İçeriğe geç

Kavram

Khronos (χρόνος)

Yunanca
χρόνος (khronos)
Latince
tempus
Almanca
Zeit
Fransızca
temps
İngilizce
time
Türkçe
zaman (khronos)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte bir şeyin sürdüğü vakit, ömür ve çağ. Aristoteles'te zaman devinim değildir (her yerde aynıdır, hızlı ya da yavaş olmaz), ama devinim olmaksızın da yoktur: devinimi ve zamanı birlikte duyumsarız. Zaman "önce ve sonraya göre devinimin sayısıdır" (219b1); onunla saydığımız sayı değil, sayılan sayıdır. Şimdi (to nyn) zamanın parçası değil, sınırı ve bağlantısıdır (synekheia); taşınanın devinimi izlemesi gibi zamanı izler. Zamanın içinde olmak, varlığın zamanla ölçülmesidir; bu yüzden daima var olanlar zamanın içinde değildir. Ruh olmasaydı sayan da olmayacağından zamanın var olup olmayacağı açık bir güçlük olarak bırakılır (223a21–29). En iyi ölçü düzgün çember devinimidir; "insanî işler bir çemberdir" sözü buradan gelir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 6. yy Pherekydes Kozmogonik ilk ilke olarak Khronos (Kronos ile cinaslı) aion
MÖ 4. yy Platon aiōn'un sayıya göre ilerleyen hareketli imgesi; göklerle birlikte doğar aion
MÖ 4. yy Aristoteles Önce ve sonraya göre devinimin sayısı; şimdi sınır ve bağlantıdır Aristoteles, Fizik IV.10–14

Dönüşüm: Platon'da zaman, ebedî örneğin (aiōn) imgesi olarak kozmolojiye bağlıdır; Aristoteles'te devinime ve sayan ruha bağlanır. Plotinos (Enneadlar III.7) bu tanımı eleştirip zamanı ruhun yaşamına geri götürür; Augustinus'ta zaman ruhun genişlemesi (distentio animi) olur.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca χρόνος (khronos); τὸ νῦν (to nyn); πρότερον καὶ ὕστερον Homeros'tan beri gündelik "süre, zaman". Felsefede Pherekydes'in Khronos'u (DK 7 B 1), Platon'un "aiōn'un sayıya göre ilerleyen hareketli imgesi" (Timaios 37d) ve Aristoteles'in tanımı: "önce ve sonraya göre devinimin sayısı" (Fizik IV.11, 219b1–2).
Latince tempus Augustinus (Confessiones XI) ve skolastik "numerus motus secundum prius et posterius".
Almanca / Fransızca Zeit / temps
İngilizce time

Türkçe karşılığı

zaman (khronos). zaman: Arapça kökenli ama dile tamamen yerleşmiş; Platon (Parmenides 141a) ve Presokratikler kararı. süre: Bergson'un durée'sini çağırır, Aristoteles'in sayı vurgusunu siler. vakit: belli bir anı, uygun zamanı (kairos) çağrıştırır. Tercih "zaman"; to nyn için Platon kararıyla "şimdi" (an değil; bkz. exaiphnes).

"Süre" demek zamanı içten yaşanan bir akış olarak okumayı, "vakit" demek onu bir şeyin yapılacağı belirli an olarak okumayı peşinen seçer. Aristoteles'te zaman ne yaşantı ne de an; devinimde sayılabilir olan yandır. "Zaman" bu iki yorumdan da bağımsız kalır.

Atıf ve kaynak notu

Aristoteles'in tanımı kendi ifadesidir. Fakat zamanın ruha bağımlılığı sorusu (223a21–29) Aristoteles'te açık bırakılmıştır; onu "öznel zaman" görüşü diye okumak sonraki (Augustinusçu, Kantçı) yorumların geriye yansıtılmasıdır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: zaman, Kronos'tur

Metinlerde işaretlendiği yerler

3 yer · 3 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.