Kavram
Cogitatio
- Yunanca
- διάνοια (dianoia); ἐνδιάθετος λόγος (endiathetos logos) "içte tutulan söz"
- Latince
- cogitatio; cogitare "düşünmek" (*co-agitare*, "bir araya toplamak"); formata cogitatio "biçimlenmiş düşünce"
- Almanca
- Denken, Gedanke
- Fransızca
- pensée
- İngilizce
- thought, thinking
- Türkçe
- düşünce; düşünmek
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte cogitare "düşünmek, tasarlamak, niyet etmek". Augustinus bunu bilgi kuramının ve Teslis benzetmesinin merkezine koyar: Zihin kendini her zaman bilir (notitia) ama her zaman düşünmez; hafıza, ondan biçimlenen düşünce (söz) ve ikisini birleştiren irade, Baba, Söz ve Kutsal Ruh'un en yakın suretidir (De Trinitate XIV 6, 8–7, 10; XV 10, 17–11, 20).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Platon | Düşünce, ruhun kendi kendisiyle sessiz konuşması | Sofist 263e; Theaitetos 189e |
| MÖ 3. yy | Stoacılar | İçteki söz / dışa vurulan söz | Sextus Empiricus, Adv. math. VIII 275 |
| 397–401 | Augustinus | cogitare = hafızada dağınık olanı toplamak | Confessiones X 11, 18 |
| 399–420 | Augustinus | Düşünce ruhun bir tür görmesi; biçimlenmiş düşünce yürekte söylenen söz | Augustinus, De Trinitate XIV 6, 8; XV 9, 16–11, 20 |
| 17. yy | Descartes | cogitatio: bilincinde olduğumuz her şey; cogito | Meditationes II; Principia I 9 |
Dönüşüm: "Toplamak, tasarlamak"tan, Augustinus'ta zihnin kendine dönüp bilgisini söz olarak doğurmasına; Descartes'ta bilincin bütün alanına.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | διάνοια; ἐνδιάθετος λόγος | Platon, Sofist 263e: düşünce, ruhun kendi kendisiyle sessiz konuşmasıdır. Stoacılar içteki söz (endiathetos) ile dışa vurulan sözü (prophorikos) ayırır. |
| Latince | cogitatio; cogitare | Augustinus, Confessiones X 11, 18: cogitare = cogere, hafızada dağınık olanı "bir araya toplamak". De Trinitate XV 9, 16–10, 19: düşünce ruhun bir tür görmesidir; bildiğimiz şeyden biçimlenen düşünce yürekte söylenen sözdür. |
| Almanca / Fransızca | Denken / pensée | |
| İngilizce | thought, thinking |
Türkçe karşılığı
düşünce; düşünmek. fikir: daha çok düşüncenin ürünü; tefekkür: contemplatio'ya kayar. düşünce seçildi: hem süreci hem içeriği karşılar. Gündelik "aklından geçirmek", "kaygılanmak" anlamları bağlanmaz.
Augustinus'ta cogitatio hem "görme" (visio) hem "konuşma" (locutio) olarak tarif edilir: Dışarıda konuşmak ile görmek ayrıdır, içeride düşündüğümüzde ikisi birdir. Hafızada tutulan bilgi (notitia) düşüncede biçimlenince "iç söz" (verbum cordis) doğar; bu söz hiçbir dile ait değildir (verbum).
Atıf ve kaynak notu
Augustinus'un "iç söz" öğretisi Stoacı logos endiathetos'tan beslenir ama onu dilsiz ve önceden-dilsel olarak tanımlar; kelimelerin hayalleri bile (imagines sonorum) iç sözden sonra gelir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: düşünce, düşüncenin, düşünebildiler, düşünmeye, düşüncesiyle, düşüncelerimizde
Metinlerde işaretlendiği yerler
15 yer · 15 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Augustinus, Teslis Üzerine194
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri7.20
- Augustinus, Tanrı Devleti8.5_2
- Augustinus, Azizlerin Takdiri ÜzerinePL44.961_2
- Augustinus, Sebat Lütfu ÜzerinePL45.1003
- Augustinus, Tashihler1.12.2
- Boethius, Felsefenin Tesellisi3.P3
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)PL64.407
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)2.24
- Sevillalı Isidorus, Hükümler1.12
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)2
- Descartes, İlk Felsefe Üzerine Meditasyonlar8
- Descartes, Felsefenin İlkeleriAT8.007
- Descartes, Ruhun TutkularıAT11.329
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları12