Kavram
Speculum
- Yunanca
- ἔσοπτρον (esoptron); κατοπτρίζεσθαι (katoptrizesthai) "aynada seyretmek"; αἴνιγμα (ainigma) "bilmece"
- Latince
- speculum; speculari "ayna gibi seyretmek"; per speculum in aenigmate "ayna aracılığıyla, bilmece içinde"
- Almanca
- Spiegel; durch einen Spiegel in einem dunklen Wort
- Fransızca
- miroir; par un miroir, en énigme
- İngilizce
- mirror
- Türkçe
- ayna; ayna gibi seyretmek
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte speculum cilalı metal ayna. Pavlus'un iki sözü (1 Kor. 13:12; 2 Kor. 3:18) onu bilgi kuramının merkezine taşır: Şimdi Tanrı'yı ayna aracılığıyla ve bilmece içinde, sonra yüz yüze göreceğiz. Augustinus, De Trinitate XV 8, 14–9, 16'da bu sözü bütün eserin yönteminin anahtarı yapar: On dört kitap boyunca yapılan, insan zihnindeki üçlüler aracılığıyla Teslis'i "ayna aracılığıyla" görmektir. Aynanın bilmeceli oluşu, zihnin en yakın şeyi, kendi düşüncesini bile tam görememesinden gelir (cogitatio).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Platon | Ayna ve su yüzündeki görüntüler, gölgelerden sonra en aşağı görüntü basamağı | Devlet VI 510a |
| 1. yy | Pavlus | Ayna aracılığıyla, bilmece içinde görme / yüz yüze görme; Rab'bin şanını ayna gibi seyrederek dönüşme | 1 Kor. 13:12; 2 Kor. 3:18 |
| 399–420 | Augustinus | Ayna = Tanrı'nın sureti olan zihin; bilmece = karanlık benzetme; zihnin iç sözü Tanrı'nın Sözünün aynasıdır | Augustinus, De Trinitate XV 8, 14–11, 20 |
| 15. yy | Nicolaus Cusanus | Speculum ve aenigma bilinemeyen Tanrı'ya yaklaşmanın simgesel yolu | De beryllo; De visione Dei |
Dönüşüm: Ayna, Platon'da gerçeklikten en uzak görüntüdür; Pavlus ve Augustinus'ta ise insanın Tanrı'yı bu hayatta görebileceği tek meşru yol olur.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἔσοπτρον; κατοπτρίζεσθαι | Pavlus, 1 Korintliler 13:12 (δι᾽ ἐσόπτρου ἐν αἰνίγματι) ve 2 Korintliler 3:18 (κατοπτριζόμενοι). |
| Latince | speculum; speculari | specere "bakmak" kökünden. Augustinus, De Trinitate XV 8, 14: speculantes "ayna aracılığıyla görenler"dir, "gözetleme yerinden (specula) bakanlar" değil. |
| Almanca / Fransızca | Spiegel / miroir | |
| İngilizce | mirror |
Türkçe karşılığı
ayna. ayna seçildi: canlı ve tam karşılık. speculari "ayna gibi seyretmek" diye açılarak verilir; "gözetlemek" (specula) Augustinus'un açıkça dışladığı okumadır. Aenigma "bilmece" diye çevrilir ve ayrıca bağlanmaz.
Augustinus'a göre aynada suretten başka bir şey görülmez: Ayna, Tanrı'nın sureti olan insan zihnidir; onda Tanrı dolaylı ve karanlık biçimde görülür. Aenigma ise "karanlık bir benzetme"dir (obscura allegoria), bir alegori türü (allegoria). "Bilmece" Türkçede bu karanlığı korur; "muamma" daha edebî, "sır" ise sacramentum'la karışır.
Atıf ve kaynak notu
Speculantes tartışması Latince çeviriye dayanır; Augustinus Yunancaya (κατοπτριζόμενοι) yalnız kelimenin "aynadan" geldiğini doğrulamak için başvurur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: aynada, aynanın, aynalar
Metinlerde işaretlendiği yerler
6 yer · 6 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.