Kavram
Grammatica
- Yunanca
- γραμματική (grammatikē)
- Latince
- grammatica, grammatice; litteratura; grammaticus
- Almanca
- Grammatik; Philologie
- Fransızca
- grammaire
- İngilizce
- grammar
- Türkçe
- gramer
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte harf ve okuma yazma bilgisi. Quintilianus'ta hatip eğitiminin temeli: "müstakbel hatibin temellerini sağlam atmazsa, üstüne ne kurarsan kur çöker" (1.4.5). Gramer, Stoacıların dil kuramından (sözün parçaları), Varro'nun analoji–anomali tartışmasından ve İskenderiye filolojisinden beslenir. Quintilianus, dilin kuralını akıl (analoji), eskilik, yetke ve alışkanlık (consuetudo) diye dörde ayırır ve sonunda alışkanlığı, yani "bilgililerin uzlaşmasını" üstün tutar (1.6.1–45). Orta Çağ'da trivium'un ilk sanatı olur.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 3.–2. yy | İskenderiye (Aristophanes, Aristarkhos) | Metin düzeltme ve yorum | — |
| MÖ 2.–1. yy | Stoacılar; Dionysios Thraks | Sözün parçaları; ilk gramer kitabı | logos |
| MÖ 1. yy | Varro, Caesar (De analogia) | Analoji ve anomali | — |
| MS 90'lar | Quintilianus | Doğru konuşma ilmi ve şair yorumu; hatip eğitiminin temeli | Quintilianus, Institutio oratoria 1.4–9 |
| 5.–7. yy | Augustinus, Isidorus | Özgür sanatların ilki | artes liberales |
Dönüşüm: Harf bilgisinden metin ilmine, oradan özgür sanatların ilkine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | γραμματική (τέχνη) | gramma "harf"; önce okuma yazma bilgisi, Helenistik dönemde (İskenderiye) şiir metinlerinin düzeltilmesi, yorumu ve dil kurallarının ilmi. |
| Latince | grammatica / grammatice; litteratura | Quintilianus iki kısma ayırır: recte loquendi scientia "doğru konuşma ilmi" ve poetarum enarratio "şairlerin yorumlanması" (Inst. 1.4.2; 1.9.1'de methodice ve historice). grammaticus "gramer hocası", litterator ise ilkokulda okuma yazma öğreten öğretmendir. |
| Almanca / Fransızca | Grammatik, Philologie / grammaire | |
| İngilizce | grammar |
Türkçe karşılığı
gramer. dilbilgisi: bugünkü dar anlamı verir, ama Antik çağdaki metin yorumu ve edebiyat bilgisini dışarıda bırakır. sarf ve nahiv: İslâm geleneğindeki karşılık, ama yorum (enarratio) kısmını içermez. filoloji: yorum kısmını iyi verir, eskilik kurallarını değil. Tercih: gramer; grammaticus "gramer hocası".
Antik grammatica dilbilgisinden çok daha geniştir: okuma, yazım, vezin, şiir yorumu, mitoloji ve tarih bilgisi, metin eleştirisi (sahte eserleri ayıklamak) ona girer. "Gramer" kelimesi bu genişlikle okunmalıdır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: gramer, gramerin, Gramer, dilbilgisi, grameri, gramere
Metinlerde işaretlendiği yerler
16 yer · 16 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi1.4.4
- Augustinus, Akademikler'e Karşı1.21
- Augustinus, Düzen Üzerine2.35
- Augustinus, İç Konuşmalar26
- Augustinus, Musiki Üzerine1
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine109
- Augustinus, İtiraflar5.11
- Augustinus, Teslis Üzerine118
- Augustinus, Tashihler1.5.5
- Boethius, Porphyrios'un Eisagoge'si Şerhi, Birinci ŞerhPL64.11_2
- Boethius, Aristoteles'in Kategoriler'i ŞerhiPL64.169
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler1.2
- Sevillalı Isidorus, Hükümler3.13
- Hegel, Mantık Bilimi19
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri38
- Nietzsche, Putların AlacakaranlığıGD-Vernunft-5