Kavram
Arithmos (ἀριθμός)
- Yunanca
- ἀριθμός (arithmós); μονάς (monás); τετρακτύς (tetraktýs)
- Latince
- numerus
- Almanca
- Zahl
- Fransızca
- nombre
- İngilizce
- number
- Türkçe
- sayı
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Sayı, ölçme ve müzikte oran hesabından gelir. Pythagorasçılarda ontolojik bir role yükselir: sayı, şeylerin hem ilkesi hem tözüdür ve — Platon'dan farklı olarak — şeylerden ayrı değildir. Sayı yalnız fizikte değil ahlakta da kullanılır: adalet "eşit kere eşit" bir sayıdır, kairos ve evlilik de birer sayıdır. Nokta–çizgi–yüzey–cisim dizisi (tetraktys) sayıdan geometriye ve oradan fiziksel cisme geçişi tek bir süreç olarak kurar.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 6.–5. yy | Erken Pythagorasçılar | Sayı her şeyin tözüdür; sınırlı/sınırsız çifti sayıyı üretir | Met. A5, 987a13 |
| MÖ 6.–5. yy | Erken Pythagorasçılar | Sayı bir tür maddedir; ayrı değildir; birimlerin büyüklüğü vardır | Met. A5, 986a |
| MÖ 6.–5. yy | Erken Pythagorasçılar | Adalet, kairos, ruh, akıl birer sayıdır | Met. A5, 985b |
| MÖ 5.–4. yy | Philolaos (?) → Speusippos | Nokta → çizgi → yüzey → cisim; tetraktys | Theon 97, 17 |
| MÖ 5. yy | Philolaos | Bilinen her şeyin bir sayısı vardır; sayısız hiçbir şey düşünülemez ve bilinemez — sayı bilinebilirliğin koşulu | DK 44 B4 |
| MÖ 5.–4. yy | Eurytos (Aristoteles, Theophrastos, Aleksandros'un raporu) | Bir şeyin sayısı, biçimini çakıl taşlarıyla taklit etmeye yeten taş sayısıdır [T] | DK 45, 2–3 |
| MÖ 6.–4. yy | Pythagorasçılar | Aynı şeyler sayıca yeniden olur | DK 58 B34 |
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἀριθμός | "sayı, sayım, miktar". Yunan matematiğinde ἀριθμός kural olarak birimlerden oluşan çokluktur; bu yüzden 1 (μονάς) çoğu zaman sayı değil, sayının ilkesidir. Pythagorasçılarda birimin büyüklüğü olduğu söylenir (Aristoteles) — yani sayı hem aritmetik hem geometrik. |
| Latince | numerus | |
| Almanca / Fransızca | Zahl / nombre | |
| İngilizce | number |
Türkçe karşılığı
sayı. rakip karşılıklar: rakam (yazı işareti; yanlış), oran (λόγος'un karşılığı, ayrı tutulmalı), nicelik (ποσόν'un karşılığı). "Sayı" doğru; asıl sorun çeviride değil, neyin sayı sayıldığındadır.
Burada tuzak çeviride değil okumadadır: "şeyler sayıdır" cümlesini modern sayı kavramıyla (soyut, boyutsuz) okursan saçmalar. Pythagorasçı birim uzamlıdır; bu yüzden "cisimler sayılardan kurulur" cümlesi onlar için tutarlıdır — Aristoteles'e göre ise imkânsızdır (Met. M8).
Atıf ve kaynak notu
Bu terim gerçekten o filozofa mı ait, yoksa sonraki bir yorumcunun geriye yansıtması mı?
Bu kavramın tek tanığı neredeyse Aristoteles'tir ve o, Pythagorasçıları kendi madde/form ve dört-neden şemasına yerleştirir (ἀρχή, οὐσία, ὕλη onun sözcükleridir). Ayrıca Met. M8 ve N3'te açıkça çürütür: çürütme cümlelerini öğreti sanma. Pythagoras of Samos'un kendisine sayı öğretisi atfeden erken hiçbir kaynak yoktur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sayı, arithmos, sayılar, sayıları, sayıyı, Sayılar
Metinlerde işaretlendiği yerler
21 yer · 16 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Demokritos, Fragmanlar68B11o
- Diğer Presokratikler, Epimenides3B26
- Diğer Presokratikler, Epikharmos23B2
- Diğer Presokratikler, Polykleitos40B2
- Diğer Presokratikler, Philolaos44B4 44B11 44B23
- Diğer Presokratikler, Arkhytas47B1
- Diğer Presokratikler, Pythagorasçı Okul58B1a 58B34
- Platon, Theaitetos185c
- Platon, Sofist238a
- Platon, Parmenides144a 164d
- Platon, Philebos16c
- Platon, Devlet522c 546c
- Platon, Timaios47a
- Platon, Epinomis976e
- Aristoteles, Gök Üzerine300a
- Aristoteles, Metafizik985b20