Augustinus · Hakiki Din Üzerine
43. Bölüm
- Kendimize dönelim ve ağaçlarla ve hayvanlarla ortak olduğumuz şeyleri bırakalım. Çünkü kırlangıç yuvasını hep tek bir şekilde yapar, her kuş cinsi de kendine özgü tek bir şekilde. Öyleyse bizde, bütün bunların hangi şekilleri aradığı ve onları ne ölçüde gerçekleştirdiği hakkında yargıda bulunmamızı, binalarda ve öteki bedensel işlerde de bütün bu şekillerin efendisi gibi sayısız şey tasarlamamızı sağlayan şey nedir? Bizde içeriden şunları anlayan şey nedir: Cisimlerin bu görünür kütleleri ancak oranla büyük ya da küçüktür; her cismin, ne kadar küçük olursa olsun, bir yarısı vardır, yarısı varsa sayısız kısmı vardır. Bu yüzden her darı tanesi, bizim bedenimizin bu dünyada kapladığı kadar olan kendi bir kısmına göre, dünyanın bize göre olduğu kadar büyüktür. Bütün bu dünya kütlesiyle değil, şekillerinin oranıyla güzeldir; büyük görünmesi de kendi büyüklüğünden değil, bizim, yani onu dolduran canlıların küçüklüğündendir. Bu canlılar da sonsuz bölünebildikleri için, kendi başlarına değil, başkalarıyla ve özellikle evrenin kendisiyle karşılaştırıldıklarında bu kadar küçüktür. Zamanın uzanımında da gerekçe başka değildir: Çünkü her yer uzunluğu gibi her zaman uzunluğunun da yarısı vardır. Çünkü ne kadar kısa olursa olsun hem başlar, hem ilerler, hem biter. Bu yüzden, sonuna doğru geçtiği yerden bölündüğüne göre, yarısının olmaması mümkün değildir. Böylece kısa hecenin süresi uzun heceyle karşılaştırıldığında kısadır, kış saati de yaz saatiyle karşılaştırıldığında daha küçüktür. Aynı şekilde bir saatin süresi güne, günün süresi aya, ayınki yıla, yılınki beş yıllık devreye, beş yıllık devreninki daha büyük devirlere, bunlar da bütün zamana oranlandığında kısadır. Oysa yer ya da zaman uzanımlarının bu ritimli ardışıklığı ve bir tür derecelenmesi, şişkinliğiyle ya da süresiyle değil, düzenli uyumuyla güzel diye yargılanır.
- Düzenin ölçüsünün kendisi ise ebedî hakikatte yaşar; ne kütleyle geniştir ne uzamakla değişken; gücüyle bütün yerlerin üstünde büyük, ebediyetiyle bütün zamanların üstünde hareketsizdir. Yine de o olmadan ne herhangi bir kütlenin genişliği bire getirilebilir, ne herhangi bir zamanın uzaması sapmaktan alıkonabilir; ne cisim, cisim olmak için, ne hareket, hareket olmak için bir şey olabilir. O, ilk Bir'dir; ne sonlu ne sonsuz bir yayılmayla kalınlaşır, ne sonlu ne sonsuz bir yoldan değişir. Çünkü onda burada başka, orada başka; şimdi başka, sonra başka bir şey yoktur. Çünkü Hakikatin Babası en yüksek şekilde birdir; hiçbir yanıyla kendisine benzemez olmayan Bilgeliğinin Babasıdır; bu Bilgelik ondan olduğu için onun benzerliği ve sureti diye adlandırılmıştır. Bu yüzden Oğul'a haklı olarak "ondan", öteki şeylere ise "onun aracılığıyla" denir. Çünkü kendisinden geldiği Bir'i en yüksek şekilde gerçekleştiren, her şeyin sureti önce geldi; ta ki var olan öteki şeyler, Bir'e benzedikleri ölçüde, o suret aracılığıyla meydana gelsin.43
- Redeamus ad nos, et omittamus ea quae cum arbustis et bestiis habemus communia. Uno namque modo hirundo nidificat, et unumquodque avium genus uno aliquo suo modo. Quid est ergo in nobis, quo et de illis omnibus judicamus, quas figuras appetant, et quatenus impleant, et nos in aedificiis aliisque corporeis operibus, tanquam domini omnium talium figurarum, innumerabilia machinamur? Quid est in nobis, quod intus intelligit has ipsas visibiles corporum moles proportione magnas esse, vel parvas; et omne corpus habere dimidium, quantulumcumque sit; et si dimidium, innumerabiles partes: itaque omne granum milii suae parti tantae, quantam in hoc mundo nostrum corpus tenet, tam magnum esse quam mundus est nobis, totumque istum mundum figurarum ratione pulchrum esse, non mole; magnum autem videri, non pro sua quantitate, sed pro brevitate nostra, id est animalium quibus est plenus; quae rursus cum habeant infinitatem divisionis, non ipsa per se, sed in aliorum, et maxime ipsius universi comparatione tam parva sunt? Nec in spatio temporum alia ratio est; quia ut omnis loci, sic omnis temporis longitudo habet dimidium sui: quamvis enim sit brevissima, et incipit, et progreditur, et desinit. Itaque non potest nisi habere dimidium, dum ibi dividitur qua transit ad finem. Ac per hoc et brevis syllabae tempus in comparatione longioris breve, et hora brumalis aestivae horae comparata minor est. Sic mora unius horae ad diem, et diei ad mensem, et mensis ad annum, et anni ad lustrum, et lustri ad majores circuitus, et ipsi ad universum tempus relati breves sunt; cum illa ipsa numerosa successio, et quaedam gradatio, sive localium, sive temporalium spatiorum, non tumore vel mora, sed ordinata convenientia pulchra judicetur. 81. Ipse autem ordinis modus vivit in veritate perpetua, nec mole vastus, nec protractione volubilis; sed potentia supra omnes locos magnus, aeternitate super omnia tempora immobilis: sine quo tamen nec ullius molis vastitas in unum redigi, nec ullius temporis productio potest ab errore cohiberi, et aliquid esse vel corpus ut corpus sit, vel motus ut motus sit. Ipsum est unum principale, nec per finitum nec per infinitum crassum, nec per finitum nec per infinitum mutabile. Non enim habet aliud hic, aliud alibi; aut aliud nunc, aliud postea: quia summe unus est Pater Veritatis, Pater suae Sapientiae quae nulla ex parte dissimilis, similitudo ejus dicta est et imago, quia de ipso est. Itaque etiam Filius recte dicitur ex ipso, caetera per ipsum. Praecessit enim forma omnium summe implens unum de quo est, ut caetera quae sunt, in quantum sunt uni similia, per eam formam fierent.