İçeriğe geç
Tanrı Devleti

Augustinus · Tanrı Devleti

XXII. Kitap › 1. – 18. Yetkin erkek, yani Mesih, ve…

22.11.

Bir önceki kitapta söz verdiğimiz gibi, bütün bu eserin son kitabı olan bu kitap, Tanrı Devleti'nin ebedî saadetinin tartışmasını içerecektir. Bu saadet "ebediyet" adını, pek çok çağ boyu sürüp yine de bir gün bitecek bir süre uzunluğundan almamıştır; Müjde'de yazıldığı gibi, "O'nun krallığının sonu olmayacaktır". Orada süreklilik görünüşü, bazıları ölüp giderken başkalarının doğup yerlerini almasından da gelmez; hep yeşil bir ağaçta düşen yaprakların yerini yenileri alıp gölgeyi korudukça aynı yeşilliğin sürüp gittiği görülür, ama orada böyle değildir. Oradaki bütün vatandaşlar ölümsüz olacaktır; insanlar da kutsal meleklerin asla yitirmediği şeye ulaşacaktır. Bunu şehrin kurucusu, her şeye kadir Tanrı yapacaktır. Çünkü vaat etti ve yalan söyleyemez; buna da inandırmak için hem vaat etmediği hem de vaat ettiği pek çok şeyi yapmıştır.

Evreni başlangıçta görünür ve anlaşılır bütün iyi şeylerle dolu olarak kuran O'dur. Orada en iyi yarattığı şey, akıl verdiği, kendisini seyretmeye ehil ve kendisini kavramaya yatkın kıldığı, bir topluluk içinde birleştirdiği ruhlardır; bu topluluğa kutsal ve yüce şehir deriz. Orada kendilerini ayakta tutan ve mesut kılan şey, ortak hayatları ve gıdaları gibi olan Tanrı'nın kendisidir. Bu akıllı tabiata öyle bir hür irade vermiştir ki saadeti olan Tanrı'yı terk etmek isterse hemen sefalet gelir. Bazı meleklerin, mutlu hayat için kendi kendilerine yetmek isteyerek gururdan bu büyük iyiyi terk edeceğini önceden bildiği hâlde, onlardan bu gücü almamıştır; çünkü kötülüklerden iyilik çıkarmanın, kötülüklerin olmasına izin vermemekten daha güçlü ve daha iyi olduğuna hükmetmiştir. İyi olsa da, en yüce Tanrı ve değişmez İyi, bütün iyileri yaratan tarafından kurulmuş olsa da, değişebilir tabiat günah işleyerek kendisi için kötülükleri yapmasaydı, kötülükler hiç olmazdı. Tabiatın iyi yaratıldığı da, bu günahının tanıklığıyla ispat edilir. Çünkü kendisi de Yaratıcı'ya denk olmasa da büyük bir iyi olmasaydı, ışığı olan Tanrı'yı terk etmesi onun kötülüğü olamazdı. Körlüğün gözün kusuru olması, gözün ışığı görmek için yaratıldığını gösterir; bu kusur sayesinde ışığı alabilen uzvun öteki uzuvlardan daha üstün olduğu da görülür (yoksa ışıktan yoksun kalması onun kusuru olmazdı). Aynı şekilde Tanrı'nın tadına varan tabiat, en iyi kurulmuş olduğunu Tanrı'nın tadına varmadığı için sefil olduğu kusuruyla da öğretir. Tanrı meleklerin gönüllü düşüşünü sürekli mutsuzluğun çok adil cezasına bağlamış, o en yüksek iyide kalan ötekilere de sonsuza dek kalacaklarından emin olmayı, bu kalışın mükâfatı olarak vermiştir. İnsanı da aynı hür iradeyle doğru yapmıştır: dünyevî bir canlı, ama Yaratıcısına bağlanırsa göğe layık; O'nu terk ederse aynı şekilde böyle bir tabiata uygun bir sefalete düşecek bir varlık. Tanrı onun da kanununu çiğneyip kendisini terk ederek günah işleyeceğini önceden bildiği hâlde hür irade gücünü ondan almamış, onun kötülüğünden ne iyilik çıkaracağını da aynı zamanda önceden görmüştür. Haklı ve adil olarak hüküm giymiş ölümlü soydan lütfuyla o kadar büyük bir halk toplar ki meleklerin düşen kısmını onunla tamamlayıp yeniler. Böylece o sevgili ve yüce şehir vatandaşlarının sayısından mahrum kalmaz, hatta belki daha da bol bir sayıyla sevinir.

22.1

Sicut in proximo libro superiore promisimus, iste huius totius operis ultimus disputationem de ciuitatis Dei aeterna beatitudine continebit, quae non propter aetatis per multa saecula longitudinem tamen quandocumque finiendam aeternitatis nomen accepit, sed quem ad modum scriptum est in euangelio, regni eius non erit finis; nec ita ut aliis moriendo decedentibus, aliis succedentibus oriendo species in ea perpetuitatis appareat, sicut in arbore, quae perenni fronde uestitur, eadem uidetur uiriditas permanere, dum labentibus et cadentibus foliis subinde alia, quae nascuntur. faciem conseruant opacitatis; sed omnes in ea ciues inmortales erunt. adipiscentibus et hominibus, quod numquam sancti angeli perdiderunt. Faciet hoc Deus omnipotentissimus eius conditor. Promisit enim nec mentiri potest, et quibus fidem hinc quoque faceret, multa sua et non promissa et promissa iam fecit. Ipse est enim, qui in principio condidit mundum, plenum bonis omnibus uisibilibus adque intellegibilibus rebus, in quo nihil melius instituit quam spiritus, quibus intellegentiam dedit et suae contemplationis habiles capacesque sui praestitit adque una societate deuinxit, quam sanctam et supernam dicimus ciuitatem, in qua res, qua sustententur beatique sint, Deus ipse illis est, tamquam uita uictusque communis: qui liberum arbitrium eidem intellectuali naturae tribuit tale, ut, si uellet deserere Deum, beatitudinem scilicet suam, continuo miseria sequeretur; qui cum praesciret angelos quosdam per elationem, qua ipsi sibi ad beatam uitam sufficere uellent, tanti boni desertores futuros, non eis ademit hanc potestatem, potentius et melius esse iudicans etiam de malis bene facere quam mala esse non sinere. Quae omnino nulla essent. nisi natura mutabilis, quamuis bona et a summo Deo adque incommutabili bono, qui bona omnia condidit, instituta, peccando ea sibi ipsa fecisset; quo etiam peccato suo teste conuincitur bonam conditam se esse naturam. Nisi enim magnum et ipsa, licet non aequale Conditori, bonum esset, profecto desertio Dei tamquam luminis sui malum eius esse non posset. Nam sicut caecitas oculi uitium est et idem ipsum indicat ad lumen uidendum esse oculum creatum ac per hoc etiam ipso uitio suo excellentius ostenditur ceteris membris membrum capax luminis (non enim alia causa esset uitium eius carere lumine): ita natura. quae fruebatur Deo, optimam se institutam docet etiam ipso uitio, quo ideo misera est quia non fruitur Deo; qui casum angelorum uoluntarium iustissima poena sempiternae infelicitatis obstrinxit adque in eo summo bono permanentibus ceteris, ut de sua sine fine permansione certi essent, tamquam ipsius praemium permansionis dedit. Qui fecit hominem etiam ipsum rectum cum eodem libero arbitrio, terrenum quidem animal, sed caelo dignum, si suo cohaereret auctori, miseria similiter, si eum desereret, secutura, qualis naturae huius modi conueniret. Quem similiter cum praeuaricatione legis Dei per Dei desertionem peccaturum esse praesciret, nec illi ademit liberi arbitrii potestatem, simul praeuidens, quid boni de malo eius esset ipse facturus: qui de mortali progenie merito iusteque damnata tantum populum gratia sua colligit, ut inde subpleat et instauret partem, quae lapsa est angelorum, ac sic illa dilecta et superna ciuitas non fraudetur suorum numero ciuium, quin etiam fortassis et uberiore laetetur.

22.22. Tanrı'nın ebedî ve değişmez iradesi

Kötüler Tanrı'nın iradesine aykırı pek çok şey yaparlar; ama O'nun bilgeliği ve gücü o kadar büyüktür ki iradesine aykırı görünen her şey, O'nun önceden bildiği iyi ve adil sonlara ve gayelere yönelir. Bu yüzden Tanrı'nın iradesini değiştirdiği söylendiğinde, örneğin yumuşak davrandıklarına öfkelendiğinde, O değil onlar değişir ve O'nu çektikleri şeyler içinde bir bakıma değişmiş bulurlar; tıpkı yaralı gözler için güneşin değişmesi, yumuşakken bir bakıma sert, hoşken sıkıntılı olması, kendisi ise olduğu gibi kalması gibi. Tanrı'nın, O'nun buyruklarına itaat edenlerin yüreklerinde yaptığı iradeye de Tanrı'nın iradesi denir; Havari bundan söz ederek şöyle der: "Çünkü sizde istemeyi de işleyen Tanrı'dır." Tanrı'nın adaleti yalnız kendisinin adil olmasını sağlayan adalete değil, aklanan insanda yaptığı adalete de dendiği gibi, O'nun kanununa da, O'nun verdiği ve aslında insanlara ait olan kanun denir. İsa insanlara "Kanununuzda yazılıdır" demiştir; başka bir yerde de "Tanrı'nın kanunu yüreğindedir" okuruz. Tanrı'nın insanlarda işlediği bu iradeye göre, kendisi istemediği ama yandaşlarını istemeye yönelttiği bir şeyi de istediği söylenir; bilmeyenlere bilinmesini sağladığı şeyi bildiği söylendiği gibi. Havari "Şimdi ise Tanrı'yı bilerek, daha doğrusu Tanrı tarafından bilinerek" dediğinde, dünyanın kuruluşundan önce önceden bildiği bu kişileri Tanrı'nın o zaman bildiğine inanmak caiz değildir; o zaman kendisinin bilinmesini sağladığı için o zaman bildiği söylenmiştir. Bu söyleyiş biçimleri üzerine önceki kitaplarda da tartıştığımı hatırlıyorum. Demek ki Tanrı'nın geleceği bilmeyen başkalarını istemeye yönelttiği şeyi istediğini söylediğimiz bu iradeye göre, pek çok şey ister ama yapmaz.

Azizleri, O'nun içlerine üflediği kutsal iradeyle pek çok şeyin olmasını ister, ama bunlar olmaz; örneğin bazı kişiler için dindarca ve kutsalca dua ederler, O ise dua ettikleri şeyi yapmaz, oysa bu dua etme iradesini onlarda Kutsal Ruh'uyla kendisi yapmıştır. Bu yüzden azizler Tanrı'ya uygun olarak birinin kurtulmasını isteyip dua ettiklerinde, o söyleyiş biçimiyle "Tanrı ister ama yapmaz" diyebiliriz; onların istemesini sağlayan O olduğu için istediğini söyleriz. Ama önbilgisiyle birlikte sürekli olan iradesine göre, gökte ve yerde dilediği her şeyi, yalnız geçmişi ve şimdikileri değil, gelecekleri de zaten yapmıştır. Ancak bütün zamanlardan önce önceden bilip tertiplediği şeyin olmasını dilediği zaman gelmeden önce "Tanrı istediği zaman olacak" deriz; olacağı zamanı değil, olup olmayacağını da bilmiyorsak "Tanrı isterse olacak" deriz. Bu, Tanrı'nın o zaman daha önce sahip olmadığı yeni bir iradesi olacağı için değil, ebediyetten beri O'nun değişmez iradesinde hazırlanmış olanın o zaman olacağı içindir.

22.2

CAPUT II. De aeterna Dei et incommutabili uoluntate. Multa enim fiunt quidem a malis contra uoluntatem Dei; sed tantae est ille sapientiae tantaeque uirtutis, ut in eos exitus siue fines, quos bonos et iustos ipse praesciuit, tendant omnia, quae uoluntati eius uidentur aduersa. Ac per hoc cum Deus mutare dicitur uoluntatem, ut quibus lenis erat uerbi gratia reddatur iratus, illi potius quam ipse mutantur et eum quodam modo mutatum in his quae patiuntur inueniunt; sicut mutatur sol oculis sauciatis et asper quodam modo ex miti et ex delectabili molestus efficitur, cum ipse aput se ipsum maneat idem qui fuit. Dicitur etiam uoluntas Dei, quam facit in cordibus oboedientium mandatis eius, de qua dicit apostolus: Deus est enim, qui operatur in uobis et uelle. Sicut iustitia Dei non solum qua ipse iustus est dicitur, sed illa etiam quam in homine, qui ab illo iustificatur. facit: sic et lex eius uocatur, quae potius est hominum, ab ipso data; nam utique homines erant, quibus ait Iesus: In lege uestra scriptum est, cum alio loco legamus: Lex Dei eius in corde eius. Secundum hanc uoluntatem quam Deus operatur in hominibus, etiam uelle dicitur, quod non ipse uult, sed suos id uolentes facit; sicut dicitur cognouisse, quod ut cognosceretur fecit, a quibus ignorabatur. Neque enim dicente apostolo: Nunc autem cognoscentes Deum, immo cogniti a Deo, fas est ut credamus, quod eos tunc cognouerit Deus praecognitos ante constitutionem mundi; sed tunc cognouisse dictus est, quod tunc ut cognosceretur effecit. De his locutionum modis iam et in superioribus libris memini disputatum. Secundum hanc ergo uoluntatem, qua Deum uelle dicimus quod alios efficit uelle, quibus futura nesciuntur, multa uult nec facit. Multa enim uolunt fieri sancti eius ab illo inspirata sancta uoluntate, nec fiunt, sicut orant pro quibusdam pie sancteque. et quod orant non facit, cum ipse in eis hanc orandi uoluntatem sancto Spiritu suo fecerit. Ac per hoc, quando secundum Deum uolunt et orant sancti, ut quisque sit saluus possumus illo modo locutionis dicere: 'Vult Deus et non facit'; ut ipsum dicamus uelle, qui ut uelint isti facit. Secundum illam uero uoluntatem suam, quae cum eius praescientia sempiterna est, profecto in caelo et in terra omnia quaecumque uoluit non solum praeterita uel praesentia, sed etiam futura iam fecit. Verum antequam ueniat tempus, quo uoluit ut fieret, quod ante tempora uniuersa praesciuit adque disposuit, dicimus: 'Fiet quando Deus uoluerit'; si autem non solum tempus quo futurum est, uerum etiam utrum futurum sit ignoramus, dicimus: 'Fiet, si Deus uoluerit'; non quia Deus nouam uoluntatem, quam non habuit, tunc habebit; sed quia id, quod ex aeternitate in eius inmutabili praeparatum est uoluntate, tunc erit.

22.33. Azizlerin ebedî saadetinin ve imansızların sürekli azaplarının vaadi

Bu yüzden, bu kadar çok başka şeyi geçerek söyleyelim: Tanrı'nın İbrahim'e "Senin soyunda bütün milletler kutsanacak" diye vaat ettiğinin şimdi Mesih'te gerçekleştiğini görüyoruz; aynı soya vaat ettiği de gerçekleşecektir. Peygamber aracılığıyla "Ölüler dirilecek, mezarlarda olanlar kalkacak" demiştir. Şöyle de demiştir: "Yeni bir gök ve yeni bir yer olacak; öncekiler anılmayacak, akla gelmeyecek; orada sevinç ve coşku bulacaklar. İşte Yeruşalim'i coşku, halkımı sevinç yapacağım; Yeruşalim'de coşacak, halkımda sevineceğim; orada artık ağlama sesi duyulmayacak." Başka bir peygamber aracılığıyla da aynı peygambere şöyle bildirmiştir: "O zaman halkın, kitapta adı yazılı bulunan herkes kurtulacak. Toprağın tozunda (ya da bazılarının çevirdiği gibi, yığınında) uyuyan pek çok kişi kalkacak; bunlar ebedî hayata, ötekiler ebedî utanca ve rezilliğe." Aynı peygamber aracılığıyla başka bir yerde de şöyle demiştir: "Yüce Olan'ın azizleri krallığı alacak, çağlar boyunca, çağlar çağı boyunca ona sahip olacaklar." Biraz sonra da "O'nun krallığı sürekli bir krallıktır" demiştir. Yirminci kitapta bu konuyla ilgili aktardığım ve aktarmayıp aynı Yazılarda bulunan şeyler de, imansızların olmayacağını sandığı öteki şeyler nasıl olduysa öyle olacaktır. Çünkü ikisini de vaat eden, ikisinin de olacağını önceden söyleyen aynı Tanrı'dır; putperestlerin en ünlü filozofu Porphyrios'un tanıklığıyla bile putperestlerin tanrıları O'ndan dehşete kapılır.

22.3

CAPUT III. De promissione aeternae beatitudinis sanctorum et perpetuis suppliciis inpiorum. Quapropter, ut cetera tam multa praeteream, sicut nunc in Christo uidemus inpleri quod promisit Abrahae dicens: In semine tuo benedicentur omnes gentes: ita quod eidem semini eius promisit inplebitur, ubi ait per prophetam: ⟦Resurgent mortui, et resurgent⟧ qui erant in monumentis, et quod ait: Erit caelum nouum et terra noua, et non erunt memores priorum, nec adscendet in cor ipsorum. sed laetitiam et exsultationem inuenient in ea. Ecce ego faciam Hierusalem exsultationem et populum meum laetitiam; et exsultabo in Hierusalem et laetabor in populo meo, et ultra non audietur in illa uox fletus; et per alium prophetam quod praenuntiauit dicens eidem prophetae: In tempore illo saluabitur populus tuus omnis qui inuentus fuerit scriptus in libro. et multi dormientium in terrae puluere (siue, ut quidam interpretati sunt, aggere) exsurgent, hi in uitam aeternam et hi in obprobrium et in confusionem aeternam; et alio loco per eundem prophetam: Accipient regnum sancti Altissimi et obtinebunt illud usque in saeculum et usque in saeculum saeculorum; et paulo post: Regnum, inquit, eius regnum sempiternum: et alia quae ad hoc pertinentia in libro uicensimo posui, siue quae non posui et tamen in eisdem litteris scripta sunt, uenient et haec, sicut ista uenerunt, quae increduli putabant esse uentura. Idem quippe Deus utraque promisit, utraque uentura esse praedixit. quem perhorrescunt numina paganorum, etiam teste Porphyrio, nobilissimo philosopho paganorum.

22.44. İnsanların dünyevî bedenlerinin göksel yurda taşınamayacağını düşünen dünyanın bilgelerine karşı

Ama bilgili ve bilge insanlar, uzun zaman önce önceden söylediği gibi bütün insan türlerini buna inanmaya ve ümit etmeye yönelten böylesine büyük otoritenin gücüne karşı, bedenlerin dirilişine karşı keskin kanıtlar getirdiklerini sanırlar ve Cicero'nun Devlet Üzerine'nin üçüncü kitabında andığı şeyi söylerler. Cicero, Herakles'in ve Romulus'un insanken tanrı olduğunu ileri sürerken şöyle der: "Onların bedenleri göğe çıkarılmadı; çünkü tabiat, topraktan olan şeyin toprakta kalmaktan başka bir şey yapmasına izin vermez." Rab'bin düşüncelerini ve bunların boş olduğunu bildiği bilgelerin büyük gerekçesi budur. Çünkü yalnız ruh olsaydık, yani hiç bedenimiz olmasaydı, gökte yaşayıp dünyevî canlıları bilmeseydik ve bize bir gün şaşılacak bir bağla dünyevî bedenlere can vermek üzere bağlanacağımız söylenseydi, buna inanmayı reddederek çok daha güçlü kanıtlar getirmez miydik, cisimsiz bir şeyin cisimsel bir bağla bağlanmasına tabiatın izin vermediğini söylemez miydik? Yine de yeryüzü, bu dünyevî uzuvlara can veren, onlarla şaşılacak biçimde bağlanıp iç içe geçmiş ruhlarla doludur. Şu hâlde, bu canlıyı yapan aynı Tanrı dilediğinde, bütün cisimlerden, dolayısıyla göksel cisimden de üstün olan ruh dünyevî bir bedene bağlanabildiğine göre, dünyevî beden neden göksel bedene yükseltilemesin? Yoksa bu kadar küçük bir toprak parçası, his ve hayat sahibi olmak için göksel cisimden daha iyi bir şeyi yanında tutabildi de, gök, hisseden ve yaşayan bu parçayı almaya tenezzül etmeyecek ya da aldıktan sonra taşıyamayacak mı? Üstelik bu parça bütün göksel cisimlerden daha iyi bir şeyle hissediyor ve yaşıyor. Ama bu şimdi olmuyor, çünkü onun olmasını dilediği zaman henüz gelmedi. Görüp kanıksadığımız için değersizleşen bu şeyi yapan da O'dur; üstelik bu, onların inanmadığı şeyden çok daha şaşılacak bir şeydir. Göksel cisimden üstün cisimsiz ruhların dünyevî bedenlere bağlanmasına, dünyevî de olsa bedenlerin cisimsel olan göksel yurtlara yükseltilmesinden daha çok hayret etmeyişimizin sebebi, bunu görmeye alışmış olmamız ve bunun kendisi olmamızdır; ötekisi henüz olmadığımız ve hiç görmediğimiz bir şeydir. Ayık bir akla danışılırsa, cisimsel olanı cisimsiz olana bir bakıma örmenin, biri göksel biri dünyevî diye farklı olsalar da cisimle cismi birleştirmekten daha tanrısal bir iş olduğu görülür.

22.4

CAPUT IIII. Contra sapientes mundi, qui putant terrena ⟦homi⟧num corpora ad caeleste habitaculum non posse transferri. Sed uidelicet homines docti adque sapientes contra uim tantae auctoritatis, quae omnia genera hominum, sicut tanto ante praedixit, in hoc credendum sperandumque conuertit. acute sibi argumentari uidentur aduersus corporum resurrectionem et dicere quod in tertio de re publica libro a Cicerone commemoratum est. Nam cum Herculem et Romulum ex hominibus deos esse factos adseueraret: 'Quorum non corpora, inquit, sunt in caelum elata; neque enim natura pateretur, ut id quod esset e terra nisi in terra maneret.' Haec est magna ratio sapientium, quorum Dominus nouit cogitationes, quoniam uanae sunt. Si enim animae tantummodo essemus, id est sine ullo corpore spiritus, et in caelo habitantes terrena animalia nesciremus nobisque futurum esse diceretur, ut terrenis corporibus animandis quodam uinculo mirabili necteremur: nonne multo fortius argumentaremur id credere recusantes et diceremus naturam non pati, ut res incorporea ligamento corporeo uinciretur? Et tamen plena est terra uegetantibus animis haec membra terrena, miro sibi modo conexa et inplicita. Quur ergo eodem uolente Deo, qui fecit hoc animal, non poterit terrenum corpus in caeleste corpus adtolli, si animus omni ac per hoc etiam caelesti corpore praestabilior terreno corpori potuit inligari? An terrena particula tam exigua potuit aliquid caelesti corpore melius aput se tenere, ut sensum haberet et uitam, et eam sentientem adque uiuentem dedignabitur caelum suscipere aut susceptam non poterit sustinere, cum de re sentiat et uiuat ista meliore, quam est corpus omne caeleste? Sed ideo nunc non fit, quia nondum est tempus quo id fieri uoluit, qui hoc, quod uidendo iam uiluit, multo mirabilius quam illud, quod ab istis non creditur, fecit. Quur enim non uehementius admiramur incorporeos animos, caelesti corpore potiores, terrenis inligari corporibus quam corpora licet terrena sedibus caelestibus. tamen corporeis sublimari, nisi quia hoc uidere consueuimus et hoc sumus, illud uero nondum sumus nec aliquando adhuc uidimus? Nam profecto sobria ratione consulta esse diuini operis reperitur incorporalibus corporalia quodam modo adtexere quam licet diuersa, quia illa caelestia, ista terrestria, tamen corpora et corpora copulare.

22.55. Dünya inandığı hâlde bazılarının inanmadığı tenin dirilişi

Diyelim ki bu bir zamanlar inanılmaz bir şeydi; ama işte dünya, Mesih'in dünyevî bedeninin göğe çıkarıldığına inandı. Hayret içinde kalan pek az bilgili ve bilgisiz kişi dışında, bilgililer de bilgisizler de tenin dirilişine ve yüce yurtlara çıkışına inandı. İnanılır bir şeye inandılarsa, inanmayanlar ne kadar akılsız olduklarını görsünler. İnanılmaz bir şeye inanıldıysa, inanılmaz bir şeye böyle inanılması da inanılmazdır. Bu iki inanılmaz şeyi, yani bedenimizin ebedî dirilişini ve dünyanın bu kadar inanılmaz bir şeye inanacağını, ikisinden biri olmadan önce aynı Tanrı ikisinin de olacağını önceden söylemiştir. İki inanılmaz şeyden birinin, yani dünyanın inanılmaz olana inanmasının gerçekleştiğini görüyoruz. Neden kalanından ümit kesiliyor? Dünyanın inandığı o inanılmaz şey de, tıpkı aynı derecede inanılmaz olan, dünyanın böyle inanılmaz bir şeye inanması gibi, olacaktır. Çünkü birini görüp ötekine inandığımız bu iki inanılmaz şey, dünyanın inanmasını sağlayan aynı Yazılarda önceden söylenmiştir. Dünyanın inanma biçimine bakılırsa, o daha da inanılmaz bulunur. Mesih, özgür sanatlarla eğitilmemiş, bunların öğretileri bakımından tamamen kaba, gramer bilmeyen, diyalektikle silahlanmamış, retorikle şişmemiş pek az balıkçıyı iman ağlarıyla bu dünya denizine gönderdi; böylece her türden o kadar çok balık tuttu ki, nadir oldukları ölçüde daha şaşılacak balıklar olan filozofları bile yakaladı. O iki inanılmaz şeye, isterseniz, daha doğrusu istemeniz gerektiği için, şu üçüncüyü de ekleyelim. Demek ki olmuş üç inanılmaz şey var. Mesih'in tende dirilmesi ve tenle göğe çıkması inanılmazdır; dünyanın bu kadar inanılmaz bir şeye inanması inanılmazdır; soylu olmayan, en aşağı, pek az, bilgisiz insanların bu kadar inanılmaz bir şeyi dünyaya ve dünyadaki bilgililere bu kadar etkili biçimde kabul ettirebilmesi inanılmazdır. Tartıştığımız kişiler bu üç inanılmaz şeyden birincisine inanmak istemezler; ikincisini görmek zorundadırlar; üçüncüye inanmazlarsa bunun nasıl olduğunu bulamazlar. Mesih'in dirilişi ve dirildiği tenle göğe çıkışı artık bütün dünyada duyuruluyor ve inanılıyor. İnanılır değilse, nasıl olur da bütün dünyada inanılmıştır? Çok sayıda soylu, yüksek mevkili, bilgili kişi bunu gördüklerini söyleyip gördüklerini yaymaya özen gösterseydi, dünyanın onlara inanmasında şaşılacak bir şey olmazdı, ama bunların hâlâ inanmak istememesi pek katılık olurdu. Gerçekte olduğu gibi, dünya bunu gördüğünü söyleyip yazan az sayıda, tanınmamış, en küçük, bilgisiz kişiye inandıysa, geride kalan pek az inatçı neden artık inanan dünyanın kendisine bile inanmıyor? Dünya, soylu olmayan, en aşağı, bilgisiz bir avuç insana inandı; çünkü bu kadar küçümsenen tanıklarda tanrılık kendisini çok daha şaşılacak biçimde kabul ettirdi. Onları ikna edenlerin söylediği sözlerin belagati, kelimeler değil, şaşılacak işlerdi. Mesih'in tende dirildiğini ve tenle göğe çıktığını görmemiş olanlar, bunu gördüklerini anlatan kişilere yalnız konuştukları için değil, şaşılacak işaretler de yaptıkları için inanıyorlardı. Bir, en fazla iki dil bildiğini bildikleri insanların birden bütün milletlerin dilleriyle konuştuğunu şaşkınlıkla duyuyorlardı. Anasının memesinden beri topal olan bir adamın kırk yıl sonra onların sözüyle, Mesih'in adıyla sapasağlam ayağa kalktığını görüyorlardı; bedenlerinden alınan mendillerin hastaları iyileştirdiğini; geçecekleri yola sıra sıra dizilen, çeşitli hastalıklarla uğraşan sayısız kişinin, yürüyenlerin gölgesi üzerlerine düşer düşmez iyileştiğini; Mesih'in adıyla onlar aracılığıyla yapılan başka pek çok şaşırtıcı şeyi; sonunda ölülerin dirildiğini de görüyorlardı. Bunların okunduğu gibi yapıldığını kabul ediyorlarsa, işte o üç inanılmaz şeye bu kadar çok inanılmaz şey ekliyoruz. Tenin dirilişi ve göğe çıkışı hakkında söylenen tek inanılmaz şeye inanılsın diye birçok inanılmaz şeyin bu kadar çok tanıklığını yığıyoruz, yine de imansızları korkunç katılıkları yüzünden inanmaya yöneltemiyoruz. Bu mucizelerin de, Mesih'in dirilişini ve göğe çıkışını duyuran havarilere inanılsın diye onlar aracılığıyla yapıldığına da inanmıyorlarsa, bize şu tek büyük mucize yeter: Dünya buna hiçbir mucize olmadan inanmıştır.

22.5

CAPUT V. De resurrectione carnis, quam quidam ⟦mundo credente non credunt⟧. Sed hoc incredibile fuerit aliquando: ecce iam credidit mundus sublatum terrenum Christi corpus in caelum; resurrectionem carnis et adscensionem in supernas sedes, paucissimis remanentibus adque stupentibus uel doctis uel indoctis. iam crediderunt et docti et indocti. Si rem credibilem crediderunt, uideant quam sint stolidi, qui non credunt; si autem res incredibilis credita est, etiam hoc utique incredibile est. sic creditum esse, quod incredibile est. Haec igitur duo incredibilia, resurrectionem scilicet nostri corporis in aeternum et rem tam incredibilem mundum esse crediturum, idem Deus, antequam uel unum horum fieret, ambo futura esse praedixit. Unum duorum incredibilium iam factum uidemus, ut, quod erat incredibile, crederet mundus: quur id quod reliquum est desperatur, ut etiam hoc ueniat, quod incredibile credidit mundus, sicut iam uenit, quod similiter incredibile fuit, ut rem tam incredibilem crederet mundus, quando quidem hoc utrumque incredibile, quorum uidemus unum, alterum credimus, in eisdem litteris praedictum sit, per quas credidit mundus? Et ipse modus, quo mundus credidit, si consideretur. incredibilior inuenitur. Ineruditos liberalibus disciplinis et omnino, quantum ad istorum doctrinas adtinet, inpolitos, non peritos grammatica, non armatos dialectica, non rhetorica ⟦inflatos⟧, piscatores Christus cum retibus fidei ad mare huius saeculi paucissimos misit adque ita et ex omni genere tam multos pisces et tanto mirabiliores, quanto rariores, etiam ipsos philosophos cepit. Duobus illis incredibilibus, si placet, immo quia placere debet, addamus hoc tertium. Iam ergo tria sunt incredibilia, quae tamen facta sunt. Incredibile est Christum resurrexisse in carne et in caelum adscendisse cum carne; incredibile est mundum rem tam incredibilem credidisse; incredibile est homines ignobiles, infimos, paucissimos, inperitos rem tam incredibilem tam efficaciter mundo et in illo etiam doctis persuadere potuisse. Horum trium incredibilium primum nolunt isti, cum quibus agimus, credere; secundum coguntur et cernere: quod non inueniunt unde sit factum, si non credunt tertium. Resurrectio certe Christi et in caelum cum carne in qua resurrexit adscensio toto iam mundo praedicatur et creditur; si credibilis non est, unde toto terrarum orbe iam credita est? Si multi, nobiles, sublimes, docti eam se uidisse dixerunt et quod uiderunt diffamare curarunt, eis mundum credidisse non mirum est, sed istos adhuc credere nolle perdurum est; si autem, ut uerum est, paucis, obscuris, minimis, indoctis eam se uidisse dicentibus et scribentibus credidit mundus, quur pauci obstinatissimi, qui remanserunt, ipsi mundo iam credenti adhuc usque non credunt? qui propterea numero exiguo ignobilium, infimorum, inperitorum hominum credidit, quia in tam contemtibilibus testibus multo mirabilius diuinitas se ipsa persuasit. Eloquia namque persuadentium, quae dicebant, mira fuerunt facta, non uerba. Qui enim Christum in carne resurrexisse et cum illa in caelum adscendisse non uiderant, id se uidisse narrantibus non loquentibus tantum, sed etiam mirifica facientibus signa credebant. Homines quippe, quos unius uel, ut multum, duarum linguarum fuisse nouerant, repente linguis omnium gentium loquentes mirabiliter audiebant; claudum ab uberibus matris ad eorum uerbum in Christi nomine post quadraginta annos incolumem constitisse, sudaria de corporibus eorum ablata sanandis profuisse languentibus, in uia qua fuerant transituri positos in ordine innumerabiles morbis uariis laborantes, ut ambulantium super eos umbra transiret, continuo salutem solere recipere et alia multa stupenda in Christi nomine per eos facta, postremo etiam mortuos resurrexisse cernebant. Quae si, ut leguntur, gesta esse concedunt, ecce tot incredibilia tribus illis incredibilibus addimus, et ut credatur unum incredibile, quod de carnis resurrectione adque in caelum adscensione dicitur, multorum incredibilium testimonia tanta congerimus et nondum ad credendum horrenda duritia incredulos flectimus. Si uero per apostolos Christi, ut eis crederetur resurrectionem adque adscensionem praedicantibus Christi, etiam ista miracula facta esse non credunt, hoc nobis unum grande miraculum sufficit, quod eam terrarum orbis sine ullis miraculis credidit.

22.66. Roma kurucusu Romulus'u sevdiği için tanrı yaptı; kilise ise Mesih'i Tanrı olarak inandığı için sevdi

Burada Tullius'un, Romulus'un tanrılığına inanılmasına duyduğu hayreti de hatırlayalım. Sözlerini yazıldığı gibi aktaracağım: "Romulus'ta daha çok hayret edilecek olan şudur: İnsanlıktan tanrılığa geçtiği söylenen ötekiler, insanların daha az eğitimli olduğu çağlarda yaşamıştır; o çağlarda uydurmak kolaydı, çünkü bilgisizler kolayca inandırılabiliyordu. Oysa Romulus'un çağının, altı yüz yıldan az bir süre önce, yazının ve öğrenimin artık yerleştiği, insanların ilkel hayatından kalma o eski yanılgının bütünüyle ortadan kalktığı bir dönem olduğunu görüyoruz." Biraz sonra aynı Romulus hakkında şu anlama gelen sözleri söyler: "Bundan anlaşılıyor ki Homeros Romulus'tan pek çok yıl önce yaşamıştır; dolayısıyla insanlar artık bilgili, çağlar da eğitimli olduğundan uydurmaya neredeyse hiç yer kalmamıştı. Çünkü eski çağ efsaneleri, bazen kaba saba uydurulmuş olanlarını bile kabul eder; bu çağ ise artık işlenmiştir, özellikle olamayacak her şeyle alay ederek onu reddeder." En bilgili insanlardan biri ve herkesin en belagatlisi Marcus Tullius Cicero, çağların artık uydurma efsaneleri kabul etmeyecek kadar eğitimli olması yüzünden Romulus'un tanrılığına inanılmasını şaşılacak bir şey sayar. Peki Roma'dan başka kim Romulus'un tanrı olduğuna inandı? Üstelik henüz küçük ve yeni başlayan bir Roma! Sonra gelenler atalarından aldıklarını korumak zorundaydı. Böylece şehir, bu batıl inancı âdeta anne sütüyle içerek büyüdü ve öyle büyük bir hükümranlığa ulaştı ki, zirvesinden, yüksek bir yerden döker gibi, bu kanaatini egemen olduğu öteki milletlerin de üstüne akıttı. Onlar da buna inanmadılar ama yine de Romulus'a tanrı dediler; hizmet ettikleri şehri, onun kurucusunu Roma'dan başka türlü adlandırarak gücendirmek istemediler. Roma ise buna bu yanılgıya duyduğu aşktan değil, ama aşkın yanılgısıyla inanmıştı.

Mesih ise göksel ve ebedî şehrin kurucusudur; yine de o şehir, Mesih'in Tanrı olduğuna onun tarafından kurulduğu için inanmadı; tersine, inandığı için kurulacaktı. Roma, inşa edilip kutsandıktan sonra kurucusuna bir tanrıymış gibi tapınakta taptı; bu Kudüs ise inşa edilip kutsanabilmek için kurucusu Tanrı Mesih'i imanının temeline koydu. Roma onu sevdiği için tanrı olduğuna inandı; Kudüs ise Mesih'in Tanrı olduğuna inandığı için onu sevdi. Nasıl ki Roma'yı sevmeye götüren bir şey önceden vardı ve sevdiği hakkında yanlış bir iyiliğe bile seve seve inandıysa, Kudüs'ü de inanmaya götüren bir şey önceden vardı; öyle ki doğru imanla, gelişigüzel yanlış olanı değil, gerçek olanı sevsin. Mesih'in Tanrı olduğuna ikna eden bunca büyük mucizeyi bir yana bıraksak bile, ondan önce son derece güvenilir ilahî peygamberlikler de gelmişti; bunların Mesih'te, atalar için olduğu gibi gerçekleşeceğine artık yalnız inanılmıyor, gerçekleştiği de gösteriliyor. Romulus hakkında ise Roma'yı kurduğu ve orada hüküm sürdüğü, olup bitmiş bir şey olarak duyulur ya da okunur; olmadan önce önceden bildirilmiş bir şey olarak değil. Tanrılar arasına alındığına gelince, yazılı kaynaklar buna inanıldığını bildirir, bunun olduğunu öğretmez. Çünkü bunun onun başına gerçekten geldiğini gösteren hiçbir şaşılacak işaret yoktur. Çok büyük bir harika gibi görünen o sütanne dişi kurt, bir tanrıyı göstermeye ne kadar yeter? Kurt bir fahişe değil de gerçekten bir hayvan olsa bile, ikisine ortak olduğu hâlde, kardeşi tanrı sayılmaz.

Romulus'a ya da Herkül'e veya onlar gibi başka insanlara tanrı demesi kime yasaklandı da o, tanrı dememektense ölmeyi yeğledi? Roma adından korku zorlamasaydı, hangi millet tanrıları arasında Romulus'a tapardı? Peki ne kadar zalimce bir şiddetle olursa olsun, Mesih'in Tanrı olduğunu inkâr etmektense öldürülmeyi yeğleyenlerin sayısını kim verebilir? Demek ki Romalıların gönlünde, Romulus'a tapılmadığı takdirde doğabileceği sanılan önemsiz bir kırgınlığın korkusu bile, Roma hukuku altındaki bazı şehirleri ona bir tanrı gibi tapmaya zorluyordu. Oysa bütün dünya milletlerindeki o büyük şehitler kalabalığını Tanrı Mesih'e tapmaktan, hatta onu itiraf etmekten, hafif bir gönül kırgınlığının değil, ölçüsüz ve türlü türlü cezaların ve her şeyden çok korkulan ölümün korkusu bile alıkoyamadı. Mesih'in şehri o zaman, yeryüzünde gurbette olmakla birlikte büyük halk toplulukları barındırdığı hâlde, geçici kurtuluşu için kendisine zulmeden imansızlarla savaşmadı; tersine, ebedî kurtuluşa ermek için karşı koymadı. Bağlanıyorlardı, hapsediliyorlardı, dövülüyorlardı, işkence görüyorlardı, yakılıyorlardı, parçalanıyorlardı, boğazlanıyorlardı ve çoğalıyorlardı. Onlar için kurtuluş uğruna savaşmak, Kurtarıcı uğruna kurtuluşu hor görmekten başka bir şey değildi.

22.6

CAPUT VI. Quod Roma conditorem suum Romulum diligendo deum fecerit, ecclesia autem Christum Deum credendo dilexerit. Recolamus etiam hoc loco illud, quod de Romuli credita diuinitate Tullius admiratur. Verba eius ut scripta sunt inseram. 'Magis est, inquit, in Romulo admirandum, quod ceteri. qui di ex hominibus facti esse dicuntur, minus eruditis hominum saeculis fuerunt, ut fingendi procliuis esset ratio. cum inperiti facile ad credendum inpellerentur; Romuli autem aetatem minus his sescentis annis iam inueteratis litteris adque doctrinis omnique illo antiquo ex inculta hominum uita errore sublato fuisse cernimus.' Et paulo post de eodem Romulo ita loquitur, quod ad hunc pertinet sensum: 'Ex ⟦quo intellegi⟧ potest, inquit, permultis annis ante Homerum fuisse quam Romulum. ut iam doctis hominibus ac temporibus ipsis eruditis ad fingendum uix quicquam esset loci. Antiquitas enim recipit fabulas, fictas etiam nonnumquam incondite; haec aetas autem iam exculta, praesertim eludens omne ⟦quod fieri⟧ non potest, respuit.' Unus e numero doctissimorum hominum idemque eloquentissimus omnium Marcus Tullius Cicero propterea dicit diuinitatem Romuli mirabiliter creditam. quod erudita iam tempora fuerunt, quae falsitatem non reciperent fabularum. Quis autem Romulum deum nisi Roma credidit, adque id parua et incipiens? Tum deinde posteris seruare fuerat necesse quod acceperant a maioribus, ut cum ista superstitione in lacte quodam modo matris ebibita cresceret ciuitas adque ad tam magnum perueniret imperium, ut ex eius fastigio, uelut ex altiore quodam loco, alias quoque gentes, quibus dominaretur, hac sua opinione perfunderet, ut non quidem crederent, sed tamen dicerent deum Romulum, ne ciuitatem, cui seruiebant, de conditore eius offenderent. aliter eum nominando quam Roma, quae id non amore quidem huius erroris, sed tamen amoris errore crediderat. Christum autem quamquam sit caelestis et sempiternae conditor ciuitatis, non tamen eum, quoniam ab illo condita est, Deum credidit, sed ideo potius est condenda, quia credidit. Roma conditorem suum iam constructa et dedicata tamquam deum coluit in templo; haec autem Hierusalem conditorem suum Deum Christum, ut construi posset et dedicari, posuit in fidei fundamento. Illa illum amando esse deum credidit, ista istum Deum esse credendo amauit. Sicut ergo praecessit unde amaret illa et de amato iam libenter etiam falsum bonum crederet: ita praecessit unde ista crederet, ut recta fide non temere quod falsum, sed quod uerum erat amaret. Exceptis enim tot et tantis miraculis, quae persuaserunt Deum esse Christum. prophetiae quoque diuinae fide dignissimae praecesserunt, quae in illo non sicut a patribus adhuc creduntur inplendae, sed iam demonstrantur inpletae; de Romulo autem, quia condidit Romam in eaque regnauit, auditur legiturue quod factum est. non quod antequam fieret prophetatum; sed quod sit receptus in deos, creditum tenent litterae, non factum docent. Nullis quippe rerum mirabilium signis id ei uere prouenisse monstratur. Lupa quippe illa nutrix, quod uidetur quasi magnum exstitisse portentum, quale aut quantum est ad demonstrandum deum? Certe enim etsi non meretrix fuit lupa illa, sed bestia. cum commune fuerit ambobus, frater tamen eius non habetur deus. Quis autem prohibitus est aut Romulum aut Herculem aut alios tales homines deos dicere et mori maluit quam non dicere? Aut uero aliqua gentium coleret inter deos suos Romulum, nisi Romani nominis metus cogeret? Quis porro numeret, quam multi quantalibet saeuitia crudelitatis occidi quam Christum Deum negare maluerunt? Proinde metus quamlibet leuis indignationis, quae ab animis Romanorum, si non fieret, posse putabatur exsistere, conpellebat aliquas ciuitates positas sub iure Romano tamquam deum colere Romulum; a Christo autem Deo non solum colendo, uerum etiam confitendo tantam per orbis terrae populos martyrum multitudinem metus reuocare non potuit non leuis offensionis animorum, sed inmensarum uariarumque poenarum et ipsius mortis, quae plus ceteris formidatur. Neque tunc ciuitas Christi, quamuis adhuc peregrinaretur in terris et haberet tamen magnorum agmina populorum, aduersus inpios persecutores suos pro temporali salute pugnauit; sed potius, ut obtineret aeternam, non repugnauit. Ligabantur includebantur, caedebantur torquebantur, urebantur laniabantur, trucidabantur — et multiplicabantur. Non erat eis pro salute pugnare nisi salutem pro Saluatore contemnere.

22.6_2Yanılmıyorsam Cicero'nun Devlet Üzerine'sinin üçüncü kitabında, en iyi şehrin ancak ya verdiği söz ya da kurtuluşu için savaşa girişeceği tartışılır. Kurtuluş derken neyi kastettiğini, hangi kurtuluşun anlaşılmasını istediğini başka bir yerde gösterir: "En akılsızların bile hissettiği bu cezalardan, yoksulluktan, sürgünden, zincirden ve dayaktan, kişiler çoğu zaman ölümün çabukluğu sayesinde kurtulur. Şehirler içinse, kişileri cezadan kurtarır görünen ölümün kendisi cezadır. Çünkü şehir ebedî olacak biçimde kurulmalıdır. Bu yüzden devletin, insanınki gibi, tabiî bir yok oluşu yoktur; insan için ölüm yalnız zorunlu değil, çoğu kez dilenecek bir şeydir bile. Bir şehir ortadan kaldırılıp yıkılıp söndürüldüğünde ise, küçüğü büyükle karşılaştırırsak, âdeta bütün bu evren yok olup yıkılmış gibidir." Cicero bunu, Platoncularla birlikte evrenin yok olmayacağını düşündüğü için söyledi. Demek ki şehrin savaşa, onun burada, kendi deyişiyle ebedî kalmasını sağlayan kurtuluş için girişmesini istemiştir; kişiler ölüp doğsa da zeytinin, defnenin ve benzeri ağaçların gölgesi, tek tek yaprakların dökülüp yeniden bitmesiyle nasıl sürekli kalıyorsa, şehir de öyle kalır. Çünkü dediği gibi ölüm, tek tek insanların değil, bütün şehrin cezasıdır; insanları ise çoğu zaman cezadan kurtarır.

Dolayısıyla Saguntumluların, Roma devletiyle kendilerini bağlayan sözü bozmaktansa bütün şehirlerinin yok olmasını yeğlediklerinde doğru yapıp yapmadıkları haklı olarak sorulur; bu davranışlarından dolayı yeryüzü devletinin bütün vatandaşları onları över. Ama bir savaşa ancak ya verilen söz ya da kurtuluş için girişileceğini söyleyen bu tartışmaya nasıl uyabileceklerini göremiyorum; orada, bu ikisi aynı tehlikede öyle bir araya gelirse ki biri ötekini kaybetmeden tutulamaz, hangisinin seçilmesi gerektiği söylenmiyor. Saguntumlular kurtuluşu seçselerdi sözlerinden dönmek zorunda kalacaklardı; sözlerini tutacak olsalardı kurtuluşu yitirmeleri gerekecekti ki öyle de oldu. Tanrı Devleti'nin kurtuluşu ise öyledir ki imanla birlikte ve imanla tutulabilir, daha doğrusu kazanılabilir; iman yitirilince kimse ona ulaşamaz. En kararlı ve en sabırlı yüreğin bu düşüncesi bunca büyük şehidi yetiştirdi; Romulus'un tanrı olduğuna inanıldığında böyle bir şehit bir tane bile yoktu, olamazdı da.

22.6_2

Scio in libro Ciceronis tertio, nisi fallor, de re publica disputari nullum bellum suscipi a ciuitate optima, nisi aut pro fide aut pro salute. Quid autem dicat pro salute uel intellegi quam salutem uelit, alio loco demonstrans: 'Sed his poenis, inquit, quas etiam stultissimi sentiunt, egestate exsilio, uinculis uerberibus, elabuntur saepe priuati oblata mortis celeritate; ciuitatibus autem mors ipsa poena est, quae uidetur a poena singulos uindicare. Debet enim constituta sic esse ciuitas, ut aeterna sit. Itaque nullus interitus est rei publicae naturalis, ut hominis, in quo mors non modo necessaria est, uerum etiam optanda persaepe. Ciuitas autem cum tollitur, deletur, exstinguitur: simile est quodam modo, ut parua magnis conferamus, ac si omnis hic mundus intereat et concidat.' Hoc ideo dixit Cicero, quia mundum non interiturum cum Platonicis sentit. Constat ergo eum pro ea salute uoluisse bellum suscipi a ciuitate, qua fit ut maneat hic ciuitas, sicut dicit, aeterna, quamuis morientibus et nascentibus singulis. sicut perennis est opacitas oleae uel lauri adque huius modi ceterarum arborum singulorum lapsu ortuque foliorum. Mors quippe, ut dicit, non hominum singulorum, sed uniuersae poena est ciuitatis, quae a poena plerumque singulos uindicat. Unde merito quaeritur, utrum recte fecerint Saguntini, quando uniuersam ciuitatem suam interire maluerunt quam fidem frangere, qua cum ipsa Romana re publica tenebantur; in quo suo facto laudantur ab omnibus terrenae rei publicae ciuibus. Sed quo modo huic disputationi possent oboedire, non uideo. ubi dicitur nullum suscipiendum esse bellum nisi aut pro fide aut pro salute, nec dicitur, si in unum simul periculum ita duo ista concurrerint, ut teneri alterum sine alterius amissione non possit, quid sit potius eligendum. Profecto enim Saguntini si salutem eligerent, fides eis fuerat deserenda: si fides tenenda, amittenda utique salus, sicut factum est. Salus, autem ciuitatis Dei talis est, ut cum fide ac per fidem teneri uel potius adquiri possit; fide autem perdita ad eam quisque uenire non possit. Quae cogitatio firmissimi ac patientissimi cordis tot ac tantos martyres fecit, qualem ne unum quidem habuit uel habere potuit quando est deus creditus Romulus.

22.77. Dünyanın Mesih'e inanması insanî iknanın değil, ilahî gücün eseridir

Ama Mesih'ten söz ederken Romulus'un sahte tanrılığını anmak son derece gülünçtür. Yine de Romulus Cicero'dan yaklaşık altı yüz yıl önce yaşadıysa ve o çağın, olamayacak her şeyi reddedecek kadar öğrenimle işlenmiş olduğu söyleniyorsa, altı yüz yıl sonra, Cicero'nun kendi zamanında ve özellikle daha sonra Augustus ve Tiberius döneminde, yani çok daha eğitimli zamanlarda, insan zihni Mesih'in teninin dirilişine ve göğe çıkışına, olamayacak bir şeymiş gibi, nasıl dayanırdı! Hakikatin kendisinin tanrılığı, ya da tanrılığın hakikati ve ona tanıklık eden mucize işaretleri bunun olabildiğini ve olduğunu göstermeseydi, zihin onunla alay ederek kulaklarından ve yüreğinden uzaklaştırırdı. Bu sayede, o kadar çok ve büyük zulüm korkuttuğu ve karşı çıktığı hâlde, önce Mesih'te gerçekleşen, sonra yeni çağda ötekilerde gerçekleşecek olan tenin dirilişine ve ölümsüzlüğüne büyük bir sadakatle inanıldı, korkusuzca vaaz edildi ve şehitlerin kanıyla, bütün dünyada daha bereketle filizlenmek üzere ekildi. Çünkü peygamberlerin önceden verdiği müjdeler okunuyor, kudret harikaları bunlara eşlik ediyordu; âdete yeni ama akla aykırı olmayan hakikat insanları ikna ediyordu; sonunda öfkeyle zulmeden dünya imanla peşinden geldi.

22.7

CAPUT VII. Quod ut mundus in Christum crederet, uirtutis fuerit diuinae, non persuasionis humanae. Sed ualde ridiculum est de Romuli falsa diuinitate, cum de Christo loquimur, facere mentionem. Verum tamen cum sescentis ferme annis ante Ciceronem Romulus fuerit adque illa aetas iam fuisse doctrinis dicatur exculta, ut quod fieri non potest omne respueret: quanto magis post sescentos annos ipsius tempore Ciceronis maximeque postea sub Augusto adque Tiberio, eruditioribus utique temporibus, resurrectionem carnis Christi adque in caelum adscensionem, tamquam id quod fieri non potest, mens humana ferre non posset eludensque ab auribus cordibusque respueret, nisi eam fieri potuisse adque factam esse diuinitas ipsius ueritatis uel diuinitatis ueritas et contestantia miraculorum signa monstrarent; ut terrentibus et contradicentibus tam multis tamque magnis persecutionibus praecedens in Christo, deinde in ceteris ad nouum saeculum secutura resurrectio adque inmortalitas carnis et fidelissime crederetur et praedicaretur intrepide et per orbem terrae pullulatura fecundius cum martyrum sanguine sereretur. Legebantur enim praeconia praecedentia prophetarum, concurrebant ostenta uirtutum, et persuadebatur ueritas noua consuetudini. non contraria rationi, donec orbis terrae, qui persequebatur furore, sequeretur fide.

22.88. Dünya Mesih'e inansın diye yapılan ve dünya inandığı hâlde yapılmaya devam eden mucizeler

"Sizin yapıldığını vaaz ettiğiniz o mucizeler neden şimdi yapılmıyor?" diyorlar. Dünya inanmadan önce, dünya inansın diye gerekli olduklarını söyleyebilirdim. Hâlâ inanmak için harikalar arayan kişi, dünya inandığı hâlde inanmadığına göre, kendisi büyük bir harikadır. Ama bunu, o zaman da o mucizelerin yapıldığına inanılmasın diye söylüyorlar. Öyleyse Mesih'in tenle göğe alındığı neden her yerde bu kadar büyük bir imanla ilahilerle anılıyor? Eğitimli olan ve olamayacak her şeyi reddeden zamanlarda dünya hiçbir mucize olmadan inanılmaz şeylere nasıl böyle aşırı şaşılacak biçimde inandı? Belki bunların inanılır şeyler olduğunu ve o yüzden inanıldığını söyleyecekler. O hâlde kendileri neden inanmıyor? Demek ki kısaca şöyle bağlıyoruz: Ya görülmeyen inanılmaz şeye, gerçekleşen ve görülen başka inanılmaz şeyler iman kazandırdı; ya da o şey öyle inanılırdır ki onu kabul ettirecek hiçbir mucizeye muhtaç değildir; bu da bunların aşırı imansızlığını çürütür. Bunu en boş kafalıları reddetmek için söylüyorum. Çünkü Mesih'in, içinde dirildiği tenle göğe çıktığı o bir büyük ve kurtarıcı mucizeye tanıklık eden pek çok mucize yapıldığını inkâr edemeyiz. Yapılanlar da yapılmalarının sebebi olan iman da aynı son derece doğru kitaplarda yazılmıştır. Bunlar iman kazandırmak için bilinir oldu; kazandırdıkları imanla da çok daha açık biçimde biliniyor. Halk topluluklarında inanılsın diye okunuyor; ama inanılmamış olsalardı topluluklarda okunmazlardı da.

Nitekim bugün de onun adına, ya onun ayinleriyle ya da dualarla veya azizlerinin anıtlarıyla mucizeler yapılıyor; ama aynı aydınlıkla parlamadıkları için o mucizeler gibi şan kazanmıyorlar. Çünkü sınırları çizilmesi gereken Kutsal Yazılar kanonu onları her yerde okutuyor ve bütün halkların hafızasına işletiyor; bunlar ise nerede gerçekleşirse orada bile ancak bütün şehirce ya da o yerde oturanlarca güçlükle bilinir. Hatta çoğu zaman orada da, özellikle şehir büyükse, pek az kişi bilir, ötekiler bilmez; başka yerde başkalarına anlatıldığında da, imanlı Hristiyanlara imanlılar bildirse bile, güçlüksüz ve kuşkusuz inanılmasını sağlayacak kadar büyük bir otoriteyle desteklenmiyorlar.

Biz oradayken Milano'da yapılan, bir körün aydınlatıldığı mucize birçok kişinin bilgisine ulaşabildi; çünkü şehir büyüktü, imparator oradaydı ve olay, şehitler Protasius ile Gervasius'un cesetlerine koşan koca bir halkın tanıklığıyla gerçekleşti. Bu cesetler gizli ve hiç bilinmiyorken piskopos Ambrosius'a rüyada gösterilmiş ve bulunmuştu; o kör de orada eski karanlıklar dağılınca gün ışığını gördü.

Ama Kartaca'da, vikarlık makamının eski avukatı Innocentius'un iyileşmesini, orada bulunup kendi gözlerimizle gördüğümüz hâlde, pek az kişi dışında kim biliyor? Ben ve kardeşim Alypius, henüz din adamı değil ama artık Tanrı'ya hizmet eder durumda, deniz aşırı ülkeden geldiğimizde, bütün ev halkıyla birlikte son derece dindar olan bu adam bizi kabul etmişti ve o sırada yanında kalıyorduk. Vücudunun arka ve alt kısmında çok sayıda ve karmaşık fistül vardı; hekimler bunları tedavi ediyordu. Onu daha önce kesmişlerdi ve sanatlarının geri kalanını ilaçlarla sürdürüyorlardı. Bu kesi sırasında uzun süreli ve şiddetli acılar çekmişti. Ama pek çok yol arasında biri hekimlerin gözünden kaçmış ve öyle gizli kalmıştı ki neşterle açmaları gerektiği hâlde ona dokunmamışlardı. Sonunda açıp tedavi ettikleri bütün yerler iyileşmiş, yalnız boşuna uğraşılan bu kalmıştı. Bu gecikmeden kuşkulanan adam tekrar kesilmekten çok korkuyordu. Bunu ona, evinin hekimi olan başka biri önceden söylemişti; ötekiler, ilk kesi sırasında işi nasıl yaptıklarını görmesine bile izin vermemişler, o da öfkeyle bu hekimi evinden kovmuş, güçlükle geri almıştı. Şöyle patladı: "Beni yine mi keseceksiniz? Yanımda bulunmasını istemediğiniz o adamın sözleri mi çıkacak?" Onlar bilgisiz hekimle alay ediyor, adamın korkusunu güzel sözlerle ve vaatlerle yatıştırıyorlardı. Pek çok gün daha geçti, yapılan hiçbir şey fayda etmiyordu. Yine de hekimler vaatlerinde direniyor, o yolu neşterle değil ilaçlarla

22.8

CAPUT VIII. De miraculis, quae ut mundus in Christum crederet facta sunt et fieri mundo credente non desinunt. ⟦Cur⟧, inquiunt, nunc illa miracula, quae praedicatis facta esse, non fiunt? Possem quidem dicere necessaria fuisse. priusquam crederet mundus, ad hoc ut crederet mundus. Quisquis adhuc prodigia ut credat inquirit, magnum est ipse prodigium, qui mundo credente non credit. Verum hoc ideo dicunt, ut nec tunc illa miracula facta fuisse credantur. Unde ergo tanta fide Christus usquequaque cantatur in caelum cum carne sublatus? Unde temporibus eruditis et omne quod fieri non potest respuentibus sine ullis miraculis nimium mirabiliter incredibilia credidit mundus? An forte credibilia fuisse et ideo credita esse dicturi sunt? Quur ergo ipsi non credunt? Breuis est igitur nostra conplexio: Aut incredibilis rei, quae non uidebatur, alia incredibilia, quae tamen fiebant et uidebantur, fecerunt fidem; aut certe res ita credibilis, ut nullis quibus persuaderetur miraculis indigeret, istorum nimiam redarguit infidelitatem. Hoc ad refellendos uanissimos dixerim. Nam facta esse multa miracula, quae adtestarentur illi uni grandi salubrique miraculo, quo Christus in caelum cum carne in qua resurrexit adscendit, negare non possumus. In eisdem quippe ueracissimis libris cuncta conscripta sunt, et quae facta sunt, et propter quod credendum facta sunt. Haec, ut fidem facerent, innotuerunt; haec per fidem, quam fecerunt, multo clarius innotescunt. Leguntur quippe in populis, ut credantur; nec in populis tamen nisi credita legerentur. Nam etiam nunc fiunt miracula in eius nomine, siue per sacramenta eius siue per orationes uel memorias sanctorum eius; sed non eadem claritate inlustrantur, ut tanta quanta illa gloria diffamentur. Canon quippe sacrarum litterarum, quem definitum esse oportebat, illa facit ubique recitari et memoriae cunctorum inhaerere populorum; haec autem ubicumque fiunt. ibi sciuntur uix a tota ipsa ciuitate uel quocumque commanentium loco. Nam plerumque etiam ibi paucissimi sciunt ignorantibus ceteris, maxime si magna sit ciuitas; et quando alibi aliisque narrantur, non tanta ea commendat auctoritas. ut sine difficultate uel dubitatione credantur, quamuis Christianis fidelibus a fidelibus indicentur. Miraculum, quod Mediolani factum est, cum illic essemus, quando inluminatus est caecus, ad multorum notitiam potuit peruenire, quia et grandis est ciuitas et ibi erat tunc imperator et inmenso populo teste res gesta est concurrente ad corpora martyrum Protasii et Geruasii; quae cum laterent et penitus nescirentur, episcopo Ambrosio per somnium reuelata reperta sunt; ubi caecus ille depulsis ueteribus tenebris diem uidit. Aput Carthaginem autem quis nouit praeter admodum paucissimos salutem, quae facta est Innocentio, ex aduocato uicariae praefecturae, ubi nos interfuimus et oculis adspeximus nostris? Venientes enim de transmarinis me et fratrem meum Alypium, nondum quidem clericos, sed iam Deo seruientes, ut erat cum tota domo sua religiosissimus, ipse susceperat, et aput eum tunc habitabamus. Curabatur a medicis fistulas, quas numerosas adque perplexas habuit in posteriore adque ima corporis parte. Iam secuerant eum et artis suae cetera medicamentis agebant. Passus autem fuerat in sectione illa et diuturnos et acerbos dolores. Sed unus inter multos sinus fefellerat medicos adque ita latuerat, ut eum non tangerent, quem ferro aperire debuerant. Denique sanatis omnibus, quae aperta curabant, iste remanserat solus, cui frustra inpendebatur labor. Quas moras ille suspectas habens multumque formidans, ne iterum secaretur (quod ei praedixerat alius medicus domesticus eius, quem non admiserant illi, ut saltem uideret, cum primum sectus est, quo modo id facerent, iratusque illum domo abiecerat uixque receperat), erupit adque ait: Iterum me secturi estis? Ad illius, quem noluistis esse praesentem, uerba uenturus sum? Inridere illi medicum inperitum metumque hominis bonis uerbis promissionibusque lenire. Praeterierunt alii dies plurimi nihilque proficiebat omne quod fiebat. Medici tamen in sua pollicitatione persistebant, non

22.8_2kapatacaklarını söylüyorlardı. Yaşlı ve sanatında çok övülen, hâlâ hayatta olan bir başkasını, Ammonius'u da getirdiler; o da yeri inceledikten sonra onların titizliğine ve ustalığına bakarak aynı şeyi vaat etti. Adam onun otoritesiyle içi rahatlayınca, başka bir kesi olacağını önceden söylemiş olan evinin hekimiyle, sanki iyileşmiş gibi neşeli şakalarla alay etti. Daha ne diyeyim? Sonra o kadar çok gün boşuna geçti ki hekimler yorgun ve utanmış bir hâlde, onun neşter olmadan hiçbir şekilde iyileşemeyeceğini itiraf ettiler. Adam ürktü, aşırı korkuyla sarsılıp sarardı; kendini toplayıp konuşabilir olunca onlara gitmelerini ve bir daha yanına gelmemelerini söyledi. Gözyaşlarıyla tükenmiş ve artık bu zorunluluk karşısında çaresiz kalınca aklına, o sırada şaşılacak bir cerrah sayılan İskenderiyeli birini getirtmekten başka bir şey gelmedi; öfkeyle onlara yaptırmak istemediği şeyi o yapsın istiyordu. Ama adam gelip onların yara izlerindeki emeğini bir usta gözüyle görünce, iyi insanın vazifesini yerine getirerek hastayı ikna etti: Kendisinin inceleyip hayran kaldığı kadar çok emek vermiş olan o hekimler tedavinin sonuna ulaşmanın tadına varsınlardı. Gerçekten de kesilmedikçe iyileşemeyeceğini ekledi; ama yara izlerinde ustaca emeklerine, gayretlerine ve titizliklerine hayran kaldığı adamların bunca çabasının zafer tacını, geriye kalan küçük bir iş yüzünden elinden almak kendi tabiatına hiç uymazdı. Böylece hekimlerle barıştı; herkesin görüşüne göre başka türlü iyileşmez sayılan o yolu, aynı İskenderiyeli hekim yanlarında dururken kendilerinin neşterle açmasına karar verildi.

İş ertesi güne bırakıldı. Ama onlar gidince, efendinin aşırı kederinden evde öyle büyük bir acı koptu ki, bir cenaze ağıdı gibi güçlükle bastırabildik. Her gün onu kutsal adamlar ziyaret ediyordu: o sırada Uzalis piskoposu olan, hatırası mübarek Saturninus, presbiter Gulosus ve Kartaca kilisesinin diyakonları. Bunlar arasında, onlardan şimdi hayatta kalan tek kişi olan, artık piskopos olan ve hak ettiği saygıyla anmamız gereken Aurelius da vardı; onunla Tanrı'nın şaşılacak işlerini hatırlarken bu konu üzerine sık sık konuştuk ve anlattıklarımızı çok iyi hatırladığını gördük. Her zamanki gibi akşam onu ziyaret ettiklerinde, acınacak gözyaşlarıyla onlara yalvardı: Sabah acısına değil cenazesine gelmek lütfunda bulunsunlar. Önceki cezalardan öyle büyük bir korkuya kapılmıştı ki hekimlerin elinde öleceğinden kuşku duymuyordu. Onu teselli ettiler, Tanrı'ya güvenmesini ve onun iradesine erkekçe katlanmasını öğütlediler. Sonra duaya girdik. Biz âdetimiz üzere diz çöküp yere kapanırken o, sanki biri onu şiddetle itip yere sermiş gibi kendini attı ve dua etmeye başladı. Nasıl, ne duyguyla, ruhunun ne hareketiyle, ne gözyaşı seliyle, bütün uzuvlarını sarsan ve soluğunu neredeyse kesen ne iniltiler ve hıçkırıklarla, bunu hangi sözlerle anlatmak mümkün? Ötekiler dua ediyor muydu, dikkatleri buna kaymamış mıydı, bilmiyorum. Ben ise hiç dua edemiyordum; yalnız yüreğimden kısaca şunu söyledim: "Rabbim, bunları işitmezsen kullarının hangi yakarışlarını işitirsin?" Çünkü buna, dua ederken son nefesini vermesinden başka eklenecek bir şey yok gibi geliyordu. Kalktık, piskopostan kutsama alarak ayrıldık; o, sabah gelmelerini rica ediyor, onlar da gönlünü ferah tutmasını öğütlüyordu.

Korkulan gün doğdu. Tanrı'nın kulları, söz verdikleri gibi gelmişti; hekimler içeri girdi, saatin gerektirdiği her şey hazırlandı, herkes dehşet içinde kalakalmışken korkunç aletler çıkarıldı. Otoritesi en büyük olanlar onun tükenmiş ruhunu teselliyle ayakta tutarken, vücudu yatakta hekimlerin eline uygun biçimde yerleştirildi, sargıların düğümleri çözüldü, yer açıldı, hekim baktı ve neşteri elinde, dikkatle kesilecek yolu aradı. Gözleriyle taradı, parmaklarıyla yokladı, her yolu denedi ve sımsıkı kapanmış bir yara izi buldu. Sevinçten ağlayan herkesin ağzından merhametli ve Her Şeye Kadir Tanrı'ya dökülen o sevinci, övgüyü ve şükranı benim sözlerime emanet etmemek gerekir: söylenmekten çok düşünülsün.

22.8_2

se illum sinum ferro, sed medicamentis esse clausuros. Adhibuerunt et alium grandaeuum iam satisque in illa arte laudatum (adhuc enim uiuebat), Ammonium, qui loco inspecto idem quod illi ex eorum diligentia peritiaque promisit. Cuius ille factus auctoritate securus domestico medico, qui futuram praedixerat aliam sectionem, faceta hilaritate, uelut iam saluus, inlusit. Quid plura? Tot dies postea inaniter consumti transierunt, ut fessi adque confusi faterentur eum nisi ferro nullo modo posse sanari. Expauit, expalluit nimio timore turbatus, adque ubi se collegit farique potuit, abire illos iussit et ad se amplius non accedere; nec aliud occurrit fatigato lacrimis et illa iam necessitate constricto. nisi ut adhiberet Alexandrinum quendam, qui tunc chirurgus mirabilis habebatur, ut ipse faceret quod ab illis fieri nolebat iratus. Sed postea quam uenit ille laboremque illorum in cicatricibus sicut artifex uidit, boni uiri functus officio persuasit homini, ut illi potius, qui in eo tantum laborauerant, quantum ipse inspiciens mirabatur, suae curationis fine fruerentur, adiciens, quod re uera nisi sectus esset saluus esse non posset; ualde abhorrere a suis moribus, ut hominibus, quorum artificiosissimam operam industriam diligentiam mirans in cicatricibus eius uideret, propter exiguum quod remansit palmam tanti laboris auferret. Redditi sunt animo eius, et placuit ut eodem Alexandrino adsistente ipsi sinum illum ferro, qui iam consensu omnium aliter insanabilis putabatur, aperirent. Quae res dilata est in consequentem diem. Sed cum abissent illi, ex maerore nimio domini tantus est in domo illa exortus dolor, ut tamquam funeris planctus uix conprimeretur a nobis. Visitabant eum cottidie sancti uiri. episcopus tunc Uzalensis, beatae memoriae Saturninus, et presbyter Gulosus ac diaconi Carthaginensis ecclesiae; in quibus erat et ei quibus solus est nunc in rebus humanis iam episcopus cum honore a nobis debito nominandus Aurelius, cum quo recordantes mirabilia operum Dei de hac re saepe conlocuti sumus eumque ualde meminisse, quod commemoramus, inuenimus. Qui cum eum, sicut solebant, uespere uisitarent, rogauit eos miserabilibus lacrimis, ut mane dignarentur esse praesentes suo funeri potius quam dolori. Tantus enim eum metus ex prioribus inuaserat poenis, ut se inter medicorum manus non dubitaret esse moriturum. Consolati sunt eum illi et hortati, ut in Deo fideret eiusque uoluntatem uiriliter ferret. Inde ad orationem ingressi sumus; ubi nobis ex more genua figentibus adque incumbentibus terrae ille se ita proiecit, tamquam fuisset aliquo grauiter inpellente prostratus, et coepit orare: quibus modis, quo adfectu, quo motu animi, quo fluuio lacrimarum, quibus gemitibus adque singultibus subcutientibus omnia membra eius et paene intercludentibus spiritum, quis ullis explicet uerbis? Utrum orarent alii nec in haec eorum auerteretur intentio, nesciebam. Ego tamen prorsus orare non poteram; hoc tantummodo breuiter in corde meo dixi: 'Domine, quas tuorum preces exaudis, si has non exaudis?' Nihil enim mihi uidebatur addi iam posse, nisi ut exspiraret orando. Surreximus et accepta ab episcopo benedictione discessimus. rogante illo ut mane adessent, illis ut aequo animo esset hortantibus. Inluxit dies qui metuebatur, aderant serui Dei, sicut se adfuturos esse promiserant, ingressi sunt medici, parantur omnia quae hora illa poscebat, tremenda ferramenta proferuntur adtonitis suspensisque omnibus. Eis autem, quorum erat maior auctoritas, defectum animi eius consolando erigentibus ad manus membra in lectulo conponuntur, soluuntur nodi ligamentorum, nudatur locus, inspicit medicus et secandum illum sinum armatus adque intentus inquirit Scrutatur oculis digitisque contrectat, tentat denique modis omnibus: inuenit firmissimam cicatricem. Iam laetitia illa et laus adque gratiarum actio misericordi et omnipotenti Deo, quae fusa est ore omnium lacrimantibus gaudiis, non est committenda meis uerbis: cogitetur potius quam dicatur.

22.8_3Yine Kartaca'da şehrin önde gelenlerinden, son derece dindar bir kadın olan Innocentia'nın memesinde kanser vardı; hekimlerin dediğine göre bu, hiçbir ilaçla iyileşmeyen bir hastalıktır. Dolayısıyla ya hastalığın çıktığı uzuv kesilip vücuttan ayrılır ya da, Hippokrates'in görüşü diye aktarıldığına göre, insanın biraz daha uzun yaşaması için, ölüm eninde sonunda gelecekse de, her türlü tedaviden vazgeçilir. Bunu bilgili ve ev halkına çok yakın bir hekimden öğrenmişti; duayla yalnız Tanrı'ya yöneldi. Paskalya yaklaşırken rüyasında ona, vaftizhanenin kadınlar bölümünde bekleyip vaftiz edilmiş olarak ilk karşısına çıkan kadının, yaraya Mesih'in işaretini çizmesini sağlaması söylendi. Dediği gibi yaptı ve hemen iyileşti. Ona biraz daha uzun yaşamak istiyorsa hiçbir tedavi uygulamamasını söyleyen hekim, daha önce muayeneyle o hastalığı taşıdığını anladığı kadını sonra görüp tamamen sağlıklı bulunca, ne yaptığını ısrarla sordu; anlaşıldığı kadarıyla Hippokrates'in hükmünü yenen ilacı öğrenmek istiyordu. Kadından olanı duyunca, küçümseyen bir ses ve yüz ifadesiyle, kadın Mesih'e aşağılayıcı bir söz söyleyecek diye korktu; hekim dindarca bir incelikle şöyle dedi: "Bana büyük bir şey söyleyeceğini sanmıştım." Kadın dehşete kapılırken hemen ekledi: "Dört günlük ölüyü dirilten Mesih için kanseri iyileştirmek ne büyük iş ki?"

Bunu duyunca, o şehirde ve hiç de sıradan olmayan o kişide gerçekleşen böyle büyük bir mucizenin gizli kalmasına çok kızdım ve kadını uyarmayı, hatta az biraz azarlamayı gerekli gördüm. Bana bu konuda susmadığını söyleyince, o sırada yanında bulunan yakın dostu hanımlara bunu daha önce bilip bilmediklerini sordum. Hiç bilmediklerini söylediler. "İşte" dedim, "susmamanız böyle: sizinle bu kadar yakın olanlar bile duymuyor!" Kısaca sorduğum için, onlar dinleyip çok hayret ederek Tanrı'yı yücelttikleri sırada bütün olanı sırasıyla anlatmasını sağladım.

Aynı şehirde gut hastası bir hekim olduğunu biliyoruz. Vaftiz için adını yazdırmıştı. Vaftiz edilmesinden bir gün önce rüyasında, cin olduklarını anladığı siyah, kıvırcık saçlı çocuklar ona o yıl vaftiz olmayı yasakladı. Onlara uymayınca ayaklarını çiğnediler ve hiç yaşamadığı kadar şiddetli bir acıyla kıvrandı. Ama onları daha da yenerek, adadığı gibi, yeniden doğuşun yıkanmasıyla yıkanmayı ertelemedi. Tam vaftiz sırasında alışılmadık biçimde kendisine işkence eden acıdan da gutun kendisinden de kurtuldu; sonra uzun süre yaşadığı hâlde bir daha ayakları ağrımadı. Bunu kim biliyor? Biz biliyoruz ve bunun kulağına ulaşabildiği pek az kardeş.

Curubis'te eski bir mim oyuncusu, vaftiz edilirken yalnız felçten değil, cinsel organlarındaki biçimsiz bir ağırlıktan da kurtuldu; bu iki rahatsızlıktan kurtulmuş olarak, vücudunda hiç kötü bir şey olmamış gibi yeniden doğuş kurnasından çıktı. Curubis'ten ve bunu nerede olursa olsun duyabilmiş pek az kişiden başka kim bunu biliyor? Biz bunu öğrenince, güvenilirliklerinden kuşku duymadığımız kişilerden daha önce duymuş olsak da, aziz piskopos Aurelius'un emriyle adamın Kartaca'ya gelmesini de sağladık.

22.8_3

In eadem Carthagine Innocentia, religiosissima femina, de primariis ipsius ciuitatis, in mamilla cancrum habebat, rem, sicut medici dicunt, nullis medicamentis sanabilem. Aut ergo praecidi solet et a corpore separari membrum ubi nascitur, aut, ut aliquanto diutius homo uiuat, tamen inde morte quamlibet tardius adfutura, secundum Hippocratis ut ferunt sententiam omnis est omittenda curatio. Hoc illa a perito medico et suae domui familiarissimo acceperat et ad solum Deum se orando conuerterat. Admonetur in somnis propinquante Pascha, ut in parte feminarum obseruanti ad baptisterium, quaecumque illi baptizata primitus occurrisset, signaret ei locum signo Christi. Fecit, confestim sanitas consecuta est. Medicus sane, qui ei dixerat ut nihil curationis adhiberet. si paulo diutius uellet uiuere, cum inspexisset eam postea et sanissimam conperisset, quam prius habere illud malum tali inspectione cognouerat, quaesiuit ab ea uehementer quid adhibuisset [curationis], cupiens, quantum intellegi datur. nosse medicamentum, quo Hippocratis definitio uinceretur. Cumque ab ea quid factum esset audisset, uoce uelut contemnentis et uultu, ita ut illa metueret, ne aliquod contumeliosum uerbum proferret in Christum, religiosa urbanitate respondisse fertur: '⟦P⟧utabam, inquit, magnum aliquid te mihi fuisse dicturam.' Adque illa iam exhorrescente, mox addidit: 'Quid grande fecit Christus sanare cancrum, qui quadriduanum mortuum suscitauit?' Hoc ego cum audissem et uehementer stomacharer in illa ciuitate adque in illa persona non utique obscura factum tam ingens miraculum sic latere, hinc eam et admonendam et paene obiurgandam putaui. Quae cum mihi respondisset non se inde tacuisse, quaesiui ab eis, quas forte tunc matronas amicissimas secum habebat, utrum hoc antea scissent. Responderunt se omnino nescisse. Ecce, inquam, quo modo non taces, ut nec istae audiant, quae tibi tanta familiaritate iunguntur. Et quia breuiter ab ea quaesiueram, feci ut, illis audientibus multumque mirantibus et glorificantibus Deum, totum ex ordine, quem ad modum gestum fuerit, indicaret. Medicum quendam podagrum in eadem urbe fuisse scimus; qui cum dedisset nomen ad baptismum et pridie quam baptizaretur in somnis a pueris nigris cirratis, quos intellegebat daemones, baptizari eodem anno prohibitus fuisset eisque non obtemperans etiam conculcantibus pedes eius in dolorem acerrimum, qualem numquam expertus est, aestuasset, magisque eos uincens lauacro regenerationis, ut uouerat, ablui non distulisset, in baptismate ipso non solum dolore, quo ultra solitum cruciabatur, uerum etiam podagra caruisse nec amplius, cum diu postea uixisset, pedes doluisse quis nouit? Nos tamen nouimus et paucissimi fratres ad quos id potuit peruenire. Ex mimo quidam Curubitanus non solum a paralysi, uerum etiam ab informi pondere genitalium, cum baptizaretur, saluus effectus est et liberatus utraque molestia, tamquam mali nihil habuisset in corpore, de fonte regenerationis adscendit. Quis hoc praeter Curubim nouit et praeter rarissimos aliquos, qui hoc ubicumque audire potuerunt? Nos autem cum hoc conperissemus, iubente sancto episcopo Aurelio etiam ut ueniret Carthaginem fecimus, quamuis a talibus prius audierimus, de quorum fide dubitare non possemus.

22.8_4Yanımızda eski tribün Hesperius var; Fussala bölgesinde Zubedi adlı bir çiftliği vardır. Hayvanlarının ve kölelerinin zarar görmesiyle, evinin kötü ruhların zararlı gücünden etkilendiğini anlayınca, ben yokken bizim presbiterlerimizden, duaları karşısında bu ruhlar geri çekilsin diye birinin oraya gitmesini rica etti. Biri gitti, orada Mesih'in bedeninin kurbanını sundu, elinden geldiğince bu rahatsızlığın kesilmesi için dua etti: Tanrı merhamet etti ve hemen kesildi. Hesperius bir dostundan, Mesih'in gömüldüğü ve üçüncü gün dirildiği Kudüs'ten getirilmiş kutsal toprak almıştı; kendisine de bir kötülük gelmesin diye onu odasına asmıştı. Evi bu musibetten temizlenince, saygı gereği daha fazla odasında tutmak istemediği bu toprağı ne yapacağını düşünmeye başladı. Rastlantı bu ya, ben ve o sırada meslektaşım olan Sinitum kilisesinin piskoposu Maximinus yakınlardaydık. Gelmemizi rica etti ve geldik. Bize her şeyi anlattıktan sonra, toprağın bir yere gömülmesini ve orada Hristiyanların Tanrı'nın ayinlerini kutlamak için toplanabileceği bir dua yeri yapılmasını da istedi. Karşı çıkmadık, öyle yapıldı. Orada felçli köylü bir genç vardı. Bunu duyunca ana babasından kendisini vakit kaybetmeden o kutsal yere götürmelerini istedi. Oraya taşınınca dua etti ve hemen sağlıklı olarak kendi ayaklarıyla oradan ayrıldı.

Victoriana denen bir köy vardır, Hippo Regius'tan otuz milden azdır uzaktır. Orada Milanolu şehitler Protasius ve Gervasius'un anıtı bulunur. Yaz ortasında öğle vakti ırmağın derin yerinde atını yıkarken üstüne cin çöken bir delikanlı oraya taşındı. Orada ölüme yakın ya da ölüye çok benzer bir hâlde yatarken, mülkün hanımı âdeti üzere cariyeleri ve bazı rahibelerle akşam ilahileri ve duaları için içeri girdi ve ilahi söylemeye başladılar. Cin bu sesle âdeta çarpılmış gibi sarsıldı; korkunç bir uğultuyla sunağı yakaladı, kımıldatmaya cesaret edemediği ya da gücü yetmediği için, ona bağlanmış ya da çivilenmiş gibi tutuyordu ve büyük bir feryatla kendisini bağışlamalarını yalvararak, delikanlıya nerede, ne zaman ve nasıl saldırdığını itiraf etti. Sonunda çıkacağını bildirerek, çıkarken koparmakla tehdit ettiği uzuvları tek tek sayıyordu ve bu sözlerle adamdan ayrıldı. Ama adamın gözü yanağına düşmüş, ince bir damarla içteki kökünden sarkıyordu; siyah olan bütün ortası beyazlaşmıştı. Bunu görenler (sesine başkaları da koşmuş, hepsi onun için duaya kapanmıştı), aklı başında ayakta durmasına sevinseler de gözü yüzünden yeniden üzülüyor, hekim aranması gerektiğini söylüyorlardı. Bunun üzerine onu oraya getiren kız kardeşinin kocası şöyle dedi: "Cini kovan Tanrı, azizlerin dualarıyla görme gücünü de geri verebilir." Sonra elinden geldiği kadar, düşmüş sarkan gözü yerine yerleştirip bir mendille bağladı ve ancak yedi gün sonra çözülmesi gerektiğini düşündü. Öyle yaptığında gözü tamamen sağlam buldu. Orada başkaları da iyileşti; onları anlatmak uzun sürer.

Hippolu bir bakirenin, kendisi için dua eden presbiterin gözyaşlarını damlattığı yağı sürününce hemen cinden kurtulduğunu biliyorum. Bir piskoposun da görmediği bir delikanlı için bir kez dua ettiğini ve onun hemen cinden kurtulduğunu biliyorum.

Hippo'da bizden Florentius adlı yaşlı, dindar ve yoksul bir adam vardı; terzilikle geçiniyordu. Kaftanını kaybetmişti ve yenisini alacak parası yoktu. Bizde anıtları çok meşhur olan Yirmi Şehit'e gidip giyecek vermeleri için yüksek sesle dua etti. Orada bulunan alaycı delikanlılar onu duydu ve uzaklaşırken peşine takılıp, şehitlerden sanki giysi alacak elli follis istemiş gibi takılıyorlardı. O ise sessizce yürürken kıyıya vurmuş, çırpınan büyük bir balık gördü ve onların yardımıyla yakaladı; bunu Catosus adlı iyi bir Hristiyan olan bir aşçıya, olanı anlatarak, tuzlama mutfağı için üç yüz follise sattı; bununla yün alıp karısına, elinden geldiği kadar, kendisine giyecek yaptırmayı planlıyordu. Ama aşçı balığı keserken midesinde altın bir yüzük buldu ve hemen acımaya gelip dinî korkuyla adama geri vererek dedi ki: "İşte Yirmi Şehit seni böyle giydirdi!"

Piskopos Praeiectus, en şanlı şehit Stefanos'un kalıntısını Tibilis Kaplıcaları'na getirirken büyük bir kalabalık koşuşup onu karşılıyordu. Orada kör bir kadın, piskoposun kalıntıyı taşıdığı yere götürülmek için yalvardı. Taşıdığı çiçekleri verdi, geri aldı,

22.8_4

Vir tribunicius Hesperius aput nos est; habet in territorio Fussalensi fundum (Zubedi appellatur); ubi cum adflictione animalium et seruorum suorum domum suam spirituum malignorum uim noxiam perpeti conperisset, rogauit nostros me absente presbyteros, ut aliquis eorum illo pergeret, cuius orationibus cederent. Perrexit unus, obtulit ibi sacrificium corporis Christi, orans quantum potuit, ut cessaret illa uexatio: Deo protinus miserante cessauit. Acceperat autem ab amico suo terram sanctam de Hierosolymis adlatam, ubi sepultus Christus die tertio resurrexit, eamque suspenderat in cubiculo suo, ne quid mali etiam ipse pateretur. Ast ubi domus eius ab illa infestatione purgata est, quid de illa terra fieret, cogitabat, quam diutius in cubiculo suo reuerentiae causa habere nolebat. Forte accidit, ut ego et collega tunc meus, episcopus Sinitensis ecclesiae Maximinus, in proximo essemus; ut ueniremus rogauit, et uenimus. Cumque nobis omnia rettulisset. etiam hoc petiuit, ut infoderetur alicubi adque ibi orationum locus fieret, ubi etiam Christiani possent ad celebranda quae Dei sunt congregari. Non restitimus; factum est. Erat ibi iuuenis paralyticus rusticanus. Hoc audito petiuit a parentibus suis, ut illum ad eum locum sanctum non cunctanter adferrent. Quo cum fuisset adlatus, orauit, adque inde continuo pedibus suis saluus abscessit. Victoriana dicitur uilla, ab Hippone Regio minus triginta milibus abest. Memoria martyrum ibi est Mediolanensium Protasii et Geruasii. Portatus est eo quidam adulescens, qui cum die medio tempore aestatis equum ablueret in fluminis gurgite, daemonem incurrit. Ibi cum iaceret uel morti proximus uel simillimus mortuo, ad uespertinos illuc hymnos et orationes cum ancillis suis et quibusdam sanctimonialibus ex more domina possessionis intrauit adque hymnos cantare coeperunt. Qua uoce ille quasi percussus excussus est et cum terribili fremitu altare adprehensum mouere non audens siue non ualens, tamquam eo fuerit adligatus aut adfixus, tenebat et cum grandi eiulatu parci sibi rogans confitebatur, ubi adulescentem et quando et quo modo inuaserit. Postremo se exiturum esse denuntians membra eius singula nominabat, quae se amputaturum exiens minabatur, adque inter haec uerba discessit ab homine. Sed oculus eius in maxillam fusus tenui uenula ab interiore quasi radice pendebat, totumque eius medium, quod nigellum fuerat, albicauerat. Quo uiso qui aderant (concurrerant autem etiam alii uocibus eius acciti et se omnes in orationem pro illo strauerant), quamuis eum sana mente stare gauderent, rursus tamen propter eius oculum contristati medicum quaerendum esse dicebant. Ibi maritus sororis eius, qui eum illo detulerat: '⟦Potens⟧ est, inquit, Deus sanctorum orationibus, qui fugauit daemonem, lumen reddere.' Tum, sicut potuit, oculum lapsum adque pendentem loco suo reuocatum ligauit orario nec nisi post septem dies putauit esse soluendum. Quod cum fecisset, sanissimum inuenit. Sanati sunt illic et alii, de quibus dicere longum est. Hipponiensem quandam uirginem scio, cum se oleo perunxisset, cui pro illa orans presbyter instillauerat lacrimas suas, mox a daemonio fuisse sanatam. Scio etiam episcopum semel pro adulescente, quem non uidit, orasse illumque ilico daemone caruisse. Erat quidam senex Florentius Hipponiensis noster, homo religiosus et pauper; sartoris se arte pascebat; casulam perdiderat et unde sibi emeret non habebat; ad uiginti martyres. quorum memoria est aput nos celeberrima, clara uoce ut uestiretur orauit. Audierunt eum adulescentes qui forte aderant inrisores eumque discedentem exagitantes prosequebantur: quasi a martyribus quinquagenos folles, unde uestimentum emeret, petiuisset. At ille tacitus ambulans eiectum grandem piscem palpitantem uidit in litore eumque illis fauentibus adque adiuuantibus adprehendit et cuidam coquo, Catoso nomine, bene Christiano, ad coquinam conditariam, . indicans quid gestum sit, trecentis follibus uendidit, lanam conparare inde disponens, ut uxor eius quo modo posset ei quo indueretur efficeret. Sed coquus concidens piscem anulum aureum in uentriculo eius inuenit moxque miseratione flexus et religione perterritus homini eum reddidit dicens: 'Ecce quo modo te uiginti martyres uestierunt!' Ad aquas Tibilitanas episcopo adferente Praeiecto martyris gloriosissimi Stephani memoria ueniebat magnae multitudinis concursu et occursu. Ibi caeca mulier, ut ad episcopum portantem duceretur, orauit; flores, quos ferebat, dedit, recepit.

22.8_5gözlerine sürdü, hemen gördü. Orada bulunanlar hayretler içindeyken, sevinçle yola koyularak önden gidiyor, artık kılavuz aramıyordu.

Hippo kolonisine komşu Sinitum kasabasına konan aynı şehidin kalıntısını oranın piskoposu Lucilius, önünde ve arkasında halkla taşıyordu. Uzun süredir çektiği, kendisini kesecek yakın dostu hekimin elini beklediği fistülü, o kutsal yükü taşırken birden iyileşti; bundan sonra vücudunda onu bir daha bulmadı.

İspanyalı presbiter Eucharius Calama'da oturur; eski bir taş hastalığı çekiyordu. Piskopos Possidius'un oraya getirdiği adı geçen şehidin kalıntısı sayesinde iyileşti. Sonra başka bir hastalık ağır basınca öldü ve öyle yatıyordu ki artık başparmakları bağlanıyordu. Kendi cüppesi anıttan getirilip yatan cesedin üstüne konunca, adı geçen şehidin yardımıyla dirildi.

Orada sınıfında önde gelen, yaşı ilerlemiş ve Hristiyanlıktan çok uzak Martialis adında bir adam vardı. İmanlı bir kızı ve aynı yıl vaftiz edilmiş bir damadı vardı. Hastayken bol gözyaşıyla Hristiyan olması için ona yalvardıklarında kesinlikle reddetti ve onları öfkeyle başından savdı. Damadının aklına, Aziz Stefanos'un anıtına gitmek ve orada Tanrı'nın ona Mesih'e iman etmeyi ertelemeyeceği iyi bir zihin vermesi için elinden geldiğince dua etmek geldi. Bunu büyük bir inilti ve gözyaşıyla, içtenlikle yanan bir saygı duygusuyla yaptı. Oradan ayrılırken sunaktan eline geçen birkaç çiçek aldı ve gece olunca kayınbabasının başucuna koydu; sonra uykuya dalındı. İşte gün ağarmadan adam, piskoposa koşulması için bağırmaya başladı; o sırada piskopos yanımda, Hippo'daydı. Yokluğunu duyunca presbiterlerin gelmesini istedi. Geldiler, inandığını söyledi ve herkesin hayret ve sevinci içinde vaftiz edildi. Yaşadığı sürece dilinden şunlar düşmedi: "Mesih, ruhumu al." Bunların, Yahudilerin taşladığı Aziz Stefanos'un son sözleri olduğunu bilmiyordu. Bu onun da son sözleri oldu, çünkü az sonra o da öldü.

Orada aynı şehit sayesinde gut hastası iki vatandaş ve bir yabancı da iyileşti. Ama vatandaşlar tamamen iyileşti; yabancı ise bir vahiyle ağrıdığında ne kullanacağını öğrendi ve bunu yapınca ağrısı hemen diniyor.

Audurus bir çiftliğin adıdır; orada bir kilise, kilisede de şehit Stefanos'un anıtı vardır. Avluda oynayan küçük bir çocuğu, yoldan çıkan öküzlerin çektiği araba tekerleğiyle ezdi ve çocuk hemen çırpınarak can verdi. Annesi onu kapıp aynı anıta koydu; yalnız dirilmekle kalmadı, hiçbir yarası da kalmadığı görüldü.

Yakındaki Caspaliana denen mülkte hastalıktan muzdarip olan ve ümit kesilen bir rahibenin cüppesi aynı anıta getirildi; cüppe geri getirilmeden önce kadın öldü. Ana babası yine de bu cüppeyle cesedini örttü; ruhu geri geldi ve iyileşti.

Hippo'da Suriyeli Bassus adlı biri, hasta ve tehlikede olan kızı için aynı şehidin anıtında dua ediyordu ve kızının giysisini oraya getirmişti; derken evden uşaklar koşarak ona kızının ölümünü bildirmeye geldi. O dua ederken dostları onları karşıladı ve kamuya açık yerde ağıt yakmasın diye ona söylemelerini yasakladı. Bassus evine, ev halkının feryatlarıyla çınlarken döndü ve taşıdığı giysiyi kızının üstüne attı; kız hayata döndü.

Yine bizde vergi tahsildarı Irenaeus'un oğlu hastalıktan öldü. Ceset cansız yatarken ve yas tutanlarla ağlayanlar cenaze hazırlığı yaparken, babasının dostlarından biri, teselli edenlerin sözleri arasında, cesede aynı şehidin yağının sürülmesini önerdi. Yapıldı ve çocuk dirildi.

Yine bizde eski tribün Eleusinus, hastalıktan ölmüş küçük oğlunu şehir dışındaki evinde bulunan şehitler anıtının üstüne koydu; bol gözyaşıyla ettiği duadan sonra onu canlı olarak kaldırdı.

Ne yapayım? Bu eserin vaadini yerine getirme baskısı, bildiğim her şeyi burada anmama izin vermiyor. Kuşkusuz bizimkilerin çoğu bunları okuyunca, benimle birlikte bildikleri o kadar şeyi atladığıma üzülecekler. Onlardan şimdiden bağışlamalarını rica ediyorum; üstlendiğim eserin zorunluluğunun burada yapmama izin vermediği şeyin ne kadar uzun bir emek olduğunu düşünsünler. Başkalarını bir yana bırakıp yalnız bu şehit, yani en şanlı Stefanos sayesinde Calama kolonisinde ve bizimkinde gerçekleşen iyileştirme mucizelerini yazmak istesem pek çok kitap yazmam gerekir; yine de hepsi toplanamaz,

22.8_5

oculis admouit, protinus uidit. Stupentibus qui aderant praeibat exsultans, uiam carpens et uiae ducem ulterius non requirens. Memorati memoriam martyris, quae posita est in castello Sinitensi, quod Hipponiensi coloniae uicinum est, eiusdem loci Lucilius episcopus populo praecedente adque sequente portabat. Fistula, cuius molestia iam diu laborauerat et familiarissimi sui medici, qui eum secaret, opperiebatur manus, illius piae sarcinae uectatione repente sanata est; nam deinceps eam in suo corpore non inuenit. Eucharius est presbyter ex Hispania, Calamae habitat, uetere morbo calculi laborabat; per memoriam supradicti martyris, quam Possidius illo aduexit episcopus, saluus factus est. Idem ipse postea morbo alio praeualescente mortuus sic iacebat, ut ei iam pollices ligarentur; opitulatione memorati martyris, cum de memoria eius reportata esset et super iacentis corpus missa ipsius presbyteri tunica, suscitatus est. Fuit ibi uir in ordine suo primarius, nomine Martialis, aeuo iam grauis et multum abhorrens a religione Christiana. Habebat sane fidelem filiam et generum eodem anno baptizatum. Qui cum eum aegrotantem multis et magnis lacrimis rogarent, ut fieret Christianus, prorsus abnuit eosque a se turbida indignatione submouit. Visum est genero eius, ut iret ad memoriam sancti Stephani et illic pro eo quantum posset oraret, ut Deus illi daret mentem bonam, qua credere non differret in Christum. Fecit hoc ingenti gemitu et fletu et sinceriter ardente pietatis adfectu; deinde abscedens aliquid de altari florum, quod occurrit, tulit eique, cum iam nox esset, ad caput posuit; tum dormitum est. Et ecce ante diluculum clamat, ut ad episcopum curreretur, qui mecum forte tunc erat aput Hipponem. Cum ergo eum audisset absentem, uenire presbyteros postulauit. Venerunt, credere se dixit, admirantibus adque gaudentibus omnibus baptizatus est. Hoc, quamdiu uixit, in ore habebat: 'Christe, accipe spiritum ⟦meum⟧!'; cum haec uerba beatissimi Stephani, quando lapidatus est a Iudaeis, ultima fuisse nesciret; quae huic quoque ultima fuerunt; nam non multo post etiam ipse defunctus est. Sanati sunt illic per eundem martyrem etiam podagri duo ciues, peregrinus unus: sed ciues omni modo; peregrinus autem per reuelationem, quid adhiberet quando doleret, audiuit; et cum hoc fecerit, dolor continuo conquiescit Audurus nomen est fundi, ubi ecclesia et in ea memoria martyris Stephani. Puerum quendam paruulum, cum in area luderet, exorbitantes boues, qui uehiculum trahebant, rota obtriuerunt, et confestim palpitauit exspirans. Hunc mater arreptum ad eandem memoriam posuit, et non solum reuixit. uerum etiam inlaesus apparuit. Sanctimonialis quaedam in uicina possessione, quae Caspaliana dicitur, cum aegritudine laboraret ac desperaretur, ad eandem memoriam tunica eius adlata est; quae antequam reuocaretur, illa defuncta est. Hac tamen tunica operuerunt cadauer eius parentes, et recepto spiritu salua facta est. Aput Hipponem Bassus quidam Syrus ad memoriam eiusdem martyris orabat pro aegrotante et periclitante filia eoque secum uestem eius adtulerat, cum ecce pueri de domo cucurrerunt, qui ei mortuam nuntiarent. Sed cum orante illo ab amicis eius exciperentur, prohibuerunt eos illi dicere, ne per publicum plangeret. Qui cum domum redisset iam suorum eiulatibus personantem et uestem filiae, quam ferebat, super eam proiecisset, reddita est uitae. Rursus ibidem aput nos Irenaei cuiusdam collectarii filius aegritudine exstinctus est. Cumque corpus iaceret exanime adque a lugentibus et lamentantibus exsequiae pararentur, amicorum eius quidam inter aliorum consolantium uerba suggessit, ut eiusdem martyris oleo corpus ⟦perungueretur⟧. Factum est, et reuixit. Itemque aput nos uir tribunicius Eleusinus super memoriam martyrum, quae in suburbano eius est, aegritudine exanimatum posuit infantulum filium, et post orationem, quam multis cum lacrimis ibi fudit, uiuentem leuauit. Quid faciam? Urget huius operis inplenda promissio, ut non hic possim omnia commemorare quae scio; et procul dubio plerique nostrorum, cum haec legent, dolebunt me praetermisisse tam multa, quae utique mecum sciunt. Quos iam nunc, ut ignoscant, rogo, et cogitent quam prolixi laboris sit facere. quod me hic non facere suscepti operis necessitas cogit. Si enim miracula sanitatum, ut alia taceam, ea tantummodo uelim scribere, quae per hunc martyrem, id est gloriosissimum Stephanum, facta sunt in colonia Calamensi et in nostra, plurimi conficiendi sunt libri, nec tamen omnia colligi

22.8_6yalnız halkta okunmak üzere yazılı beyan verilmiş olanlar yazılabilir. Bunun yapılmasını istedik, çünkü zamanımızda da eskilere benzer ilahî kudret işaretlerinin sık sık görüldüğünü ve bunların birçok kişinin bilgisinden kaybolmaması gerektiğini görüyorduk. Bu anıt Hippo Regius'ta kurulalı henüz iki yıl olmadı. Şaşılacak şekilde gerçekleşen olaylar için, bizce kesin olduğu üzere, birçok beyan verilmemiş olsa da, bunları yazdığım sırada verilenlerin sayısı yetmişe yaklaşmıştı. Anıtın daha önce kurulduğu ve daha sık beyan verilen Calama'da ise sayı kıyaslanamayacak kadar çoktur.

Utica kolonisine komşu Uzalis'te de aynı şehit sayesinde birçok parlak olay gerçekleştiğini biliyoruz; oradaki anıtı bizimkinden çok önce piskopos Evodius kurmuştur. Ama orada beyan verme âdeti yok, daha doğrusu yoktu; çünkü belki şimdi başlamıştır. Yakında oradayken, hekimlerin bütün yardımlarının yetersiz kaldığı büyük ve uzun bir hastalıktan şaşılacak şekilde iyileşen soylu hanım Petronia'ya, adı geçen piskoposun rızasıyla, halkta okunacak bir beyan vermesini öğütledik; o da büyük bir itaatle uydu. Orada, bu eserin baskısı karşısında acele etmek zorunda olsam da burada susamayacağım bir şeyi de yazdı. Bir Yahudi onu, saç örgüsünden bir bağa bir yüzük geçirip bununla bütün giysisinin altından çıplak beline bağlamaya ikna etmişti; yüzüğün taşının altında bir öküzün böbreklerinde bulunmuş bir taş vardı. Bunu ilaç gibi bağlayarak aziz şehidin eşiğine gidiyordu. Ama Kartaca'dan yola çıkıp Bagradas ırmağı yakınındaki kendi arazisinde kaldıktan sonra, yola devam etmek için kalktığında o yüzüğü ayaklarının önünde gördü. Şaşırarak bağlı olduğu saç kuşağı yokladı. Tüm düğümleriyle eskisi gibi sımsıkı bağlı bulunca, yüzüğün kırılıp fırladığını sandı; ama o da hiç zarar görmemiş bulununca, bu büyük mucizeden gelecekteki iyileşmesinin âdeta bir teminatını almış saydı ve o bağı çözüp yüzükle birlikte ırmağa attı.

Rab İsa'nın annesinin bakire bedenine zarar vermeden doğduğuna ve kapılar kapalıyken öğrencilerinin yanına girdiğine inanmayanlar buna inanmasın. Ama en azından bunu araştırsınlar ve doğru bulurlarsa onlara inansınlar. Kadın soylu doğmuş, soylu evlenmiş, seçkin bir hanımdır; Kartaca'da oturuyor. Büyük şehir, büyük kişi: araştıranlardan olayın gizli kalmasına izin vermez. Kadının ricasıyla iyileştiği şehit, kuşkusuz sürekli bakire olanın oğluna iman etti; kapılar kapalıyken öğrencilerin yanına girene iman etti; sonunda, bütün bunları söylememizin sebebi olan, içinde dirildiği tenle göğe çıkana iman etti. Bu imanın uğruna canını verdiği için onun aracılığıyla bu kadar çok şey yapılıyor. Demek ki bugün de birçok mucize, okuduğumuz o mucizeleri yapan aynı Tanrı'nın, dilediği kişiler aracılığıyla ve dilediği biçimde yapmasıyla gerçekleşiyor. Ama bunlar aynı şekilde bilinmiyor; zihinden düşmesinler diye hafızanın yoluna çakıl gibi sık okumayla dövülüp döşenmiyor. Çünkü bizde başlayan bu özen, yani iyilik görenlerin beyanlarının halka okunması olan yerde bile, orada bulunanlar bunu bir kez duyar, pek çoğu ise bulunmaz; öyle ki bulunanlar bile birkaç gün sonra duyduklarını akıllarında tutmaz ve bulunmadığını bildiği birine duyduğunu anlatan kişi güç bulunur.

Bizde gerçekleşen bir mucize, anlattıklarımdan büyük değil ama öyle açık ve parlak ki, hiçbir Hippolunun onu

22.8_6

poterunt, sed tantum de quibus libelli dati sunt, qui recitarentur in populis. Id namque fieri uoluimus, cum uideremus antiquis similia diuinarum signa uirtutum etiam nostris temporibus frequentari et ea non debere multorum notitiae deperire. Nondum est autem biennium, ex quo aput Hipponem Regium coepit esse ista memoria, et multis, quod nobis certissimum est, non datis libellis de his, quae mirabiliter facta sunt, illi ipsi qui dati sunt ad septuaginta ferme numerum peruenerant, quando ista conscripsi. Calamae uero, ubi et ipsa memoria prius esse coepit et crebrius dantur, inconparabili multitudine superant. Uzali etiam, quae colonia Uticae uicina est, multa praeclara per eundem martyrem facta cognouimus; cuius ibi memoria longe prius quam aput nos ab episcopo Euodio constituta est. Sed libellorum dandorum ibi consuetudo non est uel potius non fuit; nam fortasse nunc esse iam coepit. Cum enim nuper illic essemus, Petroniam, clarissimam feminam. quae ibi mirabiliter ex magno adque diuturno, in quo medicorum adiutoria cuncta defecerant, languore sanata est, hortati sumus, uolente supradicto loci episcopo, ut libellum daret, qui recitaretur in populo, et oboedientissime paruit. In quo posuit etiam, quod hic reticere non possum, quamuis ad ea, quae hoc opus urgent, festinare conpellar. A quodam Iudaeo dixit sibi fuisse persuasum, ut anulum capillacio uinculo insereret, quo sub omni ueste ad nuda corporis cingeretur; qui anulus haberet sub gemma lapidem in renibus inuentum bouis. Hoc adligata quasi remedio ad sancti martyris limina ueniebat. Sed profecta a Carthagine, cum in confinio fluminis Bagradae in sua possessione mansisset, surgens ut iter perageret ante pedes suos illum iacentem anulum uidit et capillaciam zonam, qua fuerat adligatus, mirata tentauit. Quam cum omnino suis nodis firmissimis, sicut erat, conperisset adstrictam, crepuisse adque exsiluisse anulum suspicata est; qui etiam ipse cum integerrimus fuisset inuentus, futurae salutis quodam modo pignus de tanto miraculo se accepisse praesumsit adque illud uinculum soluens simul cum eodem anulo proiecit in flumen. Non credant hoc, qui etiam Dominum ⟦Iesum⟧ per integra matris uirginalia enixum et ad discipulos ostiis clausis ingressum fuisse non credunt; sed hoc certe quaerant et, si uerum inuenerint, illa credant. Clarissima femina est, nobiliter nata, nobiliter nupta, Carthagini habitat; ampla ciuitas, ampla persona rem quaerentes latere non sinit. Martyr certe ipse, quo inpetrante illa sanata est, in filium permanentis uirginis credidit: in eum, qui ostiis clausis ad discipulos ingressus est, credidit; postremo. propter quod omnia ista dicuntur a nobis, in eum, qui adscendit in caelum cum carne, in qua resurrexerat, credidit; et ideo per eum tanta fiunt, quia pro ista fide animam posuit. Fiunt ergo etiam nunc multa miracula eodem Deo faciente per quos uult et quem ad modum uult, qui et illa quae legimus fecit: sed ista nec similiter innotescunt neque, ut non excidant animo, quasi glarea memoriae, crebra lectione tunduntur. Nam et ubi diligentia est, quae nunc aput nos esse coepit, ut libelli eorum, qui beneficia percipiunt, recitentur in populo, semel hoc audiunt qui adsunt pluresque non adsunt, ut nec illi, qui adfuerunt, post aliquot dies quod audierunt mente retineant et uix quisque reperiatur illorum, qui ei, quem non adfuisse cognouerit, indicet quod audiuit. Unum est aput nos factum, non maius quam illa quae dixi, sed tam clarum adque inlustre miraculum, ut nullum

22.8_7görmediğini ya da öğrenmediğini, hiçbir şekilde unutabildiğini sanmıyorum. Kapadokya Kayserisi'nden, hemşehrileri arasında soylu, yedisi erkek üçü kadın on kardeş, babalarının ölümünden hemen sonra yalnız kalan anneleri, kendisine yaptıkları haksızlığı çok ağır karşılayıp onlara lanet edince, ilahî bir cezaya uğradılar: hepsi korkunç bir biçimde, uzuvlarının titremesiyle sarsılıyordu. Bu çirkin görünüşle hemşehrilerinin bakışlarına dayanamayınca, her biri gönlünün çektiği yöne gidiyor, neredeyse bütün Roma dünyasını dolaşıyordu. Bunlardan ikisi, erkek kardeş ve kız kardeş, Paulus ve Palladia, sefaletleri başka birçok yerde şöhret kazandıktan sonra bize de geldi. Paskalya'dan yaklaşık on beş gün önce gelmişlerdi. Her gün kiliseye ve kilisedeki en şanlı Stefanos'un anıtına gidip Tanrı'nın kendilerine yatışması ve eski sağlıklarını geri vermesi için dua ediyorlardı. Orada da gittikleri her yerde de şehrin bakışlarını üzerlerine çekiyorlardı. Onları başka yerde görüp titremelerinin sebebini bilen bazıları elinden geldiğince başkalarına anlatıyordu. Paskalya geldi. Pazar sabahı halk kalabalık biçimde hazır bulunurken, delikanlı kutsal yerin, şehitliğin bulunduğu yerin parmaklıklarını tutarak dua ederken birden yere yıkıldı ve uyuyan biri gibi yattı; ama uykuda bile titredikleri hâlde şimdi titremiyordu. Orada bulunanlar hayret içindeydi, kimi korkuyor, kimi üzülüyordu; bazıları onu kaldırmak isterken bazıları buna engel olup sonucu beklemek gerektiğini söyledi. İşte kalktı ve titremiyordu, çünkü iyileşmişti; sapasağlam duruyor, kendisine bakanlara bakıyordu. Tanrı'yı övmekten kim kendini tutabildi? Kilise baştan başa bağırışlarla, tebrik sesleriyle doldu. Sonra koşarak bana geldiler; artık çıkmak üzere oturuyordum. Biri ötekinin peşinden içeri daldı, her gelen, bir öncekinin söylediğini yeni bir haber gibi veriyordu. Ben sevinip kendi kendime Tanrı'ya şükrederken delikanlı da pek çok kişiyle içeri girdi, dizlerime kapandı, öpmem için kaldırıldı. Halkın önüne çıktık; kilise doluydu, sevinç sesleriyle çınlıyordu: "Tanrı'ya şükür, Tanrı'ya övgü!" diye her yandan bağırıyor, kimse susmuyordu. Halkı selamladım, onlar daha da ateşli bir sesle aynı şeyleri bağırmaya başladılar. Sonunda sessizlik sağlanınca Kutsal Yazılar'ın törensel bölümleri okundu. Sıra vaazıma gelince vaktin ve o sevincin hoşluğunun el verdiği ölçüde birkaç söz söyledim. Çünkü onların, Tanrı'nın işinde, ilahî bir hitabeti dinlemelerinden çok onu seyretmelerine izin verdim.

Adam bizimle öğle yemeği yedi ve kendisinin, kardeşlerinin ve annesinin başına gelen felaketin bütün hikâyesini ayrıntılı olarak anlattı. Ertesi gün vaazdan sonra, onun anlattıklarının yazılı beyanının bir sonraki gün halka okunacağına söz verdim. Paskalya Pazarı'ndan sonraki üçüncü gün bu yapılırken, yüksekten konuştuğum makamın basamaklarında, beyanları okunurken iki kardeşi durdurdum. Her iki cinsten bütün halk, birinin çirkin hareket olmadan durduğunu, ötekinin bütün uzuvlarıyla titrediğini gördü. Onu görmemiş olanlar, ilahî merhametin onda ne yaptığını kız kardeşinde fark ediyordu. Çünkü onda neye sevinileceğini, kız için ne için dua edilmesi gerektiğini görüyorlardı. Bu arada beyanları okununca onlara halkın gözünün önünden çekilmelerini söyledim ve bütün konuyu biraz daha titizlikle tartışmaya başlamıştım ki, ben konuşurken şehidin anıtından yeni bir sevincin sesleri gelmeye başladı. Beni dinleyenler o yana döndü ve koşuşmaya başladılar. Kız durduğu basamaklardan indikten sonra aziz şehide dua etmeye gitmişti; parmaklıklara dokunur dokunmaz, kardeşi gibi uyur gibi yere yığıldı ve sağlıklı olarak kalktı. Biz ne olduğunu, bu sevinçli gürültünün nereden geldiğini sorarken, onu şehidin yerinden sağlıklı olarak getirerek birlikte bulunduğumuz bazilikaya girdiler. O zaman her iki cinsten öyle büyük bir hayret çığlığı yükseldi ki, gözyaşları içinde süren ses bitecek gibi görünmüyordu. Az önce titreyerek durduğu yere getirildi. Tıpkı kardeşine benzediği için sevinçten coşuyorlardı; ona benzemediğine üzülmüşlerdi ve henüz onun için yakarışlarını dökmedikleri hâlde, önden giden iradelerinin bu kadar çabuk işitildiğini görüyorlardı. Tanrı'yı övmek için, kulaklarımızın zor dayanabildiği bir gürültüyle, sözsüz bir sesle coşuyorlardı. Coşanların yüreğinde, uğruna Stefanos'un kanının döküldüğü Mesih imanından başka ne vardı?

22.8_7

arbitrer esse Hipponiensium, qui hoc non uel uiderit uel didicerit, nullum qui obliuisci ulla ratione potuerit. Decem quidam fratres (quorum septem sunt mares, tres feminae) de Caesarea Cappadociae, suorum ciuium non ignobiles, maledicto matris recenti patris eorum obitu destitutae, quae iniuriam sibi ab eis factam acerbissime tulit, tali poena sunt diuinitus coherciti, ut horribiliter quaterentur omnes tremore membrorum; in qua foedissima specie oculos suorum ciuium non ferentes, quaqua uersum cuique ire uisum est, toto paene uagabantur orbe Romano. Ex his etiam ad nos uenerunt duo, frater et soror, Paulus et Palladia, multis aliis locis miseria diffamante iam cogniti. Venerunt autem ante Pascha ferme dies quindecim, ecclesiam cottidie et in ea memoriam gloriosissimi Stephani frequentabant, orantes ut iam sibi placaretur Deus et salutem pristinam redderet. Et illic et quacumque ibant conuertebant in se ciuitatis adspectum. Nonnulli, qui eos alibi uiderant causamque tremoris eorum nouerant, aliis, ut cuique poterant, indicabant. Venit et Pascha, adque ipso die dominico mane, cum iam frequens populus praesens esset et loci sancti cancellos, ubi martyrium erat, idem iuuenis orans teneret, repente prostratus est et dormienti simillimus iacuit, non tamen tremens, sicut etiam per somnum solebant. Stupentibus qui aderant adque aliis pauentibus, aliis dolentibus, cum eum quidam uellent erigere, nonnulli prohibuerunt et potius exitum exspectandum esse dixerunt. Et ecce surrexit, et non tremebat, quoniam sanatus erat, et stabat incolumis, intuens intuentes. Quis ergo se tenuit a laudibus Dei? Clamantium gratulantiumque uocibus ecclesia usquequaque conpleta est. Inde ad me curritur, ubi sedebam iam processurus; inruit alter quisque post alterum, omnis posterior quasi nouum, quod alius prior dixerat, nuntiantes; meque gaudente et aput me Deo gratias agente ingreditur etiam ipse cum pluribus, inclinatur ad genua mea, erigitur ad osculum meum. Procedimus ad populum, plena erat ecclesia, personabat uocibus gaudiorum: Deo gratias, Deo laudes! nemine tacente hinc adque inde clamantium. Salutaui populum, et rursus eadem feruentiore uoce clamabant. Facto tandem silentio scripturarum diuinarum sunt lecta sollemnia. Ubi autem uentum est ad mei sermonis locum, dixi pauca pro tempore et pro illius iucunditate laetitiae. Magis enim eos in opere diuino quandam Dei eloquentiam non audire, sed considerare permisi. Nobiscum homo prandit et diligenter nobis omnem suae fraternaeque ac maternae calamitatis ⟦indicauit⟧ historiam. Sequenti itaque die post sermonem redditum narrationis eius libellum in crastinum populo recitandum promisi. Quod cum ex dominico Paschae die tertio fieret in gradibus exedrae, in qua de superiore loquebar loco, feci stare ambos fratres, cum eorum legeretur libellus. Intuebatur populus uniuersus sexus utriusque unum stantem sine deformi motu, alteram membris omnibus contrementem. Et qui ipsum non uiderant, quid in eo diuinae misericordiae factum esset, in eius sorore cernebant. Videbant enim quid in illo gratulandum, quid pro illa esset orandum. Inter haec recitato eorum libello de conspectu populi eos abire praecepi, et de tota ipsa causa aliquanto diligentius coeperam disputare, cum ecce me disputante uoces aliae de memoria martyris nouae gratulationis audiuntur. Conuersi sunt eo, qui me audiebant, coeperuntque concurrere. Illa enim, ubi de gradibus descendit in quibus steterat, ad sanctum martyrem orare perrexerat; quae mox ut cancellos adtigit, conlapsa similiter uelut in somnum sana surrexit. Dum ergo requireremus quid factum fuerit, unde iste strepitus laetus exstiterit, ingressi sunt cum illa in basilicam, ubi eramus, adducentes eam sanam de martyris loco. Tum uero tantus ab utroque sexu admirationis clamor exortus est, ut uox continuata cum lacrimis non uideretur posse finiri. Perducta est ad eum locum, ubi paulo ante steterat tremens. Exsultabant eam similem fratri, cui doluerant remansisse dissimilem, et nondum fusas preces suas pro illa, iam tamen praeuiam uoluntatem tam cito exauditam esse cernebant. Exsultabant in Dei laudem uoce sine uerbis, tanto sonitu, quantum nostrae aures ferre uix possent. Quid erat in cordibus exsultantium nisi fides Christi, pro qua Stephani sanguis effusus est?

22.99. Şehitler aracılığıyla Mesih'in adına yapılan bütün mucizeler, şehitlerin Mesih'e iman ettikleri imana tanıklık eder

Bu mucizeler, Mesih'in tenle dirildiğinin ve tenle göğe çıktığının vaaz edildiği bu imandan başka neye tanıklık ediyor? Çünkü şehitlerin kendileri de bu imanın şehitleri, yani tanıklarıydı. Bu imana tanıklık ederek en düşman ve en zalim dünyaya katlandılar ve onu karşı koyarak değil, ölerek yendiler. Adı uğruna öldürüldükleri Rab'den bunları dileyip alabilenler, bu iman uğruna öldüler. Bu mucizelerdeki bu büyük kudretin ardından gelmesi için önce bu iman uğruna şaşılacak sabırları geldi. Çünkü tenin ebedî dirilişi ya Mesih'te önceden gerçekleşmemişse ya da Mesih'in önceden bildirdiği gibi, Mesih'i önceden bildiren peygamberlerin bildirdiği gibi gelmeyecekse, bu dirilişin vaaz edildiği iman uğruna öldürülmüş olanlar neden ölülerken bile bu kadar güçlüdür? İster Tanrı bunları, ebedî olarak zamanlı işleri yaptığı o şaşılacak biçimde kendi kendine yapsın, ister hizmetkârları aracılığıyla; hizmetkârları aracılığıyla yaptıklarından bazılarını, hâlâ bedende bulunan insanlar aracılığıyla yaptığı gibi şehitlerin ruhları aracılığıyla da yapsın; ister bütün bunları görünmez, cisimsiz ve değişmez biçimde emrettiği melekler aracılığıyla yapsın; öyle ki şehitler aracılığıyla yapıldığı söylenenler onlar yalnız dua edip dilediği için yapılsın, kendileri yaptığı için değil; ister bazıları şöyle, bazıları böyle, ölümlülerin hiçbir şekilde kavrayamayacağı yollarla olsun: bunlar yine de tenin ebedî dirilişinin vaaz edildiği o imana tanıklık eder.

22.9

CAPUT VIIII. Quod uniuersa miracula, quae per martyres in Christi nomine fiunt, ei fidei testimonium ferant, qua in Christum martyres crediderunt. Cui, nisi huic fidei adtestantur ista miracula, in qua praedicatur Christus resurrexisse in carne et in caelum adscendisse cum carne? quia et ipsi martyres huius fidei martyres, id est huius fidei testes, fuerunt; huic fidei testimonium perhibentes mundum inimicissimum et crudelissimum pertulerunt, eumque non repugnando, sed moriendo uicerunt; pro ista fide mortui sunt, qui haec a Domino inpetrare possunt, propter cuius nomen occisi sunt; pro hac fide praecessit eorum mira patientia, ut in his miraculis tanta ista potentia sequeretur. Nam si carnis in aeternum resurrectio uel non praeuenit in Christo uel non uentura est, sicut praenuntiatur a Christo uel sicut praenuntiata est a prophetis, a quibus praenuntiatus est Christus: quur et mortui tanta possunt, qui pro ea fide, qua haec resurrectio praedicatur, occisi sunt? Siue enim Deus ipse per se ipsum miro modo, quo res temporales operatur aeternus, siue per suos ministros ista faciat; et eadem ipsa, quae per ministros facit, siue quaedam faciat etiam per martyrum spiritus, sicut per homines adhuc in corpore constitutos, siue omnia ista per angelos, quibus inuisibiliter, incorporaliter, inmutabiliter imperat, operetur, ut, quae per martyres fieri dicuntur, eis orantibus tantum et inpetrantibus, non etiam operantibus fiant; siue alia istis, alia illis modis, qui nullo modo conprehendi a mortalibus possunt: ei tamen adtestantur haec fidei, in qua carnis in aeternum resurrectio praedicatur.

22.1010. Gerçek Tanrı'ya tapılsın diye pek çok şaşılacak şey elde eden şehitler, kendileri tanrı sanılsın diye bazı şeyler yapan cinlerden ne kadar daha çok saygıyı hak eder

Burada belki kendi tanrılarının da bazı şaşılacak şeyler yaptığını söyleyecekler. Güzel; demek artık tanrılarını bizim ölmüş insanlarımızla karşılaştırmaya başlıyorlar. Yoksa Herkül gibi, Romulus gibi, tanrılar arasına alındığını sandıkları başka pek çokları gibi, ölmüş insanlardan olma tanrıları olduğunu mu söyleyecekler? Ama bizim için şehitler tanrı değildir; çünkü bizim de şehitlerin de bir ve aynı Tanrısı olduğunu biliyoruz. Yine de onların tapınaklarında yapıldığı ileri sürülen mucizeler, şehitlerimizin anıtlarında yapılan mucizelerle hiçbir şekilde karşılaştırılamaz. Benzer görünenler varsa, Firavun'un büyücüleri Musa'ya nasıl yenildiyse, onların tanrıları da şehitlerimize öyle yenilmiştir. O şeyleri cinler, onların tanrıları olmak istedikleri pis kibrin gururuyla yaptılar. Bunları ise şehitler yapıyor; daha doğrusu Tanrı, onların iş birliğiyle ya da dualarıyla yapıyor; öyle ki onların tanrılarımız olmadığına, bizimle birlikte bir tek Tanrı'ya sahip olduklarına iman ettiğimiz o iman ilerlesin.

Sonuç olarak onlar böyle tanrıları için tapınaklar yaptılar, sunaklar kurdular, kâhinler atadılar, kurbanlar sundular. Biz ise şehitlerimize tanrılara yapar gibi tapınak değil, ruhları Tanrı katında yaşayan ölmüş insanlara yaraşır anıtlar yaparız. Orada şehitlere kurban sunmak için değil, şehitlerin de bizim de tek Tanrımıza kurban sunmak için sunak dikeriz. Bu kurbanda, Tanrı'yı itiraf ederek dünyayı yenen Tanrı adamları olarak kendi yerlerinde ve sıralarında adları anılır; ama kurbanı sunan kâhin onlara yakarmaz. Çünkü o, kendisi onların değil Tanrı'nın kâhini olduğu için, anıtlarında sunsa da onlara değil Tanrı'ya kurban sunar. Kurbanın kendisi Mesih'in bedenidir; bu onlara sunulmaz, çünkü onlar da budur.

Peki mucize yapanlardan hangilerine inanmak gerekir? Mucize yaptıkları kişilerce kendilerini tanrı saydırmak isteyenlere mi, yoksa ne kadar şaşılacak şey yapıyorlarsa Mesih'in de Tanrı olduğuna inanılması için yapanlara mı? Suçlarını bile ayin yapmak isteyenlere mi, yoksa kendilerine yapılan övgüyü bile ayin saymak istemeyen, kendilerine hakkıyla yapılan bütün övgünün kendisinde övüldükleri Tanrı'nın şanına yaramasını isteyenlere mi? Çünkü ruhları Rab'de övülür. Öyleyse hem doğru söyleyen hem de şaşılacak şeyler yapanlara inanalım. Doğruyu söyledikleri için acı çektiler, böylece şaşılacak şeyler yapabildiler. O doğruların en başında, Mesih'in ölülerden dirilmiş olması ve dirilişin ölümsüzlüğünü kendi teninde ilk gösteren olması gelir; bunu bize ya yeni çağın başında ya da bu çağın sonunda vaat etti.

22.10

CAPUT X. Quanto dignius honorentur martyres, qui ideo multa mira obtinent, ut Deus uerus colatur, quam daemones, qui ob hoc quaedam faciunt, ut ipsi di esse credantur. Hic forte dicturi sunt etiam deos suos aliqua mira fecisse. Bene, si iam incipiunt deos suos nostris mortuis hominibus conparare. An dicent etiam se habere deos ex hominibus mortuis, sicut Herculem, sicut Romulum, sicut alios multos, quos in deorum numerum receptos opinantur? Sed nobis martyres non sunt di, quia unum eundemque Deum et nostrum scimus et martyrum. Nec tamen miraculis, quae per memorias nostrorum martyrum fiunt, ullo modo sunt conparanda miracula, quae facta per templa perhibentur illorum. Verum si qua similia uidentur, sicut a Moyse magi Pharaonis, sic eorum di uicti sunt a martyribus nostris. Fecerunt autem illa daemones eo fastu inpurae superbiae, quo eorum di esse uoluerunt; faciunt autem ista martyres uel potius Deus aut cooperantibus aut orantibus eis, ut fides illa proficiat, qua eos non deos nostros esse, sed unum Deum nobiscum habere credamus. Denique illi talibus dis suis et templa aedificauerunt et statuerunt aras, et sacerdotes instituerunt et sacrificia fecerunt; nos autem martyribus nostris non templa sicut dis, sed memorias sicut hominibus mortuis. quorum aput Deum uiuunt spiritus, fabricamus; nec ibi erigimus altaria, in quibus sacrificemus martyribus, sed uni Deo et martyrum et nostro; ad quod sacrificium sicut homines Dei, qui mundum in eius confessione uicerunt, suo loco et ordine nominantur, non tamen a sacerdote, qui sacrificat, inuocantur. Deo quippe, non ipsis sacrificat, quamuis in memoria sacrificet eorum, quia Dei sacerdos est, non illorum. Ipsum uero sacrificium corpus est Christi, quod non offertur ipsis, quia hoc sunt et ipsi. Quibus igitur potius credendum est miracula facientibus? Eisne qui se ipsos uolunt haberi deos ab his quibus ea faciunt, an eis qui, ut in Deum credatur, quod et Christus est, faciunt quidquid mirabile faciunt? Eisne qui sacra sua etiam crimina sua esse uoluerunt, an eis qui nec laudes suas uolunt esse sacra sua, sed totum, quod ueraciter laudantur, ad eius gloriam proficere in quo laudantur? in Domino quippe laudantur animae eorum. Credamus ergo eis et uera dicentibus et mira facientibus. Dicendo enim uera passi sunt, ut possint facere mira. In eis ueris est praecipuum, quod Christus resurrexit a mortuis et inmortalitatem resurrectionis in sua carne primus ostendit, quam nobis adfuturam uel in principio noui saeculi uel in huius fine promisit.

22.1111. Unsurların tabiî ağırlıklarından yola çıkarak dünyevî bedenin gökte olamayacağını öne süren Platonculara karşı

Tanrı'nın bu büyük armağanına karşı, Rab'bin düşüncelerinin boş olduğunu bildiği bu akıl yürütücüler, unsurların ağırlıklarından delil getiriyorlar. Çünkü üstatları Platon'dan, evrenin en uç iki büyük cisminin aradaki iki cisimle, yani hava ve suyla birbirine bağlandığını öğrenmişler. Şöyle diyorlar: Buradan yukarı doğru birinci toprak, topraktan yukarı ikinci su, sudan yukarı üçüncü hava, havadan yukarı dördüncü gök olduğuna göre, dünyevî bir beden gökte bulunamaz. Çünkü her unsur kendi düzenini korumak için kendi ağırlığıyla dengelenir. İşte Tanrı'nın her şeye kadir oluşuna, boşluğun esir aldığı insan zayıflığı bu tür delillerle karşı çıkıyor! Peki hava topraktan sayınca üçüncü sırada olduğuna göre bunca dünyevî cisim havada ne yapıyor? Yoksa kuşların dünyevî bedenlerine, tüylerin ve kanatların hafifliğiyle havada taşınmalarını bağışlayan, ölümsüz kılınmış insan bedenlerine en yüce gökte bile oturma gücünü bağışlayamayacak mı? Ayrıca insanların da içinde bulunduğu, uçamayan yeryüzü canlıları, nasıl ki suların canlıları olan balıklar suyun altında yaşıyorsa, toprağın altında yaşamalıydı. Öyleyse yeryüzü canlısı hayatını hiç olmazsa ikinci unsurdan, yani sudan değil, neden üçüncü unsurdan alıyor? Toprağa ait olduğu hâlde, topraktan yukarıdaki ikinci unsurda yaşamaya zorlanırsa neden hemen boğuluyor ve yaşamak için üçüncüde yaşıyor? Unsurların bu düzeni mi yanlış, yoksa daha doğrusu tabiatta değil, bunların delillerinde mi aksıyor? On üçüncü kitapta söylediğimi, kurşun gibi pek çok ağır dünyevî cismin ustadan suda yüzebilecek bir suret aldığını tekrar etmiyorum; insan bedeninin göğe taşınabilecek ve gökte bulunabilecek bir keyfiyet alması söz konusu olunca mı, Her Şeye Kadir ustaya karşı çıkılıyor?

Ayrıca yukarıda söylediğime karşı, güvendikleri bu unsurlar düzenini düşünüp tartarak bile söyleyecek hiçbir şey bulamazlar. Çünkü buradan yukarı doğru birinci toprak, ikinci su, üçüncü hava, dördüncü gök ise, her şeyin üstünde ruhun tabiatı vardır. Aristoteles onun beşinci cisim olduğunu söyledi, Platon ise hiç cisim olmadığını. Beşinci ise kuşkusuz ötekilerden üstündür; hiç cisim değilse çok daha fazla üstündür. Öyleyse dünyevî bedende ne yapıyor? Her şeyden daha ince olduğu hâlde bu kütlede ne yapıyor? Her şeyden daha hafif olduğu hâlde bu ağırlıkta ne yapıyor? Her şeyden daha hızlı olduğu hâlde bu yavaşlıkta ne yapıyor? Böyle üstün bir tabiatın liyakatiyle bedeninin göğe kaldırılması sağlanamayacak mı? Şimdi dünyevî bedenlerin tabiatı ruhları aşağı çekebiliyorsa, bir gün ruhlar da dünyevî bedenleri yukarı kaldıramayacak mı?

Şehitlerimize karşı tanrılarının yaptığı diye ileri sürdükleri mucizelere gelirsek, bunların bile bizim lehimize çalıştığı ve bize tamamen yaradığı görülmeyecek mi? Çünkü tanrılarının büyük mucizeleri arasında Varro'nun andığı şu kuşkusuz büyüktür: Bir Vesta bakiresi, yanlış bir zina şüphesiyle tehlikedeyken Tiber'den bir kalburu suyla doldurmuş ve hiçbir yerinden damlatmadan yargıçlarına getirmişti. Suyun ağırlığını kalburun üstünde kim tuttu? Bunca delik açıkken bir damlanın toprağa düşmesini kim engelledi? "Bir tanrı ya da bir cin" diyecekler. Tanrıysa, bu dünyayı yaratan Tanrı'dan daha mı büyüktür? Cinse, dünyayı yaratan Tanrı'ya hizmet eden melekten daha mı kudretlidir? Madem daha küçük bir tanrı, melek ya da cin nemli unsurun ağırlığını öyle askıda tutabildi ki suyun tabiatı değişmiş gibi göründü; o hâlde bütün unsurları yaratmış olan Her Şeye Kadir Tanrı, dünyevî bedenden ağır yükü alıp, can veren ruh dilediği unsurda can verilen bedenin oturmasını sağlayamayacak mı?

22.11

CAPUT XI. Contra Platonicos, qui de naturalibus elementorum ponderibus argumentantur terrenum corpus in caelo esse non posse. Contra quod magnum Dei donum ratiocinatores isti, quorum cogitationes nouit Dominus quoniam uanae sunt, de ponderibus elementorum argumentantur; quoniam scilicet magistro Platone didicerunt mundi duo corpora maxima adque postrema duobus mediis, aere scilicet et aqua, esse copulata adque coniuncta. Ac per hoc, inquiunt, quoniam terra abhinc sursum uersus est prima, secunda aqua super terram, tertius aer super aquam, quartum super aera caelum, non potest esse terrenum corpus in caelo; momentis enim propriis, ut ordinem suum teneant, singula elementa librantur. Ecce qualibus argumentis omnipotentiae Dei humana contradicit infirmitas, quam possidet uanitas. Quid ergo faciunt in aere terrena tot corpora, cum a terra sit aer tertius? Nisi forte, qui per plumarum et pennarum leuitatem donauit auium terrenis corporibus, ut portentur in aere, inmortalibus factis corporibus hominum non poterit donare uirtutem, qua etiam in summo caelo ualeant habitare. Animalia quoque ipsa terrena, quae uolare non possunt, in quibus et homines sunt, sicut sub aqua pisces, quae sunt aquarum animalia, ita sub terra uiuere debuerunt. Quur ergo non saltem de secundo. id est de aquis, sed de elemento tertio terrenum animal carpit hanc uitam? Quare, cum pertineat ad terram, in secundo, quod super terram est, elemento uiuere si cogatur, continuo suffocatur et ut uiuat uiuit in tertio? An errat hic ordo elementorum, uel potius non in natura rerum, sed in istorum argumentationibus deficit? Omitto dicere, quod iam in tertio decimo libro dixi, quam multa grauia terrena sint corpora, sicut plumbum, et formam tamen ab artifice accipiant. qua natare ualeant super aquam; et ut accipiat qualitatem corpus humanum, qua ferri in caelum et esse possit in caelo, omnipotenti artifici contradicitur? Iam uero contra illud, quod dixi superius, etiam istum considerantes adque tractantes elementorum ordinem, quo confidunt, non inueniunt omnino quod dicant. Sic est enim hinc sursum uersus terra prima, aqua secunda, tertius aer, quartum caelum, ut super omnia sit animae natura. Nam et Aristoteles quintum corpus eam dixit esse et Plato nullum. Si quintum esset, certe superius esset ceteris; cum uero nullum est, multo magis superat omnia. In terreno ergo quid facit corpore? In hac mole quid agit subtilior omnibus? In hoc pondere quid agit leuior omnibus? In hac tarditate quid agit celerior omnibus? Itane per huius tam excellentis naturae meritum non poterit effici, ut corpus eius leuetur in caelum, et cum ualeat nunc natura corporum terrenorum deprimere animas deorsum, aliquando et animae leuare sursum terrena corpora non ualebunt? Iam si ad eorum miracula ueniamus, quae facta a dis suis obponunt martyribus nostris, nonne etiam ipsa pro nobis facere et nobis reperientur omnino proficere? Nam inter magna miracula deorum suorum profecto magnum illud est, quod Varro commemorat, Vestalem uirginem, cum periclitaretur falsa suspicione de stupro, cribrum inplesse aqua de Tiberi et ad suos iudices nulla eius parte stillante portasse. Quis aquae pondus supra cribrum tenuit? Quis tot cauernis patentibus nihil inde in terram cadere permisit? ⟦Responsuri⟧ sunt: 'Aliquis deus aut aliquis daemon.' Si deus, numquid maior est Deo, qui fecit hunc mundum? Si daemon, numquid potentior est angelo, qui Deo seruit, a quo factus est mundus? Si ergo deus minor uel angelus uel daemon potuit pondus umidi elementi sic suspendere, ut aquarum uideatur mutata fuisse natura: itane Deus omnipotens, qui omnia ipsa creauit elementa, terreno corpori graue pondus auferre non poterit, ut in eodem elemento habitet uiuificatum corpus, in quo uoluerit uiuificans spiritus?

22.11_2Sonra havayı üstteki ateşle alttaki su arasına koyduklarına göre, onu çoğu zaman su ile su ve su ile toprak arasında bulmamız nasıl oluyor? Sulu bulutları ne sayıyorlar ki, onlarla denizler arasında hava bulunuyor? Rica ederim, en şiddetli ve taşkın sellerin, yerde havanın altından akmadan önce bulutlarda havanın üstünde asılı durması unsurların hangi ağırlığı ve düzeniyle olur? Ayrıca havanın yeri gök ile sular arasında, suyunki de hava ile topraklar arasındaysa, dünyanın uzandığı her yerde hava neden göğün en yükseği ile yerin çıplak kısmı arasında bulunuyor? Son olarak, Platon'a göre unsurların düzeni öyle kurulmuşsa ki iki uç, yani ateş ile toprak, iki ortayla, yani hava ve suyla birbirine bağlansın; ateş göğün en yüksek yerini, toprak ise evrenin temeli gibi en alt yerini tutsun, bu yüzden toprak gökte bulunamasın: peki ateş neden yerde bulunuyor? Bu mantığa göre toprak ve ateş denilen iki unsur kendi yerlerinde, en altta ve en üstte olmalıydı; öyle ki en altın olanın en üstte bulunamayacağını söyledikleri gibi, en üstün olanı da en altta bulunamasın. Demek ki gökte toprağın en küçük parçası bile bulunmadığını ve bulunmayacağını düşündüklerine göre, biz de yerde ateşin hiçbir parçasını görmemeliydik. Oysa ateş yalnız yerde değil yerin altında da öyle bulunur ki dağların tepeleri onu dışarı kusar; ayrıca insanların kullanımında ateşin yerde bulunduğunu ve yerden doğduğunu görüyoruz; çünkü hiç şüphesiz dünyevî cisimler olan odundan ve taştan doğar.

Ama diyorlar ki o ateş sakin, saf, zararsız ve sürekli; bu ise bulanık, dumanlı, bozulabilen ve bozandır. Yine de sürekli içinde kaynadığı dağları ve yerin mağaralarını bozmuyor. Ama öyle olsun, dünyadaki meskenlere uygun olsun diye bu ateş ötekine benzemesin: o hâlde, şimdi bozulabilir ateş bu yeryüzüne nasıl uyuyorsa, bir gün dünyevî bedenlerin tabiatının bozulmaz kılınıp göğe uygun olacağına inanmamızı neden istemiyorlar? Demek ki unsurların ağırlıklarından ve düzeninden, Her Şeye Kadir Tanrı'ya bedenlerimizi gökte de oturabilecek şekilde yapmasını yasaklayacak hiçbir şey getiremezler.

22.11_2

Deinde cum aera medium ponant inter ignem desuper et aquam subter, quid est quod eum inter aquam et aquam et inter aquam et terram saepe inuenimus? Quid enim uolunt esse aquosas nubes, inter quas et maria aer medius reperitur? Quonam, quaeso, elementorum pondere adque ordine efficitur, ut torrentes uiolentissimi adque undosissimi, antequam sub aere in terris currant, super aera in nubibus pendeant? Quur denique aer est medius inter summa caeli et nuda terrarum, quaqua uersum orbis extenditur, si locus eius inter caelum et aquas, sicut aquarum inter ipsum et terras est constitutus? Postremo si ita est elementorum ordo dispositus, ut secundum Platonem duobus mediis, id est aere et aqua, duo extrema, id est ignis et terra, iungantur caelique obtineat ille summi locum, haec autem imi uelut fundaminis mundi. et ideo in caelo esse non potest terra: quur est ipse ignis in terra? Secundum hanc quippe rationem ita ista duo elementa in locis propriis, imo ac summo, terra et ignis esse debuerunt, ut, quem ad modum nolunt in summo esse posse quod imi est, ita nec in imo posset esse quod summi est. Sicut ergo nullam putant uel esse uel futuram esse terrae particulam in caelo, ita nullam particulam uidere debuimus ignis in terra. Nunc uero non solum in terris, uerum etiam sub terris ita est, ut eum eructent uertices montium, praeter quod in usibus hominum et esse ignem in terra et eum nasci uidemus ex terra; quando quidem et de lignis et de lapidibus nascitur, quae sunt corpora sine dubitatione terrena. Sed ille, inquiunt, ignis est tranquillus, purus, innoxius, sempiternus; iste autem turbidus, fumeus, corruptibilis adque corruptor. Nec tamen corrumpit montes, in quibus iugiter aestuat. cauernasque terrarum. Verum esto, sit illi iste dissimilis, ut terrenis habitationibus congruat: quur ergo nolunt, ut credamus naturam corporum terrenorum aliquando incorruptibilem factam caelo conuenientem futuram, sicut nunc ignis corruptibilis his conuenit terris? Nihil igitur adferunt ex ponderibus adque ordine elementorum, unde omnipotenti Deo, quominus faciat corpora nostra talia, ut etiam in caelo possint habitare, praescribant.

22.1212. İmansızların, Hristiyanlarla tenin dirilişine inandıkları için alay ettikleri iftiralara karşı

Çok titiz sorular soruyor ve böyle sorarak, tenin dirileceğine inanmamızı sağlayan imanla alay etmeyi âdet edinmişler: Düşük ceninler dirilir mi? Rab "Size doğrusunu söylerim, başınızın bir teli bile yok olmayacak" dediğine göre, herkesin boyu ve gücü eşit mi olacak, yoksa bedenlerin büyüklükleri farklı mı olacak? Bedenler eşit olacaksa, düşükler de dirilirse, burada bedenlerinin hacminde sahip olmadıklarını nereden alacaklar? Doğmadıkları, atıldıkları için dirilmeyeceklerse, aynı soruyu küçük çocuklar için soruyorlar: Bu yaşta ölünce, şimdi eksik olduğunu gördüğümüz beden ölçüsü onlara nereden gelecek? Çünkü yalnız doğumu değil, yeniden doğuşu da alabilen küçüklerin dirilmeyeceğini söyleyemeyiz. Sonra bu eşitliğin ölçüsünün ne olacağını soruyorlar. Burada en büyük ve en uzun olanlar kadar herkes büyük ve uzun olacaksa, yalnız küçükler için değil, herkesin burada sahip olduğunu geri alacağı doğruysa çoğunluk için de, burada eksik olanın onlara nereden geleceğini soruyorlar. Havarinin "hepimiz Mesih'in doluluğunun yaşının ölçüsüne ulaşacağız" ve "önceden belirlediklerini Oğlunun suretine benzer kıldı" sözleri, onun krallığındaki bütün insan bedenlerinin Mesih'in bedeninin boyunda ve ölçüsünde olacağı anlamına geliyorsa, "Birçoklarının bedeninin büyüklüğünden ve uzunluğundan bir şeyler kesilmesi gerekecek" diyorlar; "bedenin büyüklüğünden bu kadar çok şey yok olacaksa 'başınızın bir teli bile yok olmayacak' sözü nerede kalır?"

Saçlar hakkında da, kesilirken dökülen her şeyin geri gelip gelmeyeceği sorulabilir. Geri gelecekse o çirkinlikten kim tiksinmez? Çünkü aynısı tırnaklar için de geçerli gibi görünür; bedenin bakımı sırasında kesilen o kadar şeyin geri gelmesi gerekir. Bu bozulmuşlukta olabileceğinden daha büyük olması gereken o ölümsüzlükteki güzellik nerede kalacak? Geri gelmeyecekse yok olacak demektir. Öyleyse, diyorlar, başın teli nasıl yok olmayacak? Zayıflık ve şişmanlık üzerine de benzer tartışmalar yapıyorlar. Herkes eşit olacaksa, kimi zayıf kimi şişman olmayacaktır. Dolayısıyla kimine bir şey eklenecek, kiminden eksiltilecek; böylece var olan geri alınmayacak, bir yerde olmayan eklenecek, bir yerde olan yitirilecektir.

Ölmüş bedenlerin çürüyüp dağılması da onları az sarsmıyor: bir kısmı toza dönüyor, bir kısmı havaya uçuyor; kimini hayvanlar, kimini ateş yiyip bitiriyor; kimileri sularda öyle yok oluyor ki etleri çürüyüp sıvıya karışıyor. Bütün bunların toplanıp yeniden tene dönüşeceğine inanmıyorlar. Doğuştan ya da sonradan olan bütün çirkinliklerin ve kusurların da peşine düşüyorlar; ucube doğumları dehşet ve alayla anıyor ve her bir çirkinliğin dirilişte ne olacağını soruyorlar. Böyle bir şeyin insan bedenine dönmeyeceğini söylersek, Rab Mesih'in yara izleriyle dirildiğini vaaz ettiğimiz için cevabımızı çürüteceklerini sanıyorlar.

Ama bütün bunlar arasında en zor soru şudur: Açlığın zoruyla insan etiyle beslenen başka birinin bedenini besleyen et, kimin tenine dönecek? Çünkü bu besinlerle yaşayanın tenine dönüşmüş ve zayıflığın gösterdiği eksikleri tamamlamıştır. O et önce kimin teni idiyse ona mı dönecek, yoksa sonra kimin teni olduysa ona mı? Bunu dirilişe olan imanla alay etmek için soruyorlar. Böylece ya Platon gibi insan ruhlarına değişip duran gerçek mutsuzluklar ve sahte saadetler vaat etmek, ya da Porphyrios gibi, bir süre çeşitli bedenler arasında aynı biçimde gidip geldikten sonra ruhun bir gün sefaletine son verip ona hiç dönmeyeceğini, ama bunu ölümsüz bir bedene sahip olarak değil, her bedenden kaçarak yapacağını kabul etmek istiyorlar.

22.12

CAPUT XII. Contra calumnias infidelium, quibus Christianos de credita carnis resurrectione inrident. Sed scrupulosissime quaerere et fidem, qua credimus resurrecturam carnem, ita quaerendo adsolent inridere: utrum fetus abortiui resurgant; et quoniam Dominus ait: Amen, dico uobis, capillus capitis uestri non peribit, utrum statura et robur aequalia futura sint omnibus an diuersae corporum quantitates. Si enim aequalitas erit corporum, unde habebunt quod hic non habuerunt in mole corporis illi abortiui, si resurgent et ipsi? Aut si non resurgent, quia nec nati sunt, sed effusi, eandem quaestionem de paruulis uersant, unde illis mensura corporis, quam nunc defuisse uidemus, accedat, cum in hac aetate moriuntur. Neque enim dicturi sumus eos non resurrecturos, qui non solum generationis, uerum etiam regenerationis capaces sunt. Deinde interrogant, quem modum ipsa aequalitas habitura sit. Si enim tam magni et tam longi erunt omnes, quam fuerunt quicumque hic fuerunt maximi adque longissimi, non solum de paruulis, sed de plurimis quaerunt, unde illis accessurum sit, quod hic defuit, si hoc quisque recipiat, quod hic habuit; si autem, quod ait apostolus, occursuros nos omnes in mensuram aetatis plenitudinis Christi, et illud alterum: Quos praedestinauit conformes imaginis filii sui, sic intellegendum est, ut statura et modus corporis Christi omnium, qui in regno eius erunt, humanorum corporum sit futurus: 'Multis erit, inquiunt, de magnitudine et longitudine corporis detrahendum; et ubi iam erit: capillus capitis uestri non peribit, si de ipsa corporis quantitate tam multum peribit?' Quamuis et de ipsis capillis possit inquiri, utrum redeat quidquid tondentibus decidit. Quod si rediturum est, quis non exhorreat illam deformitatem? Nam hoc et de unguibus uidetur necessario secuturum, ut redeat tam multum quod corporis curatura desecuit. Et ubi erit decus, quod certe maius, quam in ista esse corruptione potuit, in illa iam inmortalitate esse debebit? Si autem non redibit, ergo peribit. Quo modo igitur, inquiunt, capillus capitis non peribit? De macie quoque uel pinguedine similiter disputant. Nam si aequales omnes erunt, non utique alii macri, alii pingues erunt. Accedet ergo aliis aliquid, aliis minuetur; ac per hoc non, quod erat, recipiendum, sed alicubi addendum est, quod non fuit, et alicubi perdendum, quod fuit. De ipsis etiam corruptionibus et dilapsionibus corporum mortuorum, cum aliud uertatur in puluerem, in auras aliud exhaletur, sint quos bestiae, sint quos ignis absumit, uel quibuscumque aquis ita quidam pereant, ut eorum carnes in umorem putredo dissoluat, non mediocriter permouentur adque omnia ista recolligi in carnem et redintegrari posse non credunt. Consectantur etiam quasque foeditates et uitia, siue accidant siue nascantur, ubi et monstrosos partus cum horrore adque inrisione commemorant, et requirunt, quaenam cuiusque deformitatis resurrectio sit futura. Si enim nihil tale redire in corpus hominis dixerimus, responsionem nostram de locis uulnerum, cum quibus Dominum Christum resurrexisse praedicamus, se confutaturos esse praesumunt. Sed inter haec omnia quaestio difficillima illa proponitur, in cuius carnem reditura sit caro, qua corpus alterius uescentis humana uiscera fame conpellente nutritur. In carnem quippe conuersa est eius, qui talibus uixit alimentis, et ea, quae macies ostenderat, detrimenta subpleuit. Utrum ergo illi redeat homini cuius caro prius fuit, an illi potius cuius postea facta est, ad hoc percontantur, ut fidem resurrectionis inludant ac sic animae humanae aut alternantes, sicut Plato, ueras infelicitates falsasque promittant beatitudines aut post multas itidem per diuersa corpora reuolutiones aliquando tamen eam, sicut Porphyrius, finire miserias et ad eas numquam redire fateantur; non tamen corpus habendo inmortale, sed corpus omne fugiendo.

22.1313. Düşükler ölüler arasında sayılıyorsa dirilişe de ait değiller mi

Karşı taraftan gelmiş gibi sıraladığım bu itirazlara, Tanrı'nın merhameti çabalarıma yardım ederek cevap vereyim. Rahimde yaşamış ve orada ölmüş düşük ceninlerin dirileceğini ne kesin söylemeye ne de inkâr etmeye cesaret ediyorum. Yine de ölüler sayısından çıkarılmıyorlarsa ölülerin dirilişinin onlara nasıl ait olmayacağını da göremiyorum. Çünkü ya bütün ölüler dirilmeyecek ve ana rahminde de olsa insan bedeni taşımış bazı insan ruhları ebediyen bedensiz kalacak; ya da bütün insan ruhları, nerede yaşayıp ölürken bıraktılarsa o bedenlere dirilmiş olarak kavuşacaksa, ana rahminde de olsa ölmüş herhangi bir ölünün ölülerin dirilişine ait olmadığını söyleyecek yol bulamıyorum. Ama herkes bu ikisinden hangisini düşünürse düşünsün, doğmuş bebekler hakkında söyleyeceklerimiz dirilirlerse onlar için de geçerli sayılmalıdır.

22.13

CAPUT XIII An abortiui non pertineant ad resurrectionem, si pertinent ad numerum mortuorum. Ad haec ergo, quae ab eorum parte contraria me digerente mihi uidentur obposita, misericordia Dei meis nisibus opem ferente respondeam. Abortiuos fetus, qui, cum iam uixissent in utero, ibi sunt mortui, resurrecturos ut adfirmare, ita negare non audeo; quamuis non uideam quo modo ad eos non pertineat resurrectio mortuorum, si non eximuntur de numero mortuorum. Aut enim non omnes mortui resurgent et erunt aliquae humanae animae sine corporibus in aeternum, quae corpora humana, quamuis intra uiscera materna, gestarunt; aut si omnes animae humanae recipient resurgentia sua corpora, quae habuerunt, ubicumque uiuentia et morientia reliquerunt, non inuenio quem ad modum dicam ad resurrectionem non pertinere mortuorum quoscumque mortuos etiam in uteris matrum. Sed utrumlibet de his quisque sentiat, quod de iam natis infantibus dixerimus, hoc etiam de illis intellegendum est, si resurgent.

22.1414. Bebekler, yaşın ilerlemesiyle alacakları beden yapısında mı dirilecek

Bebekler hakkında ne diyeceğiz? Öldükleri zamanki küçük bedenle dirilmeyecekler; onlara zamanla daha geç gelecek olanı, Tanrı'nın o şaşılacak ve son derece hızlı işiyle alacaklar. Çünkü Rab'bin "Başınızın bir teli bile yok olmayacak" sözünde, var olanın eksik olmayacağı söylenmiş, eksik olanın ekleneceği ise reddedilmemiştir. Ölmüş bebekte bedeninin tam büyüklüğü eksikti; çünkü tam bir bebekte de eksik olan, eklenince artık boyun uzayamayacağı bedensel büyüklüğün tamlığıdır. Herkes bu tamlık ölçüsüyle gebe kalınır ve doğar; ama hacimde değil, tohumsal sebepte. Nitekim bütün uzuvlar tohumda gizli olarak bulunur; oysa doğmuş olanlarda bile dişler ve benzeri bazı şeyler henüz eksiktir. Herkesin bedensel maddesine yerleştirilmiş bu tohumsal sebepte, deyim yerindeyse, henüz var olmayan, daha doğrusu gizli olan, ama zamanla var olacak ya da daha doğrusu görünür olacak şey âdeta dokunup hazırlanmış gibidir. Dolayısıyla kısa ya da uzun olacak bebek bu sebepte şimdiden kısa ya da uzundur. Bu sebebe göre dirilişte bedenin eksilmesinden korkmayız; çünkü herkesin eşit olacağı doğru olsa da, öyle ki en büyük olanlar Mesih'in "Başınızın bir teli bile yok olmayacak" sözüne aykırı olarak boylarından bir şey yitirmesin diye herkes dev boyutlarına ulaşsın, her şeyi yoktan yaratan Yaratıcı'da, o şaşılacak ustanın eklenmesi gerektiğini bildiği şeyi ekleyecek malzeme nasıl eksik olabilir?

22.14

CAPUT XIIII. An infantes in ea sint resurrecturi habitudine corporis, quam habituri erant aetatis accessu. Quid ergo de infantibus dicturi sumus, nisi quia non in ea resurrecturi sunt corporis exiguitate, qua mortui, sed quod eis tardius accessurum erat tempore, hoc sunt illo Dei opere miro adque celerrimo recepturi? In sententia quippe Domini, ubi ait: Capillus capitis uestri non peribit, dictum est non defuturum esse quod fuit, non autem negatum est adfuturum esse quod defuit. Defuit autem infanti mortuo perfecta quantitas sui corporis; perfecto quippe infanti deest utique perfectio magnitudinis corporalis, quae cum accesserit, iam statura longior esse non possit. Hunc perfectionis modum sic habent omnes, ut cum illo concipiantur adque nascantur; sed habent in ratione, non mole; sicut ipsa membra omnia iam sunt latenter in semine, cum etiam natis nonnulla adhuc desint, sicut dentes ac si quid eius modi. In qua ratione uniuscuiusque materiae indita corporali iam quodam modo, ut ita dicam, liciatum uidetur esse, quod nondum est, immo quod latet, sed accessu temporis erit uel potius apparebit. In hac ergo infans iam breuis aut longus est, qui breuis longusue futurus est. Secundum hanc rationem profecto in resurrectione corporis detrimenta corporis non timemus, quia. etsi aequalitas futura esset omnium, ita ut omnes usque ad giganteas magnitudines peruenirent. ne illi, qui maximi fuerunt, minus haberent aliquid in statura, quod eis contra sententiam Christi periret, qui dixit nec capillum capitis esse periturum, Creatori utique, qui creauit cuncta de nihilo, quo modo deesse posset unde adderet quod addendum esse mirus artifex nosset?

22.1515. Bütün ölülerin bedenleri Rab'bin bedeninin ölçüsünde mi dirilecek

Kuşkusuz Mesih, öldüğü beden ölçüsüyle dirildi. Herkesin diriliş zamanı gelince, öğrencilerine, onlarca bilinen ölçüde göründüğünde sahip olmadığı bir büyüklüğün, en uzun olanlara eşit olabilmesi için bedenine ekleneceğini söylemek caiz değildir. Bazılarının daha büyük bedenlerinin de Rab'bin bedeninin ölçüsüne indirileceğini söylersek, birçoklarının bedeninden çok şey yok olacaktır; oysa kendisi bir tel saçın bile yok olmayacağını vaat etmiştir. Öyleyse geriye şu kalıyor: Herkes kendi ölçüsünü alır; ihtiyar ölse bile gençlikte sahip olduğu ölçüyü, ya da daha önce öldüyse sahip olacağı ölçüyü. Havarinin andığı Mesih'in doluluğunun yaşının ölçüsünü ise ya başka bir şey için söylenmiş anlamalıyız, yani Hristiyan halklarda o başa bütün uzuvların tamlığı eklenince yaşının ölçüsü tamamlanır; ya da bedenlerin dirilişi için söylendiyse, ölülerin bedenleri gençlik suretinin altında ya da üstünde değil, Mesih'in burada ulaştığını bildiğimiz yaş ve güçte dirilecek demek olarak almalıyız. Bu çağın en bilgili insanları da gençliğin otuz yaş civarında olduğunu tarif etmişlerdir; gençlik kendi süresini doldurunca insan artık daha ağır yaşlılık çağının kayıplarına doğru yönelir. Bu yüzden "bedenin ölçüsüne" ya da "boyun ölçüsüne" değil, "Mesih'in doluluğunun yaşının ölçüsüne" denmiştir.

22.15

CAPUT XV. An ad dominici corporis modum omnium mortuorum resurrectura sint corpora. Sed utique Christus in ea mensura corporis, in qua mortuus est, resurrexit, nec fas est dicere, cum resurrectionis omnium tempus uenerit, accessuram corpori eius eam magnitudinem, quam non habuit, quando in ea discipulis, in qua illis erat notus, apparuit, ut longissimis fieri possit aequalis. Si autem dixerimus ad dominici corporis modum etiam quorumque maiora corpora redigenda, peribit de multorum corporibus plurimum, cum ipse nec capillum periturum esse promiserit. Restat ergo, ut suam recipiat quisque mensuram, quam uel habuit in iuuentute, etiamsi senex est mortuus, uel fuerat habiturus, si est ante defunctus, adque illud, quod commemorauit apostolus de mensura aetatis plenitudinis Christi, aut propter aliud intellegamus dictum esse, id est. ut illi capiti in populis Christianis accedente omnium perfectione membrorum aetatis eius mensura conpleatur, aut, si hoc de resurrectione corporum dictum est, sic accipiamus dictum, ut nec infra nec ultra iuuenalem formam resurgant corpora mortuorum, sed in eius aetate et robore, usque ad quam Christum hic peruenisse cognouimus (circa triginta quippe annos definierunt esse etiam saeculi huius doctissimi homines iuuentutem; quae cum fuerit spatio proprio terminata, inde iam hominem in detrimenta uergere grauioris ac senilis aetatis); et ideo non esse dictum in mensuram corporis uel in mensuram staturae. sed in mensuram aetatis plenitudinis Christi.

22.1616. Azizlerin Tanrı'nın Oğlu'nun suretine benzemesi nasıl anlaşılmalıdır

Önceden belirlenmişlerin Tanrı'nın Oğlunun suretine benzeyeceği sözü, iç insana göre de anlaşılabilir; nitekim başka bir yerde bize der ki: "Bu çağa uymayın, zihninizin yenilenmesiyle yeniden biçimlenin." Demek ki bu çağa uymamak için neremizde yeniden biçimleniyorsak, Tanrı'nın Oğluna da orada benzeriz. Şöyle de anlaşılabilir: O ölümlülükte bize nasıl benzediyse biz de ölümsüzlükte ona benzeyeceğiz; bu da bedenlerin dirilişiyle ilgilidir. Ama bu sözlerde bedenlerin hangi suretle dirileceği de bize öğretiliyorsa, o ölçü gibi bu benzeme de büyüklükle değil yaşla ilgili anlaşılmalıdır. Öyleyse herkes gençlik çağında sahip olduğu ya da olacağı beden büyüklüğüyle dirilecek; ama bedenin sureti bebeklik ya da yaşlılık sureti olsa bile bir zarar gelmez, çünkü orada ne zihnin ne de bedenin hiçbir zayıflığı kalacaktır. Bu yüzden biri, herkesin öldüğü beden ölçüsüyle dirileceğini savunursa onunla yorucu itirazlarla çarpışmaya gerek yoktur.

22.16

CAPUT XVI. Qualis intellegenda sit sanctorum conformatio ad imaginem filii Dei. Illud etiam, quod ait praedestinatos conformes imaginis filii Dei, potest et secundum interiorem hominem intellegi (unde nobis alio loco dicit: Nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in nouitate mentis uestrae; ubi ergo reformamur, ne conformemur huic saeculo, ibi conformamur Dei filio); potest et sic accipi, ut, quem ad modum nobis ille mortalitate, ita nos illi efficiamur inmortalitate conformes; quod quidem et ad ipsam resurrectionem corporum pertinet. Si autem etiam in his uerbis, qua forma resurrectura sint corpora, sumus admoniti, sicut illa mensura, ita et ista conformatio non quantitatis intellegenda est, sed aetatis. Resurgent itaque omnes tam magni corpore, quam uel erant uel futuri erant aetate iuuenali; quamuis ⟦nihil oberit⟧, etiamsi erit infantilis uel senilis corporis forma, ubi nec mentis, nec ipsius corporis ulla remanebit infirmitas. Unde etiam si quis in eo corporis modo, in quo defunctus est, resurrecturum unumquemque contendit, non est cum illo laboriosa contradictione pugnandum.

22.1717. Kadınların bedenleri kendi cinsiyetinde mi dirilecek ve kalacak

Bazıları, "Hepimiz yetkin erkeğe, Mesih'in doluluğunun yaşının ölçüsüne ulaşıncaya dek" ve "Tanrı'nın Oğlunun suretine benzer" sözleri yüzünden kadınların kadın cinsiyetinde dirilmeyeceğine inanır; hepsinin erkek olarak dirileceğini söylerler, çünkü Tanrı yalnız erkeği balçıktan, kadını erkekten yapmıştır. Ama bana göre iki cinsiyetin de dirileceğinden kuşku duymayanlar daha doğru düşünüyor. Çünkü orada utancın sebebi olan şehvet olmayacak. Nitekim günah işlemeden önce çıplaktılar ve erkek ile kadın utanmıyordu. Demek ki o bedenlerden kusurlar alınacak, tabiat korunacaktır. Kadın cinsiyeti kusur değil, tabiattır; o zaman birleşmeden ve doğumdan muaf olacaktır; ama kadın uzuvları eski kullanıma değil yeni bir güzelliğe uyacak; bu güzellik bakanın arzusunu uyandırmayacak, çünkü böyle bir arzu olmayacak, olmayanı yaratan ve yarattığını bozulmadan kurtaran Tanrı'nın bilgeliği ve merhameti övülecektir. Çünkü insan soyunun başlangıcında kadının uyuyan erkeğin yanından alınan kaburgadan yapılması, Mesih'in ve kilisenin böyle bir olayla daha o zaman peygamberce bildirilmesi içindi. Erkeğin o uykusu Mesih'in ölümüydü; onun çarmıhta cansız asılırken böğrü mızrakla delindi, oradan kan ve su aktı. Bunların, kilisenin üzerine inşa edildiği ayinler olduğunu biliyoruz. Kutsal Yazı da nitekim bu kelimeyi kullanmıştır; "biçimledi" ya da "yoğurdu" diye okunmaz, "Onu kadın olarak inşa etti" diye okunur; bu yüzden havari de kilise olan Mesih'in bedeninin inşasından söz eder. Demek ki kadın da erkek gibi Tanrı'nın yaratığıdır; ama erkekten yapılmasıyla birlik önerilmiş, o biçimde yapılmasıyla, dediğimiz gibi, Mesih ve kilise simgelenmiştir. Öyleyse iki cinsiyeti de kuran, ikisini de yeniden kuracaktır.

Nitekim İsa'nın kendisi, dirilişi inkâr eden Sadukiler tarafından, yedi kardeşin her biri ölünün soyunu kanunun buyurduğu gibi sürdürmek isteyerek aldığı kadının kimin karısı olacağı sorulduğunda dedi ki: "Kutsal Yazılar'ı da Tanrı'nın gücünü de bilmediğiniz için yanılıyorsunuz." "Sorduğunuz kadın da erkek olacak, kadın olmayacak" demek için yer varken bunu söylemedi; dedi ki: "Dirilişte ne kadınlar erkeğe varacak ne erkekler kadın alacak; gökteki Tanrı'nın melekleri gibidirler." Meleklere ölümsüzlükte ve mutlulukta eşit, tende değil; nitekim dirilişte de değil, çünkü ölemedikleri için melekler dirilişe muhtaç değildir. Demek ki Rab dirilişte evliliği inkâr etti, kadınları değil; hem de böyle bir sorunun döndüğü yerde; orada kadın cinsiyeti olmayacağını önceden biliyorsa, onu inkâr ederek soruyu çabucak ve kolayca çözebilirdi. Hatta "varmayacaklar" (kadınlar için) ve "almayacaklar" (erkekler için) diyerek cinsiyetin var olacağını doğruladı. Demek ki burada erkeğe varan da kadın alan da orada var olacak, ama bunu yapmayacaklar.

22.17

CAPUT XVII. An in suo sexu resuscitanda adque mansura sint corpora feminarum. Nonnulli propter hoc, quod dictum est: Donec occurramus omnes in uirum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi, et: Conformes imaginis filii Dei, nec in sexu femineo resurrecturas feminas credunt, sed in uirili omnes aiunt, quoniam Deus solum uirum fecit ex limo, feminam ex uiro. Sed mihi melius sapere uidentur, qui utrumque sexum resurrecturum esse non dubitant. Non enim libido ibi erit, quae confusionis est causa. Nam priusquam peccassent, nudi erant, et non confundebantur uir et femina. Corporibus ergo illis uitia detrahentur, natura seruabitur. Non est autem uitium sexus femineus, sed natura, quae tunc quidem et a concubitu et a partu inmunis erit; erunt tamen membra feminea non adcommodata usui ueteri, sed decori nouo, quo non adliciatur adspicientis concupiscentia, quae nulla erit, sed Dei laudetur sapientia adque clementia, qui et quod non erat fecit et liberauit a corruptione quod fecit. Ut enim in exordio generis humani de latere uiri dormientis costa detracta femina fieret, Christum et ecclesiam tali facto iam tunc prophetari oportebat. Sopor quippe ille uiri mors erat Christi, cuius exanimis in cruce pendentis latus lancea perforatum est adque inde sanguis et aqua profluxit; quae sacramenta esse nouimus, quibus aedificatur ecclesia. Nam hoc etiam uerbo scriptura usa est, ubi non legitur ⟦formauit⟧ aut ⟦finxit⟧, sed: Aedificauit eam in mulierem; unde et apostolus aedificationem dicit corporis Christi, quod est ecclesia. Creatura est ergo Dei femina sicut uir; sed ut de uiro fieret, unitas commendata; ut autem illo modo fieret, Christus, ut dictum est, et ecclesia figurata est. Qui ergo utrumque sexum instituit, utrumque restituet. Denique ipse Iesus interrogatus a Sadducaeis, qui negabant resurrectionem, cuius septem fratrum erit uxor, quam singuli habuerunt, dum quisque eorum uellet defuncti semen, sicut lex praeceperat, excitare: Erratis, inquit, nescientes scripturas, neque uirtutem Dei; et cum locus esset, ut diceret: 'De qua enim me interrogatis, uir erit etiam ipsa, non mulier', non hoc dixit, sed dixit: In resurrectione enim neque nubent neque uxores ducent, sed sunt sicut angeli Dei in caelo; aequales utique angelis inmortalitate ac felicitate, non carne; sicut nec resurrectione, qua non indiguerunt angeli, quoniam nec mori potuerunt. Nuptias ergo Dominus futuras negauit esse in resurrectione, non feminas, et ibi negauit, ubi talis quaestio uertebatur, ut eam negato sexu muliebri celeriore facilitate dissolueret, si eum ibi praenosceret non futurum; immo etiam futurum esse firmauit dicendo: Non nubent, quod ad feminas pertinet nec uxores ducent, quod ad uiros. Erunt ergo, quae uel nubere hic solent, uel ducere uxores; sed ibi hoc non facient.

22.1818. Yetkin erkek, yani Mesih, ve onun bedeni, yani kendi doluluğu olan kilise

Bu yüzden havarinin, hepimizin yetkin erkeğe ulaşacağı sözünde, bütün parçanın bağlamını göz önüne almalıyız. Parça şöyledir: "İnen, her şeyi doldurmak için bütün göklerin üstüne çıkan da odur. Kimini havari, kimini peygamber, kimini müjdeci, kimini çoban ve öğretmen olarak verdi; azizlerin yetkinleşmesi, hizmet işi, Mesih'in bedeninin inşası için; ta ki hepimiz iman birliğine ve Tanrı'nın Oğlunu tanımaya, yetkin erkeğe, Mesih'in doluluğunun yaşının ölçüsüne ulaşalım. Artık insanların aldatmasıyla, yanılgıya sürükleyen kurnazlıkla her öğreti rüzgârının savurup döndürdüğü küçük çocuklar olmayalım; sevgiyle hakikati yaparak baş olan Mesih'te her bakımdan büyüyelim. Bütün beden ondan, sağlanan her bağlantıyla kaynaşıp bütünleşerek, her parçanın ölçüsüne göre etkinlikle, sevgide kendi inşası için büyür."

İşte yetkin erkek odur: baş ve beden; beden, zamanı gelince tamamlanacak ve kilise inşa edilirken her gün o bedene eklenen bütün uzuvlardan oluşur. Kiliseye şöyle denir: "Siz Mesih'in bedeni ve uzuvlarısınız"; başka yerde: "Kilise olan bedeni için"; yine başka yerde: "Bir ekmek, çok olsak da bir bedeniz." Bu bedenin inşası hakkında burada da şöyle deniyor: "Azizlerin yetkinleşmesi, hizmet işi, Mesih'in bedeninin inşası için"; sonra şu an konumuz olan sözler eklenmiş: "Ta ki hepimiz iman birliğine ve Tanrı'nın Oğlunu tanımaya, yetkin erkeğe, Mesih'in doluluğunun yaşının ölçüsüne ulaşalım" vb.; sonunda bu ölçünün hangi bedende anlaşılması gerektiğini göstererek diyor ki: "Baş olan Mesih'te her bakımdan büyüyelim; bütün beden ondan, sağlanan her bağlantıyla kaynaşıp bütünleşerek, her parçanın ölçüsüne göre etkinlikle." Nasıl ki her parçanın bir ölçüsü varsa, bütün parçalardan oluşan bütün bedenin de doluluk ölçüsü vardır; "Mesih'in doluluğunun yaşının ölçüsüne" denen budur. Bu doluluğu Mesih'ten söz ederken şu yerde de anmıştır: "Onu kilisenin üstüne, her şeyin başı olarak verdi; kilise onun bedeni, her şeyi her şeyde dolduranın doluluğudur." Ama bu dirilişteki her birinin suretine ilişkin olsaydı, adı geçen erkekle kadını da anlamamıza, erkeği insan yerine alınmış saymamıza ne engel olurdu? Nitekim "Rab'den korkan adam mesuttur" sözünde, Rab'den korkan kadınlar da kuşkusuz vardır.

22.18

CAPUT XVIII. De uiro perfecto, id est Christo, et corpore eius, id est ecclesia, quae est ipsius plenitudo. Proinde quod ait apostolus, occursuros nos omnes in uirum perfectum, totius ipsius circumstantiam lectionis considerare debemus, quae ita se habet: Qui descendit, inquit, ipse est et qui adscendit super omnes caelos, ut adinpleret omnia. Et ipse dedit quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas, quosdam uero euangelistas, quosdam autem pastores et doctores ad consummationem sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi, donec occurramus omnes in unitatem fidei et agnitionem filii Dei, in uirum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi; ut ultra non simus paruuli iactati et circumlati omni uento doctrinae, in inlusione hominum, in astutia ad machinationem erroris, ueritatem autem facientes in caritate augeamur in illo per omnia, qui est caput Christus; ex quo totum corpus conexum et conpactum per omnem tactum subministrationis secundum operationem in mensuram uniuscuiusque partis incrementum corporis facit in aedificationem sui in caritate. Ecce qui est uir perfectus, caput et corpus, quod constat omnibus membris, quae suo tempore conplebuntur, cottidie tamen eidem corpori accedunt, dum aedificatur ecclesia, cui dicitur: Vos autem estis corpus Christi et membra, et alibi: Pro corpore, inquit, eius quod est ecclesia, itemque alibi: Unus panis, unum corpus multi sumus. De cuius corporis aedificatione et hic dictum est: Ad consummationem sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi ac deinde subiectum unde nunc agimus: Donec occurramus omnes in unitatem fidei et agnitionem filii Dei, in uirum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi, et cetera; donec eadem mensura in quo corpore intellegenda esset, ostenderet dicens: Augeamur in illo per omnia, qui est caput Christus; ex quo totum corpus conexum et conpactum per omnem tactum subministrationis secundum operationem in mensuram uniuscuiusque partis. Sicut ergo est mensura uniuscuiusque partis, ita totius corporis, quod omnibus suis partibus constat, est utique mensura plenitudinis, de qua dictum est: In mensuram aetatis plenitudinis Christi. Quam plenitudinem etiam illo commemorauit loco, ubi ait de Christo: Et ipsum dedit caput super omnia ecclesiae, quae est corpus eius, plenitudo eius, qui omnia in omnibus inpletur. Verum si hoc ad resurrectionis formam, in qua erit unusquisque, referendum esset, quid nos inpediret nominato uiro intellegere et feminam, ut uirum pro homine positum acciperemus? sicut in eo quod dictum est: Beatus uir qui timet Dominum, utique ibi sunt et feminae, quae timent Dominum.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…