İçeriğe geç

Kavram

Auctoritas

Yunanca
κρίσις (krisis); ἀξίωμα (axiōma, "itibar" anlamında)
Latince
auctoritas; iudicium, iudicatio
Almanca
Autorität, Ansehen
Fransızca
autorité
İngilizce
authority
Türkçe
otorite

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte "kefillik, onay, itibar". Retorikte örneklerin yakınında duran dış kanıttır: yedi bilgenin öğütleri "hayatın birtakım kanunları"dır (5.11.39); filozoflar bile şairlerin dizelerinden otorite almaya tenezzül eder (5.11.39); Megaralılar bir Homeros dizesiyle yenilmiştir (5.11.40). Konuşanın kendi otoritesi de kanıt yerine geçebilir: Cicero'nun konuşmasındaki otorite o kadar büyüktür ki "ispat yerine geçer" (5.13.52); babalar çocuklarına karşı konuşurken otoritelerine dayanır (5.12.13).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 1. yy Cicero auctoritas: hatibin ve senatonun itibarı; tanıklığın ağırlığı Cicero, Topica
MS 90'lar Quintilianus dış kanıt olarak otorite: halkların, bilgelerin, şairlerin hükmü, atasözleri, kehanet cevapları; hatibin kendi otoritesi Quintilianus, Institutio oratoria V

Dönüşüm: Roma hukuk ve siyaset dilinin kurucu bir kavramı (kefillik, senatonun ağırlığı), retorikte alıntılanan sözün ve konuşanın kişiliğinin inandırıcılığına dönüşür; sonra Hıristiyan yazarlarda Kutsal Kitap'ın ve Kilise'nin otoritesine.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca κρίσεις Quintilianus, Yunanlara uyan yazarların kriseis dediği şeye iudicia ya da iudicationes dendiğini aktarır (5.11.36).
Latince auctoritas auctor "artıran, kuran, kefil, yazar" kelimesinden (augere "artırmak"). Hukukta kefillik ve vasinin onayı, siyasette senatonun bağlayıcı olmayan ama ağır basan görüşü (auctoritas senatus), retorikte kişinin sözüne ağırlık veren itibar. Quintilianus'ta davaya dışarıdan getirilen bir kanıt türü: halkların, milletlerin, bilgelerin, ünlü vatandaşların, şairlerin düşüncesi; atasözleri; tanrıların kehanet cevapları (5.11.36–42).
Almanca / Fransızca Autorität, Ansehen / autorité
İngilizce authority

Türkçe karşılığı

otorite. itibar, nüfuz: kişinin toplumdaki ağırlığını verir ama atasözlerinin ya da şairlerin "otoritesini" karşılamaz; "nüfuz" bu projede gratia'nın siyasî anlamı için kullanıldı. sened, hüccet: eski ve dar. otorite hem kişinin ağırlığını hem de alıntılanan sözün bağlayıcılığını taşıdığı için seçildi.

Bugünkü Türkçede "otorite" çoğunlukla "yetki, iktidar" anlamına kayar. Latince auctoritas ise zorlayıcı güç (potestas) değildir: kabul ettiren bir ağırlıktır. Quintilianus'ta da halkın benimsediği sözler, davalara uydurulmadıkları için tanıklıktan bile güçlü sayılır (5.11.37).

Atıf ve kaynak notu

Otoritenin örneklerden ayrı bir kanıt türü olup olmadığı tartışmalıdır; Quintilianus bazılarının örnekleri ve otoriteleri sanat dışı kanıt saydığını aktarır, kendisi buna karşı çıkar, çünkü dışarıdan getirilenler ancak yetenekle davaya uygulandığında değer taşır (5.11.43–44).

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: otoriteye, otoritesine, otoritesi, otoritesini, otorite, otoritesiyle

Metinlerde işaretlendiği yerler

51 yer · 51 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.