Kavram
Quantitas
- Yunanca
- ποσόν (poson)
- Latince
- quantitas; quantum
- Almanca
- Quantität; Größe
- Fransızca
- quantité; grandeur
- İngilizce
- quantity
- Türkçe
- kemiyet; büyüklük
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte quantus "ne kadar büyük?" sorusudur: Bir şeyin boyunu da, bir insanın gücünü ve değerini de sorar. Aristoteles'le poson bir kategori, yani bir şey hakkında sorulabilecek temel sorulardan biri olur. Augustinus De quantitate animae'de (387–388) bu çift anlamı bir yöntem olarak kullanır: Önce ruhun uzun, geniş ya da derin olmadığını gösterir (hafızadaki dev suretler, geometrinin genişliksiz çizgisi ve parçasız noktası, ruhun cisimsiz şeyleri görmesi); sonra ruhun "büyüklüğünü" gücünde, yani bedeni yönetmesinde, his, sanat ve fazilet basamaklarında arar. Nokta bu yüzden onun temel örneğidir: Hiçbir boyutu yoktur, ama şekillerde "en güçlü" olandır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Kategorilerden biri; sürekli ve süreksiz kemiyet | — |
| 387–388 | Augustinus | Ruhun yer kaplayan büyüklüğü yoktur; ruhun büyüklüğü gücündedir; parçasız nokta şekillerde en güçlü olandır | Augustinus, De quantitate animae |
Dönüşüm: Bir soru kelimesinden bir kategoriye; Augustinus'ta mekânsal büyüklükten gücün büyüklüğüne. Cisimlerde büyüklük üstünlük sayılırken, ruhta boyutsuzluk üstünlüğün işaretine döner ("daha büyük" başka, "daha iyi" başkadır).
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ποσόν (poson) | Soru sıfatı posos "ne kadar?"tan; Aristoteles'te kategorilerden biri (Kategoriler 6): sürekli kemiyet (çizgi, yüzey, cisim, zaman, yer) ve süreksiz kemiyet (sayı, söz). |
| Latince | quantitas; quantum | Soru sıfatı quantus "ne kadar büyük?"tan türemiş soyut ad. Augustinus De quantitate animae'de quanta sit anima sorusunun iki anlamını ayırır: yer kaplayan boyut (spatium, moles: uzunluk, genişlik, derinlik) ve güç (potentia, vis, virtus); Herkül'ün boyu ile Herkül'ün yiğitliği gibi. |
| Almanca / Fransızca | Quantität, Größe / quantité, grandeur | |
| İngilizce | quantity |
Türkçe karşılığı
kemiyet; büyüklük. kemiyet: İslâm mantığında kemm (Arapça kam "ne kadar?") kökünden, kategori adı olarak yerleşmiştir ve qualitas = keyfiyet ile çift kurar; çekirdek terim tablosundaki karşılıktır. nicelik: bugün yaygındır, ama kemiyet/keyfiyet çiftinin kategoriler geleneğiyle bağını göstermez. büyüklük: Augustinus'un sorusu gündelik "ne kadar büyük?" sorusundan çıktığı ve ruhun "büyüklüğü"nün gücünde olduğu sonucuna vardığı için De quantitate animae'de bu karşılık seçildi (eser adı: Ruhun Büyüklüğü Üzerine). Teknik, kategori anlamında kemiyet.
"Kemiyet" demek Augustinus'un sorusunu bir kategori sorusu gibi okutur; "büyüklük" demek ise sorunun gündelik çıkış noktasını ve sonundaki "gücün büyüklüğü" anlamını korur. Augustinus'un bütün akıl yürütmesi bu iki anlamın birbirinden ayrılmasına dayanır: Ruhun yer kaplayan büyüklüğü (quantitas birinci anlamda) yoktur, ama gücü büyüktür.
Atıf ve kaynak notu
De quantitate animae bir kategori incelemesi değildir; Augustinus quantitas'ı Aristoteles'in kategori öğretisinden çok, cisim ile ruh arasındaki Yeni Platoncu karşıtlık içinde kullanır. Eserdeki "ruhun büyüklüğü" ifadesini bir kemiyet kategorisi uygulaması diye okumak geriye yansıtma olur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: kemiyet, kemiyete, kemiyette, büyüklüğe, büyüklüğün, büyüklüğünden
Metinlerde işaretlendiği yerler
29 yer · 29 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Augustinus, Ruhun Büyüklüğü Üzerine5
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine10
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine43
- Augustinus, Teslis Üzerine62
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri2.4
- Augustinus, Tanrı Devleti22.12
- Augustinus, Tashihler1.7.1
- Boethius, Teslis Üzerine4
- Boethius, Porphyrios'un Eisagoge'si Şerhi, Birinci ŞerhPL64.13
- Boethius, Aristoteles'in Kategoriler'i ŞerhiPL64.159_3
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si ŞerhiPL64.385_2
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)PL64.399_2
- Boethius, Kategorik Kıyaslara GirişPL64.767
- Boethius, Kategorik Kıyas ÜzerinePL64.799
- Boethius, Bölme ÜzerinePL64.879
- Boethius, Topik Farklar ÜzerinePL64.1185
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1063_2
- Boethius, Aritmetik Üzerinepr_2
- Boethius, Musiki ÜzerinePL63.1175
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler1.7
- Sevillalı Isidorus, Hükümler1.2
- Thomas Aquinas, Varlık ve Öz Üzerine5.3
- Descartes, İlk Felsefe Üzerine Meditasyonlar23
- Descartes, Felsefenin İlkeleriAT8.044
- Descartes, Zihnin Yönetimi İçin KurallarAT10.412
- Kant, Saf Aklın EleştirisiAA03.087
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi112
- Hegel, Mantık Bilimi16
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları53