İçeriğe geç

Kavram

Quantitas

Yunanca
ποσόν (poson)
Latince
quantitas; quantum
Almanca
Quantität; Größe
Fransızca
quantité; grandeur
İngilizce
quantity
Türkçe
kemiyet; büyüklük

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte quantus "ne kadar büyük?" sorusudur: Bir şeyin boyunu da, bir insanın gücünü ve değerini de sorar. Aristoteles'le poson bir kategori, yani bir şey hakkında sorulabilecek temel sorulardan biri olur. Augustinus De quantitate animae'de (387–388) bu çift anlamı bir yöntem olarak kullanır: Önce ruhun uzun, geniş ya da derin olmadığını gösterir (hafızadaki dev suretler, geometrinin genişliksiz çizgisi ve parçasız noktası, ruhun cisimsiz şeyleri görmesi); sonra ruhun "büyüklüğünü" gücünde, yani bedeni yönetmesinde, his, sanat ve fazilet basamaklarında arar. Nokta bu yüzden onun temel örneğidir: Hiçbir boyutu yoktur, ama şekillerde "en güçlü" olandır.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles Kategorilerden biri; sürekli ve süreksiz kemiyet —
387–388 Augustinus Ruhun yer kaplayan büyüklüğü yoktur; ruhun büyüklüğü gücündedir; parçasız nokta şekillerde en güçlü olandır Augustinus, De quantitate animae

Dönüşüm: Bir soru kelimesinden bir kategoriye; Augustinus'ta mekânsal büyüklükten gücün büyüklüğüne. Cisimlerde büyüklük üstünlük sayılırken, ruhta boyutsuzluk üstünlüğün işaretine döner ("daha büyük" başka, "daha iyi" başkadır).

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ποσόν (poson) Soru sıfatı posos "ne kadar?"tan; Aristoteles'te kategorilerden biri (Kategoriler 6): sürekli kemiyet (çizgi, yüzey, cisim, zaman, yer) ve süreksiz kemiyet (sayı, söz).
Latince quantitas; quantum Soru sıfatı quantus "ne kadar büyük?"tan türemiş soyut ad. Augustinus De quantitate animae'de quanta sit anima sorusunun iki anlamını ayırır: yer kaplayan boyut (spatium, moles: uzunluk, genişlik, derinlik) ve güç (potentia, vis, virtus); Herkül'ün boyu ile Herkül'ün yiğitliği gibi.
Almanca / Fransızca Quantität, Größe / quantité, grandeur
İngilizce quantity

Türkçe karşılığı

kemiyet; büyüklük. kemiyet: İslâm mantığında kemm (Arapça kam "ne kadar?") kökünden, kategori adı olarak yerleşmiştir ve qualitas = keyfiyet ile çift kurar; çekirdek terim tablosundaki karşılıktır. nicelik: bugün yaygındır, ama kemiyet/keyfiyet çiftinin kategoriler geleneğiyle bağını göstermez. büyüklük: Augustinus'un sorusu gündelik "ne kadar büyük?" sorusundan çıktığı ve ruhun "büyüklüğü"nün gücünde olduğu sonucuna vardığı için De quantitate animae'de bu karşılık seçildi (eser adı: Ruhun Büyüklüğü Üzerine). Teknik, kategori anlamında kemiyet.

"Kemiyet" demek Augustinus'un sorusunu bir kategori sorusu gibi okutur; "büyüklük" demek ise sorunun gündelik çıkış noktasını ve sonundaki "gücün büyüklüğü" anlamını korur. Augustinus'un bütün akıl yürütmesi bu iki anlamın birbirinden ayrılmasına dayanır: Ruhun yer kaplayan büyüklüğü (quantitas birinci anlamda) yoktur, ama gücü büyüktür.

Atıf ve kaynak notu

De quantitate animae bir kategori incelemesi değildir; Augustinus quantitas'ı Aristoteles'in kategori öğretisinden çok, cisim ile ruh arasındaki Yeni Platoncu karşıtlık içinde kullanır. Eserdeki "ruhun büyüklüğü" ifadesini bir kemiyet kategorisi uygulaması diye okumak geriye yansıtma olur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: kemiyet, kemiyete, kemiyette, büyüklüğe, büyüklüğün, büyüklüğünden

Metinlerde işaretlendiği yerler

29 yer · 29 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.