İçeriğe geç

Kavram

Perturbatio

Yunanca
πάθος (pathos), πάθη
Latince
perturbatio animi; affectus, passio
Almanca
Affekt, Leidenschaft
Fransızca
passion, trouble
İngilizce
passion, disturbance
Türkçe
hâl (duygu bağlamında gerekirse: tutku)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte karışıklık, altüst olma (havanın, devletin). Felsefede ruhun akla aykırı, tabiata karşı hareketi.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 3. yy Khrysippos pathos: yanlış yargı ve aşırı itki pathe
MÖ 45 Cicero perturbatio teriminin seçimi; dört hâl ve tedavileri Cicero, Tusculanae disputationes III–IV
MS 1. yy Seneca De ira: affectus
5. yy Augustinus Stoacı apatheia eleştirisi (CD 9.4, 14.8–9)

Dönüşüm: ruhun hastalığından (morbus) sarsılmasına; Augustinus'ta iradenin yönüne göre iyi ya da kötü olabilen "duygulanım"a.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca πάθος (pathos), πάθη Stoa: aşırı, akla aykırı itki; bkz. pathe.
Latince perturbatio (animi) "Altüst olma, sarsılma". Cicero Yunanca pathē'yi "hastalık" (morbus) diye çevirmek yerine perturbatio'yu yeğler (Tusc. 3.7, 4.10). Dört ana türü: aegritudo (keder), metus (korku), libido (şehvet), laetitia (aşırı sevinç). Seneca'da affectus, Augustinus'ta passio ve affectio.
Almanca / Fransızca Affekt, Leidenschaft / passion, trouble
İngilizce passion, disturbance

Türkçe karşılığı

hâl; tutku. duygu: Stoacılar için pathos bir yargı hatasıdır, salt duygu değil. tutku: yoğunluğu verir ama keder ve korku için zorlanır. heyecan: hafif. Tercih: hâl; duygu bağlamında gerekirse tutku.

"Duygu" demek, Stoacıların duyguları bastırmak istediği izlenimini doğurur; oysa onlar pathē'nin yerine "iyi hâller" (eupatheiai, Latince constantiae) koyar. "Hâl" bir ruh durumunu, perturbatio'nun "sarsılma" anlamını ise bağlam taşır.

Atıf ve kaynak notu

Modern "duygu" kavramını Stoacı pathos'a geriye yansıtmamak gerekir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: tutku, tutkuları, hâle, hâller, tutkular, tutkunun

Metinlerde işaretlendiği yerler

33 yer · 33 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.