İçeriğe geç

Kavram

Cogitatio

Yunanca
διάνοια (dianoia); ἐνδιάθετος λόγος (endiathetos logos) "içte tutulan söz"
Latince
cogitatio; cogitare "düşünmek" (*co-agitare*, "bir araya toplamak"); formata cogitatio "biçimlenmiş düşünce"
Almanca
Denken, Gedanke
Fransızca
pensée
İngilizce
thought, thinking
Türkçe
düşünce; düşünmek

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte cogitare "düşünmek, tasarlamak, niyet etmek". Augustinus bunu bilgi kuramının ve Teslis benzetmesinin merkezine koyar: Zihin kendini her zaman bilir (notitia) ama her zaman düşünmez; hafıza, ondan biçimlenen düşünce (söz) ve ikisini birleştiren irade, Baba, Söz ve Kutsal Ruh'un en yakın suretidir (De Trinitate XIV 6, 8–7, 10; XV 10, 17–11, 20).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Platon Düşünce, ruhun kendi kendisiyle sessiz konuşması Sofist 263e; Theaitetos 189e
MÖ 3. yy Stoacılar İçteki söz / dışa vurulan söz Sextus Empiricus, Adv. math. VIII 275
397–401 Augustinus cogitare = hafızada dağınık olanı toplamak Confessiones X 11, 18
399–420 Augustinus Düşünce ruhun bir tür görmesi; biçimlenmiş düşünce yürekte söylenen söz Augustinus, De Trinitate XIV 6, 8; XV 9, 16–11, 20
17. yy Descartes cogitatio: bilincinde olduğumuz her şey; cogito Meditationes II; Principia I 9

Dönüşüm: "Toplamak, tasarlamak"tan, Augustinus'ta zihnin kendine dönüp bilgisini söz olarak doğurmasına; Descartes'ta bilincin bütün alanına.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca διάνοια; ἐνδιάθετος λόγος Platon, Sofist 263e: düşünce, ruhun kendi kendisiyle sessiz konuşmasıdır. Stoacılar içteki söz (endiathetos) ile dışa vurulan sözü (prophorikos) ayırır.
Latince cogitatio; cogitare Augustinus, Confessiones X 11, 18: cogitare = cogere, hafızada dağınık olanı "bir araya toplamak". De Trinitate XV 9, 16–10, 19: düşünce ruhun bir tür görmesidir; bildiğimiz şeyden biçimlenen düşünce yürekte söylenen sözdür.
Almanca / Fransızca Denken / pensée
İngilizce thought, thinking

Türkçe karşılığı

düşünce; düşünmek. fikir: daha çok düşüncenin ürünü; tefekkür: contemplatio'ya kayar. düşünce seçildi: hem süreci hem içeriği karşılar. Gündelik "aklından geçirmek", "kaygılanmak" anlamları bağlanmaz.

Augustinus'ta cogitatio hem "görme" (visio) hem "konuşma" (locutio) olarak tarif edilir: Dışarıda konuşmak ile görmek ayrıdır, içeride düşündüğümüzde ikisi birdir. Hafızada tutulan bilgi (notitia) düşüncede biçimlenince "iç söz" (verbum cordis) doğar; bu söz hiçbir dile ait değildir (verbum).

Atıf ve kaynak notu

Augustinus'un "iç söz" öğretisi Stoacı logos endiathetos'tan beslenir ama onu dilsiz ve önceden-dilsel olarak tanımlar; kelimelerin hayalleri bile (imagines sonorum) iç sözden sonra gelir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: düşünce, düşüncenin, düşünebildiler, düşünmeye, düşüncesiyle, düşüncelerimizde

Metinlerde işaretlendiği yerler

15 yer · 15 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.