Kavram
Khronos (χρόνος)
- Yunanca
- χρόνος (khronos)
- Latince
- tempus
- Almanca
- Zeit
- Fransızca
- temps
- İngilizce
- time
- Türkçe
- zaman (khronos)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte bir şeyin sürdüğü vakit, ömür ve çağ. Aristoteles'te zaman devinim değildir (her yerde aynıdır, hızlı ya da yavaş olmaz), ama devinim olmaksızın da yoktur: devinimi ve zamanı birlikte duyumsarız. Zaman "önce ve sonraya göre devinimin sayısıdır" (219b1); onunla saydığımız sayı değil, sayılan sayıdır. Şimdi (to nyn) zamanın parçası değil, sınırı ve bağlantısıdır (synekheia); taşınanın devinimi izlemesi gibi zamanı izler. Zamanın içinde olmak, varlığın zamanla ölçülmesidir; bu yüzden daima var olanlar zamanın içinde değildir. Ruh olmasaydı sayan da olmayacağından zamanın var olup olmayacağı açık bir güçlük olarak bırakılır (223a21–29). En iyi ölçü düzgün çember devinimidir; "insanî işler bir çemberdir" sözü buradan gelir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 6. yy | Pherekydes | Kozmogonik ilk ilke olarak Khronos (Kronos ile cinaslı) | aion |
| MÖ 4. yy | Platon | aiōn'un sayıya göre ilerleyen hareketli imgesi; göklerle birlikte doğar | aion |
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Önce ve sonraya göre devinimin sayısı; şimdi sınır ve bağlantıdır | Aristoteles, Fizik IV.10–14 |
Dönüşüm: Platon'da zaman, ebedî örneğin (aiōn) imgesi olarak kozmolojiye bağlıdır; Aristoteles'te devinime ve sayan ruha bağlanır. Plotinos (Enneadlar III.7) bu tanımı eleştirip zamanı ruhun yaşamına geri götürür; Augustinus'ta zaman ruhun genişlemesi (distentio animi) olur.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | χρόνος (khronos); τὸ νῦν (to nyn); πρότερον καὶ ὕστερον | Homeros'tan beri gündelik "süre, zaman". Felsefede Pherekydes'in Khronos'u (DK 7 B 1), Platon'un "aiōn'un sayıya göre ilerleyen hareketli imgesi" (Timaios 37d) ve Aristoteles'in tanımı: "önce ve sonraya göre devinimin sayısı" (Fizik IV.11, 219b1–2). |
| Latince | tempus | Augustinus (Confessiones XI) ve skolastik "numerus motus secundum prius et posterius". |
| Almanca / Fransızca | Zeit / temps | |
| İngilizce | time |
Türkçe karşılığı
zaman (khronos). zaman: Arapça kökenli ama dile tamamen yerleşmiş; Platon (Parmenides 141a) ve Presokratikler kararı. süre: Bergson'un durée'sini çağırır, Aristoteles'in sayı vurgusunu siler. vakit: belli bir anı, uygun zamanı (kairos) çağrıştırır. Tercih "zaman"; to nyn için Platon kararıyla "şimdi" (an değil; bkz. exaiphnes).
"Süre" demek zamanı içten yaşanan bir akış olarak okumayı, "vakit" demek onu bir şeyin yapılacağı belirli an olarak okumayı peşinen seçer. Aristoteles'te zaman ne yaşantı ne de an; devinimde sayılabilir olan yandır. "Zaman" bu iki yorumdan da bağımsız kalır.
Atıf ve kaynak notu
Aristoteles'in tanımı kendi ifadesidir. Fakat zamanın ruha bağımlılığı sorusu (223a21–29) Aristoteles'te açık bırakılmıştır; onu "öznel zaman" görüşü diye okumak sonraki (Augustinusçu, Kantçı) yorumların geriye yansıtılmasıdır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: zaman, Kronos'tur
Metinlerde işaretlendiği yerler
3 yer · 3 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.