Augustinus · Ruhun Büyüklüğü Üzerine
4. Bölüm
4Augustinus: İyi edersin. Ama ben sordukça bana cevap vermeni istiyorum; çünkü belki sana öğretmeye çalıştığım şeyleri zaten kendin biliyorsun. Bu ağacın hiç de hiçbir şey olmadığından şüphe etmediğine inanıyorum.
Evodius: Kim şüphe eder?
Augustinus: Ya şu? Adaletin bu ağaçtan çok daha iyi olduğundan şüphe mi ediyorsun?
Evodius: Bu gülünç bir soru; sanki aralarında bir karşılaştırma olabilirmiş gibi!
Augustinus: Bana cömert davranıyorsun. Ama şimdi şuna dikkat et: Bu ağacın adaletten o kadar aşağı olduğu belli ki sana onunla karşılaştırılmaya bile değmez görünüyor; yine de bu odunun hiçbir şey olmadığını kabul etmedin. Öyleyse adaletin kendisinin hiçbir şey olmadığına inanmamızı ister misin?
Evodius: Hangi deli buna inanır?
Augustinus: Çok doğru. Ama belki bu ağaç, kendi ölçüsüne göre uzun, geniş ve kalın olduğu için sana bir şeymiş gibi görünüyor; bunları ondan çıkarırsan hiçbir şey kalmaz.
Evodius: Öyle görünüyor.
Augustinus: Peki? Hiçbir şey olmadığını kabul etmediğin, hatta bu ağaçtan çok daha ilahî ve çok daha üstün bir şey saydığın adalet sana uzun görünüyor mu?
Evodius: Adaleti düşündüğümde, onun uzun, geniş ya da buna benzer bir şey olduğu hiçbir şekilde aklıma gelemez.
Augustinus: Öyleyse adalet bunların hiçbiri değilse ve yine de hiçbir şey değil değilse, niçin ruh, bir uzunluğu olmadıkça sana hiçbir şey değilmiş gibi görünüyor?
Evodius: Peki; artık ruh, uzun, geniş ve kalın olmadığı için bana hiçbir şey değilmiş gibi görünmüyor. Ama gerçekten öyle olup olmadığını henüz söylemediğini biliyorsun. Çünkü bunlardan yoksun olup da çok değer verilmesi gereken birçok şey olabilir; ama ruhun hemen bu türden olduğuna inanmak gerektiğini sanmıyorum.
Augustinus: Bu düğümü çözmemiz gerektiğini biliyorum; bunu ardından açıklayacağıma da söz vermiştim. Ama konu çok ince olduğu ve insanın gündelik hayatın işlerinde alışageldiği gözlerden çok başka zihin gözleri istediği için, seni götürmem gerektiğini düşündüğüm yollardan isteyerek ilerlemeni, zorunlu dolambacımızdan yorulup arzu ettiğin şeye biraz geç varıyorsun diye sıkılmamanı öğütlerim. Önce şunu soruyorum: Kendi ölçüsünde bir uzunluğu, genişliği ve derinliği olmayan bir cisim bulunduğunu düşünüyor musun?
Evodius: Hangi derinliği kastettiğini anlamıyorum.
Augustinus: Cismin iç kısımlarının düşünülmesini, hatta cam gibi saydamsa hissedilmesini sağlayanı kastediyorum. Gerçi kanaatimce bunu cisimlerden çıkarırsan, ne hissedilebilirler ne de cisim oldukları doğru olarak düşünülebilir. Bu konuda ne düşündüğünü bana açmanı istiyorum.
Evodius: Bütün cisimlerin bunlardan yoksun olamayacağından hiç şüphe etmiyorum.
Augustinus: Ya şu? Bu üçünün cisimlerden başka bir yerde bulunmadığını düşünebilir misin?
Evodius: Başka bir yerde nasıl bulunabileceklerini anlamıyorum.
Augustinus: Demek ruhun cisimden başka bir şey olduğunu düşünmüyorsun?
Evodius: Rüzgârın da cisim olduğunu kabul edersek, ruhun bana cisim gibi göründüğünü inkâr edemem; çünkü onun buna benzer bir şey olduğunu düşünüyorum.
Augustinus: Rüzgârın cisim olduğunu, bana dalga hakkında sorsaydın nasıl kabul ederdiysem öyle kabul ediyorum. Çünkü rüzgârın, şu havanın harekete geçmiş ve çalkalanmış hâlinden başka bir şey olmadığını hissediyoruz. Bu, çok durgun ve hiç rüzgâr almayan bir yerde küçük bir yelpazeyle bile doğrulanabilir: Sinekleri kovarken yelpazeyle havayı harekete geçirir, esintiyi hissederiz. Gökteki ya da yerdeki cisimlerin daha gizli bir hareketiyle bu, evrenin geniş bir alanında olunca rüzgâr diye anılır ve göğün farklı yönlerine göre farklı adlar da alır. Yoksa sana başka türlü mü görünüyor?
Evodius: Bana hiç de başka türlü görünmüyor; söylediğini inandırıcı buluyorum. Ama ben ruhun rüzgârın kendisi olduğunu değil, ona benzer bir şey olduğunu söyledim.
Augustinus: Önce bana söyle: Sözünü ettiğin rüzgârın bir uzunluğu, genişliği ve derinliği olduğunu hissediyor musun? Sonra ruhun buna benzer bir şey olup olmadığına bakarız; böylece bu yoldan onun ne kadar büyük olduğunu da araştırabiliriz.
Evodius: Harekete geçince rüzgâr olduğuna şimdi beni inandırdığın bu havadan daha uzun, daha geniş ve daha derin ne kolayca bulunabilir?
- A. Recte facis: sed volo interroganti mihi respondeas; fortasse enim ea quae te docere conor, ipse jam nosti: credo enim non te dubitare hanc arborem non esse omnino nihil. E. Quis dubitaverit? A. Quid illud? num dubitas justitiam multo esse hac arbore meliorem? E. Ridiculum istud quidem est, quasi vero ulla sit comparatio. A. Liberaliter mecum agis; sed illud nunc attende: cum constet ita hanc arborem esse deteriorem quam est justitia, ut nec comparanda quidem tibi videatur, et hoc lignum non esse nihil confessus sis; placetne tibi ut ipsam justitiam nihil esse credamus? E. Quis hoc demens crediderit? A. Recte omnino: sed fortasse arbor haec propterea tibi videtur esse aliquid, quod longa est pro suo modo, et lata, et robusta; quae si detraxeris, nihil erit. E. Ita videtur. A. Quid ergo? justitia, quam non nihil esse confessus es, imo quiddam longe divinius hac longeque præstantius, videtur tibi longa esse? E. Nullo modo mihi justitia aut longa, aut lata, aut tale aliquid cogitanti potest occurrere. A. Si igitur nihil horum est justitia, et tamen ipsa nihil non est; cur tibi anima nihil videtur, nisi ejus aliqua longitudo sit? E. Age; jam non mihi videtur ex eo nihil esse anima, quod nec longa, nec lata, nec robusta sit, sed utrum vere ita sit, nondum a te dictum esse scis. Fieri enim potest, ut multa sint magni aestimanda, quæ istis careant; sed non continuo ex hoc genere animam esse credendum puto. 6. A. Scio istud nobis enodandum restare, et hoc me deinceps explicaturum promiseram: verum quia res subtilissima est, et longe alios mentis oculos quærit, quam humana consuetudo in quotidianae vitæ actibus habere solita est; admoneo te, ut per ea, per quae te ducendum existimo, libens pergas, nec nostro quodam necessario circuitu defatigatus, ægre tuleris aliquanto te tardius ad id quod cupis pervenire. Nam prius abs te quaero, utrum corpus ullum putes esse, quod non pro modo suo habeat aliquam longitudinem, et latitudinem, et altitudinem? E. Quam dicas altitudinem, non intelligo. A. Illam dico qua efficitur ut interiora corporis cogitentur, aut etiam sentiantur, si perlucet ut vitrum; quanquam si hoc demas corporibus, quantum mea opinio est, neque sentiri possunt, neque omnino corpora esse recte existimari. Hinc mihi volo aperias quid tu sentias. E. Prorsus non dubito corpora omnia his carere non posse. A. Quid illud? potes cogitare ista tria non esse nisi in corporibus? E. Non intelligo quomodo alibi esse possint. A. Ergo animam non putas esse aliud quam corpus? E. Si etiam ventum corpus esse confitemur, negare non possum corpus mihi animam videri: nam tale aliquid eam esse cogito. A. Corpus quidem ventum esse tam concedo, quam si me de fluctu interrogares. Nam nihil aliud quam istum aerem commotum ac agitatum ventum esse sentimus; quod in loco tranquillissimo, et ab omnibus ventis quietissimo vel brevi flabello approbari potest, quo etiam muscas abigentes aerem commovemus, flatumque sentimus. Quod cum evenerit occultiore quodam motu caelestium vel terrenorum corporum per magnum spatium mundi, ventus vocatur, ex diversis partibus cœli nomina etiam diversa sortitus. An tibi aliter videtur? E. Mihi vero nihil, et probabile esse accipio quod dicis: sed ego animam non ipsum ventum, sed tale aliquid esse dixi. A. Dic mihi prius, utrum ipsum ventum cujus mentionem fecisti, habere aliquam longitudinem, latitudinem et altitudinem sentias. Deinde videbimus utrum tale aliquid anima sit, ut hoc modo etiam quanta sit, investigare possimus. E. Quid hoc aere longius, et latius, et altius facile inveniri potest, quem commotum, ventum esse nunc abs te mihi persuasum est?