Kavram
Patientia
- Yunanca
- ὑπομονή (hypomonē); μακροθυμία (makrothymia)
- Latince
- patientia; patiens "sabırlı", pati "katlanmak, çekmek"; tolerantia "dayanma"
- Almanca
- Geduld
- Fransızca
- patience
- İngilizce
- patience
- Türkçe
- sabır; katlanmak
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik Latincede patientia "katlanma", hatta olumsuz anlamda "boyun eğme, uysallık"tır. Stoacılar ve Cicero onu cesaretin bir parçası saydı. Augustinus De civitate Dei I'de kavramı iki yönde kullanır: Tanrı Devleti bu dünyada ebedî yurdu "sabırla bekler" (önsöz); Tanrı'nın sabrı kötüleri tövbeye çağırırken, Tanrı'nın kamçısı iyileri sabra eğitir (I 8). Aynı ateş altında altın parlar, saman tüter: Aynı sıkıntı iyiyi arıtır, kötüyü mahveder. Regulus'un Kartacalıların hükmü altındaki sabrı (I 24) ile Cato'nun kendini öldürmesi karşılaştırılır; kendini öldürmek ruh büyüklüğü değil, katlanamama zaafıdır (I 22–23). Augustinus sonradan De patientia (417 dolayları) adlı ayrı bir eser yazar: Gerçek sabır, Tanrı'nın lütfunun armağanıdır ve iyi bir şey uğruna katlanmadır; kötü bir şey uğruna katlanan sabırlı değil, inatçıdır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 1. yy | Cicero | Cesaretin parçası: zor şeylere gönüllü ve uzun süre katlanma | De inventione II 163 |
| 1. yy | Seneca | Bilgenin talih karşısındaki dayanıklılığı | De providentia, De constantia sapientis |
| 1. yy | Pavlus | Tanrı'nın sabrı tövbeye çağırır; sıkıntı sabrı doğurur | Romalılar 2:4, 5:3 |
| 3. yy | Tertullianus, Cyprianus | Sabır Hristiyan erdemi, Tanrı'nın sabrını taklit | De patientia; De bono patientiae |
| 413–426 | Augustinus | Tanrı Devleti'nin bu dünyadaki hâli; Tanrı'nın sabrı ve kamçısı; Regulus'un sabrı, kendini öldürmeye karşı | Augustinus, De civitate Dei I önsöz, 8, 24 |
Dönüşüm: Stoacı ve Romalı bir dayanıklılık erdeminden, Tanrı'nın kendi sabrına ve gurbetteki topluluğun bekleyişine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ὑπομονή, μακροθυμία | hypomonē "altında kalıp dayanma"; Yeni Ahit'te sıkıntı altında sebat. makrothymia "uzun soluklu öfke", yani Tanrı'nın cezayı ertelemesi (Romalılar 2:4: "iyiliğinin ve sabrının zenginliği"). |
| Latince | patientia | pati "çekmek, katlanmak, maruz kalmak" fiilinden. Cicero'da (De inventione II 163) fortitudo'nun bir parçası: "ahlâken güzel ya da faydalı bir şey için zor ve çetin şeylere gönüllü ve uzun süre katlanma". Hristiyan Latincesinde hem insanın sabrı hem Tanrı'nın sabrı (patientia Dei). |
| Almanca / Fransızca | Geduld / patience | |
| İngilizce | patience |
Türkçe karşılığı
sabır. sabır: Arapça kökenli, ama canlı Türkçe; hem katlanmayı hem beklemeyi karşılar, patientia'nın iki yönünü birden taşır. tahammül: yalnız katlanma; beklemeyi karşılamaz. dayanma: fizikî çağrışımlı. Fiil pati bağlama göre "katlanmak, çekmek, uğramak" diye çevrilir ve bağlanmaz.
Patientia ile passio (çekilen şey, acı, tutku) aynı kökten gelir. Augustinus bu yakınlığı kullanır: "Önemli olan neye katlanıldığı değil, katlananın nasıl biri olduğudur" (De civitate Dei I 8). "Sabır" kelimesi bu kök bağını korumaz; okur, sabrın Augustinus'ta edilgin bir bekleyiş değil, çekilen şeyi anlamlandıran bir tavır olduğunu akılda tutmalıdır.
Atıf ve kaynak notu
Augustinus'ta sabır yalnız ahlâkî bir erdem değil, eskatolojik bir kategoridir: Tanrı Devleti son yargıya kadar "sabırla" bekler. Bu katmanı Stoacı patientia'ya geri yansıtmamak gerekir.
İlgili kavramlar
- fortitudo: sabır cesaretin parçası mı?
- civitas Dei: gurbetteki şehrin bekleyişi.
- providentia: iyilerin de acı çekmesi.
- mors: kendini öldürme ve katlanma.
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sabırla, sabrı, sabır, sabrın, sabrını, sabrıyla
Metinlerde işaretlendiği yerler
15 yer · 15 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Augustinus, Tanrı Devleti1.pr
- Augustinus, El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)19
- Augustinus, Ruh ve Harf Üzerine64
- Augustinus, Tabiat ve Lütuf Üzerine25
- Augustinus, Lütuf ve Hür İrade ÜzerinePL44.905
- Augustinus, Azizlerin Takdiri ÜzerinePL44.991
- Augustinus, Sebat Lütfu ÜzerinePL45.993
- Augustinus, Yalana Karşı33
- Boethius, Felsefenin Tesellisi4.P6_4
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.3
- Sevillalı Isidorus, Hükümler1.16
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)1_3
- Sevillalı Isidorus, Kilise Vazifeleri Üzerine1.12
- Sevillalı Isidorus, Yahudilere Karşı Katolik İman Üzerine1.23
- Nietzsche, Ahlâkın Soykütüğü ÜzerineGM-I-14