İçeriğe geç
Diğer Presokratikler

Diğer Presokratikler

Arkhytas

Ἀρχύτας

47B1B. Sahici Fragmanlar (ECHTE FRAGMENTE)

Arkhytas'ın Harmonia Bilgisi (ΑΡΧΥΤΟΥ ΑΡΜΟΝΙΚΟΣ) — Harmonia bilgisinden fragmanlar

DK 47 B 1

Kaynak: Porphyrios, Ptolemaios'un Harmonika'sı Üzerine p. 56 Düring; Nikomakhos, Aritmetiğe Giriş I 3, 4.

Porphyrios, Ptolemaios'un Harmonika'sı Üzerine: Şimdi de, yazılarının en çok sahici olduğu söylenen Pythagorasçı Arkhytas'ın sözleri buraya konsun. Matematik Üzerine adlı eserinde, daha sözüne başlarken şunları söyler:

Matematik bilimleriyle (mathēmata) uğraşanlar bence şeyleri güzelce ayırt etmişlerdir; her birinin ne olduğunu doğru düşünmeleri de hiç şaşılacak bir şey değildir. Çünkü bütünün tabiatı hakkında güzelce ayırt etmiş olduklarından, tek tek şeylerin ne olduğunu da güzelce göreceklerdi. Nitekim yıldızların hızı, doğuşları ve batışları hakkında, geometri, sayılar ve küre bilgisi (sphairikē) hakkında, hele mûsikî hakkında bize açık bir bilgi aktarmışlardır. Çünkü bu bilimler kardeş görünüyor; zira varlığın, yine birbirinin kardeşi olan en ilk iki biçimiyle uğraşırlar.

Önce şunu düşündüler: bazı şeylerin birbirine çarpması olmadan ses olamaz. Çarpmanın, hareket eden şeyler birbirine rastlayıp çarpıştığında olduğunu söylediler: karşıt yönlerde hareket edenler birbirine rastlayınca birbirlerini yavaşlatarak, aynı yönde ama eşit olmayan hızla hareket edenler ise arkadan gelenler yetişip onlara vurunca ses çıkarır. Bu seslerin çoğu bizim tabiatımızla bilinebilecek türden değildir: kimi çarpmanın zayıflığı yüzünden, kimi bizden uzaklığın büyüklüğü yüzünden, bazıları da büyüklüklerinin aşırılığı yüzünden; çünkü büyük sesler kulağımıza sızmaz, tıpkı ağzı dar kaplara bir seferde çok şey dökülünce hiçbir şeyin girmemesi gibi. Hisse (aisthesis) ulaşanlardan çarpmadan hızla ve ⟨güçlü⟩ gelenler tiz, yavaş ve zayıf gelenler pes görünür. Biri bir değnek alıp ağır ve zayıfça hareket ettirirse, çarpmayla pes bir ses çıkarır; hızlı ve güçlü hareket ettirirse tiz. Bunu yalnız bundan değil, konuşurken ya da şarkı söylerken yüksek ve tiz bir ses çıkarmak istediğimizde güçlü bir nefesle ses çıkarmamızdan da anlarız *** Bu, mermilerde olduğu gibi de olur: güçlü fırlatılanlar uzağa, zayıf fırlatılanlar yakına gider; çünkü hava güçlü hareket edenlere daha çok, zayıf hareket edenlere daha az boyun eğer. Aynı şey seslerde de olacaktır: güçlü bir nefesle taşınan ses yüksek ve tiz, zayıf nefesle taşınan alçak ve pes olur. Bunu şu en güçlü işaretten de görebiliriz: aynı kişi yüksek sesle konuşursa onu uzaktan duyarız, alçak sesle konuşursa yakından bile duymayız. Auloslarda da ağızdan çıkan nefes, ağza yakın deliklere düştüğünde şiddetli gücü yüzünden daha tiz, uzak deliklere düştüğünde daha pes bir ses verir; öyle ki açıktır: hızlı hareket tiz, yavaş hareket pes ses yapar. Erginleme törenlerinde döndürülen rhomboslarda da aynı şey olur: yavaş döndürülünce pes, güçlü döndürülünce tiz ses verirler. Kamış da öyledir: biri alt ucunu kapatıp üflerse bize ⟨pes⟩ bir ses verir; yarısından ya da herhangi bir kısmından üflerse tiz ses çıkarır; çünkü aynı nefes uzun yoldan zayıf, kısa yoldan şiddetli çıkar.

Sesin hareketinin aralıklı olduğuna dair başka şeyler de söyledikten sonra sözünü şöyle özetler:

Tiz seslerin daha hızlı, pes seslerin daha yavaş hareket ettiği, birçok şeyden bize açıkça belli olmuştur.

47B1

[1 Blass Mél. Graux p. 574]. Porphyr. in Ptolem. Harm. p. 56 Düring παρακείσθω δὲ καὶ νῦν τὰ Ἀρχύτα τοῦ Πυθαγορείου, οὗ μάλιστα καὶ γνήσια λέγεται εἶναι τὰ συγγράμματα· λέγει δ᾽ ἐν τῶι Περὶ μαθηματικῆς εὐθὺς ἐναρχόμενος τοῦ λόγου τάδε· καλῶς μοι δοκοῦντι τοὶ περὶ τὰ μαθήματα διαγνώμεναι, καὶ οὐθὲν ἄτοπον ὀρθῶς αὐτούς, οἷά ἐντι, περὶ ἑκάστων φρονέειν· περὶ γὰρ τᾶς τῶν ὅλων φύσιος καλῶς διαγνόντες ἔμελλον καὶ περὶ τῶν κατὰ μέρος, οἷά ἐντι, καλῶς ὀψεῖσθαι. περί τε δὴ τᾶς τῶν ἄστρων ταχυτᾶτος καὶ ἐπιτολᾶν καὶ δυσίων παρέδωκαν ἁμῖν σαφῆ διάγνωσιν καὶ περὶ γαμετρίας καὶ ἀριθμῶν καὶ σφαιρικᾶς καὶ οὐχ ἥκιστα περὶ μωσικᾶς. ταῦτα γὰρ τὰ μαθήματα δοκοῦντι ἦμεν ἀδελφεά· περὶ γὰρ ἀδελφεὰ τὰ τῶ ὄντος πρώτιστα δύο εἴδεα τὰν ἀναστροφὰν ἔχει. πρᾶτον μὲν οὖν ἐσκέψαντο, ὅτι οὐ δυνατόν ἐστιν ἦμεν ψόφον μὴ γενηθείσας πληγᾶς τινων ποτ᾽ ἄλλαλα. πλαγὰν δ᾽ ἔφαν γίνεσθαι, ὅκκα τὰ φερόμενα ἀπαντιάξαντα ἀλλάλοις συμπέτηι· τὰ μὲν οὖν ἀντίαν φορὰν φερόμενα ἀπαντιάζοντα αὐτὰ αὐτοῖς συγχαλᾶντα, ⟨τὰ⟩ δ᾽ ὁμοίως φερόμενα, μὴ ἴσωι δὲ τάχει, περικαταλαμβανόμενα παρὰ τῶν ἐπιφερομένων τυπτόμενα ποιεῖν ψόφον. πολλοὺς μὲν δὴ αὐτῶν οὐκ εἶναι ἁμῶν τᾶι φύσει οἵους τε γινώσκεσθαι, τοὺς μὲν διὰ τὰν ἀσθένειαν τᾶς πλαγᾶς, τοὺς δὲ διὰ τὸ μᾶκος τᾶς ἀφ᾽ ἁμῶν ἀποστάσιος, τινὰς δὲ καὶ διὰ τὰν ὑπερβολὰν τοῦ μεγέθεος· οὐ γὰρ παραδύεσθαι ἐς τὰν ἀκοὰν ἁμῖν τὼς μεγάλως τῶν ψόφων, ὥσπερ οὐδ᾽ ἐς τὰ σύστομα τῶν τευχέων, ὅκκα πολύ τις ἐγχέηι, οὐδὲν ἐγχεῖται. τὰ μὲν οὖν ποτιπίπτοντα ποτὶ τὰν αἴσθασιν ἃ μὲν ἀπὸ τᾶν πλαγᾶν ταχὺ παραγίνεται καὶ ⟨ἰσχυρῶς⟩, ὀξέα φαίνεται, τὰ δὲ βραδέως καὶ ἀσθενῶς, βαρέα δοκοῦντι ἦμεν. αἰ γάρ τις ῥάβδον λαβὼν κινοῖ νωθρῶς τε καὶ ἀσθενέως, τᾶι πλαγᾶι βαρὺν ποιήσει τὸν ψόφον· αἰ δέ κα ταχύ τε καὶ ἰσχυρῶς, ὀξύν. οὐ μόνον δέ κα τούτωι γνοίημεν, ἀλλὰ καὶ ὅκκα ἄμμες ἢ λέγοντες ἢ ἀείδοντες χρήιζομές τι μέγα φθέγξασθαι καὶ ὀξύ, σφοδρῶι τῶι πνεύματι φθεγγόμενοι *** ἔτι δὲ καὶ τοῦτο συμβαίνει ὥσπερ ἐπὶ βελῶν· τὰ μὲν ἰσχυρῶς ἀφιέμενα πρόσω φέρεται, τὰ δ᾽ ἀσθενῶς, ἐγγύς. τοῖς γὰρ ἰσχυρῶς φερομένοις μᾶλλον ὑπακούει ὁ ἀήρ· τοῖς δὲ ἀσθενῶς, ἧσσον. τωὐτὸ δὲ καὶ ταῖς φωναῖς συμβήσεται· τᾶι μὲν ὑπὸ [τῶ] ἰσχυρῶ τῶ πνεύματος φερομέναι μεγάλαι τε ἦμεν καὶ ὀξέαι, τᾶι δὲ ὑπὸ ἀσθενέος μικρᾶι τε καὶ βαρέαι. ἀλλὰ μὰν καὶ τούτωι γά κα ἴδοιμες ἰσχυροτάτωι σαμείωι, ὅτι τῶ αὐτῶ φθεγξαμένω μέγα μὲν πόρσωθέν κ᾽ ἀκούσαιμες· μικρὸν δέ, οὐδ᾽ ἐγγύθεν. ἀλλὰ μὰν καὶ ἔν γα τοῖς αὐλοῖς τὸ ἐκ τῶ στόματος φερόμενον πνεῦμα ἐς μὲν τὰ ἐγγὺς τῶ στόματος τρυπήματα ἐμπῖπτον διὰ τὰν ἰσχὺν τὰν σφοδρὰν ὀξύτερον ἆχον ἀφίησιν, ἐς δὲ τὰ πόρσω, βαρύτερον· ὥστε δῆλον ὅτι ἁ ταχεῖα κίνασις ὀξὺν ποιεῖ, ἁ δὲ βραδεῖα βαρὺν τὸν ἆχον. ἀλλὰ μὰν καὶ τοῖς ῥόμβοις τοῖς ἐν ταῖς τελεταῖς κινουμένοις τὸ αὐτὸ συμβαίνει· ἡσυχᾶι μὲν κινούμενοι βαρὺν ἀφιέντι ἆχον, ἰσχυρῶς δέ, ὀξύν. ἀλλὰ μὰν καὶ ὅ γα κάλαμος, αἴ κά τις αὐτῶ τὸ κάτω μέρος ἀποφράξας ἐμφυσῆι, ἀφήσει ⟨βαρέαν⟩ τινὰ ἁμῖν φωνάν· αἰ δέ κα ἐς τὸ ἥμισυ ἢ ὁπόστον ⟨ὦν⟩ μέρος αὐτῶ, ὀξὺ φθεγξεῖται· τὸ γὰρ αὐτὸ πνεῦμα διὰ μὲν τῶ μακρῶ τόπω ἀσθενὲς ἐκφέρεται, διὰ δὲ τῶ μείονος σφοδρόν. εἰπὼν δὲ καὶ ἄλλα περὶ τοῦ διαστηματικὴν εἶναι τὴν τῆς φωνῆς κίνησιν συγκεφαλαιοῦται τὸν λόγον ὡς· ὅτι μὲν δὴ τοὶ ὀξεῖς φθόγγοι τάχιον κινέονται, οἱ δὲ βαρεῖς βράδιον, φανερὸν ἁμῖν ἐκ πολλῶν γέγονεν. — Vgl. p. 81. Nicom. Inst. Arith. I 3, 4 p. 6, 16 Hoche ἀλλὰ καὶ Ἀ. ὁ Ταραντῖνος ἀρχόμενος τοῦ Ἁρμονικοῦ τὸ αὐτὸ οὕτω πως λέγει· 'καλῶς … ἀναστροφὰν ἔχει'. [Aparat: DK: Düring'in baskısı el yazmalarının lehçe farklarını az kaydeder, bir kısmını onun mektupla bildirdiklerine borçluyuz; giriş biçimi için karş. P. Friedländer, Herm. 48 (1913) 606; τοὶ Porph. (g dışındaki el yazmaları), Nicom. (çoğu el yazması): τὸ Porph. g, Nicom. (bazıları); διαγνώμεναι Nic.: διαγνῶναι Porph. (biçim için Wackernagel, Nachr. Gött. 1914, 102¹; ama διαγνώμεναι, üstüne ναι yazılmış διαγνῶμεν'den de doğmuş olabilir); s. 432, 1 αὐτοὺς ὀρθῶς Nic.; οἷά ἐντι Porph.'da yok; 2 ἑκάστων Porph. p. 81: ἑκάστου Porph. el yazmaları, Nic. (bir el yazması -τῳ): düz. Blass; φρονέειν Nic.: θεωρεῖν Porph.; 4 καλῶς Porph.'da yok; ὀψεῖσθαι Nic. Iambl.: ὄψεσθαι Porph.; 4–7 Nic. kısaltır; 5 ἁμῖν Porph.: ἄμμιν Nic.; σαφῆ Porph.'da yok; 6 καὶ σφαιρικᾶς Porph.'da yok; 7 μωσικᾶς yalnızca bazı Nic. el yazmalarında: μουσικᾶς öteki el yazmaları, Porph.; 8 εἶμεν Porph. g: ἦμεν öteki Porph. el yazmaları: ἔμμεναι Nic.; ἀδελφεά için karş. Platon, Devlet VII 530 D (astronomia ile harmonia "kardeş bilimler"dir, Pythagorasçıların dediği gibi); περὶ … ἔχει Porph.'da yok; περὶ γὰρ [ἀδελφεά] Diels (1. baskı); s. 433, 2 ἀπαντιάξαντα T'nin kenarında el yazısıyla: ἀπαντ᾽ ἄξαντα el yazmaları; 4 ⟨τὰ⟩ Diels; συγχαλᾶν ("birbirine çarpar") τὰ δ᾽ Friedl.; 5 παρὰ Stephanus: περὶ el yazmaları; 7 εἶναι Porph. p. 81, 7: ἐστιν p. 56, 16; 11 οὐδὲ τὰ el yazmaları: düz. Blass; 12 σύστημα p; 13 vd. karş. Platon, Timaios 67 B; Eudoksos, Theon p. 61 Hiller'de [A 19a] = fr. 4 Blass; 13 αἴσθησιν Mg; 14 ⟨ἰσχυρῶς⟩ Blass; 15 βραδέα Mg; s. 434, 2 κα τούτωι Blass: κατὰ τοῦτο el yazmaları; τούτωι ⟨τοῦτο⟩ Düring, herhalde gereksiz; 4 τι Blass: εἰ el yazmaları: Steph. sildi; 5 φθεγγόμεθα· αἴ τι δέ ⟨κα μικκὸν καὶ βαρύ, ἀσθενεῖ⟩. καὶ τοῦτο κτλ. Blass; 9 τοῦτο el yazmaları: düz. Blass; [τῶ] Blass; 12 γα p'de yok; κα ϝίδοιμες Blass: κατίδοιμες el yazmaları; ἰσχυροτάτωι Blass: ἰσχυρῷ τόπῳ el yazmaları; 14 μικκόν T; 17 vd. karş. A 19a (I 430, 11); 17 ἐς Wallis: ὡς el yazmaları; s. 435, 5 ὅ γα V¹⁸⁷: ὅσα T: ὅτου ἁ öteki el yazmaları; αἴ κά τις mG: ἕκαστος öteki el yazmaları; 5 ve 8 αὐτῶι Düring'in baskısında; 6 ⟨βαρέαν⟩ Mullach; 7 κα] καὶ Mg; ⟨ὦν⟩ Blass; 9 ἐκφέρεται M: φέρεται ötekiler; 13 karş. A 19a ve Platon, Timaios 67 B C.] (Metin DK s. 431–435'ten, PDF'ten okunarak kuruldu.)

47B2DK 47 B 2

Kaynak: Porphyrios, Ptolemaios'un Harmonika'sı Üzerine p. 92 Düring.

Porphyrios, Ptolemaios'un Harmonika'sı Üzerine: Eskilerden başka birçokları da [aralık = oran anlamında] böyle kullanır; Halikarnassoslu Dionysios ve Mûsikî Üzerine'de Arkhytas gibi … Arkhytas orta orantılar hakkında konuşurken şunları yazar:

Mûsikîde üç orta vardır: birincisi aritmetik orta, ikincisi geometrik orta, üçüncüsü ise ters (hypenantia) orta, ki ona harmonik derler. Aritmetik orta, üç terim şöyle bir farka göre orantılı olduğunda olur: birinci ikinciyi ne kadar aşıyorsa, ikinci de üçüncüyü o kadar aşar. Bu orantıda büyük terimlerin aralığı [oranı] daha küçük, küçük terimlerinki daha büyük olur. Geometrik orta, birinci ikinciye nasılsa ikinci de üçüncüye öyle olduğunda olur; bunlarda büyük terimler de küçük terimler de eşit aralık yapar. Harmonik dediğimiz ters orta ise terimler ⟨şöyle⟩ olduğunda olur: birinci terim ikinciyi kendisinin hangi kesriyle aşıyorsa, orta terim de üçüncüyü üçüncünün aynı kesriyle aşar. Bu orantıda büyük terimlerin aralığı daha büyük, küçük terimlerinki daha küçük olur.

47B2

[2]. Porph. in Ptol. harm. p. 92 καὶ ἄλλοι δὲ πολλοὶ τῶν παλαιῶν οὕτω φέρονται [nämlich διάστημα = λόγος], καθάπερ καὶ Διονύσιος ὁ Ἁλικαρνασσεὺς καὶ Ἀρχύτας ἐν τῶι Περὶ μουσικῆς … Ἀ. δὲ περὶ τῶν μεσοτήτων λέγων γράφει ταῦτα· μέσαι δέ ἐντι τρεῖς τᾶι μουσικᾶι, μία μὲν ἀριθμητικά, δευτέρα δὲ ἁ γεωμετρικά, τρίτα δ᾽ ὑπεναντία, ἃν καλέοντι ἁρμονικάν. ἀριθμητικὰ μέν, ὅκκα ἔωντι τρεῖς ὅροι κατὰ τὰν τοίαν ὑπεροχὰν ἀνὰ λόγον· ὧι πρᾶτος δευτέρου ὑπερέχει, τούτωι δεύτερος τρίτου ὑπερέχει. καὶ ἐν ταύται ⟨τᾶι⟩ ἀναλογίαι συμπίπτει ἦμεν τὸ τῶν μειζόνων ὅρων διάστημα μεῖον, τὸ δὲ τῶν μειόνων μεῖζον. ἁ γεωμετρικὰ δέ, ὅκκα ἔωντι οἷος ὁ πρᾶτος ποτὶ τὸν δεύτερον, καὶ ὁ δεύτερος ποτὶ τὸν τρίτον. τούτων δ᾽ οἱ μείζονες ἴσον ποιοῦνται τὸ διάστημα καὶ οἱ μείους. ἁ δ᾽ ὑπεναντία, ἃν καλοῦμεν ἁρμονικάν, ὅκκα ἔωντι ⟨τοῖοι· ὧι⟩ ὁ πρᾶτος ὅρος ὑπερέχει τοῦ δευτέρου αὐταύτου μέρει, τούτωι ὁ μέσος τοῦ τρίτου ὑπερέχει τοῦ τρίτου μέρει. γίνεται δ᾽ ἐν ταύται τᾶι ἀναλογίαι τὸ τῶν μειζόνων ὅρων διάστημα μεῖζον, τὸ δὲ τῶν μειόνων μεῖον. [Aparat: s. 435, 19 ἐν τισὶ τρισὶ el yazmaları: düz. Wallis; s. 436, 2 τὰν τοίαν Blass: τὰν τωΐαν p V¹⁸⁷ vd.; ὧι Blass: ὧν el yazmaları; 2 vd. karş. Toeplitz, Quell. u. Stud. z. Gesch. d. Math. B 2, 3 s. 288 vd.; 3 τούτωι Düring: τοῦτο el yazmaları; ἐν ταύται ⟨τᾶι⟩ Mullach: ἐνταῦθα el yazmaları; 4 ἦμεν Düring basar; 5 yani 6 − 4 = 4 − 2 orantısında 6/4 < 4/2; ἁ Wallis: τὰ el yazmaları; 6 οἷος Blass: οἷς g V¹⁸⁷: εἰς p: ὡς Wallis; 8 yani 2 : 4 = 4 : 8, 4/2 = 8/4; 9 ⟨τοῖοι· ὧι⟩ Diels: ⟨ὧι⟩ Blass; 10 αὐταύτου g V¹⁸⁷: αὐτὰν τοῦ A: düz. Blass; 12 ἐνταῦθα p; 13 yani 6 − 4 : 4 − 3 = 6 : 3; 6/4 > 4/3. Kranz (Nachtrag): O. Becker'in (mektupla bildirilen) kanıtına göre μέσαι ile "orta orantılılar", ὑπεναντία ile "ters" orta orantılı, ὅροι ile "(sayı) terimleri, aralıkların sınırları" kastedilir (ayrıntı v. d. Waerden, Herm. 78, 1943, 182 vd., "Pythagorasçıların harmonia öğretisi"); Reidemeister'in B 2'nin sahiciliğine ilişkin kuşkuları (Das exakte Denken der Griechen s. 27) tümüyle temelsizdir (karş. v. d. Waerden, Gnomon 22, 1950, 62 vd.).] (Metin DK s. 435–436'dan, PDF'ten okunarak kuruldu.)

47B3DK 47 B 3

Kaynak: Stobaios, Derleme (Florilegium) IV 1, 139 Hense; Iamblikhos, Ortak Matematik İlmi Üzerine 11 p. 44, 10 Festa.

Stobaios: Arkhytas'ın Matematik Bilimler Üzerine'sinden. — Iamblikhos, Ortak Matematik İlmi Üzerine: Bu yüzden Arkhytas Matematik Bilimler Üzerine'de şöyle der:

Bilmediğin şeyleri bilir hâle gelmek için ya başkasından öğrenmen ya da kendin bulman gerekir. Başkasından öğrenilen başkasının yardımıyla ve başkasınındır; kendi başına bulunan ise senin kendi gücünle ve senindir. Aramadan bulmak güç ve nadirdir, arayarak bulmak kolay ve rahattır; ama [nasıl aranacağını] bilmeyenin araması imkânsızdır.

Stobaios'ta devamı:

Hesap (logismos) bulununca ayaklanmayı (stasis) durdurdu, uyumu artırdı; çünkü o ortaya çıkınca açgözlülük olmaz, eşitlik olur; alışverişlerimizde onunla uzlaşırız. Onun sayesinde yoksullar güçlülerden alır, zenginler de muhtaçlara verir; çünkü ikisi de onun sayesinde eşit pay alacaklarına güvenir. Haksızlık edenler için bir ölçü ve engel ⟨olduğundan⟩, hesap yapmayı bilenleri, ona başvurduklarında gizlenemeyeceklerine ikna ederek haksızlık etmeden önce durdurdu; bilmeyenleri ise haksızlık ettiklerini bu bilmezliklerinde göstererek haksızlık etmekten alıkoydu.

47B3

[7]. Stob. Fl. IV 1, 139 Hense ἐκ τοῦ Ἀρχύτου Περὶ μαθημάτων· 'δεῖ … ἀδικῆσαι'. Iambl. d. comm. math. sc. 11 p. 44, 10 Fest. διόπερ ὁ Ἀ. ἐν τῶι Περὶ μαθηματικῶν λέγει 'δεῖ … ἀδύνατον'. δεῖ γὰρ ἢ μαθόντα παρ᾽ ἄλλω ἢ αὐτὸν ἐξευρόντα, ὧν ἀνεπιστάμων ἦσθα, ἐπιστάμονα γενέσθαι. τὸ μὲν ὦν μαθὲν παρ᾽ ἄλλω καὶ ἀλλοτρίαι, τὸ δὲ ἐξευρὲν δι᾽ αὕταυτον καὶ ἰδίαι· ἐξευρεῖν δὲ μὴ ζατοῦντα ἄπορον καὶ σπάνιον, ζατοῦντα δὲ εὔπορον καὶ ῥάιδιον, μὴ ἐπιστάμενον δὲ ζητεῖν ἀδύνατον. στάσιν μὲν ἔπαυσεν, ὁμόνοιαν δὲ αὔξησεν λογισμὸς εὑρεθείς· πλεονεξία τε γὰρ οὐκ ἔστι τούτου γενομένου καὶ ἰσότας ἔστιν· τούτωι γὰρ περὶ τῶν συναλλαγμάτων διαλλασσόμεθα. διὰ τοῦτον οὖν οἱ πένητες λαμβάνοντι παρὰ τῶν δυναμένων, οἵ τε πλούσιοι διδόντι τοῖς δεομένοις, πιστεύοντες ἀμφότεροι διὰ τούτω τὸ ἴσον ἕξειν. κανὼν δὲ καὶ κωλυτὴρ τῶν ἀδικούντων ⟨ἐὼν⟩ τοὺς μὲν ἐπισταμένους λογίζεσθαι πρὶν ἀδικεῖν ἔπαυσε, πείσας ὅτι οὐ δυνασοῦνται λαθεῖν, ὅταν ἐπ᾽ αὐτὸν ἔλθωντι· τοὺς δὲ μὴ ἐπισταμένους, ἐν αὐτῶι δηλώσας ἀδικοῦντας, ἐκώλυσεν ἀδικῆσαι. [Aparat: 1 ilk ἢ Iambl.'da yok; ἄλλω Iambl.: ἄλλου (3. satırda da) Stob.: düz. Orelli 3. satıra göre (Iambl.); 1 vd. ὧν ἀνεπιστάμων Blass: ὧν ἐπιστάμων Stob.: ὧν ἂν αὐτῶν ἐπιστάμων Iambl.; 3 ἀλλοτρίαι Diels: ἀλλότρια Iambl.: ἀλλότριον Stob.; διά τ᾽ αὐτὸν Iambl.: αὐτὸν δι᾽ αὑτοῦ Stob.: düz. Blass; 4 ἰδίαι Diels: ἴδιον Iambl. Stob.; μὴν ζητοῦντα Stob.; ἄπορον … ζατοῦντα Stob.'da yok; 5 ἐπιστάμονα Canter; 7 önceki metne bağlanış olasılık dışıdır; ama aynı kaynaktan geldiğini, Blass'ın belirttiği gibi, ikisindeki Gorgiasçı üslup gösterir; 8 τε Stob. A'da yok; 11 διδόντι Cant., Steph.: διδόντες el yazmaları; 12 τούτων el yazmaları: düz. Gesner; 13 ⟨ἐὼν⟩ Blass; 14 λογίζεσθαι Pflugk: ὀργίζεσθαι Stob.; ἔπαυσε Gesner: παύσας Stob.; s. 438, 2 ἐν αὐτῶι, yani τῶι μὴ ἐπίστασθαι λογίζεσθαι; Diels τῶι λόγωι diye anlamıştı. DK: 15. satır için karş. Platon, Phaidon 99 C ~ 85 C vb. Kranz (Nachtrag): s. 437, 1 vd. için μανθάνειν'e bkz. Wortindex; 8. satır için karş. Platon, Gorgias 508 A.] (Metin DK s. 436–438'den; s. 437 PDF'ten okunarak kuruldu.)

47B4Sohbetler (ΔΙΑΤΡΙΒΑΙ)

DK 47 B 4

Kaynak: Stobaios, Seçmeler I giriş 4 (p. 18, 8 Wachsmuth).

Stobaios: Arkhytas'ın Sohbetler'inden (Diatribai):

Hesap bilimi (logistikē), bilgelik bakımından öteki tekhnelerden çok üstün görünür; hatta geometriden de daha açık biçimde istediğini işler. ⟨…⟩ Geometrinin eksik bıraktığı yerde de hesap bilimi ispatları tamamlar; ve aynı şekilde, eğer biçimlerle (eidea) ilgili bir uğraş varsa, biçimlere ilişkin olanları da …

47B4

[8]. Stob. I pr. 4 (p. 18, 8 W.) ἐκ τῶν Ἀρχύτου Διατριβῶν. καὶ δοκεῖ ἁ λογιστικὰ ποτὶ τὰν σοφίαν τῶν μὲν ἀλλᾶν τεχνῶν καὶ πολὺ διαφέρειν, ἀτὰρ καὶ τᾶς γεωμετρικᾶς ἐναργεστέρω πραγματεύεσθαι ἃ θέλει. ⟨…⟩ καὶ ἃ ἐκλείπει αὖ ἁ γεωμετρία, καὶ ἀποδείξιας ἁ λογιστικὰ ἐπιτελεῖ καὶ ὁμῶς, εἰ μὲν εἰδέων τεὰ πραγματεία, καὶ τὰ περὶ τοῖς εἴδεσιν … [Aparat: 7 τῶν … τεχνῶν Meineke siler; ἀλλᾶν Blass: ἄλλων F, ama ἄλλαν düzeltmesi σοφίαν'ın önünde anlamsızca yinelenmiş durur, Wachsmuth orada sildi; 8 ἐναργεστέρω F (karş. Ahrens, de dial. dor. s. 377): ἐναργεστέρως yanlış, Mullach; 8 vd. boşluk için Diels ⟨ἀποδείκνυσι γὰρ ἁ γαμετρία ἃ ἐκλείποντι ταὶ ἄλλαι τέχναι⟩; ἃς ἐκλείπει ἁ γαμετρικὰ ἀποδείξιας Mein. (boşluksuz); 9 ἀπόδειξις F: düz. Mein.; 10 τεὰ (= τις) Diels (karş. I 239, 2): τε ἁ F; ἐντὶ Mein. DK: fragmanın anlamı ve kuruluşu belirsizdir, sonu herhalde sakattır. DK Almancası εἴδεα için "Formen (Prinzipien?, bkz. 44 B 5)" der.] (OCR'da ⟨…⟩ yerinde "κ κα" kalıntısı var; DK'nın boşluk işareti olarak okundu ⟦?⟧.)

47B5Şüpheli yazılar (ZWEIFELHAFTE SCHRIFTEN)

Onluk Üzerine (ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΔΕΚΑΔΟΣ)

DK 47 B 5

Kaynak: Smyrnalı Theon, p. 106, 7 Hiller.

*Smyrnalı Theon: Onluk bütün sayıyı tamamlar; tek ve çiftin, hareketli ve hareketsizin, iyi ve kötünün bütün tabiatını içinde kucaklar. Onun hakkında Arkhytas Onluk Üzerine'de, Philolaos da Tabiat Üzerine'de [44 B 11] uzun uzun konuşur.*

47B5

Theo Smyrn. p. 106, 7 Hill. ἡ μέντοι δεκὰς πάντα περαίνει τὸν ἀριθμὸν ἐμπεριέχουσα πᾶσαν φύσιν ἐντὸς αὑτῆς, ἀρτίου τε καὶ περιττοῦ κινουμένου τε καὶ ἀκινήτου ἀγαθοῦ τε καὶ κακοῦ· περὶ ἧς καὶ Ἀ. ἐν τῶι Περὶ τῆς δεκάδος καὶ Φιλόλαος ἐν τῶι Περὶ φύσιος [44 B 11] πολλὰ διεξίασιν.

47B6Auloslar Üzerine (ΠΕΡΙ ΑΥΛΩΝ)

DK 47 B 6

Kaynak: Athenaios, Deipnosophistai IV 184 E.

Athenaios: Pythagorasçılardan birçoğu da aulos çalmayla uğraştı; Euphranor, Arkhytas, Philolaos ve azımsanmayacak sayıda başkası gibi. Euphranor Auloslar Üzerine bir eser de bıraktı, Arkhytas da öyle.

*[Karş. B 1. Ama bkz. Khamaileon'da (Athenaios XIII 600 f) "harmonikçi Arkhytas" ve yukarıda I 421, 29. 31.]*

47B6

Athen. IV 184 E καὶ τῶν Πυθαγορικῶν δὲ πολλοὶ τὴν αὐλητικὴν ἤσκησαν, ὡς Εὐφράνωρ τε καὶ Ἀ. Φιλόλαός τε ἄλλοι τε οὐκ ὀλίγοι. ὁ δ᾽ Εὐφράνωρ καὶ σύγγραμμα Περὶ αὐλῶν κατέλιπεν· ὁμοίως δὲ καὶ ὁ Ἀ. Vgl. B 1, I 434, 14. Doch s. Ἀ. ὁ ἁρμονικός Chamaileon b. Ath. XIII 600 F und oben I 421, 29. 31. (OCR "1848" → 184 E; "421, 99" → 421, 29 ⟦?⟧.)

47B7Makine Üzerine (ΠΕΡΙ ΜΗΧΑΝΗΣ)

DK 47 B 7

Kaynak: Vitruvius, Mimarlık Üzerine VII giriş 14. Karş. Diogenes Laertios VIII 82 (I 421, 30).

*[Karş. Diogenes Laertios VIII 82.] Vitruvius: Makineler hakkında da daha az yazmamışlardır: Diades, Arkhytas, Arkhimedes, Ktesibios, Nymphodoros, Bizanslı Philon vb.*

47B7

Vgl. Diog. VIII 82, I 421, 30. Vitruv. praef. VII 14 non minus de machinationibus [nämlich conscripserunt] uti Diades, Archytas, Archimedes, Ctesibios, Nymphodorus, Philo Byzantius etc.

47B8Tarım Üzerine (ΠΕΡΙ ΓΕΩΡΓΙΑΣ)

DK 47 B 8

Kaynak: Varro, Tarım Üzerine I 1, 8 [ondan Columella I 1, 7]. Karş. Diogenes Laertios VIII 82 (I 421, 29).

*[Karş. Diogenes Laertios VIII 82.] Varro, Tarım Üzerine (Columella I 1, 7 buradan alır): Yunanca [tarım hakkında] yazanlar … filozoflardan tabiat filozofu Demokritos, Sokratesçi Ksenophon, Peripatetik Aristoteles ve Theophrastos, Pythagorasçı Arkhytas.*

47B8

Vgl. Diog. VIII 82, I 421, 29. Varro de re rust. I 1, 8 [daraus Colum. I 1, 7] qui graece scripserunt [nämlich de re rustica] … de philosophis Democritus physicus, Xenophon Socraticus, Aristoteles et Theophrastus peripatetici, Archytas Pythagoreus.

47B9Sahte yazılar (UNECHTE SCHRIFTEN)

DK 47 B 9

Kaynak: DK'nın başlık listesi (bkz. Zeller III⁴ 2, 119 ⟦?⟧).

DK: Sahte yazılar. Başlıklar (bkz. Zeller III⁴ 2, 119 ⟦?⟧): 1. İlkeler Üzerine (Peri arkhan), Stobaios, Eclogae I 41, 2. 2. Varlık Üzerine, Stobaios, Ecl. I 2, 4. 3. Bütün Üzerine ya da Küllî Logoslar Üzerine ya da Cinsler Üzerine ya da Topoi'den Önce (Kategoriler), Simplikios ve öteki şerhçilerde; karş. Katholikoi logoi deka, ed. Orelli, Opp. sent. II 273. 4. Karşıtlar Üzerine, Simplikios'ta. 5. Akıl ve His Üzerine, Stobaios, Ecl. I 48, 6 (Iamblikhos, Protreptikos 10 p. 55, 8 Pistelli). 6. Ahlaki Terbiye Üzerine, Stobaios, Ecl. II 31, 120; Flor. III 1, 105. 106 Hense (= Philostratos, Apollonios'un Hayatı VI 31 vd.'deki "Çocukların Yetiştirilmesi Hakkında"). 7. İyi ve Mesut İnsan Üzerine, Stobaios, Flor. III 1, 107; 3, 65; IV 50, 28. 8. Bilgelik Üzerine, Iamblikhos, Protreptikos 4 p. 16, 17 vd. Pistelli. 9. Kanun ve Adalet Üzerine, Stobaios, Flor. IV 1, 135–138 (132?); 5, 61. 10. Psykhē Üzerine (?); karş. Stobaios'ta Iamblikhos, Ecl. I 369, 9; Lydos, Aylar Üzerine I 19; Claudianus Mamertus II 7: "şeylerin tabiatı hakkında ortaya koyduğu o görkemli eserde" (Tabiat Üzerine?). 11. Artytika (Aşçılık), Athenaios XII 516 c. 12. Dionysios'a ve Platon'a mektuplar, Diogenes Laertios III 22; VIII 80 [47 A 1; … ⟦?⟧]. Fragmanlar: F. Schulte, Archytae quae feruntur de notionibus universalibus et de oppositis libellorum reliquiae, Marburg tezi 1908; J. Nolle, Ps.-Archytae Fragmenta, Münster tezi, Tübingen 1914.

*[Aparat: 11 (Artytika?) M. Wellmann'a göre sahtedir (Abh. d. Berl. Ak. 1921, 4, 4); orada Ps.-Albertus'un De mirabilibus mundi'sinden (Strasbourg 1492 baskısı, fol. 20v–21r) Architas'a ait iki mistik-büyüsel reçete basılmıştır ⟦?⟧.]*

47B9

UNECHTE SCHRIFTEN. Titel (s. Zeller III⁴ 2, 119 ⟦?⟧): 9. 1. Περὶ ἀρχᾶν bei Stob. Ecl. I 41, 2 W. 2. Περὶ τοῦ ὄντος bei Stob. Ecl. I 2, 4. 3. Περὶ τοῦ παντός oder Περὶ τῶν καθόλου λόγων oder Περὶ γενῶν oder Πρὸ τῶν τόπων (Kategorien) bei Simplic. u. a. Commentatoren; vgl. Καθολικοὶ λόγοι δέκα ed. Orelli Opp. sent. II 273. 4. Περὶ ἀντικειμένων bei Simpl. 5. Περὶ νοῦ καὶ αἰσθάσιος bei Stob. Ecl. I 48, 6 (Iambl. Protr. 10 p. 55, 8 Pist.) 6. Περὶ παιδεύσεως ἠθικῆς bei Stob. Ecl. II 31, 120. Flor. III 1, 105. 106 H. (= ὑπὲρ παίδων ἀγωγῆς Philostr. V. Apoll. VI 31 ff.) 7. Περὶ ἀνδρὸς ἀγαθοῦ καὶ εὐδαίμονος bei Stob. Fl. III 1, 107. 3, 65. IV 50, 28. 8. Περὶ σοφίας bei Iambl. Protr. 4 p. 16, 17 ff. Pist. 9. Περὶ νόμου καὶ δικαιοσύνης bei Stob. Flor. IV 1, 135—138 (132?). 5, 61. 10. Περὶ ψυχῆς (?). Vgl. Iambl. b. Stob. Ecl. I 369, 9. I. Lyd. d. mens. I 19. Claud. Mam. II 7 in eo opere quod magnificum de rerum natura prodidit (Περὶ φύσεως?). 11. Ἀρτυτικά bei Athen. XII 516 C. 12. Briefe an Dionysios und Platon bei Diog. III 22. VIII 80 [47 A 1; c. 48, 4; … ⟦?⟧]. Die Fragmente bei F. Schulte Archytae q. f. de notionibus universalibus et de oppositis lib. rel. Diss. Marb. 1908; J. Nolle Ps.-Archytae Fragmenta Diss. Monast. Tübingen 1914. [Aparat: 11 (Ἀρτυτικά ?) M. Wellmann'a göre sahtedir (Abh. d. Berl. Ak. 1921, 4, 4); orada Ps.-Albertus, de mir. mundi'den (Fol. 20v. 21r, Strasbourg 1492 baskısı) Architas'a ait iki mistik-büyüsel reçete basılmıştır ⟦?⟧.] (OCR "prodidis" → prodidit.)

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…