İçeriğe geç

Kavram

Arithmos (ἀριθμός)

Yunanca
ἀριθμός (arithmós); μονάς (monás); τετρακτύς (tetraktýs)
Latince
numerus
Almanca
Zahl
Fransızca
nombre
İngilizce
number
Türkçe
sayı

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Sayı, ölçme ve müzikte oran hesabından gelir. Pythagorasçılarda ontolojik bir role yükselir: sayı, şeylerin hem ilkesi hem tözüdür ve — Platon'dan farklı olarak — şeylerden ayrı değildir. Sayı yalnız fizikte değil ahlakta da kullanılır: adalet "eşit kere eşit" bir sayıdır, kairos ve evlilik de birer sayıdır. Nokta–çizgi–yüzey–cisim dizisi (tetraktys) sayıdan geometriye ve oradan fiziksel cisme geçişi tek bir süreç olarak kurar.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 6.–5. yy Erken Pythagorasçılar Sayı her şeyin tözüdür; sınırlı/sınırsız çifti sayıyı üretir Met. A5, 987a13
MÖ 6.–5. yy Erken Pythagorasçılar Sayı bir tür maddedir; ayrı değildir; birimlerin büyüklüğü vardır Met. A5, 986a
MÖ 6.–5. yy Erken Pythagorasçılar Adalet, kairos, ruh, akıl birer sayıdır Met. A5, 985b
MÖ 5.–4. yy Philolaos (?) → Speusippos Nokta → çizgi → yüzey → cisim; tetraktys Theon 97, 17
MÖ 5. yy Philolaos Bilinen her şeyin bir sayısı vardır; sayısız hiçbir şey düşünülemez ve bilinemez — sayı bilinebilirliğin koşulu DK 44 B4
MÖ 5.–4. yy Eurytos (Aristoteles, Theophrastos, Aleksandros'un raporu) Bir şeyin sayısı, biçimini çakıl taşlarıyla taklit etmeye yeten taş sayısıdır [T] DK 45, 2–3
MÖ 6.–4. yy Pythagorasçılar Aynı şeyler sayıca yeniden olur DK 58 B34

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἀριθμός "sayı, sayım, miktar". Yunan matematiğinde ἀριθμός kural olarak birimlerden oluşan çokluktur; bu yüzden 1 (μονάς) çoğu zaman sayı değil, sayının ilkesidir. Pythagorasçılarda birimin büyüklüğü olduğu söylenir (Aristoteles) — yani sayı hem aritmetik hem geometrik.
Latince numerus
Almanca / Fransızca Zahl / nombre
İngilizce number

Türkçe karşılığı

sayı. rakip karşılıklar: rakam (yazı işareti; yanlış), oran (λόγος'un karşılığı, ayrı tutulmalı), nicelik (ποσόν'un karşılığı). "Sayı" doğru; asıl sorun çeviride değil, neyin sayı sayıldığındadır.

Burada tuzak çeviride değil okumadadır: "şeyler sayıdır" cümlesini modern sayı kavramıyla (soyut, boyutsuz) okursan saçmalar. Pythagorasçı birim uzamlıdır; bu yüzden "cisimler sayılardan kurulur" cümlesi onlar için tutarlıdır — Aristoteles'e göre ise imkânsızdır (Met. M8).

Atıf ve kaynak notu

Bu terim gerçekten o filozofa mı ait, yoksa sonraki bir yorumcunun geriye yansıtması mı?

Bu kavramın tek tanığı neredeyse Aristoteles'tir ve o, Pythagorasçıları kendi madde/form ve dört-neden şemasına yerleştirir (ἀρχή, οὐσία, ὕλη onun sözcükleridir). Ayrıca Met. M8 ve N3'te açıkça çürütür: çürütme cümlelerini öğreti sanma. Pythagoras of Samos'un kendisine sayı öğretisi atfeden erken hiçbir kaynak yoktur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sayı, arithmos, sayılar, sayıları, sayıyı, Sayılar

Metinlerde işaretlendiği yerler

21 yer · 16 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.