Kavram
Probabile
- Yunanca
- πιθανόν (pithanon)
- Latince
- probabile; veri simile
- Almanca
- das Glaubhafte, das Wahrscheinliche
- Fransızca
- le probable, le plausible
- İngilizce
- the probable
- Türkçe
- inandırıcı
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte onaylanmaya, beğenilmeye değer. Akademik felsefede: kesin bilgi (kavrama) olmadan da hayatı ve eylemi yönlendiren görüntü.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 2. yy | Karneades | pithanon: üç derecesi | |
| MÖ 84 civarı | Cicero | Retorikte probabilis: inanılır kanıt | Cicero, De inventione 1.9, 1.46 |
| MÖ 45 | Cicero | Akademik ölçüt olarak inandırıcı olan | Cicero, Lucullus 99–105 |
| MÖ 45 | Cicero | Akademik yöntem: lehte ve aleyhte konuşup inandırıcı olanı bulmak | Cicero, Tusculanae disputationes I |
| 386 | Augustinus | "Doğruya benzeyen" ancak doğruyu bilen için anlamlıdır; Akademiklerin terimi gizli öğretilerinin işareti | Augustinus, Contra Academicos 2.11–2.30, 3.40 |
Dönüşüm: retorik inandırıcılıktan bilgi kuramının ölçütüne; modern dillerde olasılığa.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | πιθανόν (pithanon) | Karneades: doğru gibi görünen, insanı ikna eden görüntü. |
| Latince | probabile; veri simile | probare "onaylamak, uygun bulmak" fiilinden: "onaylanabilir". Cicero Karneades'in pithanon'unu bununla ve veri simile ("doğruya benzeyen") ile verir (Luc. 32–36, 99–105). |
| Almanca / Fransızca | das Glaubhafte / le plausible | Wahrscheinlich ve probable olasılık kuramına kaymıştır. |
| İngilizce | the probable |
Türkçe karşılığı
inandırıcı. olası / muhtemel: modern olasılık hesabını çağrıştırır. akla yatkın: iyi, ama terimleşmez. Tercih: inandırıcı; veri simile için "doğruya benzeyen".
"Olası" demek, Karneades'e 17. yüzyılın olasılık kavramını yükler. Probabile niceliksel bir ihtimal değil, onaylamaya değer görünmektir.
Atıf ve kaynak notu
Modern "olasılık" kavramını geriye yansıtmamak gerekir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: inandırıcı, İnandırıcılık, doğruya benzer, daha inandırıcı, doğruya benzerliğinin, doğruya benzeyen
Metinlerde işaretlendiği yerler
26 yer · 25 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Cicero, Buluş Üzerine1.9
- Cicero, Hitabetin Bölümleri5
- Cicero, Akademik Meseleler2.k
- Cicero, Lucullus8
- Cicero, Tanrıların Tabiatı Üzerine2.133
- Cicero, Kehanet Üzerine1.14
- Cicero, Kader Üzerine1
- Cicero, Vazifeler Üzerine1.8
- Seneca, Tabiat Meseleleri7.14.4
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi2.17.35
- Augustinus, Akademikler'e Karşı2.8
- Augustinus, Düzen Üzerine1.7
- Augustinus, İç Konuşmalar8
- Augustinus, Ruhun Büyüklüğü Üzerine4
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine7
- Augustinus, İnanmanın Faydası Üzerine25
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine75
- Augustinus, İtiraflar5.3
- Augustinus, Teslis Üzerine197
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri1.16
- Augustinus, Tanrı Devleti2.21 15.12_2
- Augustinus, Tashihler1.1.11
- Boethius, Topik Farklar ÜzerinePL64.1179_2
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1045
- Descartes, Zihnin Yönetimi İçin KurallarAT10.361