İçeriğe geç
Tanrı Devleti

Augustinus · Tanrı Devleti

XXII. Kitap › 19. Bu hayatta insan güzelliğine… – 30. Tanrı Devleti'nin ebedî mutl…

22.1919. Bu hayatta insan güzelliğine aykırı olan bedensel kusurlar, tabiî cevher kaldığı hâlde, dirilişte olmayacak; keyfiyet ve kemiyet tek bir güzellikte buluşacak

Saçlar ve tırnaklar hakkında ne cevap vereyim? Bir kez bedenden hiçbir şeyin yok olmayacağı, ama bedende çirkin hiçbir şey de bulunmayacağı anlaşıldı mı, aynı anda şu da anlaşılır: Çirkin bir aşırılık yapacak olan şeyler uzuvların suretini bozacak yerlere değil, bedenin kütlesine eklenecektir. Örneğin balçıktan bir kap yapılsa ve aynı balçığa geri çevrilip bütünden bütünü yeniden yapılsa, balçığın kulpta olan parçasının kulba, dibi yapan parçasının yeniden dibe dönmesi gerekmez; yeter ki bütün, bütüne geri dönsün, yani bütün balçık, hiçbir parçası yitirilmeden bütün kaba dönsün. Bu yüzden bu kadar kez kesilen saçlar ya da tırnaklar kendi yerlerine çirkin biçimde dönecekse dönmeyecek; yine de dirilen hiç kimse için yok olmayacak, çünkü bedenin neresine gelirse gelsin, parçaların uyumu korunarak maddenin değişebilirliğiyle aynı tene dönüşecekler. Bununla birlikte Rab'bin "Başınızın bir teli bile yok olmayacak" sözü saçların uzunluğundan değil sayısından söylenmiş diye çok daha uygun anlaşılabilir; nitekim başka yerde "Başınızın saçları sayılıdır" der. Bunu, tabiatça içinde bulunan bir şeyin bedenden yok olacağını sandığım için söylemiyorum; ama çirkin doğan şey (bu da ölümlülerin bu durumunun ne kadar cezalı olduğunu buradan da göstermek için böyledir) öyle dönecek ki cevherin bütünlüğü korunup çirkinlik yok olacaktır. Çünkü insan bir usta, bir sebepten çirkin yaptığı heykeli eritip çok güzel yapabilirse, öyle ki cevherinden hiçbir şey değil yalnız çirkinlik yok olsun; o eski biçimde yakışıksız çıkıntı yapan ya da parçaların denkliğine uymayan bir şey varsa onu bütünden kesip ayırmak yerine bütüne öyle karıştırabilirse ki ne çirkinlik yapsın ne de büyüklüğünü azaltsın, Her Şeye Kadir usta hakkında ne düşünmek gerekir? İnsan bedenlerindeki her türlü çirkinliği, alışılmış olanları da ender ve ucube olanları da, bu sefil hayata uyup azizlerin gelecek mutluluğuyla bağdaşmayanları, öyle kaldırıp yok edemez mi ki, bunları yapan bedensel cevher fazlalıkları, tabiî de olsa yakışıksız oldukları için, cevherden hiçbir eksilme olmadan alınsın?

Bu yüzden zayıflar ve şişmanlar orada, burada bile olabilseler istemedikleri kimseler olarak bulunacaklarından korkmasın. Çünkü bütün beden güzelliği, parçaların uyumu ile rengin belli bir hoşluğudur. Parçaların uyumu olmadığında bir şey ya eğri olduğu için ya az olduğu için ya da fazla olduğu için göze batar. Öyleyse eğri olan düzeltileceği, gerekenden az olan Yaratıcı'nın bildiği yerden tamamlanacağı, gerekenden fazla olan maddenin bütünlüğü korunarak alınacağı için, parçaların uyumsuzluğunun yaptığı hiçbir çirkinlik olmayacaktır. Peki adillerin Babalarının krallığında güneş gibi parlayacağı yerde rengin hoşluğu ne kadar olacaktır! Mesih dirildiğinde bedenindeki bu parlaklığın, onda bulunmadığına değil, öğrencilerinin gözünden gizlendiğine inanılmalıdır. Çünkü kendi kullarının kendisini tanıyabilecek biçimde görmesi gerekirken, zayıf insan bakışı bu parlaklığa dayanamazdı. Dokunanlara yaralarının izlerini göstermesi de, yiyip içmesi de buna bağlıdır; yiyecek ihtiyacından değil, bunu da yapabildiği iktidardan dolayı yaptı. Bir şey orada bulunduğu hâlde, onunla birlikte bulunan başka şeyleri görenlerce görülmediğinde (o parlaklığın da, başka şeyleri görenlerce görülmeden orada bulunduğunu söylüyoruz), buna Yunanca aorasia (görmeyiş) denir; bizim çevirmenlerimiz Latincede bunu veremediklerinden Tekvin kitabında "körlük" diye çevirmişlerdir. Sodomlular adil adamın kapısını arayıp bulamadıklarında bunu yaşadılar. Hiçbir şeyin görülemediği türden bir körlük olsaydı, girecekleri kapıyı değil, onları oradan çıkaracak kılavuzları ararlardı.

22.19

CAPUT XVIIII. Quod omnia corporis uitia, quae in hac uita humano contraria sunt decori, in resurrectione non sint futura, ubi manente naturali substantia in unam pulchritudinem et qualitas concurret et quantitas. Quid iam respondeam de capillis adque unguibus? Semel quippe intellecto ita nihil periturum esse de corpore, ut deforme nihil sit in corpore, simul intellegitur ea, quae deformem factura fuerant enormitatem, massae ipsi accessura esse, non locis in quibus membrorum forma turpetur. Velut si de limo uas fieret, quod rursus in eundem limum redactum totum de toto iterum fieret, non esset necesse ut illa pars limi, quae in ansa fuerat, ad ansam rediret, aut quae fundum fecerat, ipsa rursus faceret fundum, dum tamen totum reuerteretur in totum, id est, totus ille limus in totum uas nulla sui perdita parte remearet. Quapropter si capilli totiens tonsi unguesue desecti ad sua loca deformiter redeunt, non redibunt; nec tamen cuique resurgenti peribunt, quia in eandem carnem, ut quemcumque ibi locum corporis teneant, seruata partium congruentia materiae mutabilitate uertentur. Quamuis quod ait Dominus: Capillus capitis uestri non peribit, non de longitudine, sed de numero capillorum dictum multo aptius possit intellegi; unde et alibi dicit: Capilli capitis uestri numerati sunt. Neque hoc ideo dixerim, quod aliquid existimem corpori cuique periturum, quod naturaliter inerat; sed quod deforme natum fuerat (non utique ob aliud, nisi ut hinc quoque ostenderetur, quam sit poenalis condicio ista mortalium), sic esse rediturum, ut seruata integritate substantiae deformitas pereat. Si enim statuam potest artifex homo, quam propter aliquam causam deformem fecerat, conflare et pulcherrimam reddere, ita ut nihil inde substantiae, sed sola deformitas pereat, ac si quid in illa figura priore indecenter exstabat nec parilitate partium congruebat, non de toto, unde fecerat, amputare adque separare, sed ita conspergere uniuerso adque miscere, ut nec foeditatem faciat nec minuat quantitatem: quid de omnipotenti artifice sentiendum est? Ergone non poterit quasque deformitates humanorum corporum, non modo usitatas, uerum etiam raras adque monstrosas, quae huic miserae uitae congruunt, abhorrent autem ab illa futura felicitate sanctorum, sic auferre ac perdere, ut, quascumque earum faciunt etsi naturalia, tamen indecora excrementa substantiae corporalis, nulla eius deminutione tollantur? Ac per hoc non est macris pinguibusque metuendum, ne ibi etiam tales sint, quales si possent nec hic esse uoluissent. Omnis enim corporis pulchritudo est partium congruentia cum quadam coloris suauitate. Ubi autem non est partium congruentia, aut ideo quid offendit quia prauum est, aut ideo quia parum, aut ideo quia nimium. Proinde nulla erit deformitas, quam facit incongruentia partium, ubi et quae praua sunt corrigentur, et quod minus est quam decet, unde Creator nouit, inde subplebitur, et quod plus est quam decet, materiae seruata integritate detrahetur. Coloris porro suauitas quanta erit, ubi iusti fulgebunt sicut sol in regno Patris sui! Quae claritas in Christi corpore, cum resurrexit, ab oculis discipulorum potius abscondita fuisse quam defuisse credenda est. Non enim eam ferret humanus adque infirmus adspectus, quando ille a suis ita deberet adtendi, ut posset agnosci. Quo pertinuit etiam, ut contrectantibus ostenderet suorum uulnerum cicatrices, ut etiam cibum potumque sumeret, non alimentorum indigentia, sed ea qua et hoc poterat potestate. Cum autem aliquid non uidetur, quamuis adsit, a quibus alia, quae pariter adsunt, uidentur, sicut illam claritatem dicimus adfuisse non uisam, a quibus alia uidebantur: ⟦ἀορασία⟧ Graece dicitur, quod nostri interpretes Latine dicere non ualentes in libro geneseos caecitatem interpretati sunt. Hanc enim sunt passi Sodomitae, quando quaerebant ostium iusti uiri nec poterant inuenire. Quae si caecitas fuisset, qua fit ut nihil possit uideri, non ostium qua ingrederentur, sed duces itineris a quibus inde abducerentur, inquirerent.

22.19_2Nedense mutlu şehitlere öyle bir sevgiyle bağlıyız ki, o krallıkta bedenlerinde Mesih'in adı uğruna katlandıkları yaraların izlerini görmek istiyoruz; belki de göreceğiz. Çünkü onlarda çirkinlik değil onur olacak ve bedende de olsa bedenin değil faziletin belli bir güzelliği parlayacaktır. Yine de şehitlerin kesilip alınmış uzuvları varsa, onlara "Başınızın bir teli bile yok olmayacak" denmişken ölülerin dirilişinde bu uzuvlardan yoksun olmayacaklar. Ama o yeni çağda şanlı yaraların izlerinin o ölümsüz tende görülmesi yakışır olacaksa, uzuvlar kesilmek için vurulduğu ya da kesildiği yerde izler görünecek, ama uzuvlar yitirilmeden geri verilecektir. Dolayısıyla bedenin başına gelen bütün kusurlar o zaman bulunmayacak olsa da, faziletin belirtilerini kusur saymamak, öyle adlandırmamak gerekir.

22.19_2

Nescio quo autem modo sic adficimur amore martyrum beatorum, ut uelimus in illo regno in eorum corporibus uidere uulnerum cicatrices, quae pro Christi nomine pertulerunt; et fortasse uidebimus. Non enim deformitas in eis, sed dignitas erit, et quaedam, quamuis in corpore, non corporis, sed uirtutis pulchritudo fulgebit. Nec ideo tamen si aliqua martyribus amputata et ablata sunt membra, sine ipsis membris erunt in resurrectione mortuorum, quibus dictum est: Capillus capitis uestri non peribit. Sed si hoc decebit in illo nouo saeculo, ut indicia gloriosorum uulnerum in illa inmortali carne cernantur, ubi membra, ut praeciderentur, percussa uel secta sunt, ibi cicatrices, sed tamen eisdem membris redditis, non perditis, apparebunt. Quamuis itaque omnia quae acciderunt corpori uitia tunc non erunt, non sunt tamen deputanda uel appellanda uitia uirtutis indicia.

22.2020. Ölülerin dirilişinde, nasıl dağılmış olursa olsun, bedenlerin tabiatı her yerden bütünüyle geri çağrılacaktır

Hayvanların yediği, ateşin yuttuğu, toza ya da küle dönmüş, sıvıya karışmış ya da havaya uçmuş ne varsa, Yaratıcı'nın her şeye kadir oluşu bedenleri diriltip hayata döndürmek için bunların hepsini geri çağıramaz diye düşünmek haşa olmasın! Tabiatın hiçbir kuytusu ya da gizli yeri, hislerimizden kaçan bir şeyi, her şeyin Yaratıcısının bilgisinden saklayacak ya da kudretinden kaçıracak şekilde içinde tutamaz. Onların büyük otoritesi Cicero, Tanrı'yı elinden geldiğince tarif etmek isteyerek şöyle der: "O, serbest ve hür, ölümlü her türlü karışımdan ayrı, her şeyi hisseden ve hareket ettiren, kendisi sürekli hareket sahibi bir zihindir." Bunu büyük filozofların öğretilerinde bulmuştur. Öyleyse onların diliyle konuşursam, bir şey her şeyi hissedenden nasıl gizli kalır, her şeyi hareket ettirenden nasıl geri dönmemek üzere kaçar?

Buradan, ötekilerden daha zor görünen şu soru da çözülmüş olur: Ölü bir insanın teni yaşayan bir başkasının teni olduğunda, dirilişte ikisinden hangisine verilecek? Açlıktan tükenmiş ve mecbur kalmış biri insan cesetleriyle beslense -bu kötülüğün zaman zaman yaşandığına eski tarih tanıklık ediyor, zamanımızın talihsiz tecrübeleri de öğretiyor-, doğru düşünen biri her şeyin alttaki yollardan atıldığını, bundan hiçbir şeyin onun tenine dönüşmediğini savunabilir mi? Çünkü bir zamanlar olup artık olmayan zayıflığın kendisi, bu besinlerle hangi eksiklerin tamamlandığını yeterince gösterir. Bu düğümü çözmeye de yarayacak bazı şeyleri az önce söylemiştim. Çünkü açlığın tükettiği bütün etler havaya uçmuştur; kaçanı Her Şeye Kadir Tanrı'nın oradan geri çağırabileceğini söylemiştik. Demek ki o ten, ilk olarak insan teni olduğu insana geri verilecektir. Öteki onu âdeta ödünç almış sayılır; borç gibi alındığı kişiye geri ödenmelidir. Açlığın tükettiği kişinin kendi teni ise, havaya uçanı bile geri çağırabilen tarafından ona verilecektir. Üstelik bütünüyle yok olmuş ve maddesinden hiçbir şey tabiatın hiçbir gizli yerinde kalmamış olsa bile, Her Şeye Kadir onu dilediği yerden onarırdı. Ama Hakikat'in "Başınızın bir teli bile yok olmayacak" sözü yüzünden, bir insanın saç teli yok olamazken açlığın yiyip tükettiği o kadar etin yok olabileceğini düşünmek saçma olur.

Gücümüz yettiğince düşünüp tartıştığımız bütün bu şeylerden şu sonuç çıkar: Tenin ebedî dirilişinde bedenlerin büyüklüğü, her bedene yerleştirilmiş olan, tamamlanmakta olan ya da tamamlanmış gençliğin sebebinde bulunan ölçülere sahip olacak ve bütün uzuvların ölçülerinde de uygun bir güzellik korunacaktır. Bu güzellik korunsun diye bir bölgedeki yakışıksız bir büyüklükten bir şey alınıp bütüne yayılsa, böylece hem o yok olmasa hem de parçaların uyumu her yerde korunsa, bundan beden boyuna da bir şey eklenebileceğine inanmak saçma değildir; çünkü bir yerde aşırı bulunsa yakışmayacak olan şey, güzelliği korumak için bütün parçalara dağıtılır. Her birinin öldüğü boyda dirileceği savunulursa, buna inatla karşı çıkmaya gerek yoktur; yeter ki her türlü çirkinlik, her türlü zayıflık, her türlü ağırlık, her türlü bozulma ve diriliş ve vaat çocuklarının Tanrı'nın meleklerine, bedence ve yaşça olmasa bile kesinlikle mutlulukça eşit olacağı o krallığa yakışmayan başka ne varsa uzak olsun.

22.20

CAPUT XX. Quod in resurrectione mortuorum natura corporum quibuslibet modis dissipatorum in integrum undecumque reuocanda sit. Absit autem, ut ad resuscitanda corpora uitaeque reddenda non possit omnipotentia Creatoris omnia reuocare, quae uel bestiae uel ignis absumsit, uel in puluerem cineremue conlapsum uel in umorem solutum uel in auras est exhalatum. Absit ut sinus ullus secretumque naturae ita recipiat aliquid subtractum sensibus nostris, ut omnium Creatoris aut ⟦cogni⟧tionem lateat aut effugiat potestatem. Deum certe uolens, sicut poterat, definire Cicero, tantus auctor ipsorum: 'Mens quaedam est, inquit, soluta et libera, secreta ab omni concretione mortali, omnia sentiens et mouens ipsaque praedita motu sempiterno.' Hoc autem repperit in doctrinis magnorum philosophorum. Ut igitur secundum ipsos loquar, quo modo aliquid uel latet omnia sentientem uel inreuocabiliter fugit omnia mouentem? Unde iam etiam quaestio illa soluenda est, quae difficilior uidetur ceteris, ubi quaeritur, cum caro mortui hominis etiam alterius fit uiuentis caro, cui potius eorum in resurrectione reddatur. Si enim quispiam confectus fame adque conpulsus uescatur cadaueribus hominum, quod malum aliquotiens accidisse et uetus testatur historia et nostrorum temporum infelicia experimenta docuerunt: num quisquam ueridica ratione contendet totum digestum fuisse per imos meatus, nihil inde in eius carnem mutatum adque conuersum, cum ipsa macies, quae fuit et non est, satis indicet quae illis escis detrimenta subpleta sint? Iam itaque aliqua paulo ante praemisi, quae ad istum quoque nodum soluendum ualere debebunt. Quidquid enim carnium exhausit fames, utique in auras est exhalatum, unde diximus omnipotentem Deum posse reuocare quod fugit. Reddetur ergo caro illa homini, in quo esse caro humana primitus coepit. Ab illo quippe altero tamquam mutuo sumta deputanda est; quae sicut aes alienum ei redhibenda est, unde sumta est. Sua uero illi, quem fames ⟦exhausit⟧, ab eo qui potest etiam exhalata reuocare, reddetur. Quamuis etsi omnibus perisset modis nec ulla eius materies in ullis naturae latebris remansisset, unde uellet, eam repararet Omnipotens. Sed propter sententiam Veritatis, qua dictum est: Capillus capitis uestri non peribit, absurdum est, ut putemus, cum capillus hominis perire non possit, tantas carnes fame depastas adque consumtas perire potuisse. Quibus omnibus pro nostro modulo consideratis adque tractatis haec summa conficitur, ut in resurrectione carnis in aeternum eas mensuras habeat corporum magnitudo, quas habebat perficiendae siue perfectae cuiusque indita corpori ratio iuuentutis, in membrorum quoque omnium modulis congruo decore seruato. Quod decus ut seruetur, si aliquid demtum fuerit indecenti alicui granditati in parte aliqua constitutae, quod per totum spargatur, ut neque id pereat et congruentia partium ubique teneatur: non est absurdum, ut aliquid inde etiam staturae corporis addi posse credamus, cum omnibus partibus, ut decorem custodiant, id distribuitur, quod si enormiter in una esset, utique non deceret. Aut si contenditur in ea quemque statura corporis resurrecturum esse, in qua defunctus est, non pugnaciter resistendum est; tantum absit omnis deformitas, omnis infirmitas, omnis tarditas omnisque corruptio, et si quid aliud illud non decet regnum, in quo resurrectionis et promissionis filii aequales erunt angelis Dei, si non corpore, non aetate, certe felicitate.

22.2121. Azizlerin teninin dönüşeceği ruhanî bedenin yeniliği

Yaşayan bedenlerden ya da ölümden sonra cesetlerden yok olan her şey yerine konacak; kabirlerde kalanla birlikte, canlı bedenin eskiliğinden ruhanî bedenin yeniliğine dönüşmüş olarak, bozulmazlığı ve ölümsüzlüğü giyip dirilecektir. Ağır bir kaza ya da düşmanların vahşeti yüzünden bütünüyle toza dönüp havaya ya da sulara dağılsa, elden geldiğince hiçbir yerde kalmasın istense bile, Yaratıcı'nın her şeye kadir oluşundan hiçbir şekilde kaçırılamaz; onda başın bir teli bile yok olmayacaktır. Demek ki ten ruhanî, ruha tabi olacak, ama yine de ten olacak, ruh değil; nasıl ki ruhun kendisi tensel olup tene tabi olmuş, ama yine de ruh kalmış, ten olmamıştı. Bunun tecrübesini cezamızın çirkinliğinde görüyoruz. Çünkü havarinin "Sizinle ruhanîlerle konuşur gibi konuşamadım, tensellerle konuşur gibi konuştum" dediği kişiler tene göre değil, ruha göre tenseldi. Ruhanî insan da bu hayatta öyle denir ki bedence hâlâ tenseldir ve uzuvlarında zihninin kanununa karşı savaşan başka bir kanun görür; ama aynı ten öyle dirildiğinde bedence de ruhanî olacaktır ki "Canlı beden ekilir, ruhanî beden dirilir" diye yazılan gerçekleşsin.

Ruhanî bedenin lütfunun ne olduğuna ve ne kadar büyük olduğuna gelince, henüz tecrübe edilmediği için, bu konuda söylenen her sözün cüretkârlık olmasından korkarım. Yine de ümidimizin sevinci, Tanrı'yı övmek için susturulmamalıdır; "Rabbim, evinin güzelliğini sevdim" sözü de yanan kutsal sevginin en derin iliklerinden söylenmiştir. Öyleyse bu hayatta iyilere ve kötülere bağışladığı armağanlardan, onun yardımıyla, elimizden geldiğince, henüz tecrübe etmediğimiz için layıkıyla söyleyemediğimiz o şeyin ne kadar büyük olduğunu tahmin edelim. Çünkü insanı doğru yaratmasını geçiyorum; iki eşin cennetin bereketindeki mutlu hayatını da geçiyorum, zira o kadar kısa sürdü ki doğanların hissine bile ulaşmadı. Ama bildiğimiz, hâlâ içinde bulunduğumuz, ne kadar ilerlersek ilerleyelim içinde olduğumuz sürece denenmelerine, hatta bütünüyle bir denenme olmasına katlanmaktan vazgeçmediğimiz bu hayatta, Tanrı'nın insan soyuna gösterdiği iyiliğin belirtileri nedir, bunu kim anlatabilir?

22.21

CAPUT XXI. De nouitate corporis spiritalis, in quam sanctorum caro mutabitur. Restituetur ergo quidquid de corporibus uiuis uel post mortem de cadaueribus periit, et simul cum eo, quod in sepulcris remansit, in spiritalis corporis nouitatem ex animalis corporis uetustate mutatum resurget incorruptione adque inmortalitate uestitum. Sed etsi uel casu aliquo graui uel inimicorum inmanitate totum penitus conteratur in puluerem adque in auras uel in aquas dispersum, quantum fieri potest, nusquam esse sinatur omnino: nullo modo subtrahi poterit omnipotentiae Creatoris, sed capillus in eo capitis non peribit. Erit ergo spiritui subdita caro spiritalis, sed tamen caro, non spiritus; sicut carni subditus fuit spiritus ipse carnalis, sed tamen spiritus, non caro. Cuius rei habemus experimentum in nostrae poenae deformitate. Non enim secundum carnem, sed utique secundum spiritum carnales erant, quibus ait apostolus: Non potui uobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus; et homo spiritalis sic in hac uita dicitur, ut tamen corpore adhuc carnalis sit et uideat aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis suae; erit autem etiam corpore spiritalis, cum eadem caro sic resurrexerit, ut fiat quod scriptum est: Seminatur corpus animale, resurget corpus spiritale. Quae sit autem et quam magna spiritalis corporis gratia, quoniam nondum uenit in experimentum, uereor ne temerarium sit omne, quod de illa profertur, eloquium. Verum tamen quia spei nostrae gaudium propter Dei laudem non est tacendum et de intimis ardentis sancti amoris medullis dictum est: Domine, dilexi decorem domus tuae: de donis eius, quae in hac uita bonis malisque largitur, ipso adiuuante coniciamus, ut possumus, quantum sit illud, quod nondum experti utique digne eloqui non ualemus. Omitto enim, quando fecit hominem rectum; omitto uitam illam duorum coniugum in paradisi fecunditate felicem, quoniam tam breuis fuit, ut ad nascentium sensum nec ipsa peruenerit: in hac, quam nouimus, in qua adhuc sumus, cuius tentationes, immo quam totam tentationem, quamdiu in ea sumus, quantumlibet pro⟦ficiamus⟧, perpeti non desinimus, quae sint indicia circa genus humanum bonitatis Dei, quis poterit explicare?

22.2222. İlk suç yüzünden insan soyunun bağlı olduğu ve kimsenin ancak Mesih'in lütfuyla kurtulabildiği sefaletler ve kötülükler

Çünkü ilk kökene gelince, bütün ölümlüler soyunun hüküm giydiğine, hayat denebilirse bu hayat, bu kadar çok ve büyük kötülükle dolu olarak tanıklık ediyor. Bütün yanılgıların çıktığı, Âdem'in bütün çocuklarını karanlık bir kucakta kabul eden, insanın ondan emeksiz, acısız, korkusuz kurtulamayacağı o korkunç bilgisizlik derinliği başka neyi gösteriyor? Bunca boş ve zararlı şeye duyulan aşkın kendisi ve bundan doğanlar başka neyi gösteriyor? Yiyip bitiren kaygılar, sarsıntılar, kederler, korkular, delice sevinçler, anlaşmazlıklar, davalar, savaşlar, tuzaklar, öfkeler, düşmanlıklar, aldatma, dalkavukluk, hile, hırsızlık, gasp, hainlik, kibir, hırs, çekememezlik, cinayetler, baba katilliği, zulüm, vahşet, alçaklık, sefahat, şımarıklık, utanmazlık, iffetsizlik, fuhuş, zina, ensest, iki cinsiyet için de tabiata aykırı, söylemesi bile utanç veren bunca ırz düşürme ve pislik, kutsala saygısızlık, sapkın öğretiler, küfürler, yalan yeminler, masumlara baskı, iftiralar, dolandırıcılıklar, görevi kötüye kullanmalar, yalan tanıklıklar, haksız yargılar, zorbalıklar, haydutluklar ve akla gelmese de insanların bu hayatından eksik olmayan bu türden bütün kötülükler. Bunlar kötü insanların işidir ama her Âdem çocuğunun doğuştan birlikte geldiği o yanılgı ve sapkın aşk kökünden gelir. Çünkü bebeklerde bile görülen hakikat bilgisizliğiyle, çocuklarda belirmeye başlayan boş arzunun bolluğuyla insanın bu hayata geldiğini kim bilmez? Öyle ki istediği gibi yaşamaya ve istediği her şeyi yapmaya bırakılsa, andığım ve anamadığım bu suçların ve rezilliklerin hepsine ya da birçoğuna varır.

Ama ilahî yönetim hüküm giymişleri bütünüyle terk etmediği, Tanrı öfkesinde merhametini geri tutmadığı için, insan soyunun hislerinde yasak ve eğitim, doğduğumuz bu karanlıklara karşı nöbet tutuyor ve bu dürtülere karşı konuyor; ama bunlar da emekle ve acıyla doludur. Küçüklerin boş davranışlarını önlemek için başvurulan bunca çeşit korku ne anlama geliyor? Mürebbiler, öğretmenler, değnekler, kayışlar, sopalar, Kutsal Yazı'nın sevilen oğlun böğrüne vurulması gerektiğini söylediği o terbiye neden? Dizginsiz büyüyüp sertleştikten sonra ya güç zapt edilsin ya da hiç edilmesin diye. Bütün bu cezalarla, bu dünyaya birlikte geldiğimiz kötülükleri, bilgisizliği yenmekten ve sapkın arzuyu dizginlemekten başka ne yapılıyor? Neden emekle hatırlıyor, emeksiz unutuyoruz; emekle öğreniyor, emeksiz bilmiyoruz; emekle gayretli, emeksiz tembeliz? Kusurlu tabiatın kendi ağırlığıyla neye meyilli ve yatkın olduğu, bundan kurtulmak için ne kadar yardıma muhtaç olduğu buradan görünmüyor mu? Tembellik, gevşeklik, üşengeçlik, ihmalkârlık, emekten kaçmamıza yol açan kusurlardır; oysa faydalı olan emek de bir cezadır.

Ama büyüklerin, ki onlar da güçlükle faydalı bir şey ister, istediklerini öğrenmenin onlarsız mümkün olmadığı çocuk cezaları dışında, insan soyu haksızların kötülüğüyle ve alçaklığıyla değil, ortak durum ve sefaletle ilgili ne kadar çok ve büyük cezalarla sarsılıyor, kim bunu sözle sıralayabilir, düşünceyle kavrayabilir? Evlat ya da yakın kaybından ve yastan, maddî kayıplardan ve mahkûmiyetlerden, insanların aldatmalarından ve yalanlarından, yanlış şüphelerden, başkalarının bütün şiddetli suçlarından ve cinayetlerinden ne büyük korku, ne büyük felaket gelir! Çünkü bunlardan yağma ve esaret, zincir ve zindan, sürgün ve işkence, uzuvların kesilmesi ve hislerin yok edilmesi, bedenin ona baskı yapanın müstehcen şehvetini doyurmak için kullanılması ve başka birçok korkunç şey sık sık gelir. Ya dışarıdan bedenin korktuğu sayısız kazalar? Sıcaklar ve soğuklar, fırtınalar, yağmurlar, seller, şimşek, gök gürültüsü, dolu, yıldırım, deprem ve yerin yarılması, yıkıntılarda ezilme, yük hayvanlarının ürküp saldırması ya da kötülüğü, ağaçların, suların, havanın, hayvanların bunca zehiri, vahşi hayvanların yalnız rahatsız edici ya da öldürücü ısırıkları! Nitekim kuduz köpekten bu olur: Sahibine okşayıcı ve dost bir hayvandan bazen aslanlardan ve yılanlardan

22.22

CAPUT XXII. De miseriis ac malis, quibus humanum genus merito primae praeuaricationis obnoxium est et a quibus nemo nisi per Christi gratiam liberatur. Nam quod ad primam originem pertinet, omnem mortalium progeniem fuisse damnatam, haec ipsa uita, si uita dicenda est, tot et tantis malis plena testatur. Quid enim aliud indicat horrenda quaedam profunditas ignorantiae, ex qua omnis error exsistit, qui omnes filios Adam tenebroso quodam sinu suscipit, ut homo ab illo liberari sine labore dolore timore non possit? Quid amor ipse tot rerum uanarum adque noxiarum et ex hoc mordaces curae, perturbationes, maerores, formidines, insana gaudia, discordiae, lites, bella, insidiae, iracundiae, inimicitiae, fallacia, adulatio, fraus, furtum, rapina, perfidia, superbia, ambitio, inuidentia, homicidia, parricidia, crudelitas, saeuitia, nequitia, luxuria, petulantia, inpudentia, inpudicitia, fornicationes, adulteria, incesta et contra naturam utriusque sexus tot stupra adque inmunditiae, quas turpe est etiam dicere, sacrilegia, haereses, blasphemiae, periuria, obpressiones innocentium, calumniae, circumuentiones, praeuaricationes, falsa testimonia, iniqua iudicia, uiolentiae, latrocinia et quidquid talium malorum in mentem non uenit et tamen de uita ista hominum non recedit? Verum haec hominum sunt malorum, ab illa tamen erroris et peruersi amoris radice uenientia, cum qua omnis filius Adam nascitur. Nam quis ignorat cum quanta ignorantia ueritatis, quae iam in infantibus manifesta est, et cum quanta abundantia uanae cupiditatis, quae in pueris incipit apparere, homo ueniat in hanc uitam, ita ut, si dimittatur uiuere ut uelit et facere quidquid uelit, in haec facinora et flagitia, quae commemoraui et quae commemorare non potui, uel cuncta uel multa perueniat? Sed diuina gubernatione non omni modo deserente damnatos et Deo non continente in ira sua miserationes suas in ipsis sensibus generis humani prohibitio et eruditio contra istas, cum quibus nascimur, tenebras uigilant et contra hos inpetus obponuntur, plenae tamen etiam ipsae laborum et dolorum. Quid enim sibi uolunt multimodae formidines, quae cohibendis paruulorum uanitatibus adhibentur? Quid paedagogi, quid magistri, quid ferulae, quid lora, quid uirgae, quid disciplina illa, qua scriptum sancta dicit dilecti filii latera esse tundenda, ne crescat indomitus domarique iam durus aut uix possit aut fortasse nec possit? Quid agitur his poenis omnibus, nisi ut debelletur inperitia et praua cupiditas infrenetur, cum quibus malis in hoc saeculum uenimus? Quid est enim, quod cum labore meminimus, sine labore obliuiscimur; cum labore discimus, sine labore nescimus: cum labore strenui, sine labore inertes sumus? Nonne hinc apparet, in quid uelut pondere suo quam procliuis et prona sit uitiosa natura et quanta ope, ut hinc liberetur, indigeat? Desidia segnitia, pigritia neglegentia uitia sunt utique quibus labor fugitur, cum labor ipse, etiam qui est utilis, poena sit. Sed praeter pueriles poenas, sine quibus disci non potest quod maiores uolunt, qui uix aliquid utiliter uolunt, quot et quantis poenis genus agitetur humanum, quae non ad malitiam nequitiamque iniquorum, sed ad condicionem pertinent miseriamque communem, quis ullo sermone digerit? quis ulla cogitatione conprehendit? Quantus est metus, quanta calamitas ab orbitatibus adque luctu, a damnis et damnationibus, a deceptionibus et mendaciis hominum, a suspicionibus falsis, ab omnibus uiolentis facinoribus et sceleribus alienis! quando quidem ab eis et depraedatio et captiuitas, et uincula et carceres, et exsilia et cruciatus, et amputatio membrorum et priuatio sensuum, et obpressio corporis ad obscenam libidinem obprimentis explendam et alia multa horrenda saepe contingunt. Quid? ab innumeris casibus quae forinsecus corpori formidantur, aestibus et frigoribus, tempestatibus imbribus adluuionibus, coruscatione tonitru, grandine fulmine, motibus hiatibusque terrarum, obpressionibus ruinarum, ab offensionibus et pauore uel etiam malitia iumentorum, a tot uenenis fruticum aquarum, aurarum bestiarum, a ferarum uel tantummodo molestis uel etiam mortiferis morsibus, quae contingit ex rabido cane, ut etiam blanda et amica

22.22_2daha fazla ve daha acı korkulur; bulaştırıcı zehriyle dokunduğu insanı öyle kudurtur ki ana babası, karısı ve çocukları ondan her vahşi hayvandan beter korkar! Denizciler neler çekiyor, karada yol alanlar neler! Nerede yürürse yürüsün, ummadık kazalara maruz kalmayan kim var? Biri meydandan eve dönerken sağlam ayaklarıyla düştü, ayağını kırdı ve bu yaradan hayatına son verdi. Oturandan daha güvende ne görünür? Kâhin Eli oturduğu koltuktan düştü ve öldü. Çiftçiler, daha doğrusu bütün insanlar, gökten, yerden, zararlı hayvanlardan tarlaların ürününe gelecek ne kadar çok ve büyük tehlikeden korkuyor! Yine de sonunda toplayıp depoladıkları buğday konusunda içleri rahat olur. Ama bildiğimiz bazı kişilerin en iyi buğday mahsulünü, beklenmedik bir ırmak, insanlar kaçarken ambarlardan söküp götürdü. Cinlerin binbir biçimli saldırılarına karşı kim masumiyetine güvenebilir? Hiç kimse güvenmesin diye, kesinlikle en masum olan vaftiz edilmiş küçük çocuklara bile bazen eziyet ediyorlar; Tanrı buna izin veriyor ki bu hayatın ağlanacak felaketi ve ötekinin arzulanacak mutluluğu en çok onlarda gösterilsin. Bedenin kendisinden de o kadar çok hastalık kötülüğü çıkıyor ki hekimlerin kitapları bile hepsini içine almıyor. Bunların birçoğunda, hatta hemen hepsinde yardımlar ve ilaçlar da işkencedir; insanlar cezaların sonucundan cezalı bir yardımla kurtarılıyor. Korkunç susuzluk, insanları insan idrarını, hatta kendi idrarını içecek hâle getirmedi mi? Açlık insanları, insan etinden uzak duramayacak, ölmüş hâlde buldukları kişileri değil, bunun için öldürdüklerini, üstelik yabancıları değil, kuduz açlığın yaptığı inanılmaz bir zalimlikle annelerin çocuklarını yiyecek hâle getirmedi mi? Son olarak, adını dinlenmeden alan uykunun bile çoğu zaman rüya görüntüleriyle ne kadar huzursuz olduğunu, sahte şeylerin de olsa büyük dehşetleriyle, onları öyle gösterip âdeta canlandırarak gerçeklerden ayıramayacağımız şekilde zavallı ruhu ve hisleri nasıl sarstığını hangi sözlerle anlatmalı? Bazı hastalıklarda ve zehirlenmelerde uyanık olanlar bile görüntülerin bu sahteliğiyle daha acınacak şekilde sarsılır. Kötü cinler de çeşit çeşit aldatmayla bazen sağlıklı insanları bile böyle görüntülerle yanıltır; onları bunlarla kendi taraflarına çekemeseler bile, yalnız şu ya da bu şekilde yalana inandırma isteğiyle hislerini oyuna getirirler.

Bu kadar sefil, âdeta cehennem gibi bir hayattan bizi ancak Tanrımız ve Rabbimiz Kurtarıcı Mesih'in lütfu kurtarır (İsa adının kendisi budur; çünkü anlamı Kurtarıcı'dır); özellikle bundan sonra daha sefil ve ebedî, hayat değil ölüm olan bir durumun bizi karşılamaması için. Çünkü bu hayatta kutsal şeyler ve azizler aracılığıyla büyük şifa avuntuları olsa da, bu iyilikler her zaman dileyenlere verilmez; din, bunlar için aranmasın diye; din daha çok, hiçbir kötülüğün olmayacağı öteki hayat için aranmalıdır. Lütuf da en iyileri bu kötülükler içinde, imanlı oldukları ölçüde daha cesur bir yürekle katlansınlar diye destekler. Bu dünyanın bilginleri felsefenin de buna yaradığını söylerler; Tullius, tanrıların gerçek felsefeyi az kişiye verdiğini söyler ve ekler: "İnsanlara bunlardan daha büyük bir armağan verilmedi, verilemezdi de." Karşı çıktığımız kişiler bile, öyle ya da böyle, herhangi bir felsefe değil gerçek felsefe için ilahî lütfu itiraf etmek zorunda kaldı. Bu hayatın sefaletine karşı biricik yardım olan gerçek felsefe az kişiye ilahî olarak verildiyse, buradan da insan soyunun sefaletin cezasını çekmeye hüküm giydiği yeterince görünür. Kendilerinin de itiraf ettiği gibi bundan daha büyük ilahî armağan yoksa, çok tanrıya tapanların bile ondan daha büyüğü olmadığını söylediği Tanrı'dan başkasının bunu vermediğine inanılmalıdır.

22.22_2

suo domino bestia nonnumquam uehementius et amarius quam leones draconesque metuatur faciatque hominem, quem forte adtaminauerit, contagione pestifera ita rabiosum, ut a parentibus coniuge filiis peius omni bestia formidetur! Quae mala patiuntur nauigantes! quae terrena itinera gradientes! Quis ambulat ubicumque non inopinatis subiacens casibus? De foro quidam rediens domum sanis pedibus suis cecidit, pedem fregit et ex illo uulnere finiuit hanc uitam. Quid uidetur sedente securius? De sella, in qua sedebat, cecidit Heli sacerdos et mortuus est. Agricolae, immo uero omnes homines, quot et quantos a caelo et terra uel a perniciosis animalibus casus metuunt agrorum fructibus! Solent tamen de frumentis tandem collectis et reconditis esse securi. Sed quibusdam, quod nouimus, prouentum optimum frumentorum fluuius inprouisus fugientibus hominibus de horreis eiecit adque abstulit. Contra milleformes daemonum incursus quis innocentia sua fidit? quando quidem, ne quis fideret, etiam paruulos baptizatos, quibus certe nihil est innocentius, aliquando sic uexant, ut in eis maxime Deo ista sinente monstretur huius uitae flenda calamitas et alterius desideranda felicitas. Iam uero de ipso corpore tot exsistunt morborum mala, ut nec libris medicorum cuncta conprehensa sint; in quorum pluribus ac paene omnibus etiam ipsa adiumenta et medicamenta tormenta sunt, ut homines a poenarum exitio poenali eruantur auxilio. Nonne ad hoc perduxit sitientes homines ardor inmanis, ut urinam quoque humanam uel etiam suam biberent? nonne ad hoc fames, ut a carnibus hominum se abstinere non possent nec inuentos homines mortuos, sed propter hoc a se occisos, nec quoslibet alienos, uerum etiam filios matres incredibili crudelitate, quam rabida esuries faciebat, absumerent? Ipse postremo somnus, qui proprie quietis nomen accepit, quis uerbis explicet, saepe somniorum uisis quam sit inquietus et quam magnis, licet falsarum rerum, terroribus, quas ita exhibet et quodam modo exprimit, ut a ueris eas discernere nequeamus, animam miseram sensusque perturbet? Qua falsitate uisorum etiam uigilantes in quibusdam morbis et uenenis miserabilius agitantur; quamuis multimoda uarietate fallaciae homines etiam sanos maligni daemones nonnumquam decipiant talibus uisis, ut, etiamsi eos per haec ad sua traducere non potuerint, sensus tamen eorum solo adpetitu qualitercumque persuadendae falsitatis inludant. Ab huius tam miserae quasi quibusdam inferis uitae non liberat nisi gratia Saluatoris Christi, Dei ac Domini nostri (hoc enim nomen est ipse Iesus; interpretatur quippe Saluator), maxime ne post hanc miserior ac sempiterna suscipiat, non uita, sed mors. Nam in ista quamuis sint per sancta et sanctos curationum magna solacia, tamen ideo non semper etiam ipsa beneficia tribuuntur petentibus, ne propter hoc religio quaeratur, quae propter aliam magis uitam, ubi mala non erunt omnino ulla, quaerenda est; et ad hoc meliores quosque in his malis adiuuat gratia, ut quanto fideliore, tanto fortiore corde tolerentur. Ad quam rem etiam philosophiam prodesse dicunt docti huius saeculi, quam di quibusdam paucis, ait Tullius, ueram dederunt; nec hominibus, inquit, ab his aut datum est donum maius aut potuit ullum dari: usque adeo et ipsi, contra quos agimus, quoquo modo conpulsi sunt in habenda non quacumque, sed uera philosophia diuinam gratiam confiteri. Porro si paucis diuinitus datum est uerae philosophiae contra miserias huius uitae unicum auxilium, satis et hinc apparet humanum genus ad luendas miseriarum poenas esse damnatum. Sicut autem hoc, ut fatentur, nullum diuinum maius est donum. sic a nullo deo dari credendum est nisi ab illo, quo et ipsi qui multos deos colunt nullum dicunt esse maiorem.

22.2323. İyiler ve kötüler için ortak olan kötülüklerin dışında, özellikle adillerin emeğine ait olanlar

İyiler ve kötüler için ortak olan bu hayat kötülüklerinin dışında adillerin bu hayatta kendilerine özgü emekleri de vardır; bunlarla kusurlara karşı savaşır ve bu tür çarpışmaların denenmeleri ve tehlikeleri içinde bulunurlar. Bazen daha şiddetli, bazen daha gevşek, ama ten ruha karşı, ruh da tene karşı arzudan vazgeçmez; öyle ki bütün kötü arzuyu tüketmek gibi istediğimizi yapamayız; ama ilahî yardımla elimizden geldiğince, ona rıza göstermeyerek onu kendimize tabi kılarız. Sürekli uyanık nöbet tutarız ki doğruya benzeyen bir kanaat bizi yanıltmasın, kurnaz söz aldatmasın, bir yanılgının karanlığı üstümüze çökmesin, iyi kötü, kötü iyi sanılmasın, korku yapılması gerekenden alıkoymasın, arzu yapılmaması gerekene sürüklemesin, öfkemizin üstüne güneş batmasın, düşmanlıklar kötülüğe kötülükle karşılık vermeye kışkırtmasın, utanç verici ya da ölçüsüz bir keder yutmasın, nankör bir zihin iyilik yapmaya uyuşukluk getirmesin, iyi vicdan iftiracı dedikodularla yorulmasın, başkası hakkındaki düşüncesizce şüphemiz bizi yanıltmasın, başkasının bizim hakkımızdaki yanlış şüphesi bizi kırmasın, günah ölümlü bedenimizde hüküm sürüp arzularına itaat ettirmesin, uzuvlarımız haksızlığın silahları olarak günaha sunulmasın, göz arzunun peşine düşmesin, intikam arzusu galip gelmesin, kötü haz veren şeyde ne bakış ne düşünce oyalansın, utanmaz ya da yakışıksız söz seve seve dinlenmesin, hoşa gitse bile caiz olmayan yapılmasın, emekle ve tehlikelerle dolu bu savaşta zafer kendi gücümüzden beklenmesin ya da elde edilen zafer kendi gücümüze atfedilmesin; havarinin "Rabbimiz İsa Mesih aracılığıyla bize zaferi veren Tanrı'ya şükürler olsun" dediği, başka yerde de "Bütün bunlarda bizi seven aracılığıyla galiplerden üstünüz" dediği onun lütfuna atfedilsin.

Yine de bilelim ki ne kadar büyük bir savaş faziletiyle kusurlara karşı dursak, hatta kusurları yenip boyunduruk altına alsak da, bu bedende olduğumuz sürece Tanrı'ya "Borçlarımızı bağışla" dememizi gerektiren bir şey eksik olmayacaktır. Ölümsüz bedenlerle sürekli bulunacağımız o krallıkta ise ne çarpışma olacak ne de borç. Tabiatımız doğru yaratıldığı gibi kalsaydı bunlar hiçbir yerde ve hiçbir zaman olmazdı. Bu yüzden, içinde tehlikeye düştüğümüz ve son zaferle kurtulmak istediğimiz bu çatışmamız da bu hayatın kötülüklerine aittir; bu hayatın hüküm giymiş olduğunu bunca büyük kötülüğün tanıklığıyla ispat ediyoruz.

22.23

CAPUT XXIII. De his, quae praeter illa mala, quae bonis malisque communia sunt, ad iustorum laborem ⟦specia⟧liter pertinent. Praeter haec autem mala huius uitae bonis malisque communia habent in ea iusti etiam proprios quosdam labores suos, quibus aduersus uitia militant et in talium proeliorum tentationibus periculisque uersantur. Aliquando enim concitatius, aliquando remissius, non tamen desinit caro concupiscere aduersus spiritum et spiritus aduersus carnem, ut non ea quae uolumus faciamus, omnem malam concupiscentiam consumendo, sed eam nobis, quantum diuinitus adiuti possumus, non ei consentiendo subdamus, uigiliis continuis excubantes, ne opinio ueri similis fallat, ne decipiat sermo uersutus, ne se tenebrae alicuius erroris ⟦obducant⟧, ne quod bonum est malum aut quod malum est bonum esse credatur, ne ab his quae agenda sunt metus reuocet, ne in ea quae agenda non sunt cupido praecipitet, ne super iracundiam sol occidat, ne inimicitiae prouocent ad retributionem mali pro malo, ne absorbeat inhonesta uel inmoderata tristitia, ne inpertiendorum beneficiorum ingerat mens ingrata torporem, ne maledicis rumoribus bona conscientia fatigetur, ne temeraria de alio suspicio nos nostra decipiat, ne aliena de nobis falsa nos frangat, ne regnet peccatum in nostro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, ne membra nostra exhibeantur iniquitatis arma peccato, ne oculus sequatur concupiscentiam, ne uindicandi cupiditas uincat, ne in eo quod male delectat uel uisio uel cogitatio remoretur, ne inprobum aut indecens uerbum libenter audiatur, ne fiat quod non licet etiamsi libet, ne in hoc bello laborum periculorumque plenissimo uel de uiribus nostris speretur facienda uictoria uel uiribus nostris facta tribuatur, sed eius gratiae, de quo ait apostolus: Gratias autem Deo, qui dat nobis uictoriam per Dominum nostrum Iesum Christum; qui et alio loco: In his, inquit, omnibus superuincimus per eum qui dilexit nos. Sciamus tamen, quantalibet uirtute proeliandi uitiis repugnemus uel etiam uitia superemus et subiugemus, quamdiu sumus in hoc corpore, nobis deesse non posse unde dicamus Deo: Dimitte nobis debita nostra. In illo autem regno, ubi semper cum corporibus inmortalibus erimus, nec proelia nobis erunt ulla nec debita; quae nusquam et numquam essent, si natura nostra, sicut recta creata est, permaneret. Ac per hoc etiam noster iste conflictus, in quo periclitamur et de quo nos uictoria nouissima cupimus liberari, ad uitae huius mala pertinet, quam tot tantorumque testimonio malorum probamus esse damnatam.

22.2424. Yaratıcı'nın hükme bağlı bu hayatı da doldurduğu iyilikler

Şimdi de, cezalandıranın adaletinin övüldüğü insan soyunun bu sefaletini, yarattığı her şeyi yöneten aynı Tanrı'nın iyiliğinin ne türlü ve ne kadar çok iyilikle doldurduğunu düşünmek gerekir. Önce, günahtan önce "Çoğalın, artın ve yeryüzünü doldurun" diyerek söylediği o kutsamayı günahtan sonra da engellemek istemedi; hüküm giymiş soyda bağışlanmış bereket kaldı. Tohumların o şaşılacak gücünü, hatta tohumları yapan daha da şaşılacak gücü, insan bedenlerine yerleştirilmiş ve âdeta dokunmuş olanı, ölümün zorunluluğunu da bize yükleyen günah kusuru ortadan kaldıramadı. İkisi birlikte insan soyunun bu ırmağında, bu selinde akar: atadan gelen kötülük ve Yaratıcı'dan verilen iyilik. Kökenden gelen kötülükte iki şey vardır: günah ve azap. Kökenden gelen iyilikte iki başka şey vardır: üreme ve biçimlendirme. Ama şimdiki amacımızı ilgilendirdiği kadarıyla, biri cüretimizden gelen günah, öteki Tanrı'nın yargısından gelen azap olan kötülükler hakkında yeterince konuştuk. Şimdi Tanrı'nın bozulmuş ve hüküm giymiş tabiata bile bağışladığı ve hâlâ bağışladığı iyiliklerden söz etmeye başlıyorum. Çünkü hüküm verirken ne verdiği her şeyi aldı, yoksa tabiat hiç var olmazdı; ne de onu ceza olarak şeytana tabi kıldığında kendi iktidarından çıkardı; çünkü şeytanı bile kendi hükümranlığından ayırmaz. Nitekim şeytanın tabiatının bile var kalmasını sağlayan, en yüksek biçimde var olan ve herhangi bir şekilde var olan her şeyi var edendir.

Söylediğimiz gibi, günahla bozulmuş ve azaba hüküm giymiş tabiata bile iyiliğinin âdeta bir pınarından akan bu iki iyilikten üremeyi, yedinci gün dinlendiği evrenin ilk işlerinde kutsamayla bağışladı; biçimlendirme ise onun şimdiye kadar çalıştığı işinde bulunur. Etkin kudretini şeylerden çekerse, onlar ne ilerleyebilir ve ölçülü hareketleriyle zamanları tamamlayabilir, ne de yaratıldıkları durumda bir süre bile kalabilir. Tanrı insanı öyle yarattı ki ona başka insanları çoğaltacağı bir verimlilik ekledi; onlara da çoğaltma zorunluluğunu değil imkânını birlikte aktardı. Yine de Tanrı dilediği insanlardan bunu aldı ve onlar kısır kaldı; ama ilk iki eşe genel kutsamayla bir kez verdiği bu yetiyi insan soyundan almadı. Bu üreme günahla alınmamış olsa da, kimse günah işlemeseydi olacağı gibi de değildir. Çünkü onur içinde konulan insan, günah işledikten sonra hayvanlara benzedi ve onlar gibi üremektedir; yine de onda Tanrı'nın sureti olarak yaratılmasını sağlayan akıl kıvılcımı tamamen sönmemiştir. Bu üremeye biçimlendirme eşlik etmeseydi, kendi cinsinin suretlerine ve ölçülerine ulaşamazdı. Çünkü insanlar birleşmeseydi ve Tanrı yine de yeryüzünü insanlarla doldurmak isteseydi, nasıl birini kadın erkek birleşmesi olmadan yarattıysa herkesi öyle yaratabilirdi; ama birleşenler, onun yaratması olmadan üretemez. Öyleyse havarinin insanın saygıya ve adalete doğru biçimlendirildiği ruhanî terbiye hakkında "Ne diken bir şeydir ne sulayan, büyüten Tanrı'dır" demesi gibi, burada da şöyle denebilir: "Ne birleşen ne tohum eken bir şeydir, biçimlendiren Tanrı'dır; ne de gebeliği taşıyan ve doğanı besleyen anne bir şeydir, büyüten Tanrı'dır." Çünkü şimdiye kadar çalıştığı o işle tohumların kendi sayılarını açmasını, gizli ve görünmez kıvrımlardan gördüğümüz bu güzelliğin görünür suretlerine doğru açılmasını sağlar. Kendisi cisimsiz ve cisimli tabiatı, birini yönetici, ötekini tabi olarak şaşılacak biçimde birleştirip bağlayarak canlıyı yapar. Bu işi öyle büyük ve şaşılacaktır ki, yalnız akıllı bir hayvan olan, bu yüzden bütün yeryüzü canlılarından üstün ve seçkin olan insanda değil, en küçücük sinekte bile, iyi düşünen kişiye zihin hayreti verir ve Yaratıcı'ya övgü doğurur.

22.24

CAPUT XXIIII. De bonis, quibus etiam hanc uitam damnationi obnoxiam Creator inpleuit. Iam nunc considerandum est hanc ipsam miseriam generis humani, in qua laudatur iustitia punientis, qualibus et quam multis inpleuerit bonis eiusdem bonitas cuncta quae creauit administrantis. Primum benedictionem illam, quam protulerat ante peccatum dicens: Crescite et multiplicamini et inplete terram, nec post peccatum uoluit inhibere mansitque in stirpe damnata donata fecunditas; nec illam uim mirabilem seminum, immo etiam mirabiliorem qua efficiuntur et semina, inditam corporibus humanis et quodam modo intextam peccati uitium potuit auferre, quo nobis inpacta est etiam necessitas mortis; sed utrumque simul currit isto quasi fluuio adque torrente generis humani, malum quod a parente trahitur, et bonum quod a creante tribuitur. In originali malo duo sunt, peccatum adque supplicium; in originali bono alia duo, propagatio et conformatio. Sed quantum ad praesentem pertinet intentionem nostram, de malis, quorum unum de nostra uenit audacia, id est peccatum, alterum de iudicio Dei, id est supplicium, iam satis diximus. Nunc de bonis Dei, quae ipsi quoque uitiatae damnataeque naturae contulit siue usque nunc confert, dicere institui. Neque enim damnando aut totum abstulit quod dederat, alioquin nec esset omnino; aut eam remouit a sua potestate, etiam cum diabolo poenaliter subdidit, cum nec ipsum diabolum a suo alienant imperio; quando quidem, ut ipsius quoque diaboli natura subsistat, ille facit qui summe est et facit esse quidquid aliquo modo est. Duorum igitur illorum, quae diximus bona etiam in naturam peccato uitiatam supplicioque damnatam de bonitatis eius quodam ueluti fonte manare, propagationem in primis mundi operibus benedictione largitus est, a quibus operibus die septimo requieuit; conformatio uero in illo eius est opere, quo usque nunc operatur. Efficacem quippe potentiam suam si rebus subtrahat, nec progredi poterunt et suis dimensis motibus peragere tempora nec prorsus in eo quod creatae sunt aliquatenus permanebunt. Sic ergo creauit hominem Deus, ut ei adderet fertilitatem quandam, qua homines alios propagaret, congenerans eis etiam ipsam propagandi possibilitatem, non necessitatem: quibus tamen uoluit hominibus abstulit eam Deus, et steriles fuerunt; non tamen generi humano abstulit semel datam primis duobus coniugibus benedictione generali. Haec ergo propagatio quamuis peccato ablata non fuerit, non tamen etiam ipsa talis est, qualis fuisset, si nemo peccasset. Ex quo enim homo in honore positus, postea quam deliquit, conparatus est pecoribus, similiter generat; non in eo tamen penitus exstincta est quaedam uelut scintilla rationis, in qua factus est ad imaginem Dei. Huic autem propagationi si conformatio non adhiberetur, nec ipsa in sui generis formas modosque procederet. Si enim non concubuissent homines et nihilo minus Deus uellet inplere terras hominibus: quo modo creauit unum sine commixtione maris et feminae, sic posset omnes; concumbentes uero nisi illo creante generantes esse non possunt. Sicut ergo ait apostolus de institutione spiritali, qua homo ad pietatem iustitiamque formatur: Neque qui plantat, est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus: ita etiam hic dici potest: 'Nec qui concumbit nec qui seminat, est aliquid, sed qui format Deus; nec mater, quae conceptum portat et partum nutrit, est aliquid, sed qui incrementum dat Deus.' Ipsa namque operatione, qua usque nunc operatur, facit ut numeros suos explicent semina et a quibusdam latentibus adque inuisibilibus inuolucris in formas uisibiles huius quod adspicimus decoris euoluant; ipse incorpoream corporeamque naturam, illam praepositam, istam subiectam, miris modis copulans et conectens animantem facit. Quod opus eius tam magnum et mirabile est, ut non solum in homine, quod est animal rationale et ex hoc cunctis terrenis animantibus excellentius adque praestantius, sed in qualibet minutissima muscula bene consideranti stuporem mentis ingerat laudemque pariat Creatoris.

22.24_2Öyleyse insan ruhuna zihni kendisi verdi; bebekte akıl ve anlayış âdeta uyuşmuştur, sanki yokmuş gibidir; ama yaşın ilerlemesiyle uyanacak ve ortaya çıkacaktır; böylece ilme ve öğretime elverişli, hakikati kavramaya ve iyiyi sevmeye yatkın olacak; bu yetiyle bilgeliği içine çekecek ve faziletlerle donanacaktır. Bu faziletlerle basiretli, cesur, itidalli ve adil olarak yanılgılara ve öteki doğuştan kusurlara karşı savaşacak ve onları, o en yüksek ve değişmez iyiden başka hiçbir şeyin arzusuyla değil, yenecektir. Zihin bunu yapmasa bile, akıllı tabiatta ilahî olarak kurulmuş bu iyiliklere elverişliliğin ne kadar büyük bir iyilik, Her Şeye Kadir'in ne şaşılacak işi olduğunu kim gereğince söyleyip düşünebilir? Çünkü iyi yaşamanın ve ölümsüz mutluluğa ulaşmanın, fazilet denen ve yalnız Mesih'teki Tanrı lütfuyla vaat ve krallık çocuklarına verilen sanatların dışında, insan zekâsı, kimi zorunlu kimi zevk için, o kadar çok ve büyük sanat bulup uygulamadı mı? Öyle ki zihnin ve aklın bu üstün gücü, gereksiz, hatta tehlikeli ve zararlı olarak aradığı bu şeylerde bile, bunları bulabildiği, öğrenebildiği ya da uygulayabildiği tabiatında ne büyük bir iyilik taşıdığını gösterir. Giysi ve bina işlerinde insan gayreti ne şaşılacak, ne hayret verici noktalara vardı; tarımda, denizcilikte ne kadar ilerledi; kapların yapımında, heykellerin ve resimlerin çeşitliliğinde neler tasarlayıp gerçekleştirdi; tiyatrolarda seyredenlere şaşılacak, dinleyenlere inanılmaz görünen neler sahneledi; akılsız canlıları yakalamakta, öldürmekte, ehlileştirmekte ne kadar çok şey buldu; insanların kendilerine karşı ne çok zehir, silah ve makine, ölümlü sağlığı korumak ve onarmak için ne çok ilaç ve yardım keşfetti; boğaz zevki için ne çok baharat ve iştah açıcı buldu; düşünceleri bildirmek ve ikna etmek için kelimelerin ve harflerin başta geldiği ne kadar çok ve çeşitli işaret; gönülleri hoşnut etmek için ne üslup süsleri, ne çeşit şiir bolluğu; kulakları okşamak için ne kadar çalgı, ne ezgi tarzları tasarladı; ölçülerde ve sayılarda ne ustalık kazandı, yıldızların yollarını ve düzenlerini ne zekâyla kavradı; evrenin şeylerine dair ne çok bilgiyle kendini doldurdu: bunları özellikle, hepsini yığmak değil de tek tek üzerinde durmak istersek, kim söyleyebilir? Son olarak, yanılgıları ve yalanları savunmakta bile filozofların ve sapkınların zekâları ne kadar parladı, bunu ölçmeye kim yeter? Çünkü şimdi ölümlü hayatın süslendiği insan zihninin tabiatından söz ediyoruz; ölümsüz hayatın kazanıldığı iman ve hakikat yolundan değil. Bu kadar büyük tabiatın kurucusu kuşkusuz gerçek ve yüce Tanrı'dır; yaptığı her şeyi en yüksek iktidar ve en yüksek adaletle yönetmektedir. O hâlde, kendisinden ötekilerin türediği ilk insanda çok büyük bir günah önce gelmemiş olsaydı, bu tabiat asla bu sefaletlere düşmez, kurtulacaklar dışında herkes ebedî sefalete gitmezdi.

Bedenin kendisinde ise, ölümlülükte hayvanlarla ortak olsak ve birçoklarından daha zayıf olsak da, Tanrı'nın iyiliği, bu büyük Yaratıcı'nın takdiri ne kadar görünür! Bedende hislerin yerleri ve öteki uzuvlar, bütün bedenin görünüşü, şekli ve boyu, akıllı ruhun hizmeti için yapıldığını gösterecek şekilde düzenlenmemiş mi? Çünkü insan, yere eğik olduğunu gördüğümüz akılsız canlılar gibi yaratılmadı; göğe dikilmiş bedeninin sureti ona yukarıdaki şeyleri düşünmesini hatırlatır. Dile ve ellere verilen, konuşmaya ve yazmaya, pek çok sanatın ve vazifenin işlerine uygun olan şaşılacak hareket kabiliyeti, nasıl bir ruha hizmet etsin diye böyle bir beden eklendiğini yeterince göstermiyor mu? Üstelik iş görme zorunlulukları bir yana bırakılsa bile, bütün parçaların uyumu öyle ritimlidir ve güzel bir denklikle birbirine öyle karşılık verir ki, yaratılırken fayda hesabının mı yoksa güzelliğin mi daha çok gözetildiğini bilemezsin. Çünkü bedende fayda için yaratılmış olup güzellikte de yeri olmayan hiçbir şey görmüyoruz. Her şeyin birbirine bağlandığı ve uydurulduğu ölçülerin sayılarını bilseydik, bu bize daha da açık görünürdü. Belki dışarıda belirgin olanlarda çaba gösteren

22.24_2

Ipse itaque animae humanae mentem dedit, ubi ratio et intellegentia in infante sopita est quodam modo; quasi nulla sit, excitanda scilicet adque exserenda aetatis accessu, qua sit scientiae capax adque doctrinae et habilis perceptioni ueritatis et amoris boni; qua capacitate hauriat sapientiam uirtutibusque sit praedita, quibus prudenter, fortiter, temperanter et iuste aduersus errores et cetera ingenerata uitia dimicet eaque nullius rei desiderio nisi boni illius summi adque inmutabilis uincat. Quod etsi non faciat, ipsa talium bonorum capacitas in natura rationali diuinitus instituta quantum sit boni, quam mirabile opus Omnipotentis, quis conpetenter effatur aut cogitat? Praeter enim artes bene uiuendi et ad inmortalem perueniendi felicitatem, quae uirtutes uocantur et sola Dei gratia, quae in Christo est, filiis promissionis regnique donantur, nonne humano ingenio tot tantaeque artes sunt inuentae et exercitae, partim necessariae partim uoluptariae, ut tam excellens uis mentis adque rationis in his etiam rebus, quas superfluas, immo et periculosas perniciosasque adpetit, quantum bonum habeat in natura, unde ista potuit uel inuenire uel discere uel exercere, testetur? Vestimentorum et aedificiorum ad opera quam mirabilia, quam stupenda industria humana peruenerit; quo in agricultura, quo in nauigatione profecerit; quae in fabricatione quorumque uasorum uel etiam statuarum et picturarum uarietate excogitauerit et inpleuerit; quae in theatris mirabilia spectantibus, audientibus incredibilia facienda et exhibenda molita sit; in capiendis occidendis domandis inrationalibus animantibus quae et quanta reppererit; aduersus ipsos homines tot genera uenenorum, tot armorum, tot machinamentorum, et pro salute mortali tuenda adque reparanda quot medicamenta adque adiumenta conprehenderit: pro uoluptate faucium quot condimenta et gulae inritamenta reppererit; ad indicandas et suadendas cogitationes quam multitudinem uarietatemque signorum, ubi praecipuum locum uerba et litterae tenent; ad delectandos animos quos elocutionis ornatus, quam diuersorum carminum copiam; ad mulcendas aures quot organa musica, quos cantilenae modos excogitauerit; quantam peritiam dimensionum adque numerorum, meatusque et ordines siderum quanta sagacitate conprehenderit; quam multa rerum mundanarum cognitione se inpleuerit, quis possit eloqui, maxime si uelimus non aceruatim cuncta congerere, sed in singulis inmorari? In ipsis postremo erroribus et falsitatibus defendendis quam magna claruerint ingenia philosophorum adque haereticorum, quis aestimare sufficiat? Loquimur enim nunc de natura mentis humanae, qua ista uita mortalis ornatur, non de fide adque itinere ueritatis, qua illa inmortalis adquiritur. Huius tantae naturae conditor cum sit utique Deus uerus et summus, ipso cuncta quae fecit administrante et summam potestatem summamque habente iustitiam numquam profecto in has miserias decidisset adque ex his praeter eos solos qui liberabuntur in aeternas esset itura, nisi nimis grande peccatum in homine primo, de quo ceteri exorti sunt, praecessisset. Iam uero in ipso corpore, quamuis nobis sit cum beluis mortalitate commune multisque earum reperiatur infirmius, quanta Dei bonitas, quanta prouidentia tanti Creatoris apparet! Nonne ita sunt in eo loca sensuum et cetera membra disposita speciesque ipsa ac figura et statura totius corporis ita modificata, ut ad ministerium animae rationalis se indicet factum? Non enim ut animalia rationis expertia prona esse uidemus in terram, ita creatus est homo; sed erecta in caelum corporis forma admonet eum quae sursum sunt sapere. Porro mira mobilitas, quae linguae ac manibus adtributa est, ad loquendum et scribendum apta adque conueniens et ad opera artium plurimarum officiorumque conplenda, nonne satis ostendit, quali animae ut seruiret tale sit corpus adiunctum? quamquam et detractis necessitatibus operandi ita omnium partium congruentia numerosa sit et pulchra sibi parilitate respondeat, ut nescias utrum in eo condendo maior sit utilitatis habita ratio quam decoris. Certe enim nihil creatum uidemus in corpore utilitatis causa, quod non habeat etiam decoris locum. Plus autem nobis id appareret, si numeros mensurarum, quibus inter se cuncta conexa sunt et coaptata, nossemus; quos forsitan data opera in his, quae foris eminent,

22.24_3zekâ bunların izini sürebilir; ama gizli olanları, gözümüzden uzak olanları, örneğin damarların, sinirlerin ve iç organların bu kadar büyük karmaşıklığını, hayatî organların sırlarını kimse bulamaz. Çünkü hekimlerin, anatomist denen bazılarının zalim titizliği ölülerin bedenlerini, hatta kesip araştıran elin altında ölenlerin bedenlerini parçaladı, insan etinde oldukça insanlık dışı bir şekilde bütün gizli yerleri aradı, neyi, nasıl ve nerede tedavi etmesi gerektiğini öğrenmek için. Yine de sözünü ettiğim sayıları, Yunanca harmonia (uyum) denen ve bütün bedenin içte ve dışta bir çalgı gibi uydurulmasını sağlayan sayıları kimse bulamadı; ne diyeyim, kimse aramaya bile cesaret etmedi. Bunlar bilinebilseydi, hiçbir güzellik sergilemeyen iç organlarda bile akıl güzelliği öyle hoş gelirdi ki, gözleri kullanan zihnin yargısıyla, gözlere hoş gelen bütün görünür suretten üstün tutulurdu.

Bedende bazı şeyler yalnız güzellik için, kullanım için değil öyle konmuştur; erkeğin göğsündeki memeler, yüzündeki sakal gibi. Sakalın koruma için değil erkek süsü için olduğunu kadınların tüysüz yüzleri gösterir; çünkü daha zayıf olan onların korunması daha uygun olurdu. Öyleyse görünen uzuvlar arasında, ki bunda kimse kuşku duymaz, bir işe uydurulmuş olup güzel de olmayan hiçbir uzuv yoksa; bazılarının ise yalnız güzelliği olup hiçbir kullanımı yoksa, bedenin yaratılışında onurun zorunluluğa üstün tutulduğu kolayca anlaşılır sanırım. Çünkü zorunluluk geçecek, yalnız güzelliğin tadına birbirimizle, hiçbir şehvet olmadan varacağımız zaman gelecektir. Bunu en çok, Mezmur'da kendisine "İtirafı ve güzelliği giyindin" denen Kurucu'nun övgüsüne bağlamak gerekir.

Yaratığın geri kalan güzelliğini ve faydasını, bu emeklere ve sefaletlere atılmış, hüküm giymiş de olsa, insana seyredip kullansın diye ilahî cömertlikle bağışlanmış olanları hangi sözle bitirmek mümkün? Göğün, yerin ve denizin çok biçimli ve çeşitli güzelliğinde, ışığın bu kadar bolluğunda ve şaşılacak görünüşünde, güneşte, ayda ve yıldızlarda, ormanların gölgelerinde, çiçeklerin renklerinde ve kokularında, ötüşen ve rengârenk kuşların çeşitliliğinde ve çokluğunda, bu kadar çok ve büyük canlının çok biçimli görünüşünde (bunların en küçük hacimli olanları daha çok hayranlık uyandırır, çünkü balinaların koca bedenlerinden çok karıncaların ve arıların işlerine hayret ederiz), denizin de bu kadar büyük manzarasında, kendini giysiler gibi çeşitli renklere bürüdüğünde, bazen türlü türlü yeşil, bazen mor, bazen mavi olduğunda! Fırtınalı olduğu zamanlarda bile ne kadar zevkle seyredilir; bu zevk de seyrediciyi okşayıp denizci gibi savurup sarsmamasından daha da büyür! Açlığa karşı her yerde yiyecek bolluğu ne demektir? Bıkkınlığa karşı, aşçıların sanatı ve emeğiyle değil tabiatın zenginliğiyle yayılmış tat çeşitliliği? Bu kadar çok şeyde sağlığı korumak ya da kazanmak için yardımlar! Gece ile gündüzün birbirini izlemesi ne hoştur! Rüzgârların ılık ölçüsü ne okşayıcıdır! Ağaçlarda ve hayvanlarda giysi yapmak için ne malzeme var! Hepsini kim anabilir? Âdeta bir yığına

22.24_3

posset uestigare sollertia; quae uero tecta sunt adque a nostris remota conspectibus, sicuti est tanta perplexitas uenarum adque neruorum et uiscerum, secreta uitalium, inuenire nullus potest. Quia etsi medicorum diligentia nonnulla crudelis, quos anatomicos appellant, laniauit corpora mortuorum siue etiam inter manus secantis perscrutantisque morientium adque in carnibus humanis satis inhumane abdita cuncta rimata est, ut quid et quo modo quibus locis curandum esset addisceret: numeros tamen de quibus loquor, quibus coaptatio, quae ἁρμονία Graece dicitur, tamquam cuiusdam organi, extrinsecus adque intrinsecus totius corporis constat, quid dicam, nemo ualuit inuenire, quos nemo ausus est quaerere? qui si noti esse potuissent, in interioribus quoque uisceribus, quae nullum ostentant decus, ita delectaret pulchritudo rationis, ut omni formae apparenti, quae oculis placet, ipsius mentis, quae oculis utitur, praeferretur arbitrio. Sunt uero quaedam ita posita in corpore, ut tantummodo decorem habeant, non et usum; sicut habet pectus uirile mamillas, sicut facies barbam, quam non esse munimento, sed uirili ornamento indicant purae facies feminarum, quas utique infirmiores muniri tutius conueniret. Si ergo nullum membrum est, in his quidem conspicuis (unde ambigit nemo), quod ita sit alicui operi adcommodatum, ut non etiam sit decorum; sunt autem nonnulla, quorum solum decus et nullus est usus: puto facile intellegi in condicione corporis dignitatem necessitati fuisse praelatam. Transitura est quippe necessitas tempusque uenturum, quando sola inuicem pulchritudine sine ulla libidine perfruamur: quod maxime ad laudem referendum est Conditoris, cui dicitur ⟦in⟧ psalmo: ⟦Confessionem et decorem⟧ induisti. Iam cetera pulchritudo et utilitas creaturae, quae homini, licet in istos labores miseriasque proiecto adque damnato, spectanda adque sumenda diuina largitate concessa est, quo sermone terminari potest? in caeli et terrae et maris multimoda et uaria pulchritudine, in ipsius lucis tanta copia tamque mirabili specie, in sole ac luna et sideribus, in opacitatibus nemorum, in coloribus et odoribus florum, in diuersitate ac multitudine uolucrum garrularum adque pictarum, in multiformi specie tot tantarumque animantium, quarum illae plus habent admirationis, quae molis minimum (plus enim formicularum et apicularum opera stupemus quam inmensa corpora balaenarum), in ipsius quoque maris tam grandi spectaculo, cum sese diuersis coloribus uelut uestibus induit et aliquando uiride adque hoc multis modis, aliquando purpureum, aliquando caeruleum est. Quam porro delectabiliter spectatur etiam quandocumque turbatur, et fit inde maior suauitas, quia sic demulcet intuentem, ut non iactet et quatiat nauigantem! Quid ciborum usquequaque copia contra famem? quid saporum diuersitas contra fastidium, naturae diffusa diuitiis, non coquorum arte ac labore quaesita? quid in tam multis rebus tuendae aut recuperandae salutis auxilia! Quam grata uicissitudo diei alternantis et noctis! Aurarum quam blanda temperies! In fruticibus et pecoribus indumentorum conficiendorum quanta materies! Omnia commemorare quis possit? Haec autem sola, quae a me uelut in quendam

22.24_4sıkıştırdığım yalnız bu kadarını, bağlı bohçaları açıp incelemek istesem, pek çok şey içeren her birinde ne kadar oyalanırdım! Bunların hepsi sefillerin avuntusudur, mutluların mükâfatı değil. Bunlar bu kadar çok, böyle ve bu kadar büyükse, onlar nedir? Ölüme önceden belirlediklerine bile bunları veren, hayata önceden belirlediklerine neler verecek? Bu sefil hayatta tek oğlunun ölüme kadar bu kadar büyük kötülüklere katlanmasını uğruna istediği kişilere, o mutlu hayatta hangi iyilikleri aldıracak? Bu yüzden havari o krallığa önceden belirlenenlerden söz ederek der ki: "Kendi Oğlunu esirgemeyip onu hepimiz için feda eden, onunla birlikte her şeyi bize nasıl bağışlamaz?" Bu vaat yerine geldiğinde ne olacağız! Nasıl olacağız! Mesih bizim için ölerek böyle bir teminat verdiğine göre o krallıkta hangi iyilikleri alacağız! Hiçbir kusuru olmayan, hiçbir şeyin altında yatmayan, hiçbir şeye boyun eğmeyen, hiçbir şeye karşı övgüye değer biçimde bile savaşmayan, en barışçı faziletle yetkinleşmiş insan ruhu nasıl olacak! Orada her şeyin bilgisi ne kadar büyük, ne kadar güzel, ne kadar kesin olacak; yanılgısız ve emeksiz, Tanrı'nın bilgeliğinden kendi pınarında en yüksek mutlulukla, hiçbir güçlük olmadan içilecek! Ruha her bakımdan tabi olan ve ondan yeterince canlanan, hiçbir besine muhtaç olmayan beden nasıl olacak! Çünkü canlı değil ruhanî olacak; ten cevherine sahip olacak ama hiçbir tensel bozulma olmadan.

22.24_4

sunt aggerem coartata, si uellem uelut conligata inuolucra soluere adque discutere, quanta mihi mora esset in singulis, quibus plurima continentur! Et haec omnia miserorum sunt solacia, non praemia beatorum. Quae igitur illa sunt, si tot et talia ac tanta sunt ista? Quid dabit eis quos praedestinauit ad uitam, qui haec dedit etiam eis quos praedestinauit ad mortem? Quae bona in illa beata uita faciet eos sumere, pro quibus in hac misera unigenitum suum filium uoluit usque ad mortem mala tanta perferre? Unde apostolus de ipsis in illud regnum praedestinatis loquens: Qui proprio, inquit, filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, quo modo non et cum illo omnia nobis donabit? Cum haec promissio conplebitur, quid erimus! quales erimus! Quae bona in illo regno accepturi sumus, quando quidem Christo moriente pro nobis tale iam pignus accepimus! Qualis erit spiritus hominis nullum omnino habens uitium, nec sub quo iaceat, nec cui cedat, nec contra quod saltem laudabiliter dimicet, pacatissima uirtute perfectus! Rerum ibi omnium quanta, quam speciosa, quam certa scientia, sine errore aliquo uel labore, ubi Dei sapientia de ipso suo fonte potabitur, cum summa felicitate, sine ulla difficultate! Quale erit corpus, quod omni modo spiritui subditum et eo sufficienter uiuificatum nullis alimoniis indigebit! Non enim animale, sed spiritale erit, habens quidem carnis, sed sine ulla carnali corruptione substantiam.

22.2525. Önceden söylendiği gibi bütün dünyanın inandığı tenin dirilişine saldıran bazılarının inadı

Soylu filozoflar, en mutlu olanın bu hayattan sonra tadına varacağı ruhun iyilikleri konusunda bizden ayrılmıyor; tenin dirilişi konusunda tartışıyor, onu ellerinden geldiğince inkâr ediyorlar. Ama inananların çokluğu, inkâr edenleri pek aza indirdi; bilginler ve bilgisizler, dünyanın bilgeleri ve bilge olmayanlar imanlı bir yürekle, onlara saçma gelen bu şeyi kendi dirilişinde gösteren Mesih'e döndü. Çünkü dünya, Tanrı'nın önceden söylediği şeye inandı; Tanrı dünyanın buna inanacağını da önceden söylemişti. İnananları övmekle birlikte bunu o kadar zaman önce bildirmeye onu Petrus'un büyüleri zorlamış değildi. Çünkü daha önce birkaç kez söylediğim ve hatırlatmaktan usanmadığım gibi, bu Tanrı karşısında, Porphyrios'un itirafına göre, tanrıların kendileri bile dehşetle titrer; Porphyrios bunu tanrılarının kehanetleriyle ispat etmek ister ve onu öyle över ki baba Tanrı ve kral diye adlandırır. Önceden söylediklerini, dünyanın inanacağını önceden söylediği şeye dünyayla birlikte inanmamış olanların istediği gibi anlamak ne büyük yanlıştır! Neden bu kadar önce dünyanın inanacağı söylendiği gibi değil de, dünyayla birlikte inanmak istemeyen pek az kişinin gevezelik ettiği gibi anlaşılsın?

Boş şeyler yazıldığını söyleyip bu kadar büyük bir tanıklıkta bulundukları Tanrı'ya haksızlık etmemek için, başka bir şekilde inanılması gerektiğini söylüyorlarsa, aynı büyüklükte, hatta daha ağır bir haksızlık ediyorlar; çünkü dünyanın inandığı gibi değil, başka türlü anlaşılması gerektiğini söylüyorlar; oysa dünyanın inanacağını kendisi övmüş, kendisi vaat etmiş, kendisi gerçekleştirmiştir. Tenin dirilip ebediyen yaşamasını sağlayamaz mı, yoksa bu kötü ve Tanrı'ya yakışmaz bir şey olduğu için mi yapacağına inanılmamalıdır? Bu kadar çok ve büyük inanılmaz şeyi yaptığı her şeye kadir oluşu hakkında çok şey söyledik. Her Şeye Kadir'in yapamayacağı bir şey bulmak istiyorlarsa, buldular: ben söyleyeyim, yalan söyleyemez. Yapamayacağına inanmayarak yapabileceğine inanalım. Öyleyse yalan söyleyebileceğine inanmayanlar, yapacağını vaat ettiği şeyi yapacağına inansınlar; hem de dünyanın inandığı gibi inansınlar; dünyanın inanacağını önceden söylemiş, inanacağını övmüş, inanacağını vaat etmiş, inandığını şimdi göstermiştir. Peki bunun kötü olduğunu neyle ispat ediyorlar? Orada bedenin kötülüğü olan bozulma olmayacak. Unsurların düzenini tartıştık; insanların öteki tahminleri üzerine yeterince konuştuk; bozulmaz bedenin hareket kolaylığının ne kadar büyük olacağını, hiçbir şekilde o ölümsüzlükle karşılaştırılamayacak olan bugünkü sağlıklı dengeden hareketle, sanırım on üçüncü kitapta yeterince gösterdik. Bu eserin önceki bölümlerini okumamış olanlar ya da okuduklarını hatırlamak isteyenler okusun.

22.25

CAPUT XXV. De peruicacia quorundam, qui resurrectionem carnis, quam sicut praedictum est, totus mundus credit, inpugnant. Verum de animi bonis, quibus post hanc uitam beatissimus perfruetur, non a nobis dissentiunt philosophi nobiles: de carnis resurrectione contendunt, hanc quantum possunt negant. Sed credentes multi negantes paucissimos reliquerunt et ad Christum, qui hoc quod istis uidetur absurdum in sua resurrectione monstrauit, fideli corde conuersi sunt, docti et indocti, sapientes mundi et insipientes. Hoc enim credidit mundus, quod praedixit Deus, qui etiam hoc praedixit, quod hanc rem mundus fuerat crediturus; neque enim Petri maleficiis eam cum laude credentium tanto ante praenuntiare conpulsus est. Ille est enim Deus, quem (sicut iam dixi aliquotiens, nec commonere me piget) confitente Porphyrio adque id oraculis deorum suorum probare cupiente ipsa numina perhorrescunt; quem sic laudauit, ut eum et Deum patrem et regem uocaret. Absit enim, ut sic intellegenda sint quae praedixit, quo modo uolunt hi, qui hoc cum mundo non crediderunt, quod mundum crediturum esse praedixit. Quur enim non potius ita, sicut crediturus tanto ante praedictus est mundus, non sicut paucissimi garriunt, qui hoc cum mundo, quod crediturus praedictus est, credere noluerunt? Si enim propterea dicunt alio modo esse credenda, ne, si dixerint uana esse conscripta, iniuriam faciant illi Deo, cui tam magnum perhibent testimonium: tantam prorsus ei uel etiam grauiorem faciunt iniuriam, si aliter dicunt esse intellegenda, non sicut mundus ea credidit, quem crediturum ipse laudauit, ipse promisit, ipse conpleuit. Utrum enim non potest facere ut resurgat caro et uiuat in aeternum, an propterea credendum non est id eum esse facturum, quia malum est adque indignum Deo? Sed de omnipotentia eius, qua tot et tanta facit incredibilia, iam multa diximus. Si uolunt inuenire quod omnipotens non potest, habent prorsus; ego dicam, mentiri non potest. Credamus ergo quod potest non credendo quod non potest. Non itaque credentes quod mentiri possit credant esse facturum quod se facturum esse promisit, et sic credant sicut id credidit mundus, quem crediturum esse praedixit, quem crediturum esse laudauit, quem crediturum esse promisit, quem credidisse iam ostendit. Hoc autem malum esse unde demonstrant? Non erit illic ulla corruptio, quod est corporis malum. De ordine elementorum iam disputauimus; de aliis hominum coniecturis satis diximus; quanta sit futura in corpore incorruptibili facilitas motus, de praesentis bonae ualetudinis temperamento, quae utique nullo modo illi conparanda est inmortalitati, in libro tertio decimo satis, ut opinor, ostendimus. Legant superiora huius operis, qui uel non legerunt uel uolunt recolere quod legerunt.

22.2626. Porphyrios'un, mesut ruhlar için her bedenden kaçılması gerektiğini söyleyen hükmü, yüce Tanrı'nın tanrılara bedenlerden asla soyulmayacaklarını vaat ettiğini söyleyen Platon'un kendi görüşüyle nasıl yıkılır

Ama Porphyrios, diyorlar, ruhun mesut olması için her bedenden kaçılması gerektiğini söylüyor. Öyleyse ruh her bedenden kaçmadıkça mesut olmayacaksa, bedenin bozulmaz olacağını söylememiz bir işe yaramaz. Ama bunu da adı geçen kitapta gerektiği kadar tartıştım; burada yalnız bir şeyi anacağım. Bunların hepsinin üstadı Platon kitaplarını düzeltsin ve göksel bedenlere kapatıldığını söylediği tanrılarının mesut olmak için bedenlerinden kaçacaklarını, yani öleceklerini söylesin. Oysa onları yapan Tanrı, içleri rahat olsun diye onlara ölümsüzlüğü, yani aynı bedenlerde ebediyen kalmayı vaat etmiştir; bu onların tabiatından gelmiyor, onun kararının ağır basmasından geliyor. Burada, imkânsız olduğu için tenin dirilişine inanılmaması gerektiği sözleri de yıkılır. Çünkü aynı filozofa göre, yapılmamış Tanrı kendi yaptığı tanrılara ölümsüzlüğü vaat ederken, imkânsız olanı yapacağını açıkça söylemiştir. Platon onun şöyle konuştuğunu anlatır: "Doğmuş olduğunuz için ölümsüz ve çözülmez olamazsınız; yine de çözülmeyeceksiniz, ölümün hiçbir kaderi sizi yok etmeyecek, benim kararımdan güçlü olmayacak; benim kararım sürekliliğiniz için, bağlı olduğunuz bağlardan daha büyük bir bağdır." Bunları dinleyenler yalnız saçmalamıyor değil, kulakları da sağır değilse, Platon'a göre onları yapan Tanrı'nın yaptığı tanrılara imkânsız olanın vaat edildiğinden kuşku duymazlar. Çünkü "Siz ölümsüz olamazsınız, ama benim irademle ölümsüz olacaksınız" diyen, "olamayacak şey olacaksınız, ama ben yapacağım için" demekten başka ne söylemiş olur? Öyleyse Platon'a göre imkânsız olanı yapacağını vaat eden, teni de bozulmaz, ölümsüz ve ruhanî olarak diriltecektir. Tanrı'nın vaat ettiği, Tanrı vaat edince dünyanın inandığı, dünyanın inanacağı da vaat edilmiş olan şeyin imkânsız olduğunu neden hâlâ haykırıyorlar, biz Platon'a göre bile imkânsız şeyler yapan Tanrı'nın bunu yapacağını haykırırken? Demek ki ruhlar mesut olmak için her bedenden kaçmamalı, bozulmaz bedeni geri almalıdır. Peki bozulabilir olarak içinde inledikleri bedenden daha uygun hangi bozulmaz bedende sevinecekler? Böylece Vergilius'un Platon'dan alarak koyduğu o korkunç arzu onlarda olmayacak; şöyle der:

Ve yeniden bedenlere dönmeyi istemeye başlasınlar;

böylece, diyorum, bedenlere dönme arzuları olmayacak; çünkü dönmek istedikleri bedenler yanlarında olacak ve öyle olacak ki hiç yitirmeyecekler; hiçbir ölümle, en kısa süre için bile, onları asla bırakmayacaklar.

22.26

CAPUT XXVI. Quo modo Porphyrii definitio, qua beatis animis putat corpus omne fugiendum, ipsius Platonis sententia destruatur, qui dicit summum Deum dis promisisse, ut numquam corporibus exuerentur. Sed Porphyrius ait, inquiunt, ut beata sit anima, corpus esse omne fugiendum. Nihil ergo prodest, quia incorruptibile diximus futurum corpus, si anima beata non erit, nisi omne corpus effugerit. Sed iam et hinc in libro memorato quantum oportuit disputaui; uerum hic unum inde tantum commemorabo. Emendet libros suos istorum omnium magister Plato et dicat eorum deos, ut beati sint, sua corpora fugituros, id est esse morituros, quos in caelestibus corporibus dixit inclusos; quibus tamen Deus, a quo facti sunt, quo possent esse securi, inmortalitatem, id est in eisdem corporibus aeternam permansionem, non eorum natura id habente, sed suo consilio praeualente, promisit. Ubi etiam illud euertit quod dicunt, quoniam est inpossibilis, ideo resurrectionem carnis non esse credendam. Apertissime quippe iuxta eundem philosophum, ubi dis a se factis promisit Deus non factus inmortalitatem, quod inpossibile est se dixit esse facturum. Sic enim eum locutum narrat Plato: 'Quoniam estis orti, inquit, inmortales esse et indissolubiles non potestis; non tamen dissoluemini neque uos ulla mortis fata periment nec erunt ualentiora quam consilium meum, quod maius est uinculum ad perpetuitatem uestram quam illa quibus estis conligati.' Si non solum absurdi, sed surdi non sunt qui haec audiunt, non utique dubitant dis factis ab illo Deo qui eos fecit secundum Platonem quod est inpossibile fuisse promissum. Qui enim dicit: 'Vos quidem inmortales esse non potestis, sed mea uoluntate inmortales eritis,' quid aliud dicit quam 'id quod fieri non potest me faciente tamen eritis'? Ille igitur carnem incorruptibilem, inmortalem, spiritalem resuscitabit, qui iuxta Platonem id quod inpossibile est se facturum esse promisit. Quid adhuc, quod promisit Deus, quod Deo promittenti credidit mundus, qui etiam ipse promissus est crediturus, esse inpossibile clamant, quando quidem nos Deum, qui etiam secundum Platonem facit inpossibilia, id facturum esse clamamus? Non ergo, ut beatae animae, corpus est omne fugiendum, sed corpus incorruptibile recipiendum. Et in quo conuenientius incorruptibili corpore laetabuntur, quam in quo corruptibili gemuerunt? Sic enim non in eis erit illa dira cupiditas, quam posuit ex Platone Vergilius, ubi ait: Rursus et incipiant in corpora uelle reuerti; sic, inquam, cupiditatem reuertendi ad corpora non habebunt, cum corpora, in quae reuerti cupiunt, secum habebunt et sic habebunt, ut numquam non habeant, numquam ea prorsus uel ad exiguum quamlibet tempus ulla morte deponant.

22.2727. Platon'un ve Porphyrios'un birbirine zıt tarifleri: biri öbürüne yol verseydi, ikisi de hakikatten sapmış olmazdı

Platon ile Porphyrios'un ayrı ayrı söylediği bazı şeyler var ki bunları birbirleriyle paylaşabilselerdi belki Hristiyan olurlardı. Platon, ruhların bedensiz olarak ebediyen var olamayacağını söyledi; bu yüzden de bilgelerin ruhlarının bile, aradan ne kadar uzun bir zaman geçerse geçsin, sonunda bedenlere döneceğini söyledi. Porphyrios ise tamamen arınmış ruhun, Baba'ya döndükten sonra bu dünyanın kötülüklerine bir daha asla dönmeyeceğini söyledi. Şimdi Platon doğru gördüğü şeyi, yani adillerin ve bilgelerin tamamen arınmış ruhlarının bile insan bedenlerine döneceğini Porphyrios'a verseydi, Porphyrios da doğru gördüğü şeyi, yani kutsal ruhların bozulabilir bedenin sefaletlerine asla dönmeyeceğini Platon'a verseydi, her biri kendi payını tek başına söylemek yerine ikisi de ikisini birden söyleseydi, sanırım şu sonucun artık kendiliğinden çıktığını görürlerdi: ruhlar bedenlere dönecek, ama içinde mesut ve ölümsüz olarak yaşayacakları türden bedenlere kavuşacaklardır. Çünkü Platon'a göre kutsal ruhlar da insan bedenlerine dönecek, Porphyrios'a göre kutsal ruhlar bu dünyanın kötülüklerine dönmeyecektir. Öyleyse Porphyrios Platon'la birlikte "Bedenlere dönecekler" desin, Platon Porphyrios'la birlikte "Kötülüklere dönmeyecekler" desin: böylece içinde hiçbir kötülük çekmeyecekleri bedenlere döneceklerinde anlaşmış olurlar. Bu bedenler de ancak Tanrı'nın vaat ettikleri olabilir; O, mesut ruhları kendi ebedî tenleriyle birlikte sonsuza dek var kılacaktır. Sanırım ikisi de bize şunu artık kolayca teslim ederdi: azizlerin ruhlarının ölümsüz bedenlere döneceğini kabul eden kişi, bu ruhların tam da içinde bu çağın kötülüklerine katlandıkları, içinde bu kötülüklerden kurtulmak için Tanrı'ya saygı ve imanla kulluk ettikleri kendi bedenlerine dönmelerine de izin verir.

22.27

CAPUT XXVII. De contrariis definitionibus Platonis adque Porphyrii, in quibus si uterque alteri cederet, a ueritate neuter deuiaret. Singula quaedam dixerunt Plato adque Porphyrius, quae si inter se communicare potuissent, facti essent fortasse Christiani. Plato dixit sine corporibus animas in aeternum esse non posse. Ideo enim dixit etiam sapientum animas post quamlibet longum tempus, tamen ad corpora redituras. Porphyrius autem dixit animam purgatissimam, cum redierit ad Patrem, ad haec mala mundi numquam esse redituram. Ac per hoc, quod uerum uidit Plato, si dedisset Porphyrio. etiam iustorum adque sapientum purgatissimas animas ad humana corpora redituras; rursus quod uerum uidit Porphyrius, si dedisset Plato. numquam redituras ad miserias corruptibilis corporis animas sanctas; ut non singuli haec singula, sed ambo et singuli utrumque dicerent: puto quod uiderent esse iam consequens, ut et redirent animae ad corpora et talia reciperent corpora, in quibus beate adque inmortaliter uiuerent. Quoniam secundum Platonem etiam sanctae animae ad humana corpora redibunt; secundum Porphyrium ad mala mundi huius sanctae animae non redibunt: dicat itaque cum Platone Porphyrius: 'Redibunt ad corpora'; dicat Plato cum Porphyrio: 'Non redibunt ad mala': et ad ea corpora redire consentient, in quibus nulla patiantur mala. Haec itaque non erunt nisi illa quae promittit Deus, beatas animas in aeternum cum sua aeterna carne facturus. Hoc enim, quantum existimo, iam facile nobis concederent ambo, ut, qui faterentur ad inmortalia corpora redituras animas esse sanctorum. ad sua illas redire permitterent, in quibus mala huius saeculi pertulerunt, in quibus Deum, ut his malis carerent, pie fideliterque coluerunt.

22.2828. Görüşleri tek bir hükümde birleşseydi, Labeo'nun ve Varro'nun da dirilişe dair gerçek imana nasıl bir katkıları olabilirdi

Bizimkilerden bazıları, Platon'u o pek parlak üslubu ve doğru düşündüğü bazı şeyler yüzünden sevdiklerinden, onun ölülerin dirilişi konusunda da bize benzer bir şey düşündüğünü söylüyorlar. Cicero Devlet Üzerine'de bu konuya, Platon'un bunu doğru diye ileri sürmekten çok eğlenmek istediğini söyleyerek değinir. Platon gerçekten de yeniden hayata dönüp Platoncu tartışmalara uygun bazı şeyler anlatan bir adamı sahneye çıkarır. Labeo da iki kişinin aynı gün öldüğünü, bir kavşakta karşılaştıklarını, sonra bedenlerine dönmelerinin emredildiğini, dost olarak yaşamaya karar verdiklerini ve daha sonra ölünceye kadar da öyle olduğunu söyler. Ama bu yazarların anlattığı beden dirilişi, dirildiğini bildiğimiz kişilerinki gibidir: onlar bu hayata geri verilmişlerdi, ama bir daha ölmeyecek şekilde değil. Marcus Varro ise Roma halkının kökeni üzerine yazdığı kitaplarda daha şaşırtıcı bir şey anlatır; onun kendi sözlerini aktarmayı uygun buldum: "Bazı doğum falcıları, insanların yeniden doğuşunda Yunanların palingenesia dedikleri bir şey olduğunu yazmışlardır. Bunun dört yüz kırk yılda tamamlandığını, böylece bir zamanlar bir insanda birleşmiş olan aynı beden ile aynı ruhun yeniden aynı birliğe döndüğünü yazmışlardır." Şimdi bu Varro ya da adını bilmediğimiz o doğum falcıları (çünkü Varro görüşünü aktardığı kişilerin adlarını vermemiştir) yanlış bir şey söylemiş olsalar da –zira ruhlar taşıdıkları aynı bedenlere bir kez döndüler mi bir daha onları asla bırakmayacaklardır–, bu söz, karşıtlarımızın bize karşı gevezelik ettikleri o imkânsızlığın delillerinin çoğunu sarsıp yıkar. Bunu düşünenlere ya da düşünmüş olanlara göre, dağılıp havaya ve toza, küle ve sulara, kendilerini yiyen hayvanların, hatta insanların bedenlerine karışmış ölülerin eski hâllerine dönmesi imkânsız görünmemiştir. Bu yüzden Platon ile Porphyrios, daha doğrusu onları seven ve hâlâ yaşamakta olan kimseler, bizimle birlikte kutsal ruhların da Platon'un dediği gibi bedenlere döneceğini, ama Porphyrios'un dediği gibi hiçbir kötülüğe dönmeyeceğini kabul ediyorlarsa, böylece bundan Hristiyan imanının ilan ettiği sonuç çıkıyorsa, yani içinde hiçbir kötülük olmadan sonsuza dek mutlu yaşayacakları türden bedenlere kavuşacaklarsa, Varro'dan da şunu alsınlar: ruhlar önceden içinde bulundukları aynı bedenlere dönecektir. O zaman tenin ebedî dirilişine dair bütün mesele onlar için de çözülmüş olur.

22.28

CAPUT XXVIII. Quid ad ueram resurrectionis fidem uel Labeo uel etiam Varro conferre sibi potuerint, si opiniones eorum in unam sententiam conuenissent. Nonnulli nostri propter quoddam praeclarissimum loquendi genus et propter nonnulla, quae ueraciter sensit, amantes Platonem dicunt eum aliquid simile nobis etiam de mortuorum resurrectione sensisse. Quod quidem sic tangit in libris de re publica Tullius, ut eum lusisse potius, quam quod id uerum esset, adfirmet dicere uoluisse. Inducit enim hominem reuixisse et narrasse quaedam, quae Platonicis disputationibus congruebant. Labeo etiam duos dicit uno die fuisse defunctos et occurrisse inuicem in quodam compito, deinde ad corpora sua iussos fuisse remeare et constituisse inter se amicos se esse uicturos, adque ita esse factum, donec postea morerentur. Sed isti auctores talem resurrectionem corporis factam fuisse narrarunt, quales fuerunt eorum, quos resurrexisse nouimus et huic quidem redditos uitae, sed non eo modo ut non morerentur ulterius. Mirabilius autem quiddam Marcus ⟦Varro⟧ ponit in libris, quos conscripsit de gente populi Romani, cuius putaui uerba ipsa ponenda. 'Genethliaci quidam scripserunt, inquit, esse in renascendis hominibus quam appellant Graeci ⟦παλιγγενεσίαν⟧; hac scripserunt confici in annis numero quadringentis quadraginta, ut idem corpus et eadem anima, quae fuerint coniuncta in homine aliquando, eadem rursus redeant in coniunctionem.' Iste Varro quidem siue illi genethliaci nescio qui (non enim nomina eorum prodidit, quorum commemorauit sententiam) aliquid dixerunt, quod licet falsum sit (cum enim semel ad eadem corpora quae gesserunt animae redierint, numquam ea sunt postea relicturae), tamen multa illius inpossibilitatis, qua contra nos isti garriunt. argumenta conuellit et destruit. Qui enim hoc sentiunt siue senserunt, non eis uisum est fieri non posse, ut dilapsa cadauera in auras in puluerem, in cinerem in umores, in corpora uescentium bestiarum uel ipsorum quoque hominum ad id rursus redeant, quod fuerunt. Quapropter Plato et Porphyrius, uel potius quicumque illos diligunt et adhuc uiuunt, si nobis consentiunt etiam sanctas animas ad corpora redituras, sicut ait Plato, nec tamen ad mala ulla redituras, sicut ait Porphyrius, ut ex his fiat consequens, quod fides praedicat Christiana, talia corpora recepturas, in quibus sine ullo malo in aeternum feliciter uiuant, adsumant etiam hoc de Varrone, ut ad eadem corpora redeant, in quibus antea fuerunt, et aput eos tota quaestio de carnis in aeternum resurrectione soluetur.

22.2929. Azizlerin gelecek çağda Tanrı'yı görecekleri görmenin keyfiyeti

Şimdi, Rab yardım etmeye tenezzül ettiği ölçüde, azizlerin ölümsüz ve ruhanî bedenlerinde ne yapacaklarına bakalım; o zaman tenleri artık tensel olarak değil, ruhanî olarak yaşıyor olacak. Doğrusunu söylemek gerekirse, o eylemin, daha doğrusu o dinginliğin ve huzurun nasıl olacağını bilmiyorum. Çünkü bunu beden hisleriyle hiç görmedim. Zihinle, yani anlayışla gördüğümü söylesem, bizim anlayışımız o yücelik karşısında ne kadardır, nedir ki? Orada, elçinin dediği gibi, "her aklı aşan" Tanrı barışı vardır. Bu "her akıl" kimin aklıdır? Bizimki, belki kutsal meleklerinki de; ama Tanrı'nınki değil elbette. Şu hâlde azizler Tanrı'nın barışında yaşayacaklarsa, her aklı aşan o barışta yaşayacaklar demektir. Bizim aklımızı aştığı şüphesizdir; "her akıl" diyen, melekleri de dışarıda bırakmamış göründüğüne göre onların aklını da aşıyorsa, bu sözü şöyle anlamalıyız: Tanrı'nın kendisini barış içinde kılan barışı, Tanrı'nın bildiği gibi ne biz bilebiliriz ne de herhangi bir melek. Demek ki bu barış her aklı aşar; kendi aklı dışında, şüphesiz. Ama biz de kendi ölçümüzce onun barışına ortak kılınarak, kendi içimizde, birbirimizle ve Onunla, bizim için en yüksek olabilecek barışa erişeceğimizden, kutsal melekler de bu barışı kendi ölçülerince bu şekilde bilirler. İnsanlar ise, zihnin ilerlemesinde ne kadar yükselirlerse yükselsinler, şimdi bunun çok gerisindedirler. Çünkü ne büyük bir adamın şöyle dediğini düşünmek gerekir: "Kısmen biliyor ve kısmen peygamberlik ediyoruz, ta ki kâmil olan gelinceye kadar"; ve: "Şimdi aynada bir bilmece içinde görüyoruz, ama o zaman yüz yüze." Kutsal melekler de artık böyle görüyorlar; onlara "bizim meleklerimiz" de denmiştir, çünkü karanlığın iktidarından kurtarılıp Ruh'un rehinini alarak Mesih'in krallığına geçirildiğimizden, artık, kendileriyle ortak olarak –hakkında bunca kitap yazdığımız– kutsal ve pek tatlı Tanrı Devleti'ne sahip olacağımız o meleklere ait olmaya başladık. Demek ki Tanrı'nın melekleri olanlar, Tanrı'nın Mesih'inin bizim Mesih'imiz olması gibi, bizim meleklerimizdir. Tanrı'nındırlar, çünkü Tanrı'yı bırakmadılar; bizimdirler, çünkü bizi kendi vatandaşları olarak kabul etmeye başladılar. Rab İsa da şöyle dedi: "Bu küçüklerden birini hor görmemeye bakın. Çünkü size derim ki onların melekleri göklerde, göklerdeki Babamın yüzünü daima görürler." Şu hâlde onlar nasıl görüyorsa biz de öyle göreceğiz; ama henüz öyle görmüyoruz. Bu yüzden elçi, biraz önce aktardığım gibi, der ki: "Şimdi aynada bir bilmece içinde görüyoruz, ama o zaman yüz yüze." Demek ki imanın ödülü olarak bize bu Tanrı'yı görme saklanmaktadır; elçi Yuhanna da bundan söz ederek şöyle der: "O göründüğünde Ona benzeyeceğiz, çünkü Onu olduğu gibi göreceğiz." Tanrı'nın yüzünden de Onun kendini açıkça göstermesi anlaşılmalıdır, bizim bedenimizde taşıdığımız ve bu adla andığımız türden bir uzuv değil.

Bu yüzden azizlerin o ruhanî bedende ne yapacakları bana sorulduğunda, şimdi gördüğümü değil, Mezmur'da okuduğum şu söze göre inandığımı söylerim: "İnandım, bu yüzden konuştum." Şöyle diyorum: Tanrı'yı bedende görecekler; ama şimdi güneşi, ayı, yıldızları, denizi, yeri ve yerdeki şeyleri beden aracılığıyla gördüğümüz gibi Onu da bedenin kendisi aracılığıyla mı görecekler, işte bu küçük bir mesele değildir. Azizlerin o zaman istedikleri zaman gözlerini kapayıp açamayacakları türden bedenleri olacağını söylemek güçtür; ama orada gözlerini kapayanın Tanrı'yı göremeyeceğini söylemek daha da güçtür. Peygamber Elişa bedence orada olmadığı hâlde, uşağı Gehazi'nin, peygamberin cüzamın çirkinliğinden temizlediği Süryanlı Naaman'ın verdiği armağanları aldığını görmüştü; kötü uşak bunu efendisi görmeden gizlice yaptığını sanmıştı. O hâlde azizler o ruhanî bedende, yalnız gözlerini kapadıklarında değil, bedence uzakta bulundukları yerlerde bile her şeyi ne kadar daha iyi göreceklerdir! Çünkü o zaman elçinin şöyle dediği şey tamamlanmış olacak: "Kısmen biliyor ve kısmen peygamberlik ediyoruz; kâmil olan geldiğinde ise kısmî olan ortadan kalkacaktır." Sonra, bir benzetmeyle elinden geldiğince şunu göstermek için –bu hayatın, sıradan insanlarınki bir yana, burada üstün bir kutsallıkla donanmış olanların hayatının bile

22.29

CAPUT XXVIIII. De qualitate uisionis, qua in futuro saeculo sancti Deum uidebunt. Nunc iam quid acturi sint in corporibus inmortalibus adque spiritalibus sancti, non adhuc eorum carne carnaliter, sed spiritaliter iam uiuente, quantum Dominus dignatur adiuuare uideamus. Et illa quidem actio uel potius quies adque otium quale futurum sit, si uerum uelim dicere, nescio. Non enim hoc umquam per sensus corporis uidi. Si autem mente, id est intellegentia, uidisse me dicam, quantum est aut quid est nostra intellegentia ad illam excellentiam? Ibi est enim pax Dei, quae, sicut ait apostolus, superat omnem intellectum; quem nisi nostrum, aut fortasse etiam sanctorum angelorum? non enim et Dei. Si ergo sancti in Dei pace uicturi sunt, profecto in ea pace uicturi sunt, quae superat omnem intellectum. Quoniam nostrum quidem superat. non est dubium; si autem superat et angelorum, ut nec ipsos excepisse uideatur, qui ait omnem intellectum: secundum hoc dictum esse debemus accipere, quia pacem Dei, qua Deus ipse pacatus est, sicut Deus nouit, non eam nos sic possumus nosse nec ulli angeli. Superat itaque omnem intellectum, non dubium quod praeter suum. Sed quia et nos pro modo nostro pacis eius participes facti summam in nobis adque inter nos et cum ipso pacem, quantum nostrum summum est obtinebimus: isto modo pro suo modo sciunt eam sancti angeli; homines autem nunc longe infra, quantumlibet prouectu mentis excellant. Considerandum est enim quantus uir dicebat: Ex parte scimus et ex parte prophetamus, donec ueniat quod perfectum est; et: Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. Sic iam uident sancti angeli, qui etiam nostri angeli dicti sunt, quia eruti de potestate tenebrarum et accepto spiritus pignore translati ad regnum Christi ad eos angelos iam coepimus pertinere, cum quibus nobis erit sancta adque dulcissima, de qua iam tot libros scripsimus, Dei ciuitas ipsa communis. Sic sunt ergo angeli nostri, qui sunt angeli Dei, quem ad modum Christus Dei Christus est noster. Dei sunt, quia Deum non reliquerunt; nostri sunt quia suos ciues nos habere coeperunt. Dixit autem Dominus Iesus: Videte ne contemnatis unum de pusillis istis. Dico enim uobis, quia angeli eorum in caelis semper uident faciem patris mei, qui in caelis est. Sicut ergo illi uident, ita et nos uisuri sumus; sed nondum ita uidemus. Propter quod ait apostolus, quod paulo ante dixi: Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. Praemium itaque fidei nobis uisio ista seruatur, de qua et Iohannes apostolus loquens: Cum apparuerit, inquit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum sicuti est. Facies autem Dei manifestatio eius intellegenda est, non aliquod tale membrum, quale nos habemus in corpore adque isto nomine nuncupamus. Quapropter cum ex me quaeritur, quid acturi sint sancti in illo corpore spiritali, non dico quod iam uideo, sed dico quod credo, secundum illud quod in psalmo lego: Credidi, propter quod locutus sum. Dico itaque: Visuri sunt Deum in ipso corpore; sed utrum per ipsum, sicut per corpus nunc uidemus solem, lunam, stellas, mare ac terram et quae sunt in ea, non parua quaestio est. Durum est enim dicere, quod sancti talia corpora tunc habebunt, ut non possint oculos claudere adque aperire cum uolent; durius autem, quod ibi Deum, quisquis oculos clauserit, non uidebit. Si enim propheta Helisaeus puerum suum Giezi absens corpore uidit accipientem munera, quae dedit ei Naeman Syrus, quem propheta memoratus a leprae deformitate mundauerat, quod seruus nequam domino suo non uidente latenter se fecisse putauerat: quanto magis in illo corpore spiritali uidebunt sancti omnia, non solum si oculos claudant, uerum etiam unde sunt corpore absentes! Tunc enim erit perfectum illud, de quo loquens apostolus: Ex parte, inquit, scimus et ex parte prophetamus; cum autem uenerit quod perfectum est, quod ex parte est euacuabitur. Deinde ut quo modo posset aliqua similitudine ostenderet, quantum ab illa

22.29_2gelecek hayattan ne kadar uzak olduğunu– şöyle der: "Çocukken çocuk gibi anlar, çocuk gibi konuşur, çocuk gibi düşünürdüm; adam olunca çocukluğa ait olanları ortadan kaldırdım. Şimdi aynada bir bilmece içinde görüyoruz, ama o zaman yüz yüze. Şimdi kısmen biliyorum, ama o zaman bilindiğim gibi bileceğim." Şu hâlde, hayranlık uyandıran insanların peygamberliğinin o hayatla kıyaslandığında bir gence karşı çocuk gibi kaldığı bu hayatta bile, Elişa kendisinin bulunmadığı yerde uşağının armağanları aldığını gördüyse, kâmil olan geldiğinde, bozulabilir beden artık ruha ağırlık etmeyecek, bozulmaz beden de hiçbir engel çıkarmayacakken, o azizler görülecek şeyler için, Elişa'nın uzaktaki uşağını görmek için muhtaç olmadığı beden gözlerine mi muhtaç olacaklar? Çünkü Yetmişler'e göre peygamberin Gehazi'ye sözleri şöyledir: "Adam arabasından dönüp seni karşıladığında ve sen parayı aldığında, yüreğim seninle gitmedi mi?" ve devamı. Presbiter Hieronymus'un İbraniceden çevirisine göre ise: "Adam arabasından dönüp seni karşılamaya geldiğinde yüreğim orada değil miydi?" Demek ki peygamber bunu yüreğiyle gördüğünü söylemiştir; hiç şüphesiz ilahî bir şekilde, mucizevî bir yardımla.

Ama Tanrı her şeyde her şey olduğunda, herkes bu armağana ne kadar daha bol sahip olacaktır! Bununla birlikte o beden gözlerinin de kendi işlevi olacak, kendi yerlerinde duracaklar ve ruh onları ruhanî beden aracılığıyla kullanacaktır. Nitekim o peygamber de uzaktakini görmek için onlara muhtaç olmadı diye, yanındakileri görmek için onları kullanmaktan vazgeçmedi; oysa gözlerini kapasaydı da yanındakileri ruhuyla görebilirdi, gözleriyle bulunmadığı yerde uzaktakileri gördüğü gibi. Şu hâlde, o azizlerin o hayatta gözleri kapalıyken Tanrı'yı göremeyeceklerini söylemekten uzak duralım; Onu ruhla daima göreceklerdir.

Mesele, gözleri açıkken beden gözleriyle de görüp görmeyecekleridir. Çünkü ruhanî bedendeki o ruhanî gözler de, ancak şimdi sahip olduğumuz gözler kadar güce sahip olacaksa, şüphesiz onlarla Tanrı görülemeyecektir. Yerin kapsamadığı, her yerde tam olarak bulunan o cisimsiz tabiat onlarla görülecekse, çok başka bir kudrete sahip olmaları gerekir. Tanrı'nın hem gökte hem yerde olduğunu söylediğimizde –zira kendisi peygamber aracılığıyla "Göğü ve yeri ben doldururum" der– Onun bir parçasının gökte, bir parçasının yerde olduğunu söylemiş olmayız; O gökte de tamdır, yerde de tamdır; zamanın sırasıyla değil, ikisinde birden; hiçbir cisimsel tabiatın yapamayacağı şekilde. Demek ki o gözlerin gücü çok daha üstün olacak; bazı yılanların ya da kartalların gördüğü söylenenden daha keskin görsünler diye değil –çünkü görüşleri ne kadar keskin olursa olsun bu hayvanlar da cisimlerden başkasını göremezler– cisimsiz şeyleri de görsünler diye. Belki bu büyük görme gücü, bu ölümlü bedende bile kısa bir süre için kutsal adam Eyüp'ün gözlerine verilmişti; Tanrı'ya şöyle dediğinde: "Önce kulak işitmesiyle seni duyuyordum, şimdi ise gözüm seni görüyor; bu yüzden kendimi hor gördüm, eridim ve kendimi toprak ve kül saydım." Gerçi buradan yürek gözünün anlaşılmasına engel yoktur; elçi de bu gözlerden söz ederek "yüreğinizin gözlerine sahip olmak" der. Tanrı görüleceği zaman bu gözlerle görüleceğinden, o ilahî öğretmenin "Yüreği temiz olanlar ne mutlu, çünkü onlar Tanrı'yı görecekler" sözünü imanla kabul eden hiçbir Hristiyan şüphe etmez. Bu meselede ele aldığımız şey ise, orada beden gözleriyle de görülüp görülmeyeceğidir.

"Ve bütün ten Tanrı'nın kurtarışını görecek" diye yazılı olan söz, hiçbir düğüme takılmadan şöyle anlaşılabilir: "Ve her insan Tanrı'nın Mesih'ini görecek." O bedende görülmüştür ve dirileri ve ölüleri yargılayacağı zaman da bedende görülecektir. Onun Tanrı'nın kurtarışı olduğuna Kutsal Yazılar'ın daha pek çok tanıklığı vardır; ama bunu en açık şekilde o saygıdeğer ihtiyar Simeon'un sözleri bildirir: bebek Mesih'i kollarına aldığında "Şimdi, Rab, sözün uyarınca kulunu barış içinde salıveriyorsun, çünkü gözlerim senin kurtarışını gördü" demiştir. Yukarıda andığımız Eyüp'ün, İbraniceden yapılmış nüshalarda bulunan şu sözüne gelince, "Ve tenimde Tanrı'yı göreceğim": burada tenin dirilişini şüphesiz peygamberlik etmiştir; ama "Tenim aracılığıyla" dememiştir.

22.29_2

quae futura est distet haec uita, non qualiumcumque hominum, uerum etiam qui praecipua hic sanctitate sunt praediti: Cum essem, inquit, paruulus, quasi paruulus sapiebam, quasi paruulus loquebar, quasi paruulus cogitabam; cum autem factus sum uir, euacuaui ea quae paruuli erant. Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. Nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum. Si ergo in hac uita, ubi hominum mirabilium prophetia ita conparanda est illi uitae, quasi paruuli ad iuuenem, uidit tamen Helisaeus accipientem munera seruum suum, ubi ipse non erat: itane cum uenerit quod perfectum est, nec iam corpus corruptibile adgrauabit animam, sed incorruptibile nihil inpediet, illi sancti ad ea, quae uidenda sunt, oculis corporeis, quibus Helisaeus absens ad seruum suum uidendum non indiguit, indigebunt? Nam secundum interpretes septuaginta ista sunt ad Giezi uerba prophetae: Nonne cor meum iit tecum, quando conuersus est uir de curru suo in obuiam tibi et accepisti pecuniam? et cetera; sicut autem ex Hebraeo interpretatus est presbyter Hieronymus: Nonne cor meum, inquit, in prae senti erat, quando reuersus est homo de curru suo in occursum tui? Corde suo ergo se dixit hoc uidisse propheta, adiuto quidem mirabiliter nullo dubitante diuinitus. Sed quanto amplius tunc omnes munere isto abundabunt, cum Deus erit omnia in omnibus! Habebunt tamen etiam illi oculi corporei officium suum et in loco suo erunt, uteturque illis spiritus per spiritale corpus. Neque enim et ille propheta, quia non eis indiguit ut uideret absentem, non eis usus est ad uidenda praesentia; quae tamen spiritu uidere posset, etiamsi illos clauderet, sicut uidit absentia, ubi cum eis ipse non erat. Absit ergo, ut dicamus illos sanctos in illa uita Deum clausis oculis non uisuros, quem spiritu semper uidebunt. Sed utrum uidebunt et per oculos corporis cum eos apertos habebunt, inde quaestio est. Si enim tantum poterunt in corpore spiritali eo modo utique etiam ipsi oculi spiritales, quantum possunt isti quales nunc habemus: procul dubio per eos Deus uideri non poterit. Longe itaque alterius erunt potentiae, si per eos uidebitur incorporea illa natura, quae non continetur loco, sed ubique tota est. Non enim quia dicimus Deum et in caelo esse et in terra (ipse quippe ait per prophetam: Caelum et terram ego inpleo), aliam partem dicturi sumus eum in caelo habere et in terra aliam; sed totus in caelo est, totus in terra, non alternis temporibus. sed utrumque simul, quod nulla natura corporalis potest. Vis itaque praepollentior oculorum erit illorum, non ut acrius uideant, quam quidam perhibentur uidere serpentes uel aquilae (quantalibet enim acrimonia cernendi eadem quoque animalia nihil aliud possunt uidere quam corpora), sed ut uideant et incorporalia. Et fortasse ista uirtus magna cernendi data fuerit ad horam etiam in isto mortali corpore oculis sancti uiri Iob, quando ait ad Deum: In obauditu auris audiebam te prius, nunc autem oculus meus uidet te; propterea despexi memet ipsum et distabui et existimaui me terram et cinerem; quamuis prohibeat oculum cordis intellegi, de quibus oculis ait apostolus: oculos habere cordis uestri. Ipsis autem uideri Deum, cum uidebitur, Christianus ambigit nemo, qui fideliter accipit, quod ait Deus ille magister: Beati mundi corde, quoniam ipsi Deum uidebunt. Sed utrum etiam corporalibus ibi oculis uideatur, hoc in ista quaestione uersamus. Illud enim quod scriptum est: Et uidebit omnis caro salutare Dei, sine ullius nodo difficultatis sic intellegi potest, ac si dictum fuerit: 'Et uidebit omnis homo Christum Dei', qui utique in corpore uisus est et in corpore uidebitur, quando uiuos et mortuos iudicabit. Quod autem ipse sit salutare Dei, multa sunt et alia testimonia scripturarum; sed euidentius uenerandi illius senis Symeonis uerba declarant, qui, cum infantem Christum accepisset in manus suas: Nunc, inquit, dimittis, Domine, seruum tuum secundum uerbum tuum in pace, quoniam uiderunt oculi mei salutare tuum. Illud etiam, quod ait supra memoratus Iob, sicut in exemplaribus, quae ex Hebraeo sunt, inuenitur: Et in carne mea uidebo Deum, resurrectionem quidem carnis sine dubio prophetauit, non tamen dixit: 'Per carnem meam.'

22.29_3Bunu demiş olsaydı, Tanrı olan Mesih anlaşılabilirdi, çünkü O tenle, ten içinde görülecektir. Oysa şimdi "Tenimde Tanrı'yı göreceğim" sözü şöyle de anlaşılabilir: "Tanrı'yı gördüğümde tenimde olacağım." Elçinin "yüz yüze" sözü de, sürekli olarak ruhla göreceğimiz Tanrı'yı, beden gözlerinin bulunduğu bu bedenî yüzle göreceğimize inanmaya bizi zorlamaz. Çünkü iç insanın da bir yüzü olmasaydı, aynı elçi şöyle demezdi: "Biz ise, açık bir yüzle Rabbin görkemini ayna gibi seyrederek aynı surete dönüşüyoruz, görkemden görkeme, Rabbin Ruhu'ndan gelir gibi." Mezmur'da okunan şu sözü de başka türlü anlamayız: "Ona yaklaşın ve aydınlanın, yüzleriniz de kızarmayacak." Çünkü Tanrı'ya imanla yaklaşılır; iman ise bedenin değil, yüreğin işidir. Ama ruhanî bedenin nereye kadar ulaşabileceğini bilmediğimizden –zira denenmemiş bir şeyden söz ediyoruz–, başka türlü anlaşılamayacak bir Kutsal Yazı tanıklığı karşımıza çıkıp yardıma gelmediği sürece, Bilgelik Kitabı'nda okunan şey bizde de gerçekleşecektir: "Ölümlülerin düşünceleri çekingendir, öngörülerimiz belirsizdir."

Filozofların şu akıl yürütmesi, yani akılla kavranan şeylerin zihnin bakışıyla, hissedilir yani cisimsel şeylerin beden hisleriyle görüldüğü, böylece zihnin ne akılla kavranan şeyleri beden aracılığıyla ne de cisimsel şeyleri kendi kendine seyredebileceği yolundaki görüş, bizim için kesinlikle doğru olabilseydi, ruhanî de olsa beden gözleriyle Tanrı'nın hiçbir şekilde görülemeyeceği kesin olurdu. Ama hem doğru akıl hem peygamberlerin otoritesi bu akıl yürütmeye güler. Hakikatten öyle yüz çevirmiş kim olabilir ki Tanrı'nın bu cisimsel şeyleri bilmediğini söylemeye cüret etsin? Öyleyse O, bunları öğrenebilmek için gözlerini kullanacağı bir bedene mi sahiptir? Sonra, peygamber Elişa hakkında biraz önce söylediğimiz şey, cisimsel şeylerin beden aracılığıyla değil ruhla da görülebileceğini yeterince göstermez mi? Uşak armağanları aldığında olay kuşkusuz cisimsel olarak gerçekleşmişti; peygamber ise onu beden aracılığıyla değil, ruh aracılığıyla gördü. Cisimlerin ruhla görüldüğü böylece kesin olduğuna göre, ruhanî bedenin kudreti öyle büyük olursa ki ruh da bedenle görülsün, ne olur? Çünkü Tanrı ruhtur. Sonra, herkes şimdi bedende yaşadığı, bu yeryüzü uzuvlarını canlandırıp onlara hayat veren kendi hayatını beden gözleriyle değil, iç hisle bilir; başkalarının hayatlarını ise, görünmez oldukları hâlde beden aracılığıyla görür. Zira yaşayan bedenleri yaşamayanlardan, bedenleri ve hayatları birlikte görmezsek nasıl ayırt ederiz? Bu hayatları da ancak beden aracılığıyla görebiliriz; bedenlerden ayrı hayatları ise beden gözleriyle görmeyiz.

Bu yüzden şu mümkündür, hatta pek inanılırdır: yeni göğün ve yeni yerin dünyevî cisimlerini o zaman öyle göreceğiz ki, her yerde hazır bulunan ve bütün şeyleri, cisimsel olanları da yöneten Tanrı'yı, taşıyacağımız bedenler ve gözümüzü nereye çevirirsek çevirelim önümüzde duracak cisimler aracılığıyla en parlak bir açıklıkla göreceğiz. Şimdi Tanrı'nın görünmez şeylerinin yaratılmış şeyler aracılığıyla anlaşılıp seyredilmesi gibi, aynada bir bilmece içinde ve kısmen değil: şimdi inandığımız iman, beden gözleriyle gördüğümüz cisimsel şeylerin görünüşünden bizde daha güçlüdür. Tersine, tıpkı aralarında yaşadığımız, hayat hareketleri gösteren insanlarda olduğu gibi olacak: onlara bakar bakmaz yaşadıklarına inanmayız, yaşadıklarını görürüz; gerçi hayatlarını bedenleri olmadan göremeyiz, ama bedenleri aracılığıyla hiçbir şüpheye yer bırakmadan onlarda görürüz. İşte aynı şekilde, bedenlerimizin o ruhanî ışıklarını nereye çevirirsek çevirelim, her şeyi yöneten cisimsiz Tanrı'yı cisimler aracılığıyla da seyredeceğiz. Demek ki Tanrı ya o gözlerle şöyle görülecek: gözler böyle bir yücelikte, cisimsiz tabiatı da görmelerini sağlayan, zihne benzer bir şeye sahip olacak; bunu herhangi bir örnekle ya da Kutsal Yazılar'ın tanıklıklarıyla göstermek güç ya da imkânsızdır. Ya da –ki anlaşılması daha kolaydır– Tanrı bize öyle bilinir ve görünür olacak ki, her birimiz tarafından kendi içimizde ruhla görülecek; biri tarafından öbüründe görülecek, kendinde görülecek, yeni gökte ve yeni yerde ve o zaman var olacak bütün yaratılışta görülecek; ruhanî bedenin gözleri bakışlarıyla nereye ulaşırsa ulaşsın, her cisimde cisimler aracılığıyla da görülecektir. Düşüncelerimiz de birbirimize açık olacaktır. Çünkü o zaman elçinin "Vakti gelmeden hiçbir şeyi yargılamayın" dedikten sonra hemen eklediği şey gerçekleşecektir: "Rab gelinceye kadar; O karanlığın gizlediklerini aydınlatacak, yüreklerin düşüncelerini açığa çıkaracak ve o zaman herkese övgü Tanrı'dan gelecektir."

22.29_3

Quod quidem si dixisset, posset Deus Christus intellegi, qui per carnem in carne uidebitur; nunc uero potest et sic accipi: In carne mea uidebo Deum, ac si dixisset: 'In carne mea ero, cum uidebo Deum.' Et illud, quod ait apostolus: Facie ad faciem, non cogit ut Deum per hanc faciem corporalem, ubi sunt oculi corporales, nos uisuros esse credamus, quem spiritu sine intermissione uidebimus. Nisi enim esset etiam interioris hominis facies, non diceret idem apostolus: Nos autem reuelata facie gloriam Domini speculantes in eandem imaginem transformamur, de gloria in gloriam, tamquam a Domini spiritu; nec aliter intellegimus et quod in psalmo canitur: Accedite ad eum et inluminamini, et facies uestrae non erubescent. Fide quippe acceditur ad Deum, quam cordis constat esse, non corporis. Sed quia spiritale corpus nescimus quantos habebit accessus (de re quippe inexperta loquimur), ubi aliqua, quae aliter intellegi nequeat, diuinarum scripturarum non occurrit et succurrit auctoritas, necesse est ut contingat in nobis quod legitur in libro Sapientiae: Cogitationes mortalium timidae ⟦et incertae⟧ prouidentiae nostrae. Ratiocinatio quippe illa philosophorum, qua disputant ita mentis adspectu intellegibilia uideri et sensu corporis sensibilia, id est corporalia, ut nec intellegibilia per corpus nec corporalia per se ipsam mens ualeat intueri, si posset nobis esse certissima, profecto certum esset per oculos corporis etiam spiritalis nullo modo posse uideri Deum. Sed istam ratiocinationem et uera ratio et prophetica inridet auctoritas. Quis enim ita sit auersus a uero, ut dicere audeat Deum corporalia ista nescire? Numquid ergo corpus habet, per cuius oculos ea possit addiscere? Deinde quod de propheta Helisaeo paulo ante diximus, nonne satis indicat etiam spiritu, non per corpus, corporalia posse cerni? Quando enim seruus ille munera accepit, utique corporaliter gestum est; quod tamen propheta non per corpus, sed per spiritum uidit. Sicut ergo constat corpora uideri spiritu, quid si tanta erit potentia spiritalis corporis, ut corpore uideatur et spiritus? Spiritus enim est Deus. Deinde uitam quidem suam, qua nunc uiuit in corpore et haec terrena membra uegetat facitque uiuentia, interiore sensu quisque, non per corporeos oculos nouit; aliorum uero uitas, cum sint inuisibiles, per corpus uidet. Nam unde uiuentia discernimus a non uiuentibus corpora, nisi corpora simul uitasque uideamus, quas nisi per corpus uidere non possumus? Vitae autem sine corporibus corporeis oculis non uidemus. Quam ob rem fieri potest ualdeque credibile est sic nos esse uisuros mundana corpora tunc caeli noui et terrae nouae, ut Deum ubique praesentem et uniuersa etiam corporalia gubernantem per corpora quae gestabimus et quae conspiciemus, quaqua uersum oculos duxerimus, clarissima perspicuitate uideamus, non sicut nunc inuisibilia Dei per ea, quae facta sunt. intellecta conspiciuntur per speculum in aenigmate et ex parte, ubi plus in nobis ualet fides, qua credimus, quam rerum corporalium species, quam per oculos cernimus corporales. Sed sicut homines, inter quos uiuentes motusque uitales exserentes uiuimus, mox ut adspicimus, non credimus uiuere, sed uidemus, cum eorum uitam sine corporibus uidere nequeamus, quam tamen in eis per corpora remota omni ambiguitate conspicimus: ita quacumque spiritalia illa lumina corporum nostrorum circumferemus, incorporeum Deum omnia regentem etiam per corpora contuebimur. Aut ergo sic per illos oculos uidebitur Deus, ut aliquid habeant in tanta excellentia menti simile, quo et incorporea natura cernatur, quod ullis exemplis siue scripturarum testimoniis diuinarum uel difficile est uel inpossibile ostendere; aut, quod est ad intellegendum facilius, ita Deus nobis erit notus adque conspicuus, ut uideatur spiritu a singulis nobis in singulis nobis, uideatur ab altero in altero, uideatur in se ipso, uideatur in caelo nouo et terra noua adque in omni, quae tunc fuerit, creatura, uideatur et per corpora in omni corpore, quocumque fuerint spiritalis corporis oculi acie perueniente directi. Patebunt etiam cogitationes nostrae inuicem nobis. Tunc enim inplebitur, quod apostolus, cum dixisset: Nolite ante tempus iudicare quidquam, mox addidit: Donec ueniat Dominus, et inluminabit abscondita tenebrarum et manifestabit cogitationes cordis, et tunc laus erit unicuique a Deo.

22.3030. Tanrı Devleti'nin ebedî mutluluğu ve bitmeyen Sebt

Hiçbir kötülüğün olmayacağı, hiçbir iyiliğin gizli kalmayacağı, her şeyde her şey olacak Tanrı'nın övgüsüne vakit ayrılacağı o mutluluk ne büyük olacaktır! Ne tembellikten durulacak ne de ihtiyaçtan zahmet çekilecek bir yerde başka ne yapılabilir, bilmiyorum. Kutsal ilahi de bana bunu hatırlatıyor; orada şunu okur ya da duyarım: "Senin evinde oturanlar ne mutlu, çağlar boyunca seni övecekler." Bozulmaz bedenin bütün uzuvları ve iç organları, şimdi çeşitli zorunluluk işlerine dağılmış gördüğümüz organlar, o zaman zorunluluğun kendisi kalmayıp yalnız dolu, kesin, emin bir mutluluk bulunacağından, Tanrı'nın övgüsüne yarayacaktır. Çünkü daha önce sözünü ettiğim, şimdi gizli kalan bedensel ahengin bütün sayıları o zaman gizli kalmayacak; içten ve dıştan bedenin her yerine dağılmış bu sayılar, orada büyük ve hayranlık uyandırıcı görünecek başka şeylerle birlikte, akıllı zihinleri, akla uygun güzelliğin verdiği hazla böyle bir Sanatkâr'ın övgüsüne tutuşturacaktır. O bedenlerin orada ne gibi hareketleri olacağını, tasavvur edemediğim bir şey olduğu için düşüncesizce belirlemeye cesaret edemem; yine de hareket de duruş da, görünüşün kendisi gibi yakışır olacaktır; çünkü orada her ne olursa olsun, yakışmayan hiçbir şey olmayacaktır. Ruh nerede isterse beden hemen orada olacak; ruh da ne kendine ne bedene yakışmayan hiçbir şeyi istemeyecektir. Orada gerçek şan olacak: kimse övenin yanılgısıyla ya da dalkavukluğuyla övülmeyecek. Gerçek şeref olacak: hiçbir layık olandan esirgenmeyecek, hiçbir layık olmayana verilmeyecek; dahası, hiçbir layık olmayan ona talip bile olmayacak, çünkü orada layık olandan başkasına yer yoktur. Gerçek barış olacak: kimse ne kendinden ne de başkasından hiçbir zıt şey çekmeyecek. Faziletin ödülü, fazileti verenin ve kendinden daha iyi ve daha büyük hiçbir şey olamayacak olan kendisini vaat edenin bizzat kendisi olacaktır. Peygamber aracılığıyla söylediği "Ben onların Tanrısı olacağım, onlar da benim halkım olacaklar" sözü şunu anlatmıyorsa neyi anlatır: "Onların doyacakları şey ben olacağım; insanların şerefle arzuladıkları her şey ben olacağım: hayat, sağlık, geçim, bolluk, şan, şeref, barış ve bütün iyilikler." Elçinin "Tanrı her şeyde her şey olsun diye" sözü de böyle doğru anlaşılır. Sonsuza dek görülecek, usanmadan sevilecek, yorulmadan övülecek olan, arzularımızın gayesi bizzat O olacaktır. Bu armağan, bu sevgi, bu eylem, ebedî hayatın kendisi gibi kuşkusuz herkese ortak olacaktır.

Öte yandan, liyakatlerin ödüllerine göre şeref ve görkemin dereceleri ne olacak, kim bunu düşünmeye ehildir, nerede kaldı söylemeye? Ama olacakları şüphe götürmez. O mesut şehir kendinde şu büyük iyiliği de görecektir: alttaki hiçbiri üstteki hiçbirini kıskanmayacak, tıpkı şimdi öbür meleklerin başmelekleri kıskanmaması gibi. Herkes, almadığı şey olmayı, onu alanla barışın en huzurlu bağıyla bağlı olsa da, bedende parmak olan uzvun göz olmak istemesi kadar az isteyecektir; çünkü bütün tenin huzurlu birliği her iki uzvu da içinde tutar. Böylece biri ötekinden daha az armağana sahip olacak, ama daha fazlasını istememe armağanına da sahip olacaktır.

Günahlar onlara artık haz veremeyecek diye hür iradeye sahip olmayacaklar değildir. Tersine, günah işlemenin hazzından günah işlememenin sarsılmaz hazzına kadar kurtarılmış olduğu için daha da hür olacaktır. Çünkü insan doğru yaratıldığında ona verilen ilk hür irade günah işlememeye güç yetirebiliyordu, ama günah işlemeye de güç yetirebiliyordu; bu son hür irade ise günah işleyemeyeceği için çok daha kudretli olacaktır; ama bu da kendi tabiatının gücüyle değil, Tanrı'nın armağanıyladır. Çünkü Tanrı olmak başka, Tanrı'ya ortak olmak başkadır. Tanrı tabiatça günah işleyemez; Tanrı'ya ortak olan ise günah işleyememeyi Ondan alır. İlahî armağanda derecelerin gözetilmesi gerekiyordu: önce insanın günah işlememeye güç yetirebileceği hür irade verilmeli, en sonunda günah işleyemeyeceği hür irade verilmeliydi; biri liyakat kazanmaya, öbürü ödül almaya yarayacaktı. Ama bu tabiat günah işleyebildiğinde günah işlediği için, günah işleyemeyeceği hürriyete ulaştırılmak üzere daha bol bir lütufla kurtarılıyor. Âdem'in günah işleyerek yitirdiği ilk ölümsüzlük ölmemeye güç yetirebilmek, son ölümsüzlük ise ölememek olacağı gibi, ilk hür irade de günah işlememeye güç yetirebilmek, sonuncusu günah işleyememek olacaktır. Böylece saygının ve hakkaniyetin iradesi, mutluluğun iradesi gibi yitirilemez olacaktır. Çünkü biz günah işleyerek ne saygıyı ne mutluluğu koruyabildik, ama mutluluğu yitirince mutluluk iradesini yitirmedik. Tanrı'nın kendisi, günah işleyemediği için hür iradeye sahip değil mi denecek?

22.30

CAPUT XXX. De aeterna felicitate ciuitatis Dei sabbatoque perpetuo. Quanta erit illa felicitas, ubi nullum erit malum, nullum latebit bonum, uacabitur Dei laudibus, qui erit omnia in omnibus! Nam quid aliud agatur, ubi neque ulla desidia cessabitur neque ulla indigentia laborabitur, nescio. Admoneor etiam sancto cantico, ubi lego uel audio: Beati, qui habitant in domo tua, in saecula saeculorum laudabunt te. Omnia membra et uiscera incorruptibilis corporis, quae nunc uidemus per usus necessitatis uarios distributa, quoniam tunc non erit ipsa necessitas, sed plena certa, secura felicitas, proficient in laudibus Dei. Omnes quippe illi, de quibus iam sum locutus, qui nunc latent, harmoniae corporalis numeri non latebunt, intrinsecus et extrinsecus per corporis cuncta dispositi, et cum ceteris rebus, quae ibi magnae adque mirabiles uidebuntur, rationales mentes in tanti artificis laudem rationabilis pulchritudinis delectatione succendent. Qui motus illic talium corporum sint futuri, temere definire non audeo, quod excogitare non ualeo; tamen et motus et status, sicut ipsa species, decens erit, ubi quicumque erit, quod non decebit non erit. Certe ubi uolet spiritus, ibi erit protinus corpus; nec uolet aliquid spiritus, quod nec spiritum possit decere nec corpus. Vera ibi gloria erit, ubi laudantis nec errore quisquam nec adulatione laudabitur; uerus honor, qui nulli negabitur digno, nulli deferetur indigno; sed nec ad eum ambiet ullus indignus, ubi nullus permittetur esse nisi dignus; uera pax, ubi nihil aduersi nec a se ipso nec ab aliquo quisque patietur. Praemium uirtutis erit ipse, qui uirtutem dedit eique se ipsum, quo melius et maius nihil possit esse, promisit. Quid est enim aliud quod per prophetam dixit: Ero illorum Deus, et ipsi erunt mihi plebs, nisi: 'Ego ero unde satientur, ego ero quaecumque ab hominibus honeste desiderantur, et uita et salus et uictus et copia et gloria et honor et pax et omnia bona'? Sic enim et illud recte intellegitur, quod ait apostolus: Ut sit Deus omnia in omnibus. Ipse finis erit desideriorum nostrorum, qui sine fine uidebitur, sine fastidio amabitur, sine fatigatione laudabitur. Hoc munus, hic adfectus, hic actus profecto erit omnibus, sicut ipsa uita aeterna, communis. Ceterum qui futuri sint pro meritis praemiorum etiam gradus honorum adque gloriarum, quis est idoneus cogitare, quanto magis dicere? Quod tamen futuri sint, non est ambigendum. Adque id etiam beata illa ciuitas magnum in se bonum uidebit, quod nulli superiori ullus inferior inuidebit, sicut nunc non inuident archangelis angeli ceteri; tamque nolet esse unusquisque quod non accepit, quamuis sit pacatissimo concordiae uinculo ei qui accepit obstrictus, quam nec in corpore uult oculus esse qui est digitus, cum membrum utrumque contineat totius carnis pacata conpago. Sic itaque habebit donum alius alio minus, ut hoc quoque donum habeat, ne uelit amplius. Nec ideo liberum arbitrium non habebunt, quia peccata eos delectare non poterunt. Magis quippe erit liberum a delectatione peccandi usque ad delectationem non peccandi indeclinabilem liberatum. Nam primum liberum arbitrium, quod homini datum est, quando primum creatus est rectus, potuit non peccare, sed potuit et peccare; hoc autem nouissimum eo potentius erit, quo peccare non poterit; uerum hoc quoque Dei munere, non suae possibilitate naturae. Aliud est enim esse Deum, aliud participem Dei. Deus natura peccare non potest; particeps uero Dei ab illo accipit, ut peccare non possit. Seruandi autem gradus erant diuini muneris, ut primum daretur liberum arbitrium, quo non peccare homo posset, nouissimum, quo peccare non potest, adque illud ad conparandum meritum, hoc ad recipiendum praemium pertineret. Sed quia peccauit ista natura cum peccare potuit, largiore gratia liberatur, ut ad eam perducatur libertatem, in qua peccare non possit. Sicut enim prima inmortalitas fuit, quam peccando Adam perdidit, posse non mori, nouissima erit non posse mori: ita primum liberum arbitrium posse non peccare, nouissimum non posse peccare. Sic enim erit inamissibilis uoluntas pietatis et aequitatis, quo modo felicitatis. Nam utique peccando nec pietatem nec felicitatem tenuimus, uoluntatem uero felicitatis nec perdita felicitate perdidimus. Certe Deus ipse numquid, quoniam peccare non potest, ideo liberum arbitrium habere negandus est?

22.30_2Demek ki o şehrin iradesi herkeste tek, her birinde ayrılmaz olacak, hür olacak; bütün kötülüklerden kurtulmuş, her iyilikle dolmuş olarak ebedî sevinçlerin tatlılığının tadına aralıksız varacak, suçları unutacak, cezaları unutacak; ama kurtuluşunu, kurtarıcısına nankörlük edecek kadar unutmayacak. Demek ki akla dayanan ilim bakımından geçmiş kötülüklerini de hatırlayacak; yaşayanın hissi bakımından ise tamamen unutacak. Çünkü en usta hekim de bedenin bütün hastalıklarını, sanatla bilindikleri şekilde hemen hemen bilir; bedende hissedildikleri şekilde ise, kendisi çekmediği için çoğunu bilmez. Kötülüklerin nasıl iki bilgisi varsa –biri zihnin gücünden gizli kalmamaları, öbürü yaşayanın hislerine yapışmalarıdır; çünkü bütün kusurlar bir şekilde bilgeliğin öğretisiyle, başka bir şekilde bilgesizin en kötü hayatıyla bilinir–, kötülüklerin unutulması da iki türlüdür. Bilgili ve öğrenim görmüş kişi onları bir şekilde, yaşamış ve çekmiş kişi başka bir şekilde unutur: biri bilgisini ihmal ederse, öbürü sefaletten kurtulursa. Azizler ikinci sıraya koyduğum bu unutmaya göre geçmiş kötülüklerini hatırlamayacaklar; çünkü onlardan tamamen kurtulacaklar, öyle ki kötülükler hislerinden büsbütün silinecektir. Ama içlerinde büyük olacak o ilmin gücünden ne kendi geçmiş kötülükleri ne de hüküm giymişlerin ebedî sefaleti gizli kalacaktır. Yoksa sefil olduklarını bilmeyeceklerse, Mezmur'un dediği gibi, nasıl "Rabbin merhametlerini ebediyen terennüm edecekler"? O şehir için, kanıyla kurtarıldığımız Mesih'in lütfunu yüceltmek üzere söylenen bu ilahiden daha tatlı hiçbir şey olmayacaktır. Orada şu söz tamamlanacaktır: "Dinlenin ve görün ki ben Tanrı'yım." Bu gerçekten en büyük Sebt olacaktır, akşamı olmayan Sebt; Rab bunu dünyanın ilk işlerinde şöyle öğütlemiştir: "Tanrı yaptığı bütün işlerden yedinci gün dinlendi; Tanrı yedinci günü kutsadı ve onu kutsal kıldı, çünkü o gün Tanrı'nın yapmaya başladığı bütün işlerinden dinlendi." Çünkü Onun kutsamasıyla ve kutsal kılmasıyla dolup yenilendiğimizde, yedinci gün de biz olacağız. Orada dinlenerek Onun Tanrı olduğunu göreceğiz. Biz ise Ondan düştüğümüzde bunu kendimiz olmak istemiştik: ayartıcıdan "Tanrılar gibi olacaksınız" sözünü dinleyip gerçek Tanrı'dan uzaklaşmıştık; oysa Onun eliyle, Onu bırakarak değil Ona ortak olarak tanrılar olacaktık. Çünkü Onsuz ne yaptık ki, Onun öfkesinde tükenmekten başka? Onun eliyle yenilenip daha büyük bir lütufla yetkinleşerek ebediyen dinleneceğiz, Onun Tanrı olduğunu görerek; O her şeyde her şey olduğunda Onunla dolacağız. Çünkü iyi işlerimiz de bizim olmaktan çok Onun olduğu anlaşıldığında, ancak o zaman bu Sebt'e erişmemiz için hesabımıza yazılır; onları kendimize mal edersek kulca işler olurlar, oysa Sebt için "Hiçbir kulca iş yapmayacaksınız" denir. Bu yüzden peygamber aracılığıyla da denir ki: "Sebt günlerimi benimle onlar arasında bir işaret olarak verdim, öyle ki kendilerini kutsal kılan Rabbin ben olduğumu bilsinler." Bunu tam olarak dinlendiğimizde ve Onun Tanrı olduğunu tam olarak gördüğümüzde tam olarak bileceğiz.

Çağların sayısı da, günler gibi, Kutsal Yazılar'da belirtilmiş görünen zaman dilimlerine göre hesaplanırsa, bu Sebt daha da açık görünecektir, çünkü yedinci olduğu bulunur. Birinci çağ, birinci gün gibi, Âdem'den tufana kadardır; ikincisi oradan İbrahim'e kadardır; süreleri eşit olduğu için değil, kuşak sayısı eşit olduğu için, çünkü her birinde on kuşak bulunur. Buradan itibaren, Matta'nın belirttiği gibi, Mesih'in gelişine kadar her biri on dört kuşakla açıklanan üç çağ gelir: biri İbrahim'den Davut'a kadar, öbürü oradan Babil sürgününe kadar, üçüncüsü oradan Mesih'in tenle doğuşuna kadar. Böylece hepsi beş eder. Altıncısı şimdi sürmektedir; "Babanın kendi yetkisinde tuttuğu zamanları bilmek size düşmez" denildiği için hiçbir kuşak sayısıyla ölçülemez. Bundan sonra Tanrı yedinci gün gibi dinlenecek, biz olan bu yedinci günü kendinde, Tanrı'da dinlendirecektir. Bu çağların her birini şimdi ayrıntılı olarak tartışmak uzun sürer; ama bu yedinci çağ bizim Sebt'imiz olacak, sonu akşam olmayacak, sekizinci ve ebedî gün gibi Rab'bin günü olacaktır. Mesih'in dirilişiyle kutsanan bu gün, yalnız ruhun değil bedenin de ebedî dinlenişini önceden gösterir. Orada dinleneceğiz ve göreceğiz, göreceğiz ve seveceğiz, seveceğiz ve öveceğiz. İşte sonda olacak olan, sonu olmayan budur. Çünkü bizim gayemiz, sonu olmayan krallığa varmaktan başka nedir?

22.30_2

Erit ergo illius ciuitatis et una in omnibus et inseparabilis in singulis uoluntas libera, ab omni malo liberata et inpleta omni bono, fruens indeficienter aeternorum iucunditate gaudiorum, oblita culparum, oblita poenarum; nec ideo tamen suae liberationis oblita, ut liberatori suo non sit ingrata: quantum ergo adtinet ad scientiam rationalem, memor praeteritorum etiam malorum suorum; quantum autem ad experientis sensum, prorsus inmemor. Nam et peritissimus medicus, sicut arte sciuntur, omnes fere corporis morbos nouit; sicut autem corpore sentiuntur, plurimos nescit, quos ipse non passus est. Ut ergo scientiae malorum duae sunt, una, qua potentiam mentis non latent, altera, qua experientis sensibus inhaerent (aliter quippe sciuntur uitia omnia per sapientiae doctrinam, aliter per insipientis pessimam uitam): ita et obliuiones malorum duae sunt. Aliter ea namque obliuiscitur eruditus et doctus, aliter expertus et passus; ille, si peritiam neglegat, iste, si miseria careat. Secundum hanc obliuionem, quam posteriore loco posui, non erunt memores sancti praeteritorum malorum; carebunt enim omnibus, ita ut penitus deleantur de sensibus eorum. Ea tamen potentia scientiae. quae magna in eis erit, non solum sua praeterita, sed etiam damnatorum eos sempiterna miseria non latebit. Alioquin si se fuisse miseros nescituri sunt, quo modo, sicut ait psalmus, misericordias Domini in aeternum cantabunt? Quo cantico in gloriam gratiae Christi, cuius sanguine liberati sumus, nihil erit profecto illi iucundius ciuitati. Ibi perficietur: Vacate et uidete quoniam ego sum Deus; quod erit uere maximum sabbatum non habens uesperam, quod commendauit Dominus in primis operibus mundi, ubi legitur: Et requieuit Deus die septimo ab omnibus operibus suis, quae fecit, et benedixit Deus diem septimum et sanctificauit eum, quia in eo requieuit ab omnibus operibus suis, quae inchoauit Deus facere. Dies enim septimus etiam nos ipsi erimus, quando eius fuerimus benedictione et sanctificatione pleni adque refecti. Ibi uacantes uidebimus quoniam ipse est Deus; quod nobis ipsi esse uoluimus, quando ab illo cecidimus, audientes a seductore: Eritis sicut di et recedentes a uero Deo, quo faciente di essemus eius participatione, non desertione. Quid enim sine illo fecimus, nisi quod in ira eius defecimus? A quo refecti et gratia maiore perfecti uacabimus in aeternum, uidentes quia ipse est Deus, quo pleni erimus quando ipse erit omnia in omnibus. Nam et ipsa opera bona nostra, quando ipsius potius intelleguntur esse quam nostra, tunc nobis ad hoc sabbatum adipiscendum inputantur; quia si nobis ea tribuerimus, seruilia erunt, cum de sabbato dicatur: Omne opus seruile non facietis; propter quod et per prophetam dicitur: Et sabbata mea dedi eis in signum inter me et inter eos, ut scirent quia ego Dominus qui sanctifico eos. Hoc perfecte tunc sciemus, quando perfecte uacabimus, et perfecte uidebimus quia ipse est Deus. Ipse etiam numerus aetatum, ueluti dierum, si secundum eos articulos temporis conputetur, qui scripturis uidentur expressi, iste sabbatismus euidentius apparebit, quoniam septimus inuenitur, ut prima aetas tamquam primus dies sit ab Adam usque ad diluuium, secunda inde usque ad Abraham, non aequalitate temporum, sed numero generationum; denas quippe habere reperiuntur. Hinc iam, sicut Matthaeus euangelista determinat, tres aetates usque ad Christi subsequuntur aduentum, quae singulae denis et quaternis generationibus explicantur: ab Abraham usque ad Dauid una, altera inde usque ad transmigrationem in Babyloniam, tertia inde usque ad Christi carnalem natiuitatem. Fiunt itaque omnes quinque. Sexta nunc agitur nullo generationum numero metienda propter id quod dictum est: Non est uestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate. Post hanc tamquam in die septimo requiescet Deus, cum eundem diem septimum, quod nos erimus, in se ipso Deo faciet requiescere. De istis porro aetatibus singulis nunc diligenter longum est disputare; haec tamen septima erit sabbatum nostrum, cuius finis non erit uespera, sed dominicus dies uelut octauus aeternus, qui Christi resurrectione sacratus est, aeternam non solum spiritus, uerum etiam corporis requiem praefigurans. Ibi uacabimus et uidebimus, uidebimus et amabimus, amabimus et laudabimus. Ecce quod erit in fine sine fine. Nam quis alius noster est finis nisi peruenire ad regnum, cuius nullus est finis?

22.30_3Rab'bin yardımıyla bu dev eserin borcunu ödemiş olduğumu düşünüyorum. Az ya da çok bulanlar beni bağışlasın; yeterli bulanlar ise bana değil, benimle birlikte sevinerek Tanrı'ya şükretsinler. Âmin.

22.30_3

Videor mihi debitum ingentis huius operis adiuuante Domino reddidisse. Quibus parum uel quibus nimium est, mihi ignoscant; quibus autem satis est, non mihi, sed Deo mecum gratias congratulantes agant. Amen.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…