İçeriğe geç
İtiraflar

Augustinus · İtiraflar

VII. Kitap

7.1Kötü ve iğrenç ilk gençliğim artık ölmüştü; olgun gençlik çağına giriyordum, ama yaşça büyüdükçe boşlukta daha da çirkinleşiyordum. Bu gözlerle görülegelen türden olmayan hiçbir cevher düşünemiyordum. Bilgelik hakkında bir şeyler duymaya başladığımdan beri seni, Tanrım, insan bedeninin şeklinde düşünmüyordum; bundan hep kaçmıştım ve aynı şeyi ruhanî annemizin, senin Katolik kilisenin imanında bulduğuma seviniyordum; ama seni başka ne olarak düşüneceğim aklıma gelmiyordu. Ben, bir insan, hem de böyle bir insan, seni, yüce, tek ve gerçek Tanrı'yı düşünmeye çalışıyordum; bütün iliklerimle senin bozulmaz, dokunulmaz ve değişmez olduğuna inanıyordum. Çünkü nereden ve nasıl olduğunu bilmeden, yine de açıkça görüyor ve emin oluyordum ki bozulabilen şey bozulamayandan daha kötüdür; dokunulamayanı hiç duraksamadan dokunulabilene tercih ediyordum; hiçbir değişikliğe uğramayanın değişebilenden daha iyi olduğunu da görüyordum. Yüreğim bütün hayallerime karşı şiddetle haykırıyordu; bu tek darbeyle zihnimin bakışının çevresinde uçuşan pislik sürüsünü kovmaya çalışıyordum. Ama sürü daha yeni dağılmışken, göz açıp kapayıncaya kadar işte yeniden toplanıp gelmiş, bakışıma saldırıyor ve onu bulutlandırıyordu. Öyle ki insan bedeninin şeklinde olmasa da bedensel bir şeyi, mekân boyutları içinde yer kaplayan bir şeyi düşünmek zorunda kalıyordum: ister evrene yayılmış, ister evrenin dışında sonsuzluğa dağılmış olsun. Bozulabilene, dokunulabilene ve değişebilene tercih ettiğim o bozulmaz, dokunulmaz ve değişmez şeyi de böyle düşünüyordum. Çünkü bu türden boyutlardan yoksun bıraktığım her şey bana hiçbir şey değilmiş gibi geliyordu; hem de düpedüz hiç, bir boşluk bile değil: Sanki bir cisim bir yerden kaldırılsa ve o yer toprak, su, hava ve gök cisimlerinin hepsinden boşalıp kalsa, ama yine de boş bir yer, yer kaplayan bir hiç olarak kalsa.

7.1

Iam mortua erat adulescentia mea mala et nefanda, et ibam in iuuentutem, quanto aetate maior, tanto uanitate turpior, qui cogitare aliquid substantiae nisi tale non poteram, quale per hos oculos uideri solet. non te cogitabam, deus, in figura corporis humani, ex quo audire aliquid de sapientia coepi; semper hoc fugi et gaudebam me hoc reperire in fide spiritalis matris nostrae, catholicae tuae; sed quid te aliud cogitarem non occurrebat. et conabar cogitare te homo, et talis homo, summum et solum et uerum deum, et te incorruptibilem et inuiolabilem et inconmutabilem totis medullis credebam, quia nesciens, unde et quomodo, plane tamen uidebam et certus eram id, quod corrumpi potest, deterius esse quam id quod non potest, et quod uiolari non potest, incunctanter praeponebam uiolabili, et quod nullam patitur mutationem, melius esse quam id quod mutari potest. clamabat uiolenter cor meum aduersus omnia phantasmata mea et hoc uno ictu conabar abigere circumuolantem turbam inmunditiae ab acie mentis meae: et ⟦uix⟧ dimota in ictu oculi ecce conglobata rursus aderat et inruebat in aspectum meum et obnubilabat eum, ut quamuis non forma humani corporis, corpoream tamen aliquid cogitare cogerer per spatia locorum siue infusum mundo siue etiam extra mundum per infinita diffusum, etiam ipsum incorruptibile et inuiolabile et inconmutabile, quod corruptibili et uiolabili et conmutabili praeponebam, quoniam quidquid priuabam spatiis talibus, nihil mihi esse uidebatur, sed prorsus nihil, ne inane quidem, tamquam si corpus auferatur loco et maneat locus omni corpore uacuatus et terreno et humido et aerio et caelesti, sed tamen sit locus inanis tamquam spatiosum nihil.

7.2Böylece yüreği kalınlaşmış, kendime bile açık olmayan ben, belli boyutlarca uzanmayan, yayılmayan, toplanmayan, şişmeyen ya da böyle bir şeyi almayan veya alamayan her şeyin düpedüz hiçbir şey olduğunu sanıyordum. Gözlerim hangi şekiller arasında dolaşmaya alışıksa yüreğim de öyle görüntüler arasında dolaşıyordu. O görüntüleri biçimlendirdiğim bu yönelişin kendisinin böyle bir şey olmadığını görmüyordum; oysa büyük bir şey olmasaydı o görüntüleri biçimlendiremezdi. Böylece seni de, ey hayatımın hayatı, sonsuz boyutlar boyunca her yandan evrenin bütün kütlesine nüfuz eden ve onun dışında da her yöne ölçüsüz ve sınırsız uzanan büyük bir şey olarak düşünüyordum; öyle ki toprak seni içine alsın, gök seni içine alsın, her şey seni içine alsın ve her şey sende sınırlansın, sen ise hiçbir yerde sınırlanmayasın. Yeryüzünün üstündeki bu havanın cismi nasıl güneşin ışığına engel olmuyor, ışık onu yırtıp parçalamadan, bütünüyle doldurarak içinden geçiyorsa, ben de yalnız göğün, havanın ve denizin değil, toprağın cisminin de sana açık olduğunu, en büyük ve en küçük bütün parçalarıyla varlığını almak üzere nüfuz edilebilir olduğunu sanıyordum: Yarattığın her şeyi içten ve dıştan gizli bir soluk vererek yönettiğini düşünüyordum. Başka türlü düşünemediğim için böyle sanıyordum; ama bu yanlıştı. Çünkü böyle olsaydı toprağın daha büyük bir parçası senin daha büyük bir parçanı, daha küçük parçası da daha küçük bir parçanı içine alırdı; her şey seninle öyle dolu olurdu ki bir filin cismi bir serçeninkinden daha çok seni alırdı, çünkü ondan daha büyüktür ve daha büyük bir yer kaplar. Böylece evrenin büyük parçalarında büyük, küçük parçalarında küçük parçalarını hazır bulundurarak kendini parça parça bölerdin. Ama öyle değil. Sen ise henüz karanlıklarımı aydınlatmamıştın.

7.2

Ego itaque incrassatus corde nec mihimet ipsi uel ipse conspicuus, quidquid non per aliquanta spatia tenderetur uel diffunderetur uel conglobaretur uel tumeret uel tale aliquid caperet aut capere posset, nihil prorsus esse arbitrabar. per quales enim formas ire solent oculi mei, per tales imagines ibat cor meum, nec uidebam hanc eandem intentionem, ⟦qua illas⟧ ipsas imagines formabam, non esse tale aliquid: quae tamen ipsas non formaret, nisi esset magnum aliquid. ita etiam te, uita uitae meae, grandem per infinita spatia undique cogitabam penetrare totam mundi molem et extra eam quaquauersum per inmensa sine termino, ut haberet te terra, haberet caelum, haberent omnia et illa finirentur in te, tu autem nusquam. sicut autem luci solis non obsisteret aeris corpus, aeris huius, qui supra terram est, quominus per eum traiceretur penetrans eum non dirrumpendo aut concidendo, sed implendo eum totum, sic tibi putabam non solum caeli et aeris et maris, sed etiam terrae corpus peruium et ex omnibus maximis minimisque partibus penetrabile ad capiendam praesentiam tuam, occulta inspiratione intrinsecus et extrinsecus administrante omnia, quae creasti. ita suspicabar, quia cogitare aliud non poteram; nam falsum erat. illo enim modo maior pars terrae maiorem tui partem haberet et minorem minor, atque ita te plena essent omnia, ut amplius tui caperet elephanti corpus quam passeris, quo esset isto grandius grandioremque occuparet locum, atque ita frustatim partibus mundi magnis magnas, breuibus breues partes tuas praesentes faceres. non est autem ita. sed nondum inluminaueras tenebras meas.

7.3Rabbim, o aldatılmış aldatıcılara, o geveze dilsizlere —çünkü onlardan senin sözün yankılanmıyordu— karşı bana yeterdi; ta Kartaca'dan beri Nebridius'un sık sık ileri sürdüğü ve dinleyen hepimizi sarsan o soru yeterdi: Onların karşıt kütleden ortaya çıkardıkları o bilmem ne karanlık soyu, sen onunla savaşmak istemeseydin sana ne yapacaktı? Sana zarar verecekti diye cevap verilirse, sen dokunulabilir ve bozulabilir olurdun. Hiç zarar veremezdi denirse, savaşmak için hiçbir sebep gösterilemezdi; hele senin bir parçanın, bir uzvunun ya da senin cevherinden doğmuş bir çocuğun düşman güçlerle, senin yaratmadığın tabiatlarla karışacağı, onlar tarafından bozulup kötüye doğru değiştirileceği, saadetten sefalete düşeceği, kurtarılıp arınabilmek için yardıma muhtaç olacağı bir savaş için hiç sebep olmazdı. Bu parçanın ruh olduğunu söylüyorlardı: Köle düşmüş, kirlenmiş, bozulmuş bu ruhun yardımına senin özgür, saf ve bozulmamış sözün gelecekti; ama aynı cevherden olduğu için o söz de bozulabilir olacaktı. Böylece ne isen o seni, yani var olduğun cevherini bozulmaz sayarlarsa bütün o söyledikleri yanlış ve lanetliydi; bozulabilir sayarlarsa bu daha baştan yanlıştı ve ilk sözde iğrenilecek bir şeydi. Demek ki bu soru, göğsü sıkıştıran o adamları her bakımdan kusup atmak için yeterliydi; çünkü senin hakkında böyle düşünüp böyle konuşmakla yüreklerinin ve dillerinin korkunç bir küfrüne düşmeden çıkabilecekleri bir yol yoktu.

7.3

Sat erat mihi, domine, aduersus illos deceptos deceptores et loquaces mutos, quoniam non ex eis sonabat uerbum tuum, sat erat ergo illud quod iam diu ab usque Carthagine a Nebridio proponi solebat et omnes, qui audiebamus, concussi sumus: quid erat tibi factura nescio qua gens tenebrarum, quam ex aduersa mole solent proponere, si tu cum ea pugnare noluisses? si enim responderetur aliquid fuisse nocituram, uiolabilis tu et corruptibilis fores. si autem nihil ea nocere potuisse diceretur, nulla afferretur causa pugnandi et ita pugnandi, ut quaedam portio tua et membrum tuum uel proles de ipsa substantia tua misceretur aduersis potestatibus et non a te creatis naturis atque in tantum ab eis corrumperetur et conmutaretur in deterius, ut a beatitudine in miseriam uerteretur et egeret auxilio, quo erui purgarique posset, et hanc esse animam, cui tuus sermo seruienti liber et contaminatae purus et corruptae integer subueniret, sed et ipse corruptibilis, quia ex una eademque substantia. itaque si te, quidquid es, id est substantiam tuam, qua es, incorruptibilem dicerent, falsa esse illa omnia et exsecrabilia; si autem corruptibilem, id ipsum iam falsum et prima uoce abominandum. sat erat ergo istuc aduersus eos omni modo euomendos a pressura pectoris, quia non habebant, qua exirent sine horribili sacrilegio cordis et linguae sentiendo de te ista et loquendo.

7.4Ama ben de henüz, Rabbimizin, gerçek Tanrı'nın —ki sen yalnız ruhlarımızı değil bedenlerimizi de, yalnız bizim ruhlarımızı ve bedenlerimizi değil, herkesi ve her şeyi yarattın— kirletilemez, döndürülemez ve hiçbir yönden değişmez olduğunu söylesem ve buna sağlam bir şekilde inansam da, kötülüğün sebebini açık seçik ve düğümleri çözülmüş bir şekilde kavramış değildim. Ama sebep ne olursa olsun, onu öyle aramak gerektiğini görüyordum ki onun yüzünden değişmez Tanrı'yı değişebilir sanmaya zorlanmayayım; yoksa aradığım şeyin kendisi olurdum. Böylece onu kaygısızca arıyordum; bütün gönlümle kaçtığım o adamların söylediklerinin doğru olmadığından emindim. Çünkü kötülüğün nereden geldiğini araştırırken onların kötülükle dolu olduklarını görüyordum; bu kötülükle, kendi cevherlerinin kötülük yaptığına değil, senin cevherinin kötülüğe uğradığına inanmayı tercih ediyorlardı.

7.4

Sed et ego adhuc, quamuis incontaminabilem et inconuertibilem et nulla ex parte mutabilem dicerem firmeque sentirem dominum nostrum, deum uerum, qui fecisti non solum animas nostras sed etiam corpora, nec tantum nostras animas et corpora, sed omnes et omnia, non tenebam explicitam et enodatam causam mali. quaecumque tamen esset, sic eam quaerendam uidebam, ut non per illam constringerer deum in⟦commutabilem⟧ mutabilem credere, ne ipse fierem quod quaere⟦bam⟧. itaque securus eam quaerebam et certus non esse uerum quod illi dicerent, quos toto animo fugiebam, quia uidebam quaerendo, unde malum, repletos malitia, qua opinarentur tuam potius substantiam male pati quam suam male facere.

7.5Duyduğum şeyi, yani iradenin hür seçiminin kötülük yapmamızın, senin doğru yargının da acı çekmemizin sebebi olduğunu görmeye çabalıyordum; ama bunu açık seçik göremiyordum. Zihnimin bakışını derinlikten çıkarmaya çalışıyor, yeniden batıyordum; sık sık çalışıyor, tekrar tekrar batıyordum. Beni senin ışığına doğru kaldıran şey, yaşadığımı bildiğim kadar bir iradem olduğunu da bilmemdi. Bir şeyi istediğimde ya da istemediğimde, isteyenin ve istemeyenin benden başkası olmadığından kesinlikle emindim; günahımın sebebinin orada olduğunu da gitgide daha çok fark ediyordum. Elimde olmadan yaptığım şeyde ise yapmaktan çok uğradığımı görüyor, bunun bir kusur değil bir ceza olduğuna hükmediyordum; senin adil olduğunu düşünerek bu cezayla haksız yere cezalandırılmadığımı da hemen kabul ediyordum. Ama yine diyordum ki: "Beni kim yarattı? Yalnız iyi olan değil, iyinin ta kendisi olan Tanrım değil mi? O hâlde kötüyü istemem ve iyiyi istememem nereden geliyor? Haklı olarak ceza çekeyim diye mi? Ben bütünüyle en tatlı Tanrımdan meydana gelmişken, bunu bana kim koydu, acılığın fidanını içime kim dikti? Bunu yapan şeytansa, şeytanın kendisi nereden geldi? O da sapkın bir iradeyle iyi bir melekten şeytan olduysa, en iyi Yaratıcı onu bütünüyle bir melek olarak yaratmışken, onun şeytan olmasına yol açan kötü irade onda nereden geldi?" Bu düşüncelerle yeniden çöküyor ve boğuluyordum; ama kimsenin sana itirafta bulunmadığı o yanılgı cehennemine kadar inmiyordum; orada insanın kötülük yaptığından çok senin kötülüğe uğradığın sanılır.

7.5

Et intendebam, ut cernerem quod audiebam, liberum uoluntatis arbitrium causam esse, ut male faceremus et rectum iudicium tuum ut pateremur, et eam liquidam cernere non ualebam. itaque aciem mentis de profundo educere conatus mergebar iterum et saepe conatus mergebar iterum atque iterum. subleuabat enim me in lucem tuam, quod tam sciebam me habere uoluntatem quam me uiuere. itaque cum aliquid uellem aut nollem, non alium quam me uelle ac nolle certissimus eram et ibi esse causam peccati mei iam iamque aduertebam. quod autem inuitus facerem, pati me potius quam facere uidebam et id non culpam, sed poenam esse iudicabam, qua me non iniuste plecti, te iustum cogitans, cito fatebar. sed rursus dicebam: "quis fecit me? nonne deus meus, non tantum bonus, sed ipsum bonum? unde igitur mihi male uelle et bene nolle? ut esset, cur iuste poenas luerem? quis in me hoc posuit et inseuit mihi plantarium amaritudinis, cum totus fierem a dulcissimo deo meo? si diabolus auctor, unde ipse diabolus? quod si et ipse peruersa uoluntate ex bono angelo diabolus factus est, unde et in ipso uoluntas mala, qua diabolus fieret, quando totus angelus a conditore optimo factus esset?" his cogitationibus deprimebar iterum et suffocabar, sed non usque ad illum infernum subducebar erroris, ubi nemo tibi confitetur, dum tu potius mala pati quam homo facere putatur.

7.6Bozulmazın bozulabilirden daha iyi olduğunu bulduğum gibi geri kalanları da bulmaya çalışıyordum; bu yüzden, ne isen, bozulmaz olduğunu itiraf ediyordum. Çünkü hiçbir ruh, en yüksek ve en iyi iyi olan senden daha iyi bir şeyi ne düşünebildi ne de düşünebilecek. Bozulmaz olan, en doğru ve en kesin bir şekilde bozulabilene tercih edildiğine göre —ben de artık öyle tercih ediyordum—, sen bozulmaz olmasaydın düşüncemle Tanrımdan daha iyi bir şeye ulaşabilirdim. O hâlde bozulmazın bozulabilire tercih edilmesi gerektiğini gördüğüm yerde seni aramalı, oradan da kötülüğün nerede olduğunu, yani senin cevherine hiçbir şekilde dokunamayan bozulmanın nereden geldiğini fark etmeliydim. Çünkü bozulma Tanrımıza hiçbir şekilde dokunamaz: ne bir iradeyle, ne bir zorunlulukla, ne beklenmedik bir tesadüfle; çünkü O Tanrı'dır, kendisi için istediği şey iyidir, kendisi de bu iyinin ta kendisidir; bozulmak ise iyi değildir. Sen istemediğin bir şeye zorlanmazsın da; çünkü iraden kudretinden büyük değildir. Büyük olsaydı sen kendinden büyük olurdun; çünkü Tanrı'nın iradesi ve kudreti Tanrı'nın kendisidir. Her şeyi bilen sana beklenmedik ne olabilir? Hiçbir tabiat yoktur ki sen onu bildiğin için var olmasın. Tanrı olan cevherin niçin bozulabilir olmadığını anlatmak için daha fazla söze ne gerek var? Öyle olsaydı Tanrı olmazdı.

7.6

Sic enim nitebar inuenire cetera, ut iam inueneram melius esse incorruptibile quam corruptibile, et ideo te, quidquid esses, esse incorruptibilem confitebar. neque enim ulla anima umquam potuit poteritue cogitare aliquid, quod sit te melius, qui summum et optimum bonum es. cum autem uerissime atque certissime incorruptibile corruptibili praeponatur, sicut ego iam praeponebam, poteram iam cogitatione aliquid adtingere, quod esset melius deo meo, nisi tu esses incorruptibilis. ubi igitur uidebam incorruptibile corruptibili esse praeferendum, ibi te quaerere debebam atque inde aduertere, ubi sit malum, id est unde sit ipsa corruptio, qua uiolari substantia tua nullo modo potest. nullo enim prorsus uiolat corruptio deum nostrum, nulla uoluntate, nulla necessitate, nullo inprouiso casu, quoniam ipse est deus et quod sibi uult, bonum est et ipse est idem bonum; corrumpi autem non est bonum. nec cogeris inuitus ad aliquid, quia uoluntas tua non est maior quam potentia tua. esset autem maior, si te ipso tu ipse maior esses: uoluntas enim et potentia dei deus ipse est. quid inprouisum tibi, qui nosti omnia? et nulla natura est, nisi quia nosti eam. et ut quid multa dicimus, cur non sit corruptibilis substantia, quae deus est, quando, si hoc esset, non esset deus?

7.7Kötülüğün nereden geldiğini arıyordum; ama kötü arıyordum ve aramamın kendisindeki kötülüğü görmüyordum. Bütün yaratılışı ruhumun gözü önüne seriyordum: Onda görebildiğimiz her şeyi, toprağı, denizi, havayı, yıldızları, ağaçları, ölümlü canlıları; görmediğimiz her şeyi de, en yukarıdaki gök kubbeyi, bütün melekleri ve göğün bütün ruhanî varlıklarını; ama bunları da cisimmiş gibi, hayal gücüm nasıl isterse öyle şu ve şu yerlere yerleştiriyordum. Senin yaratılışını, cisimlerin türlerine göre ayrılmış tek ve büyük bir kütle hâline getirdim: gerçekten cisim olanları da, ruhların yerine kendi uydurduğum cisimleri de. Onu büyük yaptım; gerçekte olduğu kadar değil —bunu bilemezdim—, canım ne kadar istediyse o kadar; elbette her yandan sınırlı. Seni ise, Rabbim, onu her yandan kuşatan ve ona nüfuz eden, ama her yönde sonsuz olan bir şey olarak düşündüm: Sanki her yerde ve her yönde ölçüsüzlük içinde sonsuz tek bir deniz olsa ve içinde istediğin kadar büyük ama yine de sınırlı bir sünger bulunsa; o sünger elbette her parçasından o ölçüsüz denizle dolu olurdu. Senin sınırlı yaratılışını da sonsuz olan seninle dolu sanıyor ve şöyle diyordum: "İşte Tanrı, işte Tanrı'nın yarattıkları; Tanrı iyidir ve bunlardan çok çok daha güçlü, çok daha üstündür; ama iyi olan iyi şeyler yarattı; işte onları nasıl kuşatıp dolduruyor. O hâlde kötülük nerede, nereden geldi, nereden buraya sızdı? Kökü nedir, tohumu nedir? Yoksa hiç mi yok? O hâlde olmayan bir şeyden niçin korkuyor ve sakınıyoruz? Boş yere korkuyorsak, yüreği boş yere dürten ve ona işkence eden korkunun kendisi bir kötülüktür; korkacak bir şey olmadığı hâlde korktuğumuz için de o kadar ağır bir kötülüktür. Demek ki ya korktuğumuz şey kötüdür ya da korkmamız kötüdür. İyi olan Tanrı bütün bunları iyi yarattığına göre kötülük nereden geliyor? Evet, daha büyük ve en yüksek iyi daha küçük iyiler yarattı; ama yine de yaratan da yaratılanlar da hepsi iyidir. Kötülük nereden geliyor? Yoksa onları yarattığı şeyde kötü bir madde mi vardı; onu biçimlendirdi, düzene koydu, ama içinde iyiye çevirmediği bir şey mi bıraktı? Bunu da niçin yaptı? Her şeye gücü yettiği hâlde onu, hiçbir kötülük kalmayacak şekilde bütünüyle çevirip değiştirmeye gücü mü yetmedi? Nihayet, ondan bir şey yapmayı neden istedi de aynı kudretiyle onun hiç var olmamasını sağlamadı? Yoksa madde onun iradesine karşı var olabilir miydi? Ya da madde ebedîyse, geriye doğru sonsuz zaman boyunca onun bu hâlde var olmasına niçin izin verdi de bu kadar sonra ondan bir şey yapmak hoşuna gitti? Yahut ansızın bir şey yapmak istediyse, her şeye gücü yeten olarak maddenin var olmamasını, yalnız kendisinin, o bütün, gerçek, en yüksek ve sonsuz iyinin var olmasını sağlaması daha uygun olmaz mıydı? Ya da iyi olanın iyi bir şey meydana getirip kurmaması iyi değilse, kötü olan o maddeyi kaldırıp hiçliğe indirerek her şeyi ondan yaratacağı iyi bir madde kuramaz mıydı? Çünkü kendisinin kurmadığı bir maddenin yardımı olmadan iyi bir şey kuramasaydı her şeye gücü yeten olmazdı." Bu tür şeyleri, ölüm korkusu ve bulunamayan hakikat yüzünden en kemirici kaygılarla ağırlaşmış zavallı göğsümde evirip çeviriyordum. Yine de Katolik kilisede Rabbimiz ve Kurtarıcımız Mesih'e iman yüreğimde sağlamca duruyordu; birçok konuda henüz biçimsizdi ve öğretinin ölçüsünün dışına taşıyordu; ama gönlüm onu bırakmıyor, tersine her gün daha çok içine çekiyordu.

7.7

Et quaerebam, unde malum, et male quaerebam et in ipsa inquisitione mea non uidebam malum. et constituebam in conspectu spiritus mei uniuersam creaturam, quidquid in ea cernere possumus, sicuti est terra et mare et aer et sidera et arbores et animalia mortalia, et quidquid in ea non uidemus, sicut firmamentum caeli insuper et omnes angelos et cuncta spiritalia eius, sed etiam ipsa, quasi corpora essent, locis et locis ordinata, ut imaginatio mea; et feci unam massam grandem distinctam generibus corporum creaturam tuam, siue re uera quae corpora erant, siue quae ipse pro spiritibus finxeram, et eam feci grandem, non quantum erat, quod scire non poteram, sed quantum libuit, undiqueuersum sane finitam, te autem, domine, ex omni parte ambientem et penetrantem eam, sed usquequaque infinitum, tamquam si mare esset ubique et undique per inmensa infinitum solum mare et haberet intra se spongiam quamlibet magnam, sed finitam tamen, plena esset utique spongia illa ex omni sua parte ex inmenso mari: sic creaturam tuam finitam te infinito plenam putabam et dicebam: "ecce deus et ecce quae creauit deus, et bonus deus atque his ualidissime longissimeque praestantior; sed tamen bonus bona creauit: et ecce quomodo ambit atque implet ea? ubi ergo malum et unde et qua huc inrepsit? quae radix eius et quod semen eius? an omnino non est? cur ergo timemus et cauemus quod non est? aut si inaniter timemus, timor ipse malum est, quo incassum stimulatur et excruciatur cor, et tanto grauius malum, quanto non est, quod timeamus, et timemus. idcirco aut est malum, quod timemus, aut hoc malum est, quia timemus. unde est igitur, quia deus fecit haec omnia bonus bona? maius quidem et summum bonum minora fecit bona, sed tamen et creans et creata bona sunt omnia. unde est malum? an unde fecit ea, materies aliqua mala erat, et formauit atque ordinauit eam, sed reliquit aliquid in illa, quod in bonum non conuerteret? cur et hoc? an inpotens erat totam uertere et conmutare, ut nihil mali remaneret, cum sit omnipotens? postremo cur inde aliquid facere uoluit ac non potius eadem omnipotentia fecit, ut nulla esset omnino? aut uero exsistere poterat contra eius uoluntatem? aut si aeterna erat, cur tam diu per infinita retro spatia temporum sic eam siuit esse ac tanto post placuit aliquid ex ea facere? aut iam, si aliquid subito uoluit agere, hoc potius ageret omnipotens, ut illa non esset atque ipse solus esset totum uerum et summum et infinitum bonum? aut si non erat bene, ut non aliquid boni etiam fabricaretur et conderet qui bonus erat, illa sublata et ad nihilum redacta materie, quae mala erat, bonam ipse institueret, unde omnia crearet? non enim esset omnipotens, si condere non posset aliquid boni, nisi ea quam non ipse condiderat adiuuaretur materia". talia uoluebam pectore misero, ingrauidato curis mordacissimis de timore mortis et non inuenta ueritate; stabiliter tamen haerebat in corde meo in catholica ecclesia fides Christi tui, domini et saluatoris nostri, in multis quidem adhuc informis et praeter doctrinae normam fluitans, sed tamen non eam relinquebat animus, inmo in dies magis magisque ⟦imbibebat⟧.

7.8Astrologların aldatıcı kehanetlerini ve saygısız saçmalıklarını da artık reddetmiştim. Bu konuda da senin merhametlerin, Tanrım, ruhumun en derin bağrından sana itirafta bulunsun! Çünkü sen, yalnız sen —zira bizi her yanılgının ölümünden, ölmeyi bilmeyen hayattan ve hiçbir ışığa muhtaç olmadan muhtaç zihinleri aydınlatan, evrenin ağaçların uçuşan yapraklarına kadar kendisiyle yönetildiği bilgelikten başka kim geri çağırır?—, sen inadımın çaresine baktın. Bu inatla keskin zekâlı yaşlı Vindicianus'a ve şaşılacak bir ruha sahip genç Nebridius'a karşı direnmiştim: Biri şiddetle ileri sürüyor, öbürü biraz tereddütle de olsa sık sık söylüyordu ki geleceği önceden görmenin bir sanatı yoktur; insanların tahminleri çoğu zaman kura gibi işler, çok şey söylendiğinde de gelecek olaylardan birçoğu söylenmiş olur; söyleyenler bunu bilmez, ama susmadıkları için rastlantıyla tutturmuş olurlar. Sen de bana bir dost buldun: astrologlara danışmakta hiç gevşek olmayan, ama o yazılarda pek usta da olmayan, dediğim gibi meraklı bir danışan; yine de babasından duyduğunu söylediği bir şeyi biliyordu, ama bunun o sanata dair kanaati yıkmakta ne kadar işe yarayacağını bilmiyordu. Firminus adındaki bu adam özgür bir eğitim görmüş, belagatte işlenmiş biriydi. Dünyevî umutlarının kabardığı bazı işleri konusunda bana en sevgili dostuna danışır gibi danışıyor, kendi takımyıldızları dedikleri şeylere göre bana ne göründüğünü soruyordu. Ben ise bu konuda artık Nebridius'un görüşüne doğru eğilmeye başlamıştım; yine de kararsız aklıma geleni tahmin edip söylemekten kaçınmadım, ama bunların gülünç ve boş şeyler olduğuna artık neredeyse ikna olduğumu da ekledim. O zaman bana şunu anlattı: Babası bu tür kitapların çok meraklısıymış ve aynı şeylerle birlikte uğraşan bir dostu varmış. Aynı hevesle ve fikir alışverişiyle, yüreklerinin ateşi içinde bu saçmalıklar için yanıp tutuşuyorlarmış; öyle ki evlerinde doğuran dilsiz hayvanların bile doğum anlarını gözlüyor, o anlara göre göğün durumunu not ediyorlarmış; bu sözde sanatın deneylerini böyle topluyorlarmış. Babasından duyduğuna göre, annesi Firminus'a hamileyken babasının o dostunun bir hizmetçisinin de karnı aynı zamanda büyüyormuş. Bu, köpeklerinin doğurmasını bile en titiz dikkatle öğrenmeye çalışan efendinin gözünden kaçamamış. Biri karısının, öbürü hizmetçinin günlerini, saatlerini ve saatlerin daha küçük parçalarını en dikkatli gözlemle sayarken, iki kadın aynı anda doğurmuş; öyle ki ikisi de, biri oğlu, öbürü köle çocuğu için, en küçük ayrıntısına kadar aynı takımyıldızları çıkarmak zorunda kalmışlar. Çünkü kadınların sancısı başlayınca ikisi birbirine kendi evinde ne olup bittiğini bildirmiş ve doğacak çocuk doğar doğmaz her birine haber verilsin diye birbirlerine gönderecekleri adamları hazırlamışlar; haberin hemen ulaşmasını da kendi krallıklarındaymış gibi kolayca sağlamışlar. Firminus'un anlattığına göre, birbirlerine gönderilen adamlar evlerin tam ortasında karşılaşmışlar; öyle ki ikisinden hiçbiri yıldızların başka bir konumunu ya da anın başka küçük bir parçasını not edememiş. Yine de Firminus kendi çevresinde yüksek bir mevkide doğduğu için dünyanın daha parlak yollarında koşuyor, zenginlikleri artıyor, makamları yükseliyordu; o köle ise kölelik boyunduruğu hiç gevşemeden efendilerine hizmet ediyordu; onu tanıyan Firminus'un kendisi bunu anlatıyordu.

7.8

Iam etiam mathematicorum fallaces diuinationes et inpia deliramenta reieceram. confiteantur etiam hinc tibi de intimis uisceribus animae meae miserationes tuae, deus meus! tu enim, tu omnino — nam quis alius a morte omnis erroris reuocat nos nisi uita, quae mori nescit, et sapientia mentes indigentes inluminans, nullo indigens lumine, qua mundus administratur usque ad arborum uolatica folia? — tu procurasti peruicaciae meae, qua obluctatus sum Vindiciano acuto seni et Nebridio adulescenti mirabilis animae, illi uehementer adfirmanti, huic cum dubitatione quidem aliqua, sed tamen crebro dicenti non esse illam artem futura praeuidendi, coniecturas autem hominum habere saepe uim sortis et multa dicendo dici pleraque uentura nescientibus eis, qui dicerent, sed in ea non tacendo incurrentibus, procurasti tu ergo hominem amicum, non quidem segnem consultatorem mathematicorum nec eas litteras bene callentem, sed, ut dixi, consultorem curiosum et tamen scientem aliquid, quod a patre suo se audisse dicebat: quod quantum ualeret ad illius artis opinionem euertendam, ignorabat. is ergo uir nomine Firminus, liberaliter institutus et excultus eloquio, cum me tamquam carissimum de quibusdam suis rebus, in quas saecularis spes eius intumuerat, consuleret, quid mihi secundum suas quas constellationes appellant uideretur, ego autem, qui iam de hac re in Nebridii sententiam flecti coeperam, non quidem abnuerem conicere ac dicere quod nutanti occurrebat, sed tamen subicerem prope iam esse mihi persuasum ridicula illa esse et inania, tum ille mihi narrauit patrem suum fuisse librorum talium curiosissimum et habuisse amicum aeque illa simulque sectantem. qui pari studio et conlatione flagrabant in eas nugas igne cordis sui, ita ut mutorum quoque animalium, si quae domi parerent, obseruarent momenta nascentium atque ad ea caeli positionem notarent, unde illius quasi artis experimenta colligerent. itaque dicebat audisse se a patre suo, quod cum eundem Firminum praegnans mater esset, etiam illius paterni amici famula quaedam pariter utero grandescebat. quod latere non potuit dominum, qui etiam canum suarum partus examinatissima diligentia nosse curabat; atque ita factum esse, ut cum iste coniugis, ille autem ancillae dies et horas minutioresque horarum articulos cautissima obseruatione numerarent, enixae ambae simul, ita ut easdem constellationes usque ad easdem minutias utrique nascenti facere cogerentur, iste filio, ille seruulo. nam cum mulieres parturire coepissent, indicauerunt sibi ambo, quid sua cuiusque domo ageretur, et parauerunt quos ad se inuicem mitterent, simul ut natum quod parturiebatur esset cuique nuntiatum: quod tamen ut continuo nuntiaretur, tamquam in regno suo facile effecerant. atque ita qui ab alterutro missi sunt, tam ex paribus domorum interuallis sibi obuiam factos esse dicebat, ut aliam positionem siderum aliasque particulas momentorum neuter eorum notare sineretur: et tamen Firminus amplo apud suos loco natus dealbatiores uias saeculi cursitabat, augebatur diuitiis, sublimabatur honoribus, seruus autem ille conditionis iugo nullatenus relaxato dominis seruiebat ipso indicante, qui nouerat eum.

7.9Bunları duyup inanınca —çünkü anlatan böyle biriydi— bütün direnişim çözülüp yıkıldı. Önce Firminus'un kendisini o meraktan vazgeçirmeye çalıştım. Ona şöyle dedim: Onun takımyıldızlarına bakıp doğruyu söyleyecek olsaydım, orada ana babasının kendi çevrelerinin ileri gelenlerinden olduğunu, kendi şehrinde soylu bir aileden geldiğini, özgür doğduğunu, iyi yetiştirildiğini ve özgür sanatlar eğitimi gördüğünü görmem gerekirdi. Ama o köle de aynı takımyıldızlarla —çünkü onunkiler de aynıydı— bana danışmış olsaydı, ona da doğruyu söylemek için orada bu kez en düşkün bir aileyi, kölelik durumunu ve öncekilerden çok farklı, çok uzak başka şeyleri görmem gerekirdi. Aynı şeylere bakarak, doğruyu söyleyeceksem farklı şeyler söylemem gerekiyorsa —aynı şeyleri söylersem yanlış söylemiş olurum—, buradan şu kesinlikle çıkar: Takımyıldızlara bakılarak söylenen doğru şeyler sanatla değil şansla söylenir; yanlış olanlar da sanattaki beceriksizlikten değil, şansın yanıltmasından.

7.9

His itaque auditis et creditis-talis quippe narrauerat—omnis illa reluctatio mea soluta concidit, et primo Firminum ipsum conatus sum ab illa curiositate reuocare, cum dicerem, constellationibus eius inspectis ut uera pronuntiarem, debuisse me utique uidere ibi parentes inter suos esse primarios, nobilem familiam propriae ciuitatis, natales ingenuos, honestam educationem liberalesque doctrinas; at si me ille seruus ex eisdem constellationibus — quia et illius ipsae essent — consuluisset, ut eidem quoque uera proferrem, debuisse me rursus ibi uidere abiectissimam familiam, conditionem seruilem et cetera longe a prioribus aliena longeque distantia. unde autem fieret, ut eadem inspiciens diuersa dicerem, si uera dicerem — si autem eadem dicerem, falsa dicerem - inde certissime colligi ea, quae uera consideratis constellationibus dicerentur, non arte dici, sed sorte, quae autem falsa, non artis inperitia, sed sortis mendacio.

7.10Buradan bir yol bulunca, kendi kendime bu tür şeyleri düşünüp taşınırken, bu kazanç yolunu izleyen ve artık hemen saldırıp alay ederek çürütmek istediğim o adamlardan biri bana, Firminus'un ya da ona babasının yanlış anlattığını öne sürerek karşı çıkmasın diye dikkatimi ikiz doğanlara çevirdim. Bunların çoğu ana rahminden birbiri ardından öyle çıkarlar ki aradaki o küçük zaman aralığı, tabiatta ne kadar büyük bir güce sahip olduğunu ileri sürerlerse sürsünler, insan gözlemiyle yakalanamaz ve astrologun doğruyu söylemek için bakacağı çizelgelere hiç işlenemez. Bu yüzden söyledikleri doğru olmayacaktır; çünkü aynı çizelgelere bakan astrolog, Esav ve Yakup için aynı şeyleri söylemeliydi; oysa ikisinin başına aynı şeyler gelmedi. Demek ki ya yanlış söylerdi ya da doğru söylerse aynı şeyleri söylemezdi; oysa aynı şeylere bakıyordu. O hâlde doğru söylediğinde sanatla değil şansla söylerdi. Çünkü sen, Rabbim, evrenin en adil yöneticisi, danışanların da danışılanların da haberi olmadan gizli bir dürtüyle şunu sağlarsın: Her biri danıştığında, ruhların gizli liyakatlerine göre, adil yargının uçurumundan duyması gerekeni duyar. Hiçbir insan sana "Bu nedir? Bu niçin?" demesin; demesin, demesin; çünkü o bir insandır.

7.10

Hinc autem accepto aditu ipse mecum talia ruminando, ne quis eorundem , qui talem quaestum sequerentur, quos iam iamque inuadere atque inrisos refellere cupiebam, mihi ita resisteret, quasi aut Firminus mihi aut illi pater falsa narrauerit, intendi considerationem in eos qui gemini nascuntur, quorum plerique ita post inuicem funduntur ex utero, ut paruum ipsum temporis interuallum, quantamlibet uim in rerum natura habere contendant, colligi tamen humana obseruatione non possit litterisque signari omnino non ualeat, quas mathematicus inspecturus est, ut uera pronuntiet. et non erunt uera, quia easdem litteras inspiciens eadem debuit dicere de Esau et Iacob; sed non eadem utrique acciderunt. falsa ergo diceret aut, si uera diceret, non eadem diceret: at eadem inspiceret. non ergo arte, sed sorte uera diceret. tu enim, domine, iustissime moderator uniuersitatis, consulentibus consultisque nescientibus occulto instinctu agis, ut, dum quisque consulit, hoc audiat, quod eum oportet audire occultis meritis animarum ex abysso iusti iudicii tui. cui non dicat homo: "quid est hoc?" "ut quid hoc?" non dicat, non dicat; homo est enim.

7.11Ey yardımcım, beni artık o bağlardan çözmüştün; kötülüğün nereden geldiğini arıyordum ve bir çıkış yolu yoktu. Ama düşüncenin hiçbir dalgasının beni şu imandan koparmasına izin vermiyordun: Senin var olduğuna, cevherinin değişmez olduğuna, insanlarla ilgilendiğine ve onları yargılayacağına; Oğlun, Rabbimiz Mesih'te ve senin Katolik kilisenin otoritesinin öğütlediği kutsal yazılarda, bu ölümden sonra gelecek olan hayata ulaşmak için insanın kurtuluş yolunu koyduğuna inanıyordum. Bunlar zihnimde güvence altında ve sarsılmaz bir şekilde güçlenmişken kötülüğün nereden geldiğini kıvranarak arıyordum. Doğum sancısı çeken yüreğimin o işkenceleri, o inlemeleri neydi, Tanrım! Orada da kulakların vardı, benim haberim olmadan. Sessizlik içinde şiddetle ararken, ruhumun sessiz pişmanlıkları senin merhametine yükselen büyük çığlıklardı. Neler çektiğimi sen biliyordun, insanlardan hiçbiri bilmiyordu. Bundan dilimle en yakın dostlarımın kulaklarına ne kadarını aktarabiliyordum ki! Ne zamanın ne ağzımın yettiği ruhumun çalkantısı onlara ulaşıyor muydu? Ama yüreğimin inlemesiyle böğürdüğüm her şey bütünüyle senin kulağına gidiyordu; arzum senin önündeydi ve gözlerimin ışığı benimle değildi. Çünkü o içerideydi, bense dışarıda; o da bir yerde değildi. Bense yerlerin içine aldığı şeylere yöneliyor, orada dinlenecek bir yer bulamıyordum; onlar beni "İşte yeter, işte iyi" diyeceğim gibi kabul etmiyor, yeterince iyi olacağım yere dönmeme de izin vermiyorlardı. Çünkü ben bunlardan üstündüm, senden ise aşağı; sana boyun eğdiğimde sen benim gerçek sevincimdin ve benim altımda yarattığın şeyleri bana boyun eğdirmiştin. Doğru denge, kurtuluşumun orta bölgesi de buydu: senin suretinde kalmak ve sana hizmet ederek bedene hükmetmek. Ama sana karşı kibirle ayaklandığımda, kalkanımın kalın boynuyla Rab'be karşı koştuğumda, bu en aşağı şeyler bile benim üstüme çıktı ve beni ezmeye başladı; hiçbir yerde ne bir gevşeme ne bir soluk alma vardı. Baktığımda her yandan yığın yığın, küme küme karşıma çıkıyorlardı; düşündüğümde ise cisimlerin görüntüleri geri dönüşüme engel oluyor, sanki "Nereye gidiyorsun, değersiz ve pis olan?" deniyordu. Bunlar yaramdan büyümüştü; çünkü kibirliyi yaralı biri gibi alçalttın; şişkinliğim yüzünden senden ayrılıyordum, aşırı şişmiş yüzüm gözlerimi kapatıyordu.

7.11

Iam itaque me, adiutor meus, illis uinculis solueras, et quaerebam, unde malum, et non erat exitus. sed me non sinebas ullis fluctibus cogitationis auferri ab ea fide, qua credebam et esse te et esse inconmutabilem substantiam tuam et esse de hominibus curam et iudicium tuum et in Christo, filio tuo, domino nostro, atque scripturis sanctis, quas ecclesiae tuae catholicae conmendaret auctoritas, uiam te posuisse salutis humanae ad eam uitam, quae post hanc mortem futura est. his itaque saluis atque inconcusse roboratis in animo meo quaerebam aestuans, unde sit malum. quae illa tormenta parturientis cordis mei, qui gemitus, deus meus! et ibi erant aures tuae nesciente me. et cum in silentio fortiter quaererem, magnae uoces erant ad misericordiam tuam, tacitae contritiones animi mei. tu sciebas, quid patiebar, et nullus hominum. quantum enim erat, quod inde digerebatur per linguam meam in aures familiarissimorum meorum! numquid tumultus animae meae, cui nec tempora nec os meum sufficiebat, sonabat eis? totum tamen ibat in auditum tuum, quod rugiebam a gemitu cordis mei, et ante te erat desiderium meum et lumen oculorum meorum non erat mecum. intus enim erat, ego autem foris, nec in loco illud. at ego intendebam in ea, quae locis continentur, et non ibi inueniebam locum ad requiescendum, nec recipiebant me ista, ut dicerem: "at est et bene est," nec dimittebant redire, ubi mihi satis esset bene. superior enim eram istis, te uero inferior, et tu gaudium uerum mihi subdito tibi et tu mihi subieceras quae infra me creasti. et hoc erat rectum temperamentum et media regio salutis meae, ut manerem ad imaginem tuam et tibi seruiens dominarer corpori. sed cum superbe contra te surgerem et currerem aduersus dominum in ceruice crassa scuti mei, etiam ista infima supra me facta sunt et premebant, et nusquam erat laxamentum et ⟦respiramentum⟧. ipsa occurrebant undique aceruatim et conglobatim cernenti, cogitanti autem imagines corporum ipsae opponebantur redeunti, quasi diceretur: "quo is, indigne et sordide?" et haec de uulnere meo creuerant, quia humiliasti tamquam uulneratum superbum, et tumore meo separabar abs te et nimis inflata facies claudebat oculos meos.

7.12Ama sen, Rabbim, ebediyen kalırsın ve bize ebediyen öfkelenmezsin; çünkü toprağa ve küle acıdın, biçimsizliklerimi yeniden biçimlendirmek senin gözünde hoş göründü. İç dürtülerle beni kışkırtıyordun ki, iç bakışla senden emin oluncaya kadar sabırsız kalayım. Şişkinliğim, ilacının gizli eli sayesinde iniyordu; zihnimin bulanmış ve kararmış bakışı da şifalı acıların keskin merhemiyle günden güne iyileşiyordu.

7.12

Tu uero, domine, in aeternum manes et non in aeternum irasceris nobis, quoniam miseratus es terram et cinerem, et placuit in conspectu tuo reformare deformia mea. et stimulis internis ⟦agitabas⟧ me, ut inpatiens essem, donec mihi per interiorem aspectum certus esses. et residebat tumor meus ex occulta manu medicinae tuae aciesque conturbata et contenebrata mentis meae acri collyrio salubrium dolorum de die in diem sanabatur.

7.13Önce bana, kibirlilere nasıl karşı durduğunu, alçakgönüllülere ise nasıl lütuf verdiğini; Söz'ün ete dönüşüp insanlar arasında yaşamasıyla alçakgönüllülük yolunun insanlara ne büyük bir merhametle gösterildiğini göstermek istedin. Bunun için son derece korkunç bir kibirle şişmiş bir adam aracılığıyla bana Platoncuların Yunancadan Latinceye çevrilmiş bazı kitaplarını buldun. Orada, aynı sözlerle değil ama tamamen aynı anlamda, birçok ve çeşitli gerekçelerle şunun telkin edildiğini okudum: "Başlangıçta Söz vardı, Söz Tanrı'nın yanındaydı ve Söz Tanrı idi. O başlangıçta Tanrı'nın yanındaydı. Her şey onun aracılığıyla yaratıldı ve yaratılmış olan hiçbir şey onsuz yaratılmadı. Hayat ondadır ve hayat insanların ışığıydı. Işık karanlıkta parlar ve karanlık onu kavramadı." İnsanın ruhu ışık hakkında tanıklık etse de kendisi ışık değildir; ama Söz, Tanrı'nın kendisi, "bu dünyaya gelen her insanı aydınlatan gerçek ışıktır"; "dünyadaydı, dünya onun aracılığıyla yaratıldı, ama dünya onu tanımadı." Ama "kendi yurduna geldi ve kendi halkı onu kabul etmedi; onu kabul edenlere, onun adına inananlara ise Tanrı'nın çocukları olma gücü verdi" sözünü orada okumadım.

7.13

Et primo uolens ostendere mihi, quam resistas superbis, humilibus autem des gratiam et quanta misericordia tua demonstrata sit hominibus uia humilitatis, quod uerbum caro factum est et habitauit inter homines, procurasti mihi per quendam hominem inmanissimo tyfo turgidum quosdam Platonicorum libros ex graeca lingua in latinum uersos, et ibi legi non quidem his uerbis, sed hoc idem omnino multis et multiplicibus suaderi rationibus, quod in principio erat uerbum et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum: hoc erat in principio apud deum; omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, quod factum est; in eo uita est, et uita erat lux hominum; et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non conprehenderunt; et quia hominis anima, quampis testimonium perhibeat de lumine, non est tamen ipsa lumen, sed uerbum, deus ipse, est lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum; et quia in hoc mundo erat, et mundus per eum factus est, et mundus eum non cognouit. quia uero in sua propria uenit et sui eum non receperunt, quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios dei fieri credentibus in nomine eius, non ibi legi.

7.14Yine orada okudum ki Söz, yani Tanrı, "etten değil, kandan değil, erkeğin isteğinden değil, bedenin isteğinden değil, Tanrı'dan doğdu"; ama "Söz ete dönüştü ve aramızda yaşadı" sözünü orada okumadım. Gerçekten de o yazılarda, çeşitli şekillerde ve birçok tarzda söylendiğini araştırıp buldum ki Oğul, Baba'nın suretinde olduğu için Tanrı'ya eşit olmayı bir gasp saymadı; çünkü tabiatça O'nunla aynıdır. Ama "kendini boşalttı, kul suretini aldı, insanlara benzer oldu, görünüşte bir insan gibi bulundu, kendini alçalttı, ölüme, hem de çarmıh ölümüne kadar itaat etti; bu yüzden Tanrı onu ölüler arasından yüceltti ve ona her addan üstün olan adı verdi ki İsa'nın adı önünde gökte, yerde ve yer altında olanların hepsi diz çöksün ve her dil Rab İsa'nın Baba Tanrı'nın şanında olduğunu itiraf etsin" —bunları o kitaplar içermiyor. Senin biricik Oğlunun bütün zamanlardan önce ve bütün zamanların üstünde seninle birlikte ebedî olarak kaldığı, ruhların mesut olmak için onun doluluğundan aldıkları, bilge olmak için de kendinde kalan bilgelikten pay alarak yenilendikleri orada vardır; ama zamanı gelince günahkârlar için öldüğü, senin biricik Oğlunu esirgemeyip hepimiz için onu teslim ettiğin orada yoktur. Çünkü bunları bilgelerden gizledin ve küçüklere açtın; ta ki yorgun ve yüklü olanlar ona gelsin, o da onları dinlendirsin. Çünkü o yumuşak huylu ve yüreği alçakgönüllüdür; yumuşak huyluları adaletle yönetir, uysallara yollarını öğretir, alçaklığımızı ve emeğimizi görür, bütün günahlarımızı bağışlar. Ama daha yüce bir öğretinin koturnuna çıkmış gibi kibirlenenler, onun "Benden öğrenin, çünkü ben yumuşak huylu ve yüreği alçakgönüllüyüm; ruhlarınız için dinlenme bulacaksınız" dediğini duymazlar. Tanrı'yı tanısalar bile O'nu Tanrı olarak yüceltmez ya da O'na şükretmezler; düşüncelerinde boşa düşerler, akılsız yürekleri kararır; bilge olduklarını söylerken akılsızlaşırlar.

7.14

Item legi ibi, quia uerbum, deus, non ex carne, non ex sanguine neque ex uoluntate uiri neque ex uoluntate carnis, sed ex deo natus est; sed quia uerbum caro factus est et habitauit in nobis, non ibi legi. indagaui quippe in illis litteris uarie dictum et in multis modis, quod sit filius in forma patris non rapinam arbitratus esse aequalis deo, quia naturaliter id ipsum est, sed quia semet ipsum exinaniuit formam serui accipiens, in similitudinem hominum factus et habitu inuentus ut homo, humiliauit se factus oboediens usque ad mortem, mortem autem crucis: propter quod deus eum exaltauit a mortuis et donauit ei nomen, quod est super omne nomen, ut in nomine ⟦Iesu⟧ omne genu flectatur caelestium, terrestrium et infernorum et omnis lingua confiteatur, quia dominus Iesus ⟦in⟧ gloria est dei patris non habent illi libri. quod autem ante omnia tempora et supra omnia tempora manet unigenitus filius tuus coaeternus tibi et quia de plenitudine eius accipiunt animae, ut beatae sint, et quia participatione manentis in se sapientiae renouantur, ut sapientes sint, est ibi; quod autem secundum tempus pro inpiis mortuus est et filio unico tuo non pepercisti, sed pro nobis omnibus tradidisti eum non est ibi. abscondisti enim haec a sapientibus et reuelasti ea paruulis, ut uenirent ad eum laborantes et onerati et reficeret eos, quoniam mitis est et humilis corde, et dirigit mites in iudicio et docet mansuetos uias suas uidens humilitatem nostram et laborem nostrum et dimittens omnia peccata nostra. qui autem cothurno tamquam doctrinae sublimioris elati non audiunt dicentem: ⟦discite a me⟧, quoniam mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem animabus uestris, etsi cognoscunt deum, non sicut deum glorificant aut gratias agunt, sed euanescunt in cogitationibus suis et obscuratur insipiens cor eorum; dicentes se esse sapientes stulti fiunt.

7.15Bu yüzden orada, senin bozulmazlığının şanının putlara ve çeşitli tasvirlere, bozulabilir insanın, kuşların, dört ayaklıların ve sürüngenlerin suretine benzeyen şeylere dönüştürüldüğünü de okuyordum; yani Esav'ın ilk oğulluk hakkını yitirdiği o Mısır yemeğini. Çünkü ilk doğan halk senin yerine dört ayaklı bir hayvanın başına saygı gösterdi; yüreğiyle Mısır'a döndü ve senin suretini, yani kendi ruhunu, ot yiyen bir buzağının suretinin önünde eğdi. Bunları orada buldum ama yemedim. Çünkü Rabbim, Yakup'tan küçüklüğün ayıbını kaldırmak, büyüğün küçüğe hizmet etmesi hoşuna gitti; milletleri mirasına çağırdın. Ben de sana milletlerden gelmiştim ve halkının Mısır'dan almasını istediğin altına yöneldim; çünkü nerede olursa olsun o altın seninti. Elçin aracılığıyla Atinalılara da, onların bazılarının da söylediği gibi, "senin içinde yaşadığımızı, hareket ettiğimizi ve var olduğumuzu" söyledin; o kitaplar da elbette oradan geliyordu. Ama senin altınınla hizmet ettikleri Mısırlıların putlarına yönelmedim; onlar Tanrı'nın hakikatini yalana çevirdiler, Yaratıcı yerine yaratığa taptılar ve hizmet ettiler.

7.15

Et ideo legebam ibi etiam inmutatam gloriam incorruptionis tuae in idola et uaria simulacra, in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium, uidelicet Aegyptium cibum, quo Esau perdidit primogenita sua, quoniam caput quadrupedis pro te honorauit populus primogenitus, conuersus corde in Aegyptum et curuans imaginem tuam, animam suam, ante imaginem uituli manducantis foenum. inueni haec ibi et non manducaui. placuit enim tibi, domine, auferre opprobrium diminutionis ab Iacob, ut maior seruiret minori, et uocasti gentes in hereditatem tuam. et ego ad te ueneram ex gentibus et intendi in aurum, quod ab Aegypto uoluisti ut auferret populus tuus, quoniam tuum erat, ubicumque erat. et dixisti Atheniensibus per apostolum tuum, quod in te uiuimus et mouemur et sumus, sicut et quidam secundum eos dixerunt, et utique inde erant illi libri. et non adtendi in idola Aegyptiorum, quibus de auro tuo ministrabant, qui transmutauerunt ueritatem dei in mendacium et coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori.

7.16Oradan kendime dönmem için uyarılınca, sen bana yol gösterirken en derinime girdim; girebildim, çünkü sen yardımcım oldun. Girdim ve ruhumun gözüyle —ne kadar zayıf olursa olsun—, ruhumun bu aynı gözünün üstünde, zihnimin üstünde değişmez bir ışık gördüm. Bütün beden sahiplerinin görebildiği bu sıradan ışık değildi; aynı türden ama daha büyük bir ışık da değildi, sanki bu ışık çok çok daha parlak parlasa ve büyüklüğüyle her şeyi kaplasa. O ışık bu değildi; başka bir şeydi, bütün bunlardan çok başka bir şey. Zihnimin üstünde de yağın suyun üstünde, göğün yerin üstünde olduğu gibi değildi; daha üstündü, çünkü beni o yarattı; ben ise daha aşağıdaydım, çünkü onun tarafından yaratıldım. Hakikati bilen onu bilir; onu bilen ebediyeti bilir. Sevgi onu bilir. Ey ebedî hakikat, gerçek sevgi ve sevgili ebediyet! Sen benim Tanrımsın, sana gece gündüz iç çekiyorum. Seni ilk tanıdığımda beni kendine aldın ki, görülecek bir şeyin var olduğunu, ama onu görecek kişinin henüz ben olmadığımı göreyim. Üzerime şiddetle ışık saçarak zayıf bakışımı geri çarptın; sevgi ve dehşetle titredim. Senden çok uzakta, benzemezlik diyarında olduğumu fark ettim; sanki yükseklerden sesini duyuyordum: "Ben büyüklerin yiyeceğiyim; büyü, beni yiyeceksin. Ama sen beni bedeninin yiyeceği gibi kendine dönüştürmeyeceksin; sen bana dönüşeceksin." Haksızlığı yüzünden insanı terbiye ettiğini, ruhumu örümcek gibi erittiğini anladım ve dedim ki: "Hakikat, ne sonlu ne de sonsuz mekân boyutlarına yayılmadığı için hiçbir şey mi?" Sen de uzaktan seslendin: "Ben, var olanım." Yürekte duyulduğu gibi duydum; şüphe edebileceğim hiçbir şey kalmadı; yaratılmış şeyler aracılığıyla akılla kavranıp görülen hakikatin var olmadığından şüphe etmektense yaşadığımdan şüphe etmem daha kolay olurdu.

7.16

Et inde admonitus redire ad memet ipsum intraui in intima mea duce te et potui, quoniam factus es adiutor meus. intraui et uidi qualicumque oculo animae meae supra eundem oculum animae meae, supra mentem meam lucem inconmutabilem, non hanc uulgarem et conspicuam omni carni nec quasi ex eodem genere grandior erat, tamquam si ista multo multoque clarius claresceret totumque occuparet magnitudine. non hoc illa erat, sed aliud, aliud ualde ab istis omnibus. nec ita erat supra mentem meam, sicut oleum super aquam nec sicut caelum super terram, sed superior, quia ipsa fecit me, et ego inferior, quia factus ab ea. qui nouit ueritatem, nouit eam, et qui nouit eam, nouit aeternitatem. caritas nouit eam. o aeterna ueritas et uera caritas et cara aeternitas! tu es deus meus, tibi suspiro die ac nocte. et cum te primum cognoui, tu assumsisti me, ut uiderem esse, quod uiderem, et nondum me esse, qui uiderem. et reuerberasti infirmitatem aspectus mei radians in me uehementer, et contremui amore et horrore: et inueni longe me esse a te in regione dissimilitudinis, tamquam audirem uocem tuam de excelso: "cibus sum grandium: cresce et manducabis me. nec tu me in te mutabis sicut cibum carnis tuae, sed tu mutaberis in me." et cognoui, quoniam pro iniquitate erudisti hominem et tabescere fecisti sicut araneam animam meam, et dixi: "numquid nihil est ueritas, quoniam neque per finita neque per infinita locorum spatia diffusa est?" et clamasti de longinquo: ego sum qui sum. et audiui, sicut auditur in corde, et non erat prorsus, unde dubitarem faciliusque dubitarem uiuere me quam non esse ueritatem, quae per ea, quae facta sunt, intellecta conspicitur.

7.17Senin altındaki öbür şeylere baktım ve gördüm ki ne bütünüyle vardırlar ne de bütünüyle yokturlar: Vardırlar, çünkü sendendirler; yokturlar, çünkü sen olan şey değildirler. Çünkü gerçekten var olan, kalıcı olandır. Bana gelince, "Tanrı'ya bağlanmak benim için iyidir"; çünkü O'nda kalmazsam kendimde de kalamam. O ise kendinde kalarak her şeyi yeniler. "Sen benim Rabbimsin, çünkü benim iyiliklerime ihtiyacın yoktur."

7.17

Et inspexi cetera infra te et uidi nec omnino esse nec omnino non esse: esse quidem, quoniam abs te sunt, non esse autem, quoniam id quod es non sunt. id enim uere est, quod manet. mihi autem inhaerere deo bonum est, quia, si non manebo in illo, nec in me potero. ille autem in se manens innouat omnia; et dominus meus es, quoniam bonorum meorum non eges.

7.18Bana apaçık oldu ki bozulan şeyler iyidir: En yüksek iyiler olsalardı bozulamazlardı, iyi olmasalardı da bozulamazlardı. Çünkü en yüksek iyiler olsalardı bozulmaz olurlardı; hiç iyi olmasalardı onlarda bozulacak bir şey olmazdı. Çünkü bozulma zarar verir; iyiyi azaltmasaydı zarar vermezdi. O hâlde ya bozulma hiç zarar vermez, ki bu olamaz, ya da —ki bu çok kesindir— bozulan her şey iyiden yoksun bırakılır. Bütün iyiden yoksun bırakılırlarsa hiç var olmazlar. Çünkü var olurlar da artık bozulamazlarsa daha iyi olurlar, çünkü kalıcı olurlar. Bütün iyiyi yitirdikleri için daha iyi olduklarını söylemekten daha canavarca ne olabilir? Demek ki bütün iyiden yoksun bırakılırlarsa hiç var olmazlar; demek ki var oldukları sürece iyidirler. Demek ki var olan her şey iyidir; nereden geldiğini aradığım o kötülük de bir cevher değildir, çünkü cevher olsaydı iyi olurdu. Ya bozulmaz bir cevher olurdu ki bu elbette büyük bir iyidir, ya da bozulabilir bir cevher olurdu ki iyi olmasaydı bozulabilir olmazdı. Böylece gördüm ve bana apaçık oldu ki her şeyi iyi yarattın ve senin yaratmadığın hiçbir cevher yoktur. Her şeyi eşit yaratmadığın için de her şey bu yüzden vardır: Her biri iyidir, hepsi birlikte ise çok iyidir; çünkü "Tanrımız her şeyi çok iyi yarattı."

7.18

Et manifestatum est mihi, quoniam bona sunt, quae corrumpuntur, quae neque si summa bona essent, corrumpi possent, neque nisi bona essent, corrumpi possent, quia, si summa bona essent, incorruptibilia essent, si autem nulla bona essent, quid in eis conrumperetur non esset. nocet enim corruptio et, nisi bonum minueret, non noceret. aut igitur nihil nocet corruptio, quod fieri non potest, aut, quod certissimum est, omnia, quae corrumpuntur, priuantur bono. si autem omni bono priuabuntur, omnino non erunt. si enim erunt et corrumpi iam non poterunt, meliora erunt, quia permanebunt. et quid monstrosius quam ea dicere omni bono amisso facta meliora? ergo si omni bono priuabuntur, omnino nulla erunt: ergo quamdiu sunt, bona sunt. ergo quaecumque sunt, bona sunt, malumque illud, quod quaerebam unde esset, non est substantia, quia, si substantia esset, bonum esset. aut enim esset incorruptibilis substantia, magnum utique bonum, aut substantia corruptibilis esset, quae nisi bona esset, corruptibilis non esset. itaque uidi et manifestatum est mihi, quia omnia bona tu fecisti et prorsus nullae substantiae sunt, quas tu non fecisti. et quoniam non aequalia omnia fecisti, ideo sunt omnia, quia singula bona sunt et simul omnia ualde bona, quoniam fecit deus noster omnia bona ualde.

7.19Senin için hiçbir şekilde kötülük yoktur; yalnız senin için değil, bütün yaratılışın için de; çünkü dışarıda, onun içine dalıp ona koyduğun düzeni bozacak hiçbir şey yoktur. Onun parçalarında ise bazı şeyler bazılarına uymadığı için kötü sanılır; oysa aynı şeyler başkalarına uyar ve iyidir, kendi içlerinde de iyidir. Birbirine uymayan bütün bu şeyler, şeylerin yeryüzü dediğimiz aşağı kısmına uyar; o kısmın da kendisine uygun bulutlu ve rüzgârlı bir göğü vardır. Hâşâ, artık "Bunlar hiç olmasaydı" diyemem; çünkü yalnız bunları görseydim daha iyilerini isterdim elbette, ama yalnız bunlar yüzünden bile seni övmem gerekirdi. Çünkü yeryüzünden övülmeye layık olduğunu gösteriyorlar: ejderhalar ve bütün derinlikler, ateş, dolu, kar, buz, senin sözünü yerine getiren fırtına rüzgârı, dağlar ve bütün tepeler, meyve ağaçları ve bütün sedirler, yabanıl hayvanlar ve bütün sürüler, sürüngenler ve kanatlı kuşlar; yeryüzünün kralları ve bütün halklar, önderler ve yeryüzünün bütün yargıçları, delikanlılar ve genç kızlar, yaşlılar gençlerle birlikte senin adını övsünler. Göklerden de seni övdüklerine göre —Tanrımız, yükseklerde bütün meleklerin, bütün orduların, güneş ve ay, bütün yıldızlar ve ışık, göklerin gökleri ve göklerin üstündeki sular seni övsün, adını övsünler—, artık daha iyilerini istemiyordum; çünkü her şeyi birlikte düşünüyordum. Üstteki şeylerin alttakilerden daha iyi olduğunu, ama hepsinin bir arada yalnız üsttekilerden daha iyi olduğunu daha sağlıklı bir yargıyla tartıyordum.

7.19

Et tibi omnino non est malum, non solum tibi sed nec uniuersae creaturae tuae, quia extra non est aliquid, quod inrumpat et corrumpat ordinem, quem inposuisti ei. in partibus autem eius quaedam quibusdam quia non conueniunt, mala putantur; et eadem ipsa non conueniunt aliis et bona sunt et in semet ipsis bona sunt. et omnia haec, quae sibimet inuicem non conueniunt, conueniunt inferiori parti rerum, quam terram dicimus, habentem caelum suum nubilosum atque uentosum congruum sibi. et absit, ut dicerem iam: "non essent ista", quia etsi sola ista cernerem, desiderarem quidem meliora, sed iam etiam de solis istis laudare te deberem, quoniam laudandum te ostendunt de terra dracones et omnes abyssi, ignis, ⟦grando⟧, nix, glacies, spiritus tempestatis, quae faciunt uerbum tuum, montes et omnes colles, ligna fructifera et omnes cedri, bestiae et omnia pecora, reptilia et uolatilia pennata; reges terrae et omnes populi, principes et omnes iudices terrae, iuuenes et uirgines, seniores cum iunioribus laudent nomen tuum. cum uero etiam de caelis te laudent, laudent te, deus noster, in excelsis omnes angeli tui, omnes uirtutes tuae, sol et luna, omnes stellae et lumen, caeli caelorum et aquae, quae super caelos sunt, laudent nomen tuum: non iam desiderabam meliora, quia omnia cogitabam, et meliora quidem superiora quam inferiora, sed meliora omnia quam sola superiora iudicio saniore pendebam.

7.20Yaratılışından bir şeyi beğenmeyenlerde sağlık yoktur; senin yarattığın birçok şeyi beğenmediğim zaman bende de yoktu. Ruhum Tanrımı beğenmemeye cesaret edemediği için beğenmediği hiçbir şeyin senin olmasını istemiyordu. Oradan iki cevher kanaatine sapmıştı; huzur bulmuyor, yabancı sözler söylüyordu. Oradan dönünce de kendine bütün mekânların sonsuz boyutlarına yayılmış bir tanrı yapmış, onu sen sanmış ve yüreğine yerleştirmişti; böylece yeniden kendi putunun, senin iğrendiğin bir putun tapınağı olmuştu. Ama sen, haberim olmadan başımı okşayıp gözlerimi boş şeyleri görmesinler diye kapadıktan sonra, kendimden biraz vazgeçtim ve deliliğim uyuştu; sende uyandım ve seni başka türlü sonsuz gördüm; bu görüş bedenden gelmiyordu.

7.20

Non est sanitas eis, quibus displicet aliquid creaturae tuae, sicut mihi non erat, cum displicerent multa, quae fecisti. et quia non audebat anima mea, ut ei displiceret deus meus, nolebat esse tuum quidquid ei displicebat. et inde ierat in opinionem duarum substantiarum et non requiescebat et aliena loquebatur. et inde rediens fecerat sibi deum per infinita spatia locorum omnium et eum putauerat esse te et eum collocauerat in corde suo et facta erat rursus templum idoli sui abominandum tibi. sed posteaquam fouisti caput nescientis et clausisti oculos meos, ne uiderent uanitatem, cessaui de me paululum, et consopita est insania mea; et euigilaui in te et uidi te infinitum aliter, et uisus iste non a carne trahebatur.

7.21Başka şeylere baktım ve gördüm ki var olmalarını sana borçludurlar ve her şey sende sınırlanmıştır; ama başka türlü: bir yerdeymiş gibi değil, sen her şeyi hakikatle elinde tuttuğun için. Var oldukları ölçüde hepsi gerçektir; yanlışlık da var olmayan bir şeyin var sanılmasından başka bir şey değildir. Gördüm ki her şey yalnız kendi yerine değil kendi zamanına da uyar; tek ebedî olan sen, sayısız zaman sürelerinden sonra iş görmeye başlamadın; çünkü geçmiş ve geçecek bütün zaman süreleri, sen iş görmeseydin ve kalıcı olmasaydın ne gidebilirdi ne gelebilirdi.

7.21

Et respexi alia et uidi tibi debere quia sunt et in te cuncta finita, sed aliter, non quasi in loco, sed quia tu es omnitenens manu ueritate, et omnia uera sunt, in quantum sunt, nec quicquam est falsitas, nisi cum putatur esse quod non est. et uidi, quia non solum locis sua quaeque suis conueniunt sed etiam temporibus et quia tu, qui solus aeternus es, non post innumerabilia spatia temporum coepisti operari, quia omnia spatia temporum, quae praeterierunt et quae praeteribunt, nec abirent nec uenirent nisi te operante et manente.

7.22Tecrübeyle anladım ki sağlam damağa tatlı gelen ekmeğin sağlam olmayan damağa ceza olması, temiz gözlerin sevdiği ışığın hasta gözlere nefret verici gelmesi şaşılacak bir şey değildir. Senin adaletin de haksızların hoşuna gitmez; senin iyi yarattığın engerek ve kurtçuk ise hiç hoşlarına gitmez. Bunlar yaratılışının aşağı kısımlarına uygundur; haksızların kendileri de sana ne kadar benzemezlerse o kısımlara o kadar uygundur, sana ne kadar benzer olurlarsa üst kısımlara da o kadar uygun olurlar. Haksızlığın ne olduğunu araştırdım ve bir cevher bulmadım; en yüksek cevherden, senden, Tanrı'dan uzaklaşıp en aşağı şeylere sapan, içini dışarı döküp dışarıya doğru şişen iradenin sapkınlığını buldum.

7.22

Et sensi expertus non esse mirum, quod palato non sano poena est et panis, qui sano suauis est, et oculis aegris odiosa lux, quae puris amabilis. et iustitia tua displicet iniquis, nedum uipera et uermiculus, quae bona creasti, apta inferioribus creaturae tuae partibus, quibus et ipsi iniqui apti sunt, quanto dissimiliores sunt tibi, apti autem superioribus, quanto similiores fiunt tibi. et quaesiui, quid esset iniquitas, et non inueni substantiam, sed a summa substantia, te deo, detortae in infima uoluntatis peruersitatem proicientis intima sua et tumescentis foras.

7.23Artık seni sevdiğime şaşıyordum; senin yerine bir hayali değil, seni. Ama Tanrımın tadına varmakta duramıyordum: Senin güzelliğinle sana doğru kapılıyor, çok geçmeden kendi ağırlığımla senden koparılıyor, inleyerek bu şeylere yuvarlanıyordum; bu ağırlık bedenî alışkanlıktı. Ama seni hatırlamam benimle birlikteydi; bağlanacağım birinin var olduğundan hiç şüphe etmiyordum, ama ona bağlanacak kişinin henüz ben olmadığından da şüphe etmiyordum; çünkü "bozulan beden ruha ağır gelir ve dünyevî mesken çok şey düşünen zihni aşağı çeker." Senin görünmeyen şeylerinin, ebedî kudretinin ve Tanrılığının, evrenin kuruluşundan beri yaratılmış şeyler aracılığıyla akılla kavranıp görüldüğünden de çok emindim. Çünkü gökteki ya da yerdeki cisimlerin güzelliğini neye dayanarak onayladığımı, değişebilir şeyler hakkında eksiksiz bir yargıda bulunup "Bu böyle olmalı, şu böyle olmamalı" derken elimin altında ne bulunduğunu araştırıyordum. Böyle yargıda bulunduğumda neye göre yargıda bulunduğumu araştırırken, değişebilir zihnimin üstünde hakikatin değişmez ve gerçek ebediyetini bulmuştum. Böylece basamak basamak cisimlerden beden aracılığıyla hisseden ruha, oradan bedenin hislerinin dış şeyleri kendisine bildirdiği iç gücüne —hayvanların da ulaşabildiği yer burasıdır—, oradan da yeniden, bedenin hislerinden alınan şeyin yargılanmak üzere kendisine götürüldüğü akıl yürütme gücüne yükseldim. Bu güç de kendinin bende değişebilir olduğunu görünce kendi anlayışına yükseldi, düşünceyi alışkanlıktan uzaklaştırdı, birbiriyle çelişen hayal kalabalıklarından sıyrıldı; ta ki üzerine hangi ışığın serpildiğini bulsun: Değişmezin değişebilene tercih edilmesi gerektiğini hiç şüphesiz haykırırken değişmezi nereden bildiğini bulsun —çünkü onu bir şekilde bilmeseydi, onu değişebilene hiçbir şekilde kesinlikle tercih edemezdi. Ve titreyen bir bakışın bir anında var olan şeye ulaştı. O zaman senin görünmeyen şeylerini yaratılmış şeyler aracılığıyla akılla kavrayıp gördüm; ama bakışımı oraya dikemedim. Zayıflığım geri çarpılınca alışık olduğum şeylere döndüm; yanımda yalnız seven bir hatıra götürdüm: kokusunu almış olduğum, ama henüz yiyemediğim şeyleri arzulayan bir hatıra.

7.23

Et mirabar, quod iam te amabam, non pro te phantasma, et non stabam frui deo meo, sed rapiebar ad te decore tuo moxque diripiebar abs te pondere meo et ruebam in ista cum gemitu; et pondus hoc consuetudo carnalis. sed mecum erat memoria tui, neque ullo modo dubitabam esse cui cohaererem, sed nondum me esse, qui cohaererem, quoniam corpus, quod corrumpitur, adgrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem, eramque certissimus, quod inuisibilia tua a constitutione mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque uirtus et diuinitas tua. quaerens enim, unde adprobarem pulchritudinem corporum siue caelestium siue terrestrium et quid mihi praesto esset integre de mutabilibus iudicanti et dicenti: "hoc ita esse debet, illud non ita", hoc ergo quaerens, unde iudicarem, cum ita iudicarem, inueneram inconmutabilem et ueram ueritatis aeternitatem supra mentem meam conmutabilem. atque ita gradatim a corporibus ad sentientem per corpus animam atque inde ad eius interiorem uim, cui sensus corporis exteriora nuntiaret, et quousque possunt bestiae, atque inde rursus ad ratiocinantem potentiam, ad quam refertur iudicandum quod sumitur a sensibus corporis; quae se quoque in me conperiens mutabilem erexit se ad intellegentiam suam et abduxit cogitationem a consuetudine, subtrahens se contradicentibus turbis phantasmatum, ut inueniret, quo lumine aspargeretur, cum sine ulla dubitatione clamaret inconmutabile praeferendum esse mutabili, unde nosset ipsum inconmutabile — quod nisi aliquo modo nosset, nullo modo illud mutabili certa praeponeret — et peruenit ad id, quod est in ictu trepidantis aspectus. tunc uero inuisibilia tua per ea quae facta sunt intellecta conspexi, sed aciem figere non eualui et repercussa infirmitate redditus solitis non mecum ferebam nisi amantem memoriam et quasi olefacta desiderantem, quae comedere nondum possem.

7.24Senin tadına varmaya elverişli bir güç kazanmanın yolunu arıyordum ve bulamıyordum; ta ki Tanrı ile insanlar arasındaki aracıya, insan İsa Mesih'e sarılıncaya kadar. O, her şeyin üstünde, ebediyen övülmüş Tanrı'dır; "Ben yolum, hakikat ve hayatım" diye çağırıyor; almaya gücümün yetmediği yiyeceği ete karıştırıyordu; çünkü Söz ete dönüştü ki her şeyi kendisiyle yarattığın bilgeliğin bizim bebekliğimiz için süte dönüşsün. Çünkü ben alçakgönüllü olmadığım için alçakgönüllü İsa'yı, Tanrımı tutmuyordum; onun zayıflığının neyin öğretmeni olduğunu da bilmiyordum. Çünkü senin Sözün, ebedî hakikat, yaratılışının üst kısımlarının çok üstünde yükselerek kendine boyun eğenleri kendine doğru kaldırır; aşağı kısımlarda ise bizim çamurumuzdan kendine alçak bir ev kurdu. Bununla, boyun eğdireceklerini kendi kendilerinden aşağı indirecek ve kendine doğru geçirecekti; şişkinliği iyileştiriyor, sevgiyi besliyordu. Ta ki kendilerine güvenerek daha ileri gitmesinler, tersine ayaklarının önünde, bizim deri giysimizi giyerek zayıflamış Tanrılığı görüp zayıflasınlar, yorgun düşüp onun önüne kapansınlar; o da kalkıp onları kaldırsın.

7.24

Et quaerebam uiam conparandi roboris, quod esset idoneum ad fruendum te, nec inueniebam, donec amplecterer mediatorem dei et hominum, hominem Christum Iesum, qui est super omnia deus benedictus in saecula, uocantem et dicentem: ego sum uia ⟦et⟧ ueritas et uita, et cibum, cui capiendo inualidus eram, miscentem carni, quoniam uerbum caro factum est, ut infantiae nostrae lactesceret sapientia tua, per quam creasti omnia. non enim tenebam deum meum Iesum humilis humilem nec cuius rei magistra esset eius infirmitas noueram. uerbum enim tuum, aeterna ueritas, superioribus creaturae tuae partibus supereminens subditos erigit ad se ipsam, in inferioribus autem aedificauit sibi humilem domum de limo nostro, per quam subdendos deprimeret a se ipsis et ad se traiceret, sanans tumorem et nutriens amorem, ne fiducia sui progrederentur longius, sed potius infirmarentur uidentes ante pedes suos infirmam diuinitatem ex participatione tunicae pelliciae nostrae et lassi prosternerentur in eam, illa autem surgens leuaret eos.

7.25Ben ise başka türlü düşünüyordum: Rabbim Mesih hakkında ancak kimsenin eşit olamayacağı üstün bilgelikte bir insan hakkında düşünülebilecek kadarını düşünüyordum. Özellikle bir bakireden şaşılacak bir şekilde doğduğu için, ölümsüzlüğü kazanmak uğruna geçici şeyleri küçümsemenin örneği olsun diye, bizim için gösterilen ilahî özen sayesinde öğretmenlik otoritesini bu kadar büyük ölçüde hak etmiş görünüyordu. Ama ete dönüşmüş Söz'ün ne sır taşıdığını sezemiyordum bile. Onun hakkında yazılıp aktarılanlardan yalnız şunu öğrenmiştim: Yedi, içti, uyudu, yürüdü, sevindi, üzüldü, konuştu; demek ki o beden senin Sözüne ancak insan ruhu ve zihniyle birlikte bağlanmıştı. Senin Sözünün değişmezliğini bilen herkes bunu bilir; ben de onu gücüm yettiğince artık biliyordum ve bu konuda hiç şüphe etmiyordum. Çünkü bir an bedenin uzuvlarını irade aracılığıyla hareket ettirmek, bir an ettirmemek; bir an bir duyguya kapılmak, bir an kapılmamak; bir an işaretlerle bilgece düşünceler dile getirmek, bir an susmak, ruhun ve zihnin değişebilirliğine özgüdür. Onun hakkında yazılanlar yanlış olsaydı, geri kalan her şey de yalan olma tehlikesine düşer, o yazılarda insan soyu için imana dayanan hiçbir kurtuluş kalmazdı. Yazılanlar doğru olduğu için Mesih'te bütün bir insanı tanıyordum: yalnız bir insanın bedenini ya da bedenle birlikte zihinsiz bir ruhu değil, insanın kendisini. Ama onun hakikatin kişiliği olduğu için değil, insan tabiatının büyük bir üstünlüğü ve bilgelikten daha mükemmel bir pay alışı sayesinde öbürlerinden üstün tutulduğunu düşünüyordum.

Alypius ise Katoliklerin, ete bürünmüş Tanrı'ya, Mesih'te Tanrı ile etten başka bir ruh bulunmadığı şekilde inandıklarını sanıyordu; onda bir insan zihninin bulunduğunun öğretildiğini düşünmüyordu. Onun hakkında hatıraya geçmiş işlerin canlı ve akıllı bir yaratık olmadan yapılamayacağına iyice inandığı için Hristiyan imanına doğru ağır adımlarla ilerliyordu. Ama sonra bunun sapkınların yanılgısı olduğunu öğrenince Katolik imanı sevinçle benimsedi ve ona uydu. Bana gelince, itiraf ederim ki, Söz'ün ete dönüşmesi konusunda Katolik hakikatin Photinus'un yanlışından nasıl ayrıldığını epey sonra öğrendim. Sapkınların reddedilmesi, senin kilisenin ne düşündüğünü ve sağlam öğretinin neyi içerdiğini öne çıkarır. "Çünkü sapkınlıkların da olması gerekiyordu ki sınanmış olanlar zayıflar arasında belli olsun."

7.25

Ego uero aliud putabam tantumque sentiebam de domino Christo meo, quantum de excellentis sapientiae uiro, cui nullus posset aequari, praesertim quia mirabiliter natus ex uirgine ad exemplum contemnendorum temporalium prae adipiscenda immortalitate diuina pro nobis cura tantam auctoritatem magisterii meruisse uidebatur. quid autem sacramenti haberet uerbum caro factum, ne suspicari quidem poteram. tantum cognoueram ex his, quae de illo scripta traderentur, quia manducauit et bibit, dormiuit, ambulauit, exhilaratus est, contristatus est, sermocinatus est, non haesisse carnem illam uerbo tuo nisi cum anima et mente humana. nouit hoc omnis, qui nouit incommutabilitatem uerbi tui, quam ego iam noueram, quantum poteram, nec omnino quicquam inde dubitabam. etenim nunc mouere membra corporis per uoluntatem, nunc non mouere, nunc aliquo affectu affici, nunc non affici, nunc proferre per signa sapientes sententias, nunc esse in silentio propria sunt mutabilitatis animae et mentis. quae si falsa de illo scripta essent, etiam omnia periclitarentur mendacio neque in illis litteris ulla fidei salus generi humano remaneret. quia itaque uera scripta sunt, totum hominem in Christo agnoscebam, non corpus tantum hominis aut cum corpore sine mente animum, sed ipsum hominem, non persona ueritatis, sed magna quadam naturae humanae excellentia et perfectiore participatione sapientiae praeferri ceteris arbitrabar. Alypius autem deum carne indutum ita putabat credi a catholicis, ut praeter deum et carnem non esset in Christo anima, mentemque hominis non existimabat in eo praedicari. et quoniam bene persuasum tenebat ea, quae de illo memoriae mandata sunt, sine uitali et rationali creatura non fieri, ad ipsam Christianam fidem pigrius mouebatur. sed postea haereticorum hunc errorem esse cognoscens catholicae fidei conlaetatus et contemperatus est. ego autem aliquanto posterius didicisse me fateor, in eo quod uerbum caro factum est quomodo catholica ueritas a Fotini falsitate dirimatur. inprobatio quippe haereticorum facit eminere, quid ecclesia tua sentiat et quid habeat sana doctrina. oportuit enim et haereses esse, ut probati manifesti fierent inter infirmos.

7.26Ama o zaman Platoncuların o kitaplarını okuyup oradan cisimsiz hakikati aramaya teşvik edildikten sonra, senin görünmeyen şeylerini yaratılmış şeyler aracılığıyla akılla kavrayıp gördüm; geri itilince de ruhumun karanlıkları yüzünden neyi seyretmeme izin verilmediğini hissettim. Senin var olduğundan ve sonsuz olduğundan, ama yine de sonlu ya da sonsuz yerlere yayılmadığından; her zaman kendinle aynı kalan olarak gerçekten var olduğundan, hiçbir yönden ve hiçbir hareketle başka ya da başka türlü olmadığından; geri kalan her şeyin senden olduğundan, yalnız var olmalarının en sağlam kanıtıyla emindim. Bunlardan emindim, ama senin tadına varmak için fazlasıyla zayıftım. Bir bilgili gibi gevezelik ediyordum; senin yolunu Kurtarıcımız Mesih'te aramasaydım, bilgili değil bitik biri olurdum. Çünkü cezamla dolu olduğum hâlde artık bilge görünmek istemeye başlamıştım; ağlamıyordum, üstelik bilgiyle şişiyordum. Alçakgönüllülüğün temeli olan İsa Mesih üzerine bina eden o sevgi neredeydi? Ya da o kitaplar bana onu ne zaman öğretecekti? Sanırım senin yazılarını incelemeden önce o kitaplarla karşılaşmamı bu yüzden istedin: Onlardan nasıl etkilendiğim hafızama kazınsın; sonra senin kitaplarında uysallaştığımda ve yaralarım senin iyileştiren parmaklarınla yoklandığında, kendini beğenmişlik ile itiraf arasındaki farkı, nereye gidileceğini görüp hangi yoldan gidileceğini görmeyenlerle mesut eden yurda yalnız bakmak için değil orada yaşamak için de götüren yol arasındaki farkı ayırt edip seçebileyim. Çünkü önce senin kutsal yazılarınla biçimlenseydim, onlara alışarak sen bana tatlı gelseydin ve sonra o ciltlerle karşılaşsaydım, belki ya beni dindarlığın sağlam temelinden koparırlardı ya da içime çektiğim o şifalı duyguda kalsam bile, birinin yalnız onları okuyarak da bu duyguya ulaşabileceğini sanırdım.

7.26

Sed tunc lectis Platonicorum illis libris posteaquam inde admonitus quaerere incorpoream ueritatem inuisibilia tua per ea quae facta sunt intellecta conspexi et repulsus sensi, quid per tenebras animae meae contemplari non sinerer, certus esse te et infinitum esse nec tamen per locos finitos infinitosue diffundi et uere te esse, qui semper idem ipse esses, ex nulla parte nulloque motu alter aut aliter, cetera uero ex te esse omnia, hoc solo firmissimo documento, quia sunt, certus quidem in istis eram, nimis tamen infirmus ad fruendum te. garriebam plane quasi peritus et, nisi in Christo, saluatore nostro, uiam tuam quaererem, non peritus, sed periturus essem. iam enim coeperam uelle uideri sapiens plenus poena mea et non flebam, insuper autem inflabar scientia. ubi enim erat illa aedificans caritas a fundamento humilitatis, quod est Christus Iesus? aut quando illi libri me docerent eam? in quos me propterea, priusquam scripturas tuas considerarem, credo uoluisti incurrere, ut inprimeretur memoriae meae, quomodo ex eis affectus essem et, cum postea in libris tuis mansuefactus essem et curantibus digitis tuis contrectarentur uulnera mea, discernerem atque distinguerem, quid interesset inter praesumptionem et confessionem, inter uidentes, quo eundum sit, nec uidentes qua, et uiam ducentem ad beatificam patriam non tantum cernendam sed et habitandam. nam si primo sanctis tuis litteris informatus essem et in earum familiaritate obdulcuisses mihi et post in illa uolumina incidissem, fortasse aut abripuissent me a solidamento pietatis, aut si in affectu quem salubrem inbiberam perstitissem, putarem etiam ex illis libris eum posse concipi, si eos solos quisque didicisset.

7.27Böylece senin ruhunun saygıdeğer kalemine, hepsinden önce de elçi Pavlus'a büyük bir hırsla sarıldım. Bir zamanlar bana kendisiyle çelişiyormuş, sözlerinin metni kanunun ve peygamberlerin tanıklıklarına uymuyormuş gibi gelen sorular yok olup gitti; bana iffetli sözlerin tek bir yüzü göründü ve "titreyerek sevinmeyi" öğrendim. Başladım ve orada okuduğum doğru şeylerin hepsinin burada senin lütfunun övgüsüyle söylendiğini buldum: Gören kişi, yalnız gördüğünü değil görebilmeyi de almamış gibi övünmesin —çünkü almadığı neyi var ki?—; her zaman aynı kalan seni görmek için yalnız uyarılmakla kalmasın, seni tutmak için iyileştirilsin de; uzaktan göremeyen kişi de gelip göreceği ve tutacağı yolda yürüsün. Çünkü insan, iç insana göre Tanrı'nın kanunundan zevk alsa bile, üyelerindeki, zihninin kanununa karşı savaşan ve onu üyelerindeki günah kanununa esir eden öbür kanunla ne yapacak? Çünkü sen adilsin, Rabbim; biz ise günah işledik, haksızlık ettik, saygısızca davrandık; elin üzerimizde ağırlaştı ve haklı olarak eski günahkâra, ölümün başına teslim edildik; çünkü o, senin hakikatinde durmayan kendi iradesinin benzerini bizim irademize telkin etti. Zavallı insan ne yapacak? Onu bu ölüm bedeninden, Rabbimiz İsa Mesih aracılığıyla senin lütfundan başka kim kurtaracak? Onu kendinle ebedî olarak doğurdun ve yollarının başında yarattın; bu dünyanın hükümdarı onda ölüme layık hiçbir şey bulmadı, yine de onu öldürdü; ve aleyhimize olan senet ortadan kaldırıldı. Bunu o yazılar içermiyor. O sayfalarda bu dindarlığın yüzü, itirafın gözyaşları, senin kurbanın, ezilmiş ruh, kırılmış ve alçalmış yürek, halkın kurtuluşu, gelin şehir, Kutsal Ruh'un güvencesi, kurtuluş bedelimizin kadehi yoktur. Orada kimse şöyle şarkı söylemez: "Ruhum Tanrı'ya boyun eğmeyecek mi? Çünkü kurtuluşum O'ndandır; çünkü O benim Tanrım ve kurtarıcımdır, sığınağımdır; artık sarsılmayacağım." Orada kimse "Ey yorgunlar, bana gelin" diye çağıranı duymaz. Ondan öğrenmeye tenezzül etmezler, çünkü o yumuşak huylu ve yüreği alçakgönüllüdür. Çünkü "bunları bilgelerden ve akıllılardan gizledin, küçüklere açtın." Ormanlık bir doruktan barış yurdunu görüp ona giden yolu bulamamak ve önderleri aslan ve ejderhayla birlikte kuşatıp pusu kuran kaçak firarilerin arasında, yolsuz yerlerde boş yere çabalamak başka şeydir; oraya götüren, göksel imparatorun özeniyle korunan, göksel orduyu terk edenlerin yol kesmediği yolu tutmak başka şey; çünkü onlar o yoldan işkenceden kaçar gibi kaçarlar. Elçilerinin en küçüğünü okurken bunlar şaşılacak şekilde içime işliyordu; senin işlerini düşünmüş ve dehşete kapılmıştım.

7.27

Itaque auidissime arripui uenerabilem stilum spiritus tui et prae ceteris apostolum Paulum, et perierunt illae quaestiones, in quibus mihi aliquando uisus est aduersari sibi et non congruere testimoniis legis et prophetarum textus sermonis eius, et apparuit mihi una facies eloquiorum castorum, et exultare cum tremore didici. et coepi et inueni quidquid illae uerum legeram, hac cum conmendatione gratiae tuae dici, ut qui uidet non sic glorietur, quasi non acceperit, non solum quod uidet, sed etiam ut uideat — quid enim habet quod non accepit? — et ut te, qui es semper idem, non solum admoneatur ut uideat, sed etiam sanetur ut teneat, et qui de longinquo uidere non potest, uiam tamen ambulet, qua ueniat et uideat et teneat, quia, etsi condelectetur homo legi dei secundum interiorem hominem, quid faciet de alia lege in membris suis repugnante legi mentis suae et se captiuum ducente in lege peccati, quae est in membris eius? quoniam iustus es, domine; nos autem peccauimus, inique fecimus, inpie gessimus, et grauata est super nos manus tua, et iuste traditi sumus antiquo peccatori, praeposito mortis, quia persuasit uoluntati nostrae similitudinem uoluntatis suae, qua in ueritate tua non stetit. quid faciet miser homo? quis eum liberabit de corpore mortis huius nisi gratia tua per Iesum Christum dominum nostrum, quem genuisti coaeternum et creasti in principio uiarum tuarum, in quo princeps huius mundi non inuenit quicquam morte dignum, et occidit eum; et euacuatum est chirografum, quod erat contrarium nobis? hoc illae litterae non habent. non habent illae paginae uultum pietatis illius, lacrimas confessionis, sacrificium tuum, spiritum contribulatum, cor contritum et humiliatum, populi salutem, sponsam ciuitatem, arram spiritus sancti, poculum pretii nostri. nemo ibi cantat: nonne deo subdita erit anima mea? ab ipso enim salutare meum: etenim ipse deus meus et salutaris meus, susceptor meus: non mouebor amplius. nemo ibi audit uocantem: uenite ad me, qui laboratis. dedignantur ab eo discere, quoniam mitis est et humilis corde. abscondisti enim haec a sapientibus et prudentibus et reuelasti ea paruulis. et aliud est de siluestri cacumine uidere patriam pacis et iter ad eam non inuenire et frustra conari per inuia circum obsidentibus et insidiantibus fugitiuis desertoribus cum principe suo leone et dracone, et aliud tenere uiam illuc ducentem cura caelestis imperatoris munitam, ubi non latrocinantur qui caelestem militiam deseruerunt; uitant enim eam sicut supplicium. haec mihi inuiscerabantur miris modis, cum minimum apostolorum tuorum legerem, et consideraueram opera tua et expaueram.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…