Kavram
Auctoritas
- Yunanca
- κρίσις (krisis); ἀξίωμα (axiōma, "itibar" anlamında)
- Latince
- auctoritas; iudicium, iudicatio
- Almanca
- Autorität, Ansehen
- Fransızca
- autorité
- İngilizce
- authority
- Türkçe
- otorite
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "kefillik, onay, itibar". Retorikte örneklerin yakınında duran dış kanıttır: yedi bilgenin öğütleri "hayatın birtakım kanunları"dır (5.11.39); filozoflar bile şairlerin dizelerinden otorite almaya tenezzül eder (5.11.39); Megaralılar bir Homeros dizesiyle yenilmiştir (5.11.40). Konuşanın kendi otoritesi de kanıt yerine geçebilir: Cicero'nun konuşmasındaki otorite o kadar büyüktür ki "ispat yerine geçer" (5.13.52); babalar çocuklarına karşı konuşurken otoritelerine dayanır (5.12.13).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 1. yy | Cicero | auctoritas: hatibin ve senatonun itibarı; tanıklığın ağırlığı | Cicero, Topica |
| MS 90'lar | Quintilianus | dış kanıt olarak otorite: halkların, bilgelerin, şairlerin hükmü, atasözleri, kehanet cevapları; hatibin kendi otoritesi | Quintilianus, Institutio oratoria V |
Dönüşüm: Roma hukuk ve siyaset dilinin kurucu bir kavramı (kefillik, senatonun ağırlığı), retorikte alıntılanan sözün ve konuşanın kişiliğinin inandırıcılığına dönüşür; sonra Hıristiyan yazarlarda Kutsal Kitap'ın ve Kilise'nin otoritesine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | κρίσεις | Quintilianus, Yunanlara uyan yazarların kriseis dediği şeye iudicia ya da iudicationes dendiğini aktarır (5.11.36). |
| Latince | auctoritas | auctor "artıran, kuran, kefil, yazar" kelimesinden (augere "artırmak"). Hukukta kefillik ve vasinin onayı, siyasette senatonun bağlayıcı olmayan ama ağır basan görüşü (auctoritas senatus), retorikte kişinin sözüne ağırlık veren itibar. Quintilianus'ta davaya dışarıdan getirilen bir kanıt türü: halkların, milletlerin, bilgelerin, ünlü vatandaşların, şairlerin düşüncesi; atasözleri; tanrıların kehanet cevapları (5.11.36–42). |
| Almanca / Fransızca | Autorität, Ansehen / autorité | |
| İngilizce | authority |
Türkçe karşılığı
otorite. itibar, nüfuz: kişinin toplumdaki ağırlığını verir ama atasözlerinin ya da şairlerin "otoritesini" karşılamaz; "nüfuz" bu projede gratia'nın siyasî anlamı için kullanıldı. sened, hüccet: eski ve dar. otorite hem kişinin ağırlığını hem de alıntılanan sözün bağlayıcılığını taşıdığı için seçildi.
Bugünkü Türkçede "otorite" çoğunlukla "yetki, iktidar" anlamına kayar. Latince auctoritas ise zorlayıcı güç (potestas) değildir: kabul ettiren bir ağırlıktır. Quintilianus'ta da halkın benimsediği sözler, davalara uydurulmadıkları için tanıklıktan bile güçlü sayılır (5.11.37).
Atıf ve kaynak notu
Otoritenin örneklerden ayrı bir kanıt türü olup olmadığı tartışmalıdır; Quintilianus bazılarının örnekleri ve otoriteleri sanat dışı kanıt saydığını aktarır, kendisi buna karşı çıkar, çünkü dışarıdan getirilenler ancak yetenekle davaya uygulandığında değer taşır (5.11.43–44).
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: otoriteye, otoritesine, otoritesi, otoritesini, otorite, otoritesiyle
Metinlerde işaretlendiği yerler
51 yer · 51 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi5.11.36
- Augustinus, Akademikler'e Karşı1.7
- Augustinus, Mutlu Hayat Üzerine4
- Augustinus, Düzen Üzerine2.16
- Augustinus, İç Konuşmalar11
- Augustinus, Diyalektik Üzerine5_3
- Augustinus, Ruhun Büyüklüğü Üzerine7
- Augustinus, Musiki Üzerine14
- Augustinus, Öğretmen Üzerine5_2
- Augustinus, Hür İrade Üzerine3
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine2
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine27
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine3
- Augustinus, İnanmanın Faydası Üzerine2
- Augustinus, İki Ruh Üzerine9
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1_7
- Augustinus, İman ve İnanç Formülü Üzerine1
- Augustinus, Yalan Üzerine6
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine37
- Augustinus, İtiraflar1.13
- Augustinus, İyinin Tabiatı Üzerine24
- Augustinus, Teslis Üzerine2
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri1.19
- Augustinus, Tanrı Devleti1.13
- Augustinus, Tabiat ve Lütuf Üzerine81
- Augustinus, İkaz ve Lütuf ÜzerinePL44.917
- Augustinus, Azizlerin Takdiri ÜzerinePL44.973
- Augustinus, Tashihler1.8.1
- Boethius, Felsefenin Tesellisi1.M4
- Boethius, Teslis Üzerine1
- Boethius, Katolik İman Üzerine1_2
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)PL64.413
- Boethius, Kategorik Kıyas ÜzerinePL64.793
- Boethius, Topik Farklar ÜzerinePL64.1199
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1041
- Boethius, Musiki ÜzerinePL63.1193_2
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler1.27
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.14
- Sevillalı Isidorus, Hükümler3.36
- Sevillalı Isidorus, Şeylerin Tabiatı Üzerinepr
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)2_9
- Sevillalı Isidorus, Kilise Vazifeleri Üzerinepr
- Sevillalı Isidorus, Yahudilere Karşı Katolik İman Üzerinepr
- Descartes, Felsefenin İlkeleriAT8.039
- Descartes, Zihnin Yönetimi İçin KurallarAT10.428
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi25
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları40
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri147
- Nietzsche, İyinin ve Kötünün ÖtesindeJGB-263
- Nietzsche, Ahlâkın Soykütüğü ÜzerineGM-I-15
- Nietzsche, Putların AlacakaranlığıGD-Sprueche-15