te offenderent — quia non deseris aliquid eorum, quae fecisti — in te offenderent iniusti et iuste negarentur, subtrahentes se lenitati tuae et offendentes in rectitudinem tuam et cadentes in asperitatem tuam. uidelicet nesciunt, quod ubique sis, quem nullus locus ⟦concludit⟧, et solus es praesens etiam his, qui longe fiunt a te. conuertantur ergo et quaerant te, quia non, sicut ipsi deseruerunt creatorem suum, ita tu deseruisti creaturam tuam. ipsi conuertantur, et ecce ibi es in corde eorum, in corde confitentium tibi et proicientium se in te et plorantium in sinu tuo post uias suas difficiles: et tu facilis tergens lacrimas eorum, et magis plorant et gaudent in fletibus, quoniam tu, domine, non aliquis homo, caro et sanguis, sed tu, domine, qui fecisti, reficis et consolaris eos. et ubi ego eram, quando te quaerebam? et tu eras ante me, ego autem et a me discesseram nec me inueniebam: quanto minus te!

5.3Tanrımın huzurunda o yirmi dokuzuncu yaşımı anlatayım. Kartaca'ya Maniheistlerin Faustus adlı bir piskoposu gelmişti; şeytanın büyük bir tuzağıydı; pek çok kişi tatlı dilinin cazibesiyle ona takılıp kalıyordu. Ben de bu tatlı dili övmekle birlikte, onu, öğrenmeye can attığım şeylerin hakikatinden ayırt ediyordum; aralarında bu kadar ünlü olan Faustus'un, sözün ne türden bir kabında değil, bana yemem için ne türden bir bilgi sunduğuna bakıyordum. Hakkında, bütün saygın bilgilerde çok usta olduğu ve özellikle özgür sanatlarda çok iyi yetiştiği ünü yayılmıştı. Filozoflardan pek çok şey okumuş ve hafızamda tutmuştum; bunların bazılarını Maniheistlerin o uzun masallarıyla karşılaştırıyordum. Dünyayı değerlendirebilecek kadar güçlü olmuş, ama onun Rabbini hiç bulamamış olan o kimselerin söyledikleri bana daha inandırıcı görünüyordu. Çünkü sen büyüksün, Rabbim, alçak olanlara bakarsın, yüksekleri ise uzaktan tanırsın; yüreği kırılmış olanlardan başkasına yaklaşmazsın ve kibirliler seni bulamaz; meraklı bir ustalıkla yıldızları ve kumu saysalar, gökyüzü bölgelerini ölçseler ve yıldızların yollarını izleseler bile.

5.3

Proloquor in conspectu dei mei annum illum undetricensimum aetatis meae. iam uenerat Carthaginem quidam manichaeorum episcopus, Faustus nomine, magnus laqueus diaboli, et multi inplicabantur in eo per inlecebram suauiloquentiae. quam ego iam tametsi laudabam, discernebam tamen a ueritate rerum, quarum discernendarum auidus eram, nec quali uasculo sermonis, sed quid mihi scientiae comedendum adponeret ⟦nominatus⟧ apud eos ille Faustus intuebar. fama enim de illo mihi erat, quod esset honestarum omnium doctrinarum peritissimus et adprime disciplinis liberalibus eruditus. et quoniam multa philosophorum legeram memoriaeque mandata retinebam, ex eis quaedam conparabam illis manichaeorum longis fabulis, et mihi probabiliora ista uidebantur, quae dixerunt illi, qui tantum potuerunt ualere, ut possent aestimare saeculum, quamquam eius dominum minime inuenerint. quoniam magnus es, domine, et humilia respicis, excelsa autem a longe agnoscis nec propinquas nisi obtritis corde nec inueniris a superbis, nec si illi curiosa peritia numerent stellas et harenam et dimetiantur sidereas plagas et uestigent uias astrorum.

5.4Çünkü bunları zihinleriyle ve senin onlara verdiğin zekâyla ararlar; pek çok şey buldular. Güneşin ve ayın tutulmalarını, hangi gün, hangi saatte, ne ölçüde olacaklarını yıllar öncesinden haber verdiler; hesapları onları yanıltmadı; önceden söyledikleri gibi oldu. Kurallar yazdılar; bunlar bugün de okunuyor ve onlara dayanarak ayın ya da güneşin hangi yıl, yılın hangi ayında, ayın hangi gününde, günün hangi saatinde ve ışığının ne kadarlık bir kısmıyla tutulacağı önceden haber veriliyor; önceden haber verildiği gibi de oluyor. Bunları bilmeyen insanlar hayran kalıp şaşıyor; bilenler ise sevinçle coşup büyükleniyorlar. Saygısız bir kibirle senin ışığından uzaklaşıp eksilerek, güneşin tutulmasını bu kadar önceden görüyorlar, ama kendi tutulmalarını şimdiden görmüyorlar — çünkü bunları araştırdıkları zekâya nereden sahip olduklarını dindarca araştırmıyorlar —. Senin onları yarattığını bulsalar bile, yarattığını koruyasın diye kendilerini sana teslim etmiyorlar; kendilerini nasıl yapmışlarsa öyle sana kurban etmiyorlar: büyüklenmelerini kuşlar gibi, uçurumun gizli patikalarında dolaştıkları meraklarını denizin balıkları gibi, şehvet düşkünlüklerini de kırın hayvanları gibi boğazlamıyorlar ki sen, Tanrım, yiyip bitiren ateş olarak onların ölü kaygılarını yakıp tüketesin ve onları ölümsüzce yeniden yaratasın.

5.4

Mente sua enim quaerunt ista et ingenio, quod tu dedisti eis, et multa inuenerunt et ante multos annos, defectus luminarium solis et lunae, quo die, qua hora, quanta ex parte futuri essent, et non eos fefellit ⟦numerus⟧. et ita factum est, ut ⟦praenuntiauerunt⟧, et scripserunt regulas et leguntur hodie atque ex eis praenuntiatur, quo anno et quo mense anni et quo die mensis et qua hora diei et quota parte luminis sui defectura sit luna uel sol: et ita fiet, ut praenuntiatur. et mirantur haec homines et stupent qui nesciunt ea, et exultant atque extolluntur qui sciunt, et per inpiam superbiam recedentes et deficientes a lumine tuo tanto ante solis defectum futurum praeuident et in praesentia suum non uident - non enim religiose quaerunt, unde habeant ingenium, quo ista quaerunt — et inuenientes, quia tu fecisti eos, non ipsi se dant tibi, se ut serues quod fecisti, et quales se ipsi fecerant occidunt se tibi et trucidant exaltationes suas sicut uolatilia et curiositates suas sicut pisces maris, quibus perambulant secretas semitas abyssi, et luxurias suas sicut pecora campi, ut tu, deus, ignis edax consumas mortuas curas eorum recreans eos immortaliter.

5.5Ama yolu, yani senin Sözünü bilmiyorlar: onun aracılığıyla saydıkları şeyleri, sayan kendilerini, saydıklarını ayırt ettikleri hissi ve neye dayanarak saydıkları zihni yarattın; senin bilgeliğinin ise sayısı yoktur. Biricik Oğul'un kendisi bizim için bilgelik, adalet ve kutsallık oldu; aramızda sayıldı ve Sezar'a vergi ödedi. Kendilerinden ona inecekleri ve onun aracılığıyla ona yükselecekleri bu yolu bilmiyorlar. Bu yolu bilmiyorlar ve kendilerini yıldızlarla birlikte yüce ve parlak sanıyorlar; işte yere düştüler ve akılsız yürekleri karardı. Yaratılış hakkında pek çok doğru şey söylüyorlar, ama yaratılışın yapıcısı olan hakikati dindarca aramıyorlar; bu yüzden bulamıyorlar; ya da bulsalar bile, Tanrı'yı tanıdıkları hâlde onu Tanrı olarak yüceltmiyor, ona şükretmiyorlar; düşünceleri içinde boşa çıkıyor ve senin olanı kendilerine mal ederek kendilerini bilge sayıyorlar. Bu yüzden en sapkın bir körlükle kendilerine ait olanı da sana mal etmeye çalışıyorlar, yani hakikat olan sana yalanlar yüklüyorlar; çürümez Tanrı'nın yüceliğini çürüyen insanın, kuşların, dört ayaklıların ve sürüngenlerin suretinin benzerliğiyle değiştiriyorlar; senin hakikatini yalana çeviriyor, yaratana değil yaratığa tapıyor ve kulluk ediyorlar.

5.5

Sed non nouerunt uiam, uerbum tuum, per quod fecisti ea quae numerant et ipsos qui numerant et sensum, quo cernunt quae numerant, et mentem, de qua numerant; et sapientiae tuae non est numerus. ipse autem unigenitus factus est nobis sapientia et iustitia et sanctificatio et numeratus est inter nos et soluit tributum Caesari. non nouerunt hanc uiam, qua descendant ad illum a se et per eum ascendant ad eum. non nouerunt hanc uiam et putant se excelsos esse cum sideribus et lucidos, et ecce ruerunt in terram, ⟦et obscuratum⟧ est insipiens cor eorum. et multa uera de creatura dicunt et ueritatem, creaturae artificem, non pie quaerunt et ideo non inueniunt, aut si inueniunt, cognoscentes deum non sicut deum honorant aut gratias agunt et euanescunt in cogitationibus suis et dicunt se esse sapientes sibi tribuendo quae tua sunt, ac per hoc student peruersissima caecitate etiam tibi tribuere quae sua sunt, mendacia scilicet in te conferentes, qui ueritas es, et inmutantes gloriam incorrupti dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium, et conuertunt ueritatem tuam in mendacium et colunt et seruiunt creaturae potius quam creatori.

5.6Yine de onların yaratılışın kendisi hakkında söyledikleri pek çok doğru şeyi aklımda tutuyordum; sayılar, zamanların düzeni ve yıldızların görünür tanıklıklarıyla bunların açıklaması bana açık geliyordu. Bunları, bu konularda pek çok şey yazmış ve çok bol bol sayıklamış olan Mani'nin sözleriyle karşılaştırıyordum; orada ne gündönümlerinin ne gece-gündüz eşitliklerinin ne tutulmaların ne de dünyevî bilgelik kitaplarında öğrendiğim buna benzer herhangi bir şeyin açıklamasını bulabiliyordum. Orada ise inanmam emrediliyordu; ama bu, sayılarla ve kendi gözlerimle sınadığım o açıklamalara uymuyordu, onlardan çok farklıydı.

5.6

Multa tamen ab eis ex ipsa creatura uera dicta retinebam, et occurrebat mihi ratio per numeros et ordinem temporum et uisibiles attestationes siderum et conferebam cum dictis Manichaei, quae de his rebus multa scripsit copiosissime delirans, et non mihi occurrebat ratio nec solistitiorum et aequinoctiorum nec defectuum luminarium nec quidquid tale in libris saecularis sapientiae didiceram. ibi autem credere iubebar, et ad illas rationes numeris et oculis meis exploratas non occurrebat et longe diuersum erat.

5.7Ey hakikatin Rab Tanrısı, bunları bilen herkes bu yüzden hoşuna mı gider? Çünkü bütün bunları bilip seni bilmeyen insan bahtsızdır; bunları bilmese bile seni bilen ise mesuttur. Hem seni hem bunları bilen kimse ise bunlar yüzünden daha mesut değildir; seni tanıyıp seni sen olarak yüceltir, sana şükreder ve düşünceleri içinde boşa çıkmazsa, yalnızca senin yüzünden mesuttur.

Nasıl ki bir ağaca sahip olmayı bilen ve onun kullanımından dolayı sana şükreden kişi, ağacın kaç arşın yüksekliğinde olduğunu ya da ne genişlikte yayıldığını bilmese bile, onu ölçen, bütün dallarını sayan ama ne ona sahip olan ne de yaratıcısını tanıyıp seven kimseden daha iyiyse; bütün dünyanın zenginliği kendisine ait olan, hiçbir şeyi yokmuş gibi görünse de her şeyin kendisine hizmet ettiği sana bağlanarak her şeye sahip olan mümin insanın da, Büyükayı'nın dönüşlerini bile bilmese, her şeyi ölçü, sayı ve ağırlıkla düzenlemiş olan seni ihmal eden gök ölçücüsünden, yıldız sayıcısından ve unsurları tartan kimseden elbette daha iyi olduğundan şüphe etmek ahmaklıktır.

5.7

Numquid, domine deus ueritatis, quisquis nouit ista, iam placet tibi? infelix enim homo, qui scit illa omnia, te autem nescit; beatus autem, qui te scit, etiamsi illa nesciat. qui uero et te et illa nouit, non propter illa beatior, sed propter te solum beatus est, si cognoscens te sicut te glorificet et gratias agat et non euanescat in cogitationibus suis. sicut enim melior, qui nouit possidere arborem et de usu eius tibi gratias agit, quamuis nesciat uel quot cubitis alta sit uel quanta latitudine diffusa, quam ille, qui eam metitur et omnes ramos eius numerat et neque possidet eam neque creatorem eius nouit aut diligit, sic fidelis homo, cuius totus mundus diuitiarum est et quasi nihil habens omnia possidet inhaerendo tibi, cui seruiunt omnia, quamuis nec saltem septentrionum gyros nouerit, dubitare stultum est, quin utique melior sit quam mensor caeli et numerator siderum et pensor elementorum et neglegens tui, qui omnia in mensura et numero et pondere disposuisti.

5.8Ama yine de bilmem hangi Maniheist'ten, bilinmeden de dindarlığın öğrenilebileceği bu konularda yazmasını kim istiyordu? Çünkü insana şöyle dedin: "İşte dindarlık bilgeliktir." Bunları mükemmel biçimde bilse bile dindarlığı bilmeyebilirdi; bunları bilmediği hâlde son derece utanmazca öğretmeye cüret ettiğine göre ise, onu hiç bilemezdi. Çünkü bu dünyevî şeyleri, bilinse bile, ilan etmek boşluktur; dindarlık ise sana itiraf etmektir. Bu yüzden yoldan sapmış bu adam bu konularda çok konuştu; öyle ki bunları gerçekten öğrenmiş olanlar tarafından çürütülünce, daha gizli olan başka konulardaki anlayışının ne olduğu açıkça anlaşılsın. Çünkü az değer görmek istemedi; senin müminlerinin tesellicisi ve zenginleştiricisi olan Kutsal Ruh'un tam bir otoriteyle, şahsen kendisinde bulunduğuna insanları inandırmaya çalıştı. Bu yüzden gök, yıldızlar, güneşin ve ayın hareketleri hakkında yanlış şeyler söylediği ortaya çıkınca, bunlar dinin öğretisiyle ilgili olmasa da, cüretinin kutsala saygısızlık olduğu yeterince açık hâle geldi; çünkü yalnızca bilmediği değil, yanlış olan şeyleri öyle çılgın bir kibir boşluğuyla söylüyordu ki onları ilahî bir kişiye aitmiş gibi kendine mal etmeye çalışıyordu.

5.8

Sed tamen quis quaerebat manichaeum nescio quem etiam ista scribere, sine quorum peritia pietas disci poterat? dixisti enim homini: ecce pietas est sapientia. quam ille ignorare posset, etiamsi ista perfecte nosset: ista uero quia non nouerat, impudentissime audens docere, prorsus illam nosse non posset. uanitas est enim mundana ista etiam nota profiteri, pietas autem tibi confiteri. unde ille deuius ad hoc ista multum locutus est, ut conuictus ab eis, qui ista uere didicissent, quis esset eius sensus in ceteris, quae abditiora sunt, manifeste cognosceretur. non enim parui se aestimari noluit, sed spiritum sanctum, consolatorem et ditatorem fidelium tuorum, auctoritate plenaria personaliter in se esse persuadere conatus est. itaque cum de caelo ac stellis et de solis ac lunae motibus falsa dixisse comprehenderetur, quamuis ad doctrinam religionis ista non pertineant, tamen ausus eius sacrilegos fuisse satis emineret, cum ea non ⟦solum⟧ ignorata, sed etiam falsa tam uesana superbiae uanitate diceret, ut ea tamquam diuinae personae tribuere sibi niteretur.

5.9Hristiyan kardeşlerden birinin ya da ötekinin bunları bilmediğini ve bir şeyi başka bir şey sandığını duyduğumda, kanaatini sabırla izlerim; sen, her şeyin yaratıcısı olan Rabbim hakkında yakışıksız şeylere inanmadığı sürece, cismanî yaratılışın konumunu ve durumunu bilmemesinin ona zarar verdiğini görmem. Ama bunun dindarlık öğretisinin özüne ait olduğunu düşünür ve bilmediği şeyi inatla ileri sürmeye cüret ederse, zarar verir. Yine de böyle bir zayıflığa, imanın beşiğinde, ana olan sevgi katlanır; ta ki yeni insan yetkin bir insan olacak şekilde büyüsün ve artık her öğreti rüzgârıyla sürüklenemesin. Ama bunları kendilerine telkin ettiği kimselerin öğretmeni, otoritesi, kılavuzu ve önderi olan o adam, kendisini izleyenlerin herhangi bir insanı değil, senin Kutsal Ruhunu izlediklerine inanacakları şekilde davranmaya cüret ettiğinde, onun yanlış söylediği bir yerde ortaya çıktığında, bu kadar büyük bir deliliğin nefret edilip uzağa atılması gerektiğine kim hükmetmez ki? Yine de, onun sözlerine göre de uzun ve kısa günlerin ve gecelerin, gecenin ve gündüzün kendisinin, ışıkların tutulmalarının ve başka kitaplarda okuduğum buna benzer şeylerin açıklanıp açıklanamayacağını henüz açıkça öğrenmemiştim. Açıklanabilseydi, durumun böyle mi yoksa şöyle mi olduğu benim için belirsiz kalacak, ama inandığım kutsallığından ötürü onun otoritesini imanım için öne alacaktım.

5.9

Cum enim audio christianum aliquem fratrem illum aut illum ista nescientem et aliud pro alio sentientem, patienter intueor opinantem hominem nec illi obesse uideo, cum de te, domine creator omnium, non credat indigna, si forte situs et habitus creaturae corporalis ignoret. obest autem, si hoc ad ipsam doctrinae pietatis formam pertinere arbitretur et pertinacius affirmare audeat quod ignorat. sed etiam talis infirmitas in fidei cunabulis a caritate matre sustinetur, donec assurgat nouus homo in uirum perfectum et circumferri non possit omni uento doctrinae. in illo autem, qui doctor, qui auctor, qui dux et princeps eorum, quibus illa suaderet, ita fieri ausus est, ut qui eum sequerentur non quemlibet hominem, sed spiritum tuum sanctum se sequi arbitrarentur, quis tantam dementiam, sicubi falsa dixisse conuinceretur, non detestandam longeque abiciendam esse ⟦iudicaret⟧? sed tamen nondum liquido conpereram, utrum etiam secundum eius uerba uicissitudines longiorum et breuiorum dierum atque noctium et ipsius noctis et diei et deliquia luminum et si quid eius modi in aliis libris legeram, posset exponi, ut, si forte posset, incertum mihi fieret, utrum ita se res haberet an ita, sed ad fidem meam illius auctoritatem propter creditam sanctitatem praeponerem.

5.10Onları başıboş bir zihinle dinlediğim aşağı yukarı dokuz yıl boyunca, bu Faustus'un gelmesini çok gergin bir özlemle bekliyordum. Çünkü rastladığım ötekiler, onlara yönelttiğim bu türden sorular karşısında çaresiz kaldıklarında, bana onu vaat ediyorlardı: o gelip onunla konuştuğumda, bu sorular, hatta daha büyüklerini sorsam onlar da, kolayca ve çok açık biçimde çözülecekti. Nihayet geldiğinde, onun hoş, konuşması tatlı biri olduğunu ve onların her zaman söylediği şeyleri çok daha güzel bir şekilde gevezelik ederek anlattığını gördüm. Ama değerli kadehlerin en zarif sakisi benim susuzluğuma ne yapabilirdi? Kulaklarım artık böyle şeylere doymuştu; daha iyi söylendikleri için bana daha iyi, belagatle söylendikleri için doğru görünmüyorlardı; yüz uygun, söz yakışıklı olduğu için ruh da bilge görünmüyordu. Onu bana vaat edenler ise şeylerin iyi değerlendiricileri değildi; konuşmasıyla onları hoşnut ettiği için onlara basiretli ve bilge görünüyordu. Ama başka bir insan türünün de, hakikat süslü ve bol bir sözle sunulursa ondan şüphelendiğini ve onu kabul etmek istemediğini fark ettim. Oysa sen bana, Tanrım, şaşılacak ve gizli yollarla öğretmiştin; sen öğrettiğin için buna inanıyorum, çünkü bu doğrudur ve hakikat nerede ve nereden parlarsa parlasın, senden başka hakikatin öğretmeni yoktur. Demek ki senden artık şunu öğrenmiştim: bir şey belagatle söylendiği için doğru, dudakların işaretleri düzensiz çıktığı için de yanlış görünmemelidir; öte yandan kaba söylendiği için doğru, parlak bir sözle söylendiği için yanlış da değildir. Bilgelik ve ahmaklık, faydalı ve faydasız yiyecekler gibidir; süslü ve süssüz sözlerle ise, kibar ve kaba kaplarla olduğu gibi, her iki yiyecek de sunulabilir.

5.10

Et per annos ferme ipsos nouem, quibus eos animo uagabundus audiui, nimis extento desiderio uenturum expectabam istum Faustum. ceteri enim eorum, in quos forte incurrissem, qui talium rerum quaestionibus a me obiectis deficiebant, illum mihi promittebant, cuius aduentu conlatoque conloquio facillime mihi haec et si qua forte maiora quaererem enodatissime expedirentur. ergo ubi uenit, expertus sum hominem gratum et iucundum uerbis et ea ipsa, quae illi solent dicere, multo suauius garrientem. sed quid ad meam sitim pretiosorum poculorum decentissimus ministrator? iam rebus talibus satiatae erant aures meae, nec ideo mihi meliora uidebantur, quia melius dicebantur, nec ideo uera, quia diserta, nec ideo sapiens anima, quia uultus congruus et decorum eloquium. illi autem, qui eum mihi promittebant, non boni rerum existimatores erant, et ideo illis uidebatur prudens et sapiens, quia delectabat eos loquens. sensi autem aliud genus hominum etiam ueritatem habere suspectam et ei nolle adquiescere, si comto atque uberi sermone promeretur. me autem iam docueras, deus meus, miris et occultis modis, et propterea credo, quod tu me docueris, quoniam uerum est nec quisquam praeter te alius doctor est ueri, ubicumque et undecumque claruerit. iam ergo abs te didiceram nec eo debere uideri aliquid uerum dici, quia eloquenter dicitur, nec eo falsum, quia inconposite sonant signa labiorum; rursus nec ideo uerum, quia inpolite enuntiatur, nec ideo falsum, quia splendidus sermo est, sed perinde esse sapientiam et stultitiam, sicut sunt cibi utiles et inutiles, uerbis autem ornatis et inornatis sicut uasis urbanis et rusticanis utrosque cibos posse ministrari.

5.11Bu yüzden o adamı bu kadar uzun zaman beklemiş olan iştahım, tartışan kişinin hareketinden, coşkusundan ve düşünceleri giydirmek için kolayca gelen uygun sözlerinden gerçekten zevk alıyordu. Zevk alıyordum ve pek çok kişiyle birlikte, hatta pek çok kişiden daha çok övüyor, göklere çıkarıyordum. Ama dinleyicilerin kalabalığı içinde ona sorularımın kaygılarını yöneltip, samimi bir şekilde konuşarak, söz alıp vererek bunları onunla paylaşmama izin verilmemesinden rahatsızdım. Bunu yapabildiğimde, dostlarımla birlikte onun kulaklarını, karşılıklı tartışmanın yakışıksız olmayacağı bir zamanda meşgul etmeye başladığımda ve beni rahatsız eden bazı şeyleri ortaya koyduğumda, önce onun, gramer dışında özgür bilgilerden habersiz olduğunu, grameri de alışılmış düzeyde bildiğini gördüm. Cicero'nun birkaç konuşmasını, Seneca'nın çok az kitabını, şairlerden bazı şeyleri ve kendi mezhebinin Latince ve düzgün yazılmış birkaç kitabını okumuş olduğu ve her gün konuşma alıştırması yaptığı için, bir belagati vardı; bu belagat, zekâsının ölçülülüğü ve bir tür tabiî zarafetiyle daha hoş karşılanan ve daha çok baştan çıkaran bir hâl alıyordu. Hatırladığım gibi mi, Rab Tanrım, vicdanımın hakemi? Yüreğim ve hafızam senin huzurundadır; sen o zaman benimle takdirinin gizli sırrıyla ilgileniyordun; görüp nefret edeyim diye, yakışıksız yanılgılarımı artık yüzümün önüne çeviriyordun.

5.11

Igitur auiditas mea, qua ⟦illum⟧ tanto tempore expectaueram hominem, delectabatur quidem motu affectuque disputantis et uerbis congruentibus atque ad uestiendas sententias facile occurrentibus. delectabar autem et cum multis uel etiam prae multis laudabam ac ferebam; sed moleste habebam, quod in coetu audientium non sinerer ingerere illi et partiri cum eo curas quaestionum mearum conferendo familiariter et accipiendo ac reddendo sermonem. quod ubi potui et aures eius cum familiaribus meis eoque tempore occupare coepi, quo non dedeceret alternis disserere, et protuli quaedam, quae me monebant, expertus sum prius hominem expertem liberalium disciplinarum nisi grammaticae atque eius ipsius usitato modo. et quia legerat aliquas Tullianas orationes et paucissimos Senecae libros et nonnulla poetarum et suae sectae si qua uolumina latine atque conposite conscripta erant, et quia aderat cotidiana sermocinandi exercitatio, inde suppetebat eloquium, quod fiebat acceptius magisque seductorium moderamine ingenii et quodam lepore naturali. itane est, ut recolo, domine deus meus, arbiter conscientiae meae? coram te cor meum et recordatio mea, qui mecum tunc agebas abdito secreto prouidentiae tuae et inhonestos errores meos iam ⟦conuertebas⟧ ante faciem meam, ut uiderem et odissem.

5.12Çünkü onun, sivrildiğini sandığım bu sanatlardan habersiz olduğu bana yeterince açık olduktan sonra, beni rahatsız eden şeyleri bana açıp çözebileceğinden umudu kesmeye başladım. Gerçi bunları bilmeden de dindarlığın hakikatini tutabilirdi, ama Maniheist olmasaydı. Çünkü onların kitapları gök, yıldızlar, güneş ve ay hakkında çok uzun masallarla doludur. Başka yerlerde okuduğum sayı hesaplarıyla karşılaştırıldığında, bunların Mani'nin kitaplarında yazılı olduğu gibi mi olduğunu, ya da hiç değilse oradan da aynı derecede bir açıklama verilip verilemeyeceğini — ki bunu gerçekten istiyordum — bana ince ince açıklayabileceğini artık sanmıyordum. Ama bunları inceleyip tartışmak üzere ortaya koyduğumda, gerçekten alçakgönüllülükle bu yükün altına girmeye cüret etmedi. Çünkü bunları bilmediğini biliyordu ve bunu itiraf etmekten utanmadı. Katlandığım pek çok geveze gibi, bana bunları öğretmeye çalışıp hiçbir şey söylemeyenlerden değildi. Bu adamın, sana karşı doğru olmasa da, kendisine karşı pek tedbirsiz olmayan bir yüreği vardı. Bilgisizliğinden büsbütün habersiz değildi ve düşüncesizce tartışarak ne çıkış yolu ne de kolay bir dönüşü olacak bir darlığa sıkışmak istemedi; bu yüzden de daha çok hoşuma gitti. Çünkü itiraf eden bir ruhun itidali, bilmek istediğim o şeylerden daha güzeldir. Daha zor ve daha ince bütün sorularda onu böyle buluyordum.

5.12

Nam posteaquam ille mihi inperitus earum artium, quibus eum excellere putaueram, satis apparuit, desperare coepi posse mihi eum illa, quae me mouebant, aperire atque dissoluere; quorum quidem ignarus posset ueritatem tenere pietatis, sed si manichaeus non esset. libri quippe eorum pleni sunt longissimis fabulis de caelo et de sideribus et sole et luna: quae mihi eum, quod utique cupiebam, conlatis numerorum rationibus, quas alibi ego legeram, utrum potius ita essent, ut Manichaei libris continebatur, an certe uel par etiam inde ratio redderetur, subtiliter explicare posse iam non arbitrabar. quae tamen ubi consideranda et discutienda protuli, modeste sane ille nec ausus est subire ipsam sarcinam. nouerat enim se ista non nosse nec eum puduit confiteri. non erat de talibus, quales multos loquaces passus eram, conantes ea me docere et dicentes nihil. iste uero cor habebat, etsi non rectum ad te, nec tamen nimis incautum ad se ipsum. non usquequaque inperitus erat inperitiae suae et noluit se temere disputando in ea coartari, unde nec exitus ei ullus nec facilis esset reditus: etiam hinc mihi amplius placuit. pulchrior est enim temperantia confitentis animi quam illa, quae nosse cupiebam. et eum in omnibus difficilioribus et subtilioribus quaestionibus talem inueniebam.

5.13Bu yüzden Mani'nin yazılarına yönelttiğim hevesim kırıldı; onların öteki öğretmenlerinden de daha çok umudumu kestim, çünkü beni rahatsız eden pek çok konuda o ünlü adam böyle çıkmıştı. Onunla, o sırada Kartaca'da retorik hocası olarak gençlere öğrettiğim edebiyata duyduğu yakıcı ilgi uğruna vakit geçirmeye, onunla birlikte hem onun dinlemek istediği hem de benim böyle bir zekâya uygun bulduğum eserleri okumaya başladım. Bununla birlikte, o mezhepte ilerlemek için verdiğim bütün çaba, bu adamı tanıyınca tamamen kesildi; onlardan bütünüyle ayrıldığımdan değil; ama daha iyi bir şey bulamadığım için, şu ya da bu şekilde içine düşmüş olduğum şeyle, daha çok seçilmeye layık bir şey belki parlayıncaya kadar şimdilik yetinmeye karar vermiştim. Böylece pek çok kişi için ölüm tuzağı olan o Faustus, beni yakalamış olan tuzağı, ne isteyerek ne de bilerek, gevşetmeye başlamıştı. Çünkü senin ellerin, Tanrım, takdirinin gizliliğinde ruhumu terk etmiyordu; annemin yüreğinin kanından, onun gözyaşlarıyla gece gündüz benim için sana kurban sunuluyordu; sen de benimle şaşılacak yollarla ilgilendin. Bunu sen yaptın, Tanrım. Çünkü insanın adımlarını Rab yöneltir, o da onun yolunu ister. Yoksa kurtuluşu, yarattığını yeniden yaratan elinden başka kim sağlayabilir?

5.13

Refracto itaque studio, quod intenderam in Manichaei litteras, magisque desperans de ceteris eorum doctoribus, quando in multis, quae me monebant, ita ille nominatus apparuit, coepi cum eo pro studio illius agere uitam, quo ipse flagrabat in eas litteras, quas tunc iam rhetor Karthaginis adulescentes docebam, et legere cum eo siue quae ille audita desideraret siue quae ipse tali ingenio apta existimarem. ceterum conatus omnis meus, qui proficere in ⟦illa⟧ secta statueram, illo homine cognito prorsus intercidit, non ut ab eis omnino separarer, sed quasi melius quicquam non inueniens eo, quo iam quoquo modo inrueram, contentus interim esse decreueram, nisi aliquid forte, quod magis eligendum esset, eluceret. ita ille Faustus, qui multis laqueus mortis extitit, ⟦laqueum⟧ meum quo captus eram relaxare iam coeperat nec nolens nec sciens. manus enim tuae, deus meus, in abdito prouidentiae tuae non ⟦deserebant⟧ animam meam, et ⟦de⟧ sanguine cordis matris meae per lacrimas eius diebus et noctibus pro me sacrificabatur tibi, et egisti mecum miris modis. tu illud egisti, deus meus. nam a domino gressus hominis diriguntur, et uiam eius uolet. aut quae procuratio salutis praeter manum tuam reficientem quae fecisti?

5.14Benimle öyle ilgilendin ki Roma'ya gitmeye ve Kartaca'da öğrettiğimi orada öğretmeye ikna edildim. Buna nereden ikna edildiğimi sana itiraf etmeden geçmeyeceğim; çünkü bunlarda da senin en derin gizlerin ve bize en yakından yetişen merhametin düşünülmeli ve anlatılmalıdır. Roma'ya gitmek istemem, bunu bana tavsiye eden dostlarımın orada daha büyük kazançlar ve daha büyük itibar vaat etmelerinden değildi — gerçi bunlar da o zaman gönlümü çekiyordu —; asıl ve neredeyse tek sebep, oradaki gençlerin daha sakin çalıştıklarını ve daha düzenli bir disiplin baskısıyla dizginlendiklerini duymamdı: hocaları olmayan birinin okuluna gelişigüzel ve küstahça dalmıyorlar, hoca izin vermedikçe hiç içeri alınmıyorlardı. Kartaca'da ise öğrencilerin serbestliği iğrenç ve ölçüsüzdür: utanmazca içeri dalarlar ve âdeta çılgın bir yüzsüzlükle, her hocanın öğrencilerinin ilerlemesi için kurduğu düzeni bozarlar. Şaşılacak bir duygusuzlukla pek çok haksızlık yaparlar; örf onları korumasa, bunlar kanunlarca cezalandırılırdı. Bu örf onları daha da sefil gösterir: çünkü senin ebedî kanununa göre asla izin verilmeyecek şeyi sanki izin verilmiş gibi yaparlar; cezasız yaptıklarını sanırlar; oysa yapmanın körlüğüyle cezalandırılırlar ve yaptıklarından kıyas kabul etmez derecede daha kötüsüne uğrarlar. Öğrenciyken benim olmasını istemediğim bu davranışlara, öğretmenken başkalarının davranışları olarak katlanmak zorunda kalıyordum. Bu yüzden, bilen herkesin böyle şeylerin olmadığını söylediği yere gitmek hoşuma gidiyordu. Oysa sen, umudum ve dirilerin diyarındaki payım, ruhumun kurtuluşu için yer değiştireyim diye beni Kartaca'da oradan koparacak dürtülerle dürtüyor, Roma'da da beni çekecek cazibeler gösteriyordun; bunu ölü hayatı seven insanlar aracılığıyla yapıyordun: burada çılgınca şeyler yapan, orada boş vaatlerde bulunan insanlar. Adımlarımı düzeltmek için onların da benim de sapkınlığımı gizlice kullanıyordun. Çünkü huzurumu bozanlar iğrenç bir kudurganlıkla kördü; beni başka bir şeye davet edenler ise dünyevî şeylerin peşindeydi. Ben ise burada gerçek bir sefaletten nefret ederken, orada sahte bir mutluluğa can atıyordum.

5.14

Egisti ergo mecum, ut mihi persuaderetur Romam pergere et potius ibi docere quod docebam Carthagini. et hoc unde mihi persuasum est, non praeteribo confiteri tibi, quoniam et in his altissimi tui recessus et praesentissima in nos misericordia tua cogitanda et praedicanda est. non ideo Romam pergere uolui, quod maiores quaestus maiorque mihi dignitas ab amicis, qui hoc suadebant, promittebatur — quamquam et ista ducebant animum tunc meum — sed illa erat causa maxima et paene sola, quod audiebam quietius ibi studere adulescentes et ordinatiore disciplinae cohercitione sedari, ne in eius scholam, quo magistro non utuntur, passim et proterue inruant, nec eos admitti omnino, nisi ille permiserit. contra apud Carthaginem foeda est et intemperans licentia scholasticorum: inrumpunt inpudenter et prope furiosa fronte perturbant ordinem, quem quisque discipulis ad proficiendum instituerit. multa iniuriosa faciunt mira hebetudine et punienda legibus, nisi consuetudo patrona sit, hoc miseriores eos ostendens, quo iam quasi liceat faciunt, quod per tuam aeternam legem numquam licebit, et inpune se facere arbitrantur, cum ipsa faciendi caecitate puniantur et inconparabiliter patiantur peiora, quam faciunt. ergo quos mores cum studerem meos esse nolui, eos cum docerem cogebar perpeti alienos, et ideo placebat ire, ubi talia non fieri omnes qui nouerant indicabant. uerum autem tu, spes mea et portio mea in terra uiuentium, ad mutandum terrarum locum pro salute animae meae et Carthagini stimulos, quibus inde auellerer, admonebas et Romae inlecebras, quibus adtraherer, mihi per homines, qui diligunt uitam mortuam, hinc insana facientes, inde uana pollicentes, et ad corrigendos gressus meos utebaris occulte et illorum et mea peruersitate. nam et qui perturbabant otium meum, foeda rabie caeci erant, et qui inuitabant ad aliud, terram sapiebant, ego autem, qui detestabar hic ueram miseriam, illic falsam felicitatem appetebam.

5.15Ama buradan neden ayrılıp oraya gittiğimi sen biliyordun, Tanrım; ne bana söylüyordun ne de anneme. O, gidişime acı acı ağladı ve beni denize kadar izledi. Beni ya geri çevirmek ya da benimle gelmek için sıkı sıkıya tutuyordu; ama onu aldattım: rüzgâr çıkıp gemi yola çıkıncaya kadar bir dostumu bırakmak istemiyormuş gibi yaptım. Anneme yalan söyledim, hem de öyle bir anneye, ve kaçtım. Çünkü bunu da bana merhametle bağışladın: iğrenç pisliklerle dolu beni, deniz sularından koruyarak senin lütfunun suyuna kadar getirdin; o su beni yıkayınca, annemin gözlerinin ırmakları kuruyacaktı; onlarla benim için her gün yüzünün altındaki toprağı sana suluyordu. Bensiz dönmeyi reddediyordu; ona, gemimize en yakın yerde, mübarek Kyprianus'un anıt mabedinde o gece kalmasını güçlükle kabul ettirdim. Ama o gece ben gizlice yola çıktım; o ise dua ederek ve ağlayarak kalmadı. Tanrım, bu kadar gözyaşıyla senden ne istiyordu, gemiyle gitmeme izin vermemeni değilse? Ama sen derinden düşünerek ve onun arzusunun özünü işiterek, beni onun her zaman istediği şey yapmak için o zaman istediğine aldırmadın. Rüzgâr esti, yelkenlerimizi doldurdu ve kıyıyı gözlerimizden sakladı. Annem sabahleyin orada acıyla çıldırıyor, yakınmaları ve inlemeleriyle bunları önemsemeyen senin kulaklarını dolduruyordu; çünkü sen hem beni, o arzuları bitirmek için arzularımla sürüklüyordun, hem de onun bedenî arzusunu acıların haklı kamçısıyla dövüyordun. Çünkü anneler gibi, ama pek çoğundan çok daha fazla, yanında olmamı seviyordu; benim yokluğumdan ona ne sevinçler hazırlayacağını bilmiyordu. Bilmiyordu, bu yüzden ağlıyor ve feryat ediyordu; bu ıstıraplarla onda Havva'dan kalan miras ortaya çıkıyordu: inleyerek doğurduğunu inleyerek arıyordu. Yine de, yalanlarımı ve zalimliğimi suçladıktan sonra, yeniden benim için sana yalvarmaya döndü ve her zamanki işlerine gitti; ben de Roma'ya.

5.15

Sed quare hinc abirem et illuc irem, tu sciebas, deus, nec indicabas mihi nec matri, quae me profectum atrociter planxit et usque ad mare secuta est. sed fefelli eam uiolenter me tenentem, ut aut reuocaret aut mecum pergeret, et finxi me amicum nolle deserere, donec uento facto nauigaret. et mentitus sum matri, et illi matri, et euasi: quia et hoc tu dimisisti mihi misericorditer seruans me ab aquis maris plenum exsecrandis sordibus usque ad aquam gratiae tuae, qua me abluto siccarentur flumina maternorum oculorum, quibus pro me cotidie tibi rigabat terram sub uultu suo. et tamen recusanti sine me redire uix persuasi, ut in loco, qui proximus nostrae naui erat, memoria beati Cypriani, maneret ea nocte. sed ea nocte clanculo ego profectus sum, illa autem non mansit orando et flendo. et quid a te petebat, deus meus, tantis lacrimis, nisi ut nauigare me non sineres? sed alte consulens et exaudiens cardinem desiderii eius non curasti quod tunc petebat, ut me faceres quod semper petebat. flauit uentus et impleuit uela nostra et litus subtraxit aspectibus nostris, in quo mane illa insaniebat dolore et querellis et gemitu implebat aures tuas contemnentis ista, cum et me cupiditatibus raperes ad finiendas ipsas cupiditates et illius carnale desiderium iusto dolorum flagello uapularet. amabat enim secum praesentiam meam more matrum, sed multis multo amplius, et nesciebat, quid tu illi gaudiorum facturus esses de absentia mea. nesciebat, ideo flebat et eiulabat atque illis cruciatibus arguebatur in ea reliquiarium Euae, cum gemitu quaerens quod cum gemitu pepererat. et tamen post accusationem fallaciarum et crudelitatis meae conuersa rursum ad deprecandum te pro me abiit ad solita, et ego Romam.

5.16Ve işte orada bedensel bir hastalığın kamçısıyla karşılandım. Sana, kendime ve başkalarına karşı işlediğim bütün kötülükleri, hepimizin Âdem'de öldüğü ilk günahın zincirinin üstüne pek çok ağır kötülüğü taşıyarak artık ölüler diyarına gidiyordum. Çünkü bunlardan hiçbirini bana Mesih'te bağışlamamıştın; o da günahlarımla seninle aramda doğurduğum düşmanlıkları çarmıhında çözmemişti. Hakkında inandığım bir hayalin çarmıhında onları nasıl çözecekti? Onun bedeninin ölümü bana ne kadar sahte görünüyorsa, ruhumun ölümü o kadar gerçekti; onun bedeninin ölümü ne kadar gerçekse, buna inanmayan ruhumun hayatı o kadar sahteydi. Ateşler ağırlaşıyordu; artık gidiyor, yok oluyordum. Çünkü o zaman buradan ayrılsaydım, senin düzeninin hakikatine göre işlerime layık ateşe ve işkencelere gitmekten başka nereye gidecektim? Annem bunu bilmiyordu, ama yine de uzaktan benim için dua ediyordu. Sen ise her yerde hazır olarak, o neredeyse orada onu duyuyor, ben neredeysem orada bana merhamet ediyordun; öyle ki, kutsala saygısız yüreğimle henüz deli iken bedenimin sağlığına kavuştum. Çünkü o kadar büyük tehlikede bile senin vaftizini arzulamıyordum; daha önce hatırlayıp itiraf ettiğim gibi, annemin dindarlığından onu istediğim çocukluğumda daha iyiydim. Ama utancım içinde büyümüştüm ve senin şifanın öğütleriyle delice alay ediyordum; sen ise böyle biri olarak iki kez ölmeme izin vermedin. Annemin yüreği bu yarayla vurulsaydı, asla iyileşmezdi. Çünkü bana karşı nasıl bir gönül taşıdığını ve beni bedenle doğurduğundan ne kadar büyük bir kaygıyla ruhla doğurduğunu yeterince anlatamam.

5.16

Et ecce excipior ibi flagello aegritudinis corporalis et ibam iam ad inferos portans omnia mala, quae conmiseram et in te et in me et in alios, multa et grauia super originalis peccati uinculum, quo omnes in Adam morimur. non enim quicquam eorum mihi donaueras in Christo nec soluerat ille in cruce sua inimicitias, quas tecum contraxeram peccatis meis. quomodo enim eas solueret in cruce phantasmatis, quod de illo credideram? quam ergo falsa mihi uidebatur mors carnis eius, tam uera erat animae meae, et quam uera erat mors carnis eius, tam falsa uita animae meae, quae id non credebat. et ingrauescentibus febribus iam ibam et peribam. quo enim irem, si hinc tunc abirem, nisi in ignem atque tormenta digna factis meis in ueritate ordinis tui? et hoc illa nesciebat et tamen pro me orabat absens. tu autem ubique praesens ubi erat exaudiebas eam et ubi eram miserabaris mei, ut recuperarem salutem corporis adhuc insanus corde sacrilego. neque enim desiderabam in illo tanto periculo baptismum tuum et melior eram puer, quo illum de materna pietate flagitaui, sicut iam recordatus atque confessus sum. sed in dedecus meum creueram et consilia medicinae tuae demens irridebam, qui non me siuisti talem bis mori. quo uulnere si feriretur cor matris, numquam sanaretur. non enim satis eloquor, quid erga me habebat animi et quanto maiore sollicitudine me parturiebat spiritu, quam carne pepererat.

5.17Bu yüzden, benim böyle bir ölümüm onun sevgisinin bağrını delip geçseydi, nasıl iyileşeceğini görmüyorum. Hem o kadar büyük, o kadar sık, aralıksız dualar nerede olurdu? Senden başka hiçbir yerde. Yoksa sen, ey merhametler Tanrısı, iffetli ve ölçülü bir dul kadının kırılmış ve alçalmış yüreğini hor mu görecektin? O kadın sık sık sadaka veriyor, senin kutsallarına hürmet edip hizmet ediyor, sunağına adak getirmeyi bir gün bile ihmal etmiyor, günde iki kez, sabah ve akşam, hiç aksatmadan senin kilisene geliyordu; boş masallar ve kocakarı gevezelikleri için değil, sözlerinde seni dinlemek, dualarında da senin onu dinlemen için. Senden altın ya da gümüş, ya da değişken ve geçici bir iyilik değil, oğlunun ruhunun kurtuluşunu istediği gözyaşlarını, onu böyle kılan armağanın sahibi olan sen hor görüp yardımından geri mi çevirecektin? Asla, Rabbim; aksine yanındaydın, onu duyuyordun ve yapılmasını önceden belirlediğin düzenle yapıyordun. Önceden andığım ve anmadığım o görümlerde ve cevaplarında onu aldatman uzak olsun; o, bunları sadık bir yürekte saklıyor ve hep dua ederek, senin elinle yazılmış senetler gibi sana sunuyordu. Çünkü merhametin ebedî olduğundan, bütün borçlarını bağışladığın kimselere vaatlerinle borçlu olmaya da tenezzül edersin.

5.17

Non itaque uideo, quomodo sanaretur, si mea talis illa mors transuerberasset uiscera dilectionis eius. et ubi essent tantae preces, tam crebrae sine intermissione? nusquam nisi ad te. an uero tu, deus misericordiarum, sperneres cor contritum et humiliatum uiduae castae ac sobriae, frequentantis elemosynas, obsequentis atque seruientis sanctis tuis, nullum diem praetermittentis oblationem ad altare tuum, bis die, mane et uespere, ad ecclesiam tuam sine ulla intermissione uenientis, non ad uanas fabulas et aniles loquacitates, sed ut te audiret in tuis sermonibus et tu illam in suis orationibus? huiusne tu lacrimas, quibus non a te aurum et argentum petebat nec aliquod nutabile aut uolubile bonum, sed salutem animae filii sui, tu, cuius munere talis erat, contemneres et repelleres ab auxilio tuo? nequaquam, domine, inmo uero aderas et exaudiebas et faciebas ordine, quo praedestinaueras esse faciendum. absit, ut tu falleres eam in illis uisionibus et responsionibus tuis, quae iam conmemoraui et quae non conmemoraui, quae illa fideli pectore tenebat et semper orans tamquam chirografa tua ingerebat tibi. dignaris enim, quoniam in saeculum misericordia tua, eis quibus omnia debita dimittis, etiam promissionibus debitor fieri.

5.18Böylece beni o hastalıktan iyileştirdin ve hizmetçinin oğlunu şimdilik bedence kurtardın; ona daha iyi ve daha kesin bir kurtuluş verecek biri olsun diye. O zaman Roma'da da o sahte ve aldatıcı "kutsallar"la birlikteydim: yalnız onların "dinleyicileri"yle değil — evinde hastalanıp iyileştiğim kişi de onlardandı —, "seçilmişler" dedikleri kimselerle de. Çünkü bana hâlâ günah işleyenin biz olmadığımız, içimizde bilmem hangi başka bir tabiatın günah işlediği gibi geliyordu; suçun dışında olmak kibrimi okşuyordu; bir kötülük yaptığımda, ruhum sana karşı günah işlediği için onu iyileştiresin diye yaptığımı itiraf etmiyor, kendimi mazur göstermeyi ve benimle birlikte olan ama ben olmayan bilmem başka bir şeyi suçlamayı seviyordum. Oysa bütünüyle bendim; saygısızlığım beni kendime karşı bölmüştü. Günahkâr olmadığımı sandığım için günahım daha iyileşmez hâldeydi; senin, ey her şeye gücü yeten Tanrı, kurtuluşum için beni yenmeni değil, benim yıkımım için seni bende yenmeyi tercih etmem lanet olası bir haksızlıktı. Demek ki henüz ağzıma bir bekçi, dudaklarımın çevresine bir perhiz kapısı koymamıştın ki yüreğim kötü sözlere sapmasın, haksızlık yapan insanlarla birlikte günahlarda bahaneler uydurmasın. Bu yüzden hâlâ onların seçilmişleriyle düşüp kalkıyordum; yine de o sahte öğretide ilerleyebileceğimden umudu keserek, daha iyisini bulamazsam yetinmeye karar verdiğim şeylere artık daha gevşek ve daha ihmalkâr bir biçimde bağlıydım.

5.18

Recreasti ergo me ab illa aegritudine et saluum fecisti filium ancillae tuae tunc interim corpore, ut esset cui salutem meliorem atque certiorem dares. et iungebar etiam tunc Romae falsis illis atque fallentibus sanctis: non enim tantum auditoribus eorum, quorum e numero erat etiam is, in cuius domo aegrotaueram et conualueram, sed eis etiam, quos electos uocant. adhuc enim mihi uidebatur non esse nos, qui peccamus, sed nescio quam aliam in nobis peccare naturam et delectabat superbiam meam extra culpam esse et, cum aliquid mali fecissem, non confiteri me fecisse, ut sanares animam meam, quoniam peccabat tibi, sed excusare me amabam et accusare nescio quid aliud, quod mecum esset et ego non essem. uerum autem totum ego eram et aduersus me inpietas mea me diuiserat, et id erat peccatum insanabilius, quo me peccatorem non esse arbitrabar, et execrabilis iniquitas, te, deus omnipotens, te in me ad perniciem meam, quam me a te ad salutem malle superari. nondum ergo posueras custodiam ori meo et ostium continentiae circum labia mea, ut non declinaret cor meum in uerba mala ad excusandas excusationes in peccatis cum hominibus operantibus iniquitatem, et ideo adhuc conbinabam cum electis eorum, sed tamen desperans in ea falsa doctrina me posse proficere, eaque ipsa, quibus, si nil melius reperirem, contentus esse decreueram, iam remissius neglegentiusque retinebam.

5.19Gerçekten de aklıma şu düşünce gelmişti: Akademiler denen filozoflar ötekilerden daha basiretliydi; çünkü her şeyden şüphe etmek gerektiğine hükmetmiş ve insanın doğru hiçbir şeyi kavrayamayacağına karar vermişlerdi. Henüz gerçek niyetlerini anlamadığım için, halk arasında sanıldıkları gibi bana da açıkça böyle düşünmüşler gibi görünüyorlardı. Aynı ev sahibimi, Maniheistlerin kitaplarının dolu olduğu masalımsı şeylere duyduğunu fark ettiğim aşırı güvenden alıkoymaktan da çekinmedim. Yine de onların dostluğundan, o sapkınlığa girmemiş öteki insanlarınkinden daha yakından yararlanıyordum. O mezhebi artık eski şevkimle savunmuyordum; ama onlarla yakınlığım — çünkü Roma pek çoğunu gizli tutuyordu — başka bir şey aramamda beni daha tembel kılıyordu; özellikle de, ey göğün ve yerin Rabbi, görünen ve görünmeyen her şeyin yaratıcısı, onların beni ondan çevirdikleri senin kilisende hakikatin bulunabileceğinden umudumu kesmiştim. Senin insan bedeninin biçimine sahip olduğuna ve uzuvlarımızın cismanî çizgileriyle sınırlandığına inanmak bana çok çirkin görünüyordu. Tanrımı düşünmek istediğimde cisimlerin kütlelerinden başka bir şey düşünmeyi bilmediğim için — çünkü böyle olmayan bir şey var gibi görünmüyordu bana —, kaçınılmaz yanılgımın en büyük ve neredeyse tek sebebi buydu.

5.19

Etenim suborta est etiam mihi cogitatio, prudentiores illos ceteris fuisse philosophos, quos Academicos appellant, quod de omnibus dubitandum esse censuerant nec aliquid ueri ab homine conprehendi posse decreuerant. ita enim et mihi liquido sensisse uidebantur, ut uulgo habentur, etiam illorum intentionem nondum intellegenti. nec dissimulaui eundem hospitem meum reprimere a nimia fiducia, quam sensi eum habere de rebus fabulosis, quibus manichaei libri pleni sunt. amicitia tamen eorum familiarius utebar quam ceterorum hominum, qui in illa haeresi non fuissent. nec eam defendebam pristina animositate, sed tamen familiaritas eorum - plures enim eos Roma occultabat — pigrius me faciebat aliud quaerere praesertim desperantem in ecclesia tua, domine caeli et terrae, creator omnium uisibilium et inuisibilium, posse inueniri uerum, unde me illi auerterant, multumque mihi turpe uidebatur credere figuram te habere humanae carnis et membrorum nostrorum liniamentis corporalibus terminari. et quoniam cum de deo meo cogitare uellem, cogitare nisi moles corporum non noueram — neque enim uidebatur mihi esse quicquam, quod tale non esset — ea maxima et prope sola causa erat ineuitabilis erroris mei.

5.20Çünkü buradan, kötülüğün de böyle bir cevher olduğuna ve kendine ait iğrenç ve biçimsiz bir kütlesi bulunduğuna inanıyordum: ya onların "toprak" dedikleri kaba bir kütle, ya da havanın cismi gibi ince ve hafif bir kütle; bunu da o toprağın içinde sürünen kötücül bir zihin olarak hayal ediyorlar. Hangi türden olursa olsun bir dindarlık beni iyi Tanrı'nın hiçbir kötü tabiat yaratmadığına inanmaya zorladığı için, birbirine karşı iki kütle kuruyordum; ikisi de sonsuzdu, ama kötüsü daha dar, iyisi daha genişti. Bu zararlı başlangıçtan öteki saygısızlıklar da ardımdan geliyordu. Çünkü ruhum Katolik imana koşmaya çalıştığında geri itiliyordu; çünkü Katolik iman benim sandığım şey değildi. Tanrım — merhametlerin benim ağzımdan sana itiraf ediliyor —, senin insan bedeninin şekliyle her yandan sınırlandığını sanmaktansa, kötülüğün kütlesinin sana karşı konduğu tek bir yandan sınırlı olduğunu kabul etmek zorunda kalsam bile, öteki yanlardan sonsuz olduğuna inanmayı daha dindarca buluyordum. Ve senin hiçbir kötülük yaratmadığına inanmayı, kötülüğün tabiatının, sandığım gibi, senden geldiğine inanmaktan daha iyi buluyordum — bilgisiz bana kötülük yalnızca bir cevher değil, aynı zamanda cismanî bir şey gibi görünüyordu; çünkü zihni de, yer boşluklarına yayılan ince bir cisim olarak düşünmekten başka türlü düşünmeyi bilmiyordum. Kurtarıcımızı, biricik Oğlunu da, en parlak kütlenin yığınından bizim kurtuluşumuz için uzatılmış bir şey gibi düşünüyor, onun hakkında boşluğumla hayal edebildiğimden başka bir şeye inanmıyordum. Böyle bir tabiatın, bedene karışmadan bakire Meryem'den doğamayacağını sanıyordum. Bu şekilde tasavvur ettiğim bir şeyin hem karışıp hem kirlenmemesini göremiyordum. Bu yüzden onun beden aldığına inanmaktan korkuyordum; bedenle kirlendiğine inanmak zorunda kalırım diye. Şimdi senin ruhanî kulların, bu itiraflarımı okurlarsa bana tatlılıkla ve sevgiyle gülecekler; ama yine de ben öyleydim.

5.20

Hinc enim et mali substantiam quandam credebam esse talem et habere suam molem tetram et deformem siue crassam, quam terram dicebant, siue tenuem atque subtilem, sicuti est aeris corpus: quam malignam mentem per illam terram repentem imaginantur. et quia deum bonum nullam malam naturam creasse qualiscumque me pietas credere cogebat, constituebam ex aduerso sibi duas moles, utramque infinitam, sed malam ⟦angustius⟧, bonam grandius, et ex hoc initio pestilentioso me cetera sacrilegia sequebantur. cum enim conaretur animus meus recurrere in catholicam fidem, repercutiebatur, quia non erat catholica fides, quam esse arbitrabar. et magis pius mihi uidebar, si te, deus meus, cui confitentur ex me miserationes tuae, uel ex ceteris partibus infinitum crederem, quamuis ex una, qua tibi moles mali opponebatur, cogerer finitum fateri, quam si ex omnibus partibus in corporis humani forma te opinarer finiri. et melius mihi uidebar credere nullum malum te creasse — quod mihi nescienti non solum aliqua substantia sed etiam corporea uidebatur, quia et mentem cogitare non noueram nisi eam subtile corpus esse, quod tamen per loci spatia diffunderetur — quam credere abs te esse qualem putabam naturam mali. ipsum quoque saluatorem nostrum, unigenitum tuum, tamquam de massa lucidissimae molis tuae porrectum ad nostram salutem ita putabam, ut aliud de illo non crederem nisi quod possem uanitate imaginari. talem itaque naturam eius nasci non posse de Maria uirgine arbitrabar, nisi carni concerneretur. concerni autem et non coinquinari non uidebam, quod mihi tale figurabam. metuebam itaque credere incarnatum, ne credere cogerer ex carne inquinatum. nunc spiritales tui blande et amanter ridebunt me, si has confusiones meas legerint; sed tamen talis eram.

5.21Sonra onların senin Yazılarında kınadıkları şeylerin savunulabileceğini sanmıyordum; ama bazen o kitapları çok iyi bilen biriyle tek tek konuları konuşmayı ve onun bu konuda ne düşündüğünü sınamayı gerçekten istiyordum. Çünkü Kartaca'dayken bile, Elpidius adlı birinin aynı Maniheistlere karşı yüz yüze konuşup tartışırken söylediği sözler beni etkilemeye başlamıştı; Yazılardan öyle şeyler ileri sürüyordu ki bunlara karşı koymak kolay değildi. Onların cevabı bana zayıf görünüyordu; bunu da kolay kolay açıkça değil, bize gizlice söylüyorlardı: Yeni Ahit'in yazılarının, Yahudilerin kanununu Hristiyan imanına sokmak isteyen bilmem hangi kimseler tarafından tahrif edildiğini söylüyor, ama kendileri bozulmamış hiçbir nüsha göstermiyorlardı. Ama cisimleri düşünen beni en çok o kütleler tutsak edip âdeta boğarak eziyordu; altlarında soluk soluğa kalıyor, senin hakikatinin berrak ve yalın havasını soluyamıyordum.

5.21

Deinde quae illi in scripturis tuis reprehenderant defendi posse non existimabam, sed aliquando sane cupiebam cum aliquo illorum librorum doctissimo conferre singula et experiri, quid inde sentiret. iam enim Elpidii cuiusdam aduersus eosdem manichaeos coram loquentis et disserentis sermones etiam apud Carthaginem monere me coeperant, cum talia de scripturis proferret, quibus resisti non facile posset. et inbecilla mihi responsio uidebatur istorum; quam quidem non facile palam promebant, sed nobis secretius, cum dicerent scripturas noui testamenti falsatas fuisse a nescio quibus, qui Iudaeorum legem inserere Christianae fidei noluerunt, atque ipsi incorrupta exemplaria nulla proferrent. sed me maxime captum et offocatum quodam modo deprimebant corporalia cogitantem moles illae, sub quibus anhelans in auram tuae ueritatis liquidam et simplicem respirare non poteram.

5.22Bu yüzden, Roma'ya geliş sebebim olan retorik sanatını öğretme işine özenle başlamıştım; önce evde, aracılığıyla ve aralarında tanınmaya başladığım bazı kişileri topluyordum. Ve işte, Roma'da Afrika'da katlanmadığım başka şeylerin olduğunu öğreniyorum. Gerçekten de orada o ahlâksız gençlerin "yıkımlarının" yapılmadığı bana açıkça gösterildi; "ama," diyorlar, "hocaya ücretini ödememek için birçok genç birden anlaşıp başka bir hocaya geçiyor; sözlerine sadakat göstermeyen, para sevgisi karşısında adaleti ucuz sayan kimseler." Yüreğim bunlardan da nefret ediyordu, ama yetkin bir nefretle değil. Çünkü belki, herhangi birine karşı izin verilmeyen şeyler yaptıkları için değil, onlardan çekeceğim şeyler yüzünden onlardan daha çok nefret ediyordum. Yine de böyleleri elbette çirkindir; zamanın uçucu oyuncaklarını ve eli kirleten çamurdan kazancı severek, kaçıp giden dünyaya sarılarak, kalan, geri çağıran ve sana dönen fahişe insan ruhunu bağışlayan seni hor görerek senden uzaklaşıp zina ederler. Şimdi de böyle bozuk ve çarpık insanlardan nefret ediyorum; ama onları, öğrendikleri bilgiyi paraya, bilgiye de seni, Tanrı'yı, hakikati, kesin iyinin bolluğunu ve en iffetli barışı tercih etsinler diye, düzelecek kimseler olarak seviyorum. Ama o zaman onların senin için iyi olmalarını istemekten çok, benim yüzümden kötü olmalarına katlanmak istemiyordum.

5.22

Sedulo ergo agere coeperam, propter quod ueneram, ut docerem Romae artem rhetoricam, et prius domi congregare aliquos, quibus et per quos innotescere coeperam. et ecce cognosco alia Romae fieri, quae non patiebar in Africa. nam re uera illas euersiones a perditis adulescentibus ibi non fieri manifestatum est mihi: "sed subito" inquiunt "ne mercedem magistro reddant, conspirant multi adulescentes et transferunt se ad alium, desertores fidei et quibus prae pecuniae caritate iustitia uilis est." oderat etiam istos cor meum quamuis non perfecto odio. quod enim ab eis passurus eram, magis oderam fortasse quam eo, quod cuilibet inlicita faciebant. certe tamen turpes sunt tales et fornicantur abs te amando uolatica ludibria temporum et lucrum luteum, quod cum adprehenditur manum inquinat, et amplectendo mundum fugientem, contemnendo te manentem et reuocantem et ignoscentem redeunti ad te meretrici humanae animae. et nunc tales odi prauos et distortos, quamuis eos corrigendos diligam, ut pecuniae doctrinam ipsam, quam discunt, praeferant, ei uero te deum ueritatem et ubertatem certi boni et pacem castissimam. sed tunc magis eos pati nolebam malos propter me, quam fieri propter te bonos uolebam.

5.23Bu yüzden Milano'dan Roma şehrinin valisine, o şehre bir retorik hocası sağlanması için bir yazı gönderildiğinde — devletin yolculuk araçlarını kullanma izni de veriliyordu —, ben de o Maniheist boşluklarıyla sarhoş olmuş kimseler aracılığıyla başvurdum — onlardan kurtulmak için gidiyordum, ama ikimiz de bilmiyorduk —; öyle ki o zamanın valisi Symmachus, verdiği bir konu üzerine bir konuşma yapmamı isteyip beni sınadıktan sonra beni göndersin. Ve Milano'ya, piskopos Ambrosius'un yanına geldim; dünyaca en iyiler arasında tanınan, seni dindarca yücelten bir kulundu. O zaman onun sözleri senin halkına buğdayının yağını, zeytinyağının sevincini ve şarabın ölçülü sarhoşluğunu gayretle sunuyordu. Bilmeden onun yanına senin tarafından götürülüyordum, onun aracılığıyla bilerek sana götürüleyim diye. O Tanrı adamı beni bir baba gibi karşıladı ve gurbetteki hâlime epeyce sevgi gösterdi. Ben de onu sevmeye başladım; önce hakikatin öğretmeni olarak değil — çünkü senin kilisende onu bulmaktan tamamen umudumu kesmiştim —, bana karşı iyiliksever bir insan olarak. Halka konuşurken onu dikkatle dinliyordum, ama gereken niyetle değil; belagatini sınar gibi, ününe uyup uymadığını, ya da anlatıldığından daha bol mu daha az mı aktığını yokluyordum. Sözlerine dikkat kesilmiş olarak asılı kalıyor, konulara ise ilgisiz ve onları küçümseyerek bakıyordum; konuşmasının tatlılığından zevk alıyordum; söyleyiş tarzı bakımından, Faustus'unkinden daha bilgili olmakla birlikte daha az neşeli ve daha az okşayıcıydı. Ama konuların kendisi bakımından hiçbir karşılaştırma yoktu: biri Maniheist aldatmacalarla yoldan çıkıyordu, öteki ise kurtuluşu en sağlıklı biçimde öğretiyordu. Ama kurtuluş, o zaman benim olduğum gibi günahkârlardan uzaktır. Yine de yavaş yavaş ve bilmeden yaklaşıyordum.

5.23

Itaque posteaquam missum est a Mediolanio Romam ad praefectum urbis, ut illi ciuitati rhetoricae magister prouideretur inpertita etiam euectione publica, ego ipse ambiui per eos ipsos manichaeis uanitatibus ebrios - quibus ut carerem ibam, sed utrique nesciebamus — ut dictione proposita me probatum praefectus tunc Symmachus mitteret. et ueni Mediolanium ad Ambrosium episcopum, in optimis notum orbi terrae, pium cultorem tuum, cuius tunc eloquia strenue ministrabant adipem frumenti tui et laetitiam olei et sobriam uini ebrietatem populo tuo. ad eum autem ducebar abs te, nesciens, ut per eum ad te sciens ducerer. suscepit me paterne ille homo dei et peregrinationem meam satis dilexit. et eum amare coepi primo quidem non tamquam doctorem ueri, quod in ecclesia tua prorsus desperabam, sed tamquam hominem benignum in me. studiose audiebam disputantem in populo, non intentione, qua debui, sed quasi explorans eius facundiam, utrum conueniret famae suae an maior minorue proflueret, quam praedicabatur, et uerbis eius suspendebar intentus, rerum autem incuriosus et contemptor adstabam et delectabar sermonis suauitate, quamquam eruditioris, minus tamen hilarescentis atque mulcentis, quam Fausti erat, quod attinet ad dicendi modum. ceterum rerum ipsarum nulla conparatio: nam ille per manichaeas fallacias aberrabat, ille autem saluberrime docebat salutem. sed longe est a peccatoribus salus, qualis ego tunc aderam. et tamen propinquabam sensim et nesciens.

5.24Çünkü onun söylediklerini öğrenmeye çabalamıyor, yalnızca nasıl söylediğini dinliyordum — sana giden yolun insana açık olduğundan umudumu kestiğim için bana kalan tek şey bu boş ilgiydi —; ama sevdiğim sözlerle birlikte, önemsemediğim konular da zihnime giriyordu. Çünkü onları birbirinden ayıramıyordum. Yüreğimi onun ne kadar belagatle konuştuğunu karşılamak için açarken, ne kadar doğru konuştuğu da aynı anda giriyordu; ama adım adım. Çünkü önce bunların da savunulabileceği bana görünmeye başladı; Maniheistlerin saldırılarına karşı lehine hiçbir şey söylenemeyeceğini sandığım Katolik imanın artık utanmazca savunulmadığını düşünüyordum; özellikle eski yazılardan bir, iki, sonra daha sık bilmecenin çözüldüğünü duyunca: onları harfiyen anladığımda ölüyordum. Bu kitapların pek çok yeri ruhanî anlamda açıklanınca, artık o umutsuzluğumu kınıyordum; yani Kanundan ve Peygamberlerden nefret edip onlarla alay edenlere hiç karşı konamayacağına inandığım umutsuzluğu. Yine de, Katolik yolun da itirazları bol bol ve saçmalamadan çürütebilecek bilgili savunucuları olabildiği için, artık onu tutmam gerektiğini hissetmiyordum; savunmanın tarafları eşitlendiği için de tuttuğum şeyin artık mahkûm edilmesi gerektiğini düşünmüyordum. Çünkü Katolik iman bana öyle yenilmiş görünmüyordu ki henüz galip de görünmüyordu.

5.24

Cum enim non satagerem discere quae dicebat, sed tantum quemadmodum dicebat audire — ea mihi quippe desperanti ad te uiam patere homini inanis cura remanserat — ueniebant in animum meum simul cum uerbis, quae diligebam, res etiam, quas neglegebam. neque enim ea dirimere poteram. et dum cor aperirem ad excipiendum, quam diserte diceret, pariter intrabat et quam uera diceret, gradatim quidem. nam primo etiam ipsa defendi posse mihi iam coeperunt uideri et fidem catholicam, pro qua nihil posse dici aduersus oppugnantes manichaeos putaueram, iam non inpudenter asseri existimabam, maxime audito uno atque altero et saepius aenigmate soluto de scriptis ueteribus, ubi, cum ad litteram acciperem, occidebar. spiritaliter itaque plerisque illorum librorum locis expositis iam reprehendebam desperationem meam illam dumtaxat, qua credideram legem et prophetas detestantibus atque irridentibus resisti omnino non posse. nec tamen iam ideo mihi catholicam uiam tenendam esse sentiebam, quia et ipsa poterat habere doctos adsertores suos, qui copiose et non absurde obiecta ⟦refellerent⟧, nec ideo iam ⟦damnandum⟧ illud, quod tenebam, quia defensionis partes aequabantur. ita enim catholica non mihi uicta uidebatur, ut nondum etiam uictrix appareret.

5.25O zaman zihnimi güçlü bir biçimde, Maniheistlerin yanlışlığını kesin birtakım kanıtlarla nasıl ispat edebileceğime yönelttim. Ruhanî bir cevher düşünebilseydim, bütün o düzenekler hemen çözülür ve zihnimden atılırdı; ama düşünemiyordum. Yine de bu dünyanın cismi ve bedenin hissinin ulaşabildiği bütün tabiat hakkında, filozofların çoğunun çok daha inandırıcı düşündüklerine, gitgide daha çok inceleyip karşılaştırarak hükmediyordum. Böylece, sanıldıkları gibi Akademililerin tarzında her şeyden şüphe ederek ve her şey arasında bocalayarak, Maniheistleri bırakmaya karar verdim; çünkü şüphe ettiğim o dönemde, bazı filozofları artık kendisine tercih ettiğim o mezhepte kalmam gerektiğini düşünmüyordum. Ama Mesih'in kurtarıcı adından yoksun oldukları için, ruhumun hastalığının tedavisini bu filozoflara emanet etmeyi kesinlikle reddediyordum. Bu yüzden, rotamı yönelteceğim kesin bir şey parlayıncaya kadar, ana babamın bana emanet ettiği Katolik kilisede vaftiz adayı olarak kalmaya karar verdim.

5.25

Tunc uero fortiter intendi animum, si quo modo possem certis aliquibus documentis manichaeos conuincere falsitatis. quod si possem spiritalem substantiam cogitare, statim machinamenta illa omnia soluerentur et abicerentur ex animo meo: sed non poteram. uerum tamen de ipso mundi huius corpore omnique natura, quam sensus carnis attingeret, multo probabiliora plerosque sensisse philosophos magis magisque considerans atque comparans iudicabam. itaque Academicorum more, sicut existimantur, dubitans de omnibus atque inter omnia fluctuans manichaeos quidem relinquendos esse decreui, non arbitrans eo ipso tempore dubitationis meae in illa secta mihi permanendum esse, cui iam nonnullos philosophos praeponebam: quibus tamen philosophis, quod sine salutari nomine Christi essent, curationem languoris animae meae conmittere omnino recusabam. statui ergo tamdiu esse catechumenus in catholica ecclesia mihi a parentibus conmendata, donec aliquid certi eluceret, quo cursum dirigerem.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…