İçeriğe geç

Kavram

Incorporale

Yunanca
ἀσώματον (asōmaton)
Latince
incorporale; incorporalis
Almanca
das Unkörperliche
Fransızca
l'incorporel
İngilizce
incorporeal
Türkçe
cisimsiz

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik Latincede incorporalis pek kullanılmaz; kelime felsefe ve hukuk diliyle girer (hukukta res incorporales, yani haklar, alacaklar gibi elle tutulamayan mallar). Stoa fiziğinde ölçüt etkide bulunmak ya da etkilenmektir: Etkide bulunan ya da etkilenen her şey cisimdir; erdemler, duygular, ruh, hatta iyi bile cisimdir. Cisimsizler bu karşılıklı etkinin dışında kalır: Önerme (lekton, Lat. enuntiatum, effatum, dictum), boşluk, yer ve zaman. Seneca Ep. 117'de bu ayrımı aktarır: "Bilgelik" bir cisimdir ve bir iyidir; "bilge olmak" ise bilge hakkında söylenen bir şey, cisimsiz bir yüklemdir. Seneca ayrımı tanır ama onun ahlâk için önemsiz olduğunu, böyle incelemelerin ruhu bileyip keskinleştirmek yerine inceltip zayıflattığını söyler.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Platon Cisimsiz (asōmaton) idealar; gerçek varlık cisimsizdir idea
MÖ 3. yy Zenon, Khrysippos Dört cisimsiz: lekton, kenon, topos, khronos; yalnız cisimler vardır kenon, khronos
MS 1. yy Seneca Bilge olmak bilgeliğin cisimsiz arazıdır; Seneca bu ayrımı ahlâk açısından gereksiz bulur Seneca, Epistulae morales (58., 117. Mektup)
MS 4.–5. yy Augustinus Ruh ve Tanrı cisimsizdir; Platoncu anlam Hıristiyan teolojiye geçer —

Dönüşüm: Platon'da en yüksek varlık olan cisimsiz, Stoacılarda "var olmayan ama bir şey olan"a, yani varlığın en zayıf derecesine iner; Yeni Platonculuk ve Augustinus'la yeniden en yüksek varlığa (ruh, Tanrı) yükselir. Değer işareti iki kez tersine döner.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἀσώματον (asōmaton) a- olumsuzluk eki + sōma "cisim, beden". Stoacılarda dört cisimsiz sayılır: söylenebilir olan (lekton), boşluk (kenon), yer (topos) ve zaman (khronos).
Latince incorporale; incorporalis in- + corpus; Yunancanın kelimesi kelimesine aktarımı. Seneca'da (Ep. 58, 106, 117) "cisim olmayan, etkide bulunamayan" şey; Ep. 117'de sapere "bilge olmak", bilgeliğin cisimsiz bir arazı (accidens) sayılır.
Almanca / Fransızca das Unkörperliche / l'incorporel
İngilizce incorporeal

Türkçe karşılığı

cisimsiz. cisimsiz: Yunanca ve Latincedeki "cisim + olumsuzluk" yapısını aynen korur ve çekirdek dildeki corpus = "cisim" ile tutarlıdır. maddesiz / gayrimaddî: materia "madde" ile karışır; Stoacılarda madde de cisim de aynı şeyin iki adıdır, ama Platoncu ve Hıristiyan metinlerde "maddî olmayan" ruh ya da Tanrı anlamına kayar. bedensiz: canlı bedeni çağrıştırır; Stoacıların cisimsizleri (zaman, yer, önerme) bedenle ilgili değildir. Bu yüzden cisimsiz seçildi.

"Gayrimaddî" demek Stoacıların cisimsizini Platoncu bir "ruhanî varlık" gibi okutur. Oysa Stoacılarda yalnız cisimler vardır (einai); cisimsizler yalnızca "bir şey"dir (ti), yani düşünülebilir ama etkide bulunamaz. Seneca'nın Ep. 117'deki itirazı tam da bu noktadadır: Etkide bulunmayan şey yarar sağlamaz, öyleyse iyi olamaz.

Atıf ve kaynak notu

Stoacıların cisimsizler öğretisi büyük ölçüde sonraki aktarıcılardan (Sextus Empiricus, Diogenes Laertios, Seneca) bilinir. Seneca okulun görüşünü aktarırken kendi görüşüne ayrı yer açar; Ep. 117'deki "bilge olmak cisimsizdir" tezi Seneca'nın değil, eleştirdiği okul formülünün tezidir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: cisimsiz, cisimsizdir, cisimsizin, Cisimsiz

Metinlerde işaretlendiği yerler

21 yer · 21 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.