Kavram
Perturbatio
- Yunanca
- πάθος (pathos), πάθη
- Latince
- perturbatio animi; affectus, passio
- Almanca
- Affekt, Leidenschaft
- Fransızca
- passion, trouble
- İngilizce
- passion, disturbance
- Türkçe
- hâl (duygu bağlamında gerekirse: tutku)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte karışıklık, altüst olma (havanın, devletin). Felsefede ruhun akla aykırı, tabiata karşı hareketi.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 3. yy | Khrysippos | pathos: yanlış yargı ve aşırı itki | pathe |
| MÖ 45 | Cicero | perturbatio teriminin seçimi; dört hâl ve tedavileri | Cicero, Tusculanae disputationes III–IV |
| MS 1. yy | Seneca | De ira: affectus | |
| 5. yy | Augustinus | Stoacı apatheia eleştirisi (CD 9.4, 14.8–9) |
Dönüşüm: ruhun hastalığından (morbus) sarsılmasına; Augustinus'ta iradenin yönüne göre iyi ya da kötü olabilen "duygulanım"a.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | πάθος (pathos), πάθη | Stoa: aşırı, akla aykırı itki; bkz. pathe. |
| Latince | perturbatio (animi) | "Altüst olma, sarsılma". Cicero Yunanca pathē'yi "hastalık" (morbus) diye çevirmek yerine perturbatio'yu yeğler (Tusc. 3.7, 4.10). Dört ana türü: aegritudo (keder), metus (korku), libido (şehvet), laetitia (aşırı sevinç). Seneca'da affectus, Augustinus'ta passio ve affectio. |
| Almanca / Fransızca | Affekt, Leidenschaft / passion, trouble | |
| İngilizce | passion, disturbance |
Türkçe karşılığı
hâl; tutku. duygu: Stoacılar için pathos bir yargı hatasıdır, salt duygu değil. tutku: yoğunluğu verir ama keder ve korku için zorlanır. heyecan: hafif. Tercih: hâl; duygu bağlamında gerekirse tutku.
"Duygu" demek, Stoacıların duyguları bastırmak istediği izlenimini doğurur; oysa onlar pathē'nin yerine "iyi hâller" (eupatheiai, Latince constantiae) koyar. "Hâl" bir ruh durumunu, perturbatio'nun "sarsılma" anlamını ise bağlam taşır.
Atıf ve kaynak notu
Modern "duygu" kavramını Stoacı pathos'a geriye yansıtmamak gerekir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: tutku, tutkuları, hâle, hâller, tutkular, tutkunun
Metinlerde işaretlendiği yerler
33 yer · 33 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Cicero, Tusculum Sohbetleri4.10
- Cicero, Kehanet Üzerine2.2
- Cicero, Topika62
- Cicero, Vazifeler Üzerine1.23
- Seneca, Bilgenin Sarsılmazlığı Üzerine9.3
- Seneca, Öfke Üzerine1.1.1
- Seneca, Ruh Huzuru Üzerine17.3
- Seneca, Hayatın Kısalığı Üzerine6.3
- Seneca, Annesi Helvia'ya Teselli17.1
- Seneca, İyilikler Üzerine2.14.1
- Seneca, Tabiat Meseleleri1.pr
- Seneca, Lucilius'a Ahlâk Mektupları1.11.7
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi1.11.2
- Augustinus, Düzen Üzerine1.2
- Augustinus, İç Konuşmalar9
- Augustinus, Ruhun Büyüklüğü Üzerine23
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine27
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine8
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1_17
- Augustinus, İman ve İnanç Formülü Üzerine23
- Augustinus, Simplicianus'a Muhtelif Meseleler1_29
- Augustinus, İtiraflar10.22
- Augustinus, Teslis Üzerine1
- Augustinus, Tanrı Devleti6.10
- Augustinus, El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)33
- Boethius, Felsefenin Tesellisi1.M1
- Boethius, Eutykhes'e ve Nestorius'a Karşı8
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1149
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler7.1_2
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.14
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)1_4
- Descartes, Ruhun TutkularıAT11.302
- Kant, Pragmatik Açıdan AntropolojiAA07.150