İçeriğe geç

Kavram

Grammatica

Yunanca
γραμματική (grammatikē)
Latince
grammatica, grammatice; litteratura; grammaticus
Almanca
Grammatik; Philologie
Fransızca
grammaire
İngilizce
grammar
Türkçe
gramer

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte harf ve okuma yazma bilgisi. Quintilianus'ta hatip eğitiminin temeli: "müstakbel hatibin temellerini sağlam atmazsa, üstüne ne kurarsan kur çöker" (1.4.5). Gramer, Stoacıların dil kuramından (sözün parçaları), Varro'nun analoji–anomali tartışmasından ve İskenderiye filolojisinden beslenir. Quintilianus, dilin kuralını akıl (analoji), eskilik, yetke ve alışkanlık (consuetudo) diye dörde ayırır ve sonunda alışkanlığı, yani "bilgililerin uzlaşmasını" üstün tutar (1.6.1–45). Orta Çağ'da trivium'un ilk sanatı olur.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 3.–2. yy İskenderiye (Aristophanes, Aristarkhos) Metin düzeltme ve yorum —
MÖ 2.–1. yy Stoacılar; Dionysios Thraks Sözün parçaları; ilk gramer kitabı logos
MÖ 1. yy Varro, Caesar (De analogia) Analoji ve anomali —
MS 90'lar Quintilianus Doğru konuşma ilmi ve şair yorumu; hatip eğitiminin temeli Quintilianus, Institutio oratoria 1.4–9
5.–7. yy Augustinus, Isidorus Özgür sanatların ilki artes liberales

Dönüşüm: Harf bilgisinden metin ilmine, oradan özgür sanatların ilkine.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca γραμματική (τέχνη) gramma "harf"; önce okuma yazma bilgisi, Helenistik dönemde (İskenderiye) şiir metinlerinin düzeltilmesi, yorumu ve dil kurallarının ilmi.
Latince grammatica / grammatice; litteratura Quintilianus iki kısma ayırır: recte loquendi scientia "doğru konuşma ilmi" ve poetarum enarratio "şairlerin yorumlanması" (Inst. 1.4.2; 1.9.1'de methodice ve historice). grammaticus "gramer hocası", litterator ise ilkokulda okuma yazma öğreten öğretmendir.
Almanca / Fransızca Grammatik, Philologie / grammaire
İngilizce grammar

Türkçe karşılığı

gramer. dilbilgisi: bugünkü dar anlamı verir, ama Antik çağdaki metin yorumu ve edebiyat bilgisini dışarıda bırakır. sarf ve nahiv: İslâm geleneğindeki karşılık, ama yorum (enarratio) kısmını içermez. filoloji: yorum kısmını iyi verir, eskilik kurallarını değil. Tercih: gramer; grammaticus "gramer hocası".

Antik grammatica dilbilgisinden çok daha geniştir: okuma, yazım, vezin, şiir yorumu, mitoloji ve tarih bilgisi, metin eleştirisi (sahte eserleri ayıklamak) ona girer. "Gramer" kelimesi bu genişlikle okunmalıdır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: gramer, gramerin, Gramer, dilbilgisi, grameri, gramere

Metinlerde işaretlendiği yerler

16 yer · 16 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.