Kavram
Distentio animi
- Yunanca
- διάστασις (diastasis); παράτασις (paratasis)
- Latince
- distentio animi (distentio; distendi "yayılmak")
- Almanca
- Ausdehnung der Seele, Zerdehnung
- Fransızca
- distension de l'âme
- İngilizce
- distension of the mind
- Türkçe
- ruhun yayılması; yayılma
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte bir şeyin gerilip uzaması, şişmesi; tıpta "gerginlik". Augustinus'ta zamanın yeri: Geçmiş artık, gelecek henüz yoktur, şimdinin uzamı yoktur; ama ruh hafızada geçmişi, dikkatte şimdiyi, beklentide geleceği tutar (XI 20, 26; XI 28, 37). Ölçtüğümüz, geçip giden şeylerin ruhta bıraktığı izlenimdir (XI 27, 36). Bu yüzden zaman cisimlerin hareketi değil (XI 24, 31), ruhun yayılmasıdır. Bir ilahinin okunuşunda olan, insanın bütün hayatında ve insanlığın bütün çağında da olur (XI 28, 38).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Zaman, önce ve sonraya göre hareketin sayısı; sayan ruh olmasa zaman olur mu sorusu | Fizik IV 11, 219b; IV 14, 223a |
| 3. yy | Plotinos | Zaman, bir hayattan ötekine geçen ruhun hayatının yayılması | Enneadlar III 7, 11 |
| 397–401 | Augustinus | Zaman ruhun yayılmasıdır; geçmiş, şimdi ve gelecek hafıza, dikkat ve beklentidir | Augustinus, Confessiones XI 23, 30–XI 31, 41 |
| 20. yy | Husserl, Ricœur | İç zaman bilinci (tutma, ön tutma); distentio animi ile anlatı | İç Zaman Bilinci Dersleri; Zaman ve Anlatı I |
Dönüşüm: Kozmolojik zamandan (gök hareketlerinin sayısı) ruhun iç zamanına; ölçü kavramından dinî dağılma ve toplanma kavramına.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | διάστασις, παράτασις | Plotinos zamanı "ruhun hayatının yayılması" (diastasis zōēs) diye tarif eder (Enneadlar III 7, 11); Stoacılarda zaman "hareketin aralığı" (diastēma kinēseōs). |
| Latince | distentio (animi) | dis- "ayrı, öteye" + tendere "germek, uzatmak": hem "uzayıp yayılma" hem "çekiştirilip dağılma". Augustinus Confessiones XI 23, 30'da zamanın "bir tür yayılma" olduğunu sezer, XI 26, 33'te "ruhun kendisinin yayılması" olduğunu söyler; XI 29, 39'da distentio (dağılma) ile intentio (yönelme) ve extentio (ileriye uzanma) karşıtlığını kurar. |
| Almanca / Fransızca | Ausdehnung, Zerdehnung / distension | |
| İngilizce | distension of the mind |
Türkçe karşılığı
yayılma; ruhun yayılması. uzam / uzanım: yalnız mekânsal genişliği verir, ruhun dağılmasını vermez. gerilim: intentio'ya daha yakındır. dağılma: XI 29, 39'daki ahlâkî anlamı verir, ama XI 26, 33'teki ölçü anlamını kaybeder. yayılma seçildi: hem zamanın hafızaya ve beklentiye doğru yayılmasını, hem de ruhun zamanlara dağılmasını taşır. XI 29, 39'da non distentus sed extentus "dağılmış olarak değil uzanmış olarak" diye çevrildi. spatium "uzam, aralık" ayrıca bağlanmaz.
"Yayılma" ölçüye bağlı okumayı (zaman hafızadaki izlenimin uzunluğudur) öne çıkarır; "dağılma" ahlâkî ve dinî okumayı (ruh Bir'den kopup çokluğa saçılır) öne çıkarır. Augustinus'ta ikisi aynı olayın iki yüzüdür: Ruh beklenti, dikkat ve hafıza arasında yayıldığı için zamanı ölçebilir; ama aynı yayılma yüzünden "düzenini bilmediği zamanlara dağılmıştır" (XI 29, 39).
Atıf ve kaynak notu
İfade Augustinus'undur (distentio ... ipsius animi, XI 26, 33), ama terim olarak sabitleşmesi modern yorumculara (özellikle Ricœur) aittir. Augustinus kelimeyi bir tarif olarak değil, bir sezgi olarak ve "şaşılır, değilse" kaydıyla söyler.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: yayılma
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.