İçeriğe geç
İtiraflar

Augustinus · İtiraflar

XI. Kitap

11.1Rabbim, ebediyet senin olduğuna göre, sana söylediklerimi bilmiyor musun, ya da zaman içinde olanı zamana bağlı olarak mı görüyorsun? Öyleyse neden sana bu kadar çok şeyi sıra sıra anlatıyorum? Elbette onları benden öğrenesin diye değil; sana karşı kendi duygumu ve bunları okuyanların duygusunu uyandırıyorum ki hep birlikte diyelim: "Rab büyüktür ve çok övülmeye layıktır." Daha önce söyledim, yine söyleyeceğim: Bunu senin sevginin sevgisiyle yapıyorum. Çünkü dua da ediyoruz, oysa Hakikat diyor ki: "Babanız, siz ondan istemeden önce neye ihtiyacınız olduğunu bilir." Öyleyse sefaletlerimizi ve üzerimizdeki merhametlerini sana itiraf ederek duygumuzu sana açıyoruz. Başladığın için bizi bütünüyle kurtarasın, kendimizde sefil olmaktan çıkıp sende mesut olalım diye; çünkü bizi ruhta yoksul, yumuşak huylu, yaslı, adalete aç ve susamış, merhametli, yüreği temiz ve barışçı olmaya çağırdın. İşte sana gücümün yettiği ve istediğim birçok şeyi anlattım; çünkü önce sen istedin ki sana, Rabbim Tanrıma itiraf edeyim; çünkü sen iyisin, çünkü merhametin sonsuzdur.

11.1

Numquid, domine, cum tua sit aeternitas, ignoras, quae tibi dico, aut ad tempus uides quod fit in tempore? cur ergo tibi tot rerum narrationes digero? non utique per me noueris ea, sed affectum meum excito in te et eorum, qui haec legunt, ut dicamus omnes: magnus dominus et laudabilis ualde. iam dixi et dicam: amore amoris tui facio istuc. nam et oramus, et tamen ueritas ait: nouit pater uester quid uobis opus sit, priusquam petatis ab eo. affectum ergo nostrum patefacimus in te confitendo tibi miserias nostras et misericordias tuas super nos, ut liberes nos omnino, quoniam coepisti, ut desinamus esse miseri in nobis et beatificemur in te, quoniam uocasti nos, ut simus pauperes spiritu et mites et lugentes et esurientes ac sitientes iustitiam et misericordes et mundicordes et pacifici. ecce narraui tibi multa, quae potui et quae uolui, quoniam tu prior uoluisti, ut confiterer tibi, domino deo meo, quoniam bonus es, quoniam in saeculum misericordia tua.

11.2Ama kalemin diliyle, beni senin sözünü vaaz etmeye ve sırrını halkına dağıtmaya götürdüğün bütün teşviklerini, bütün korkutmalarını, tesellilerini ve yol göstermelerini anlatmaya ne zaman yetebilirim? Bunları sırasıyla anlatmaya yetsem bile, zamanın damlaları benim için pahalıdır. Çoktandır senin kanununu düşünmek ve onda sana bilgimi ve bilgisizliğimi, aydınlatmanın ilk başlangıçlarını ve karanlıklarımın kalıntılarını, zayıflık güç tarafından yutuluncaya dek itiraf etmek için yanıp tutuşuyorum. Bedeni onarmanın, zihnin dikkat isteyen uğraşlarının ve insanlara borçlu olduğumuz ya da borçlu olmadığımız hâlde ödediğimiz hizmetin zorunluluklarından boş bulduğum saatlerin başka bir şeye akıp gitmesini istemiyorum.

11.2

Quando autem sufficio lingua calami enuntiare omnia hortamenta tua et omnes terrores tuos et consolationes et gubernationes, quibus me perduxisti praedicare uerbum et sacramentum tuum dispensare populo tuo? et si sufficio haec enuntiare ex ordine, caro mihi ualent stillae temporum. et olim inardesco meditari in lege tua et in ea tibi confiteri scientiam et inperitiam meam, primordia inluminationis tuae et reliquias tenebrarum mearum, quousque deuoretur a fortitudine infirmitas. et nolo in aliud horae diffluant, quas inuenio liberas a necessitatibus reficiendi corporis et intentionis animi et seruitutis, quam debemus hominibus et quam non debemus et tamen reddimus.

11.3Rabbim Tanrım, duama kulak ver; merhametin arzumu işitsin. Çünkü bu arzu yalnız kendim için yanıp tutuşmuyor, kardeşçe sevgiye de faydalı olmak istiyor; yüreğimde öyle olduğunu görüyorsun. Düşüncemin ve dilimin hizmetini sana kurban edeyim; sana sunacağımı da sen ver. Çünkü ben yoksul ve fakirim; sen ise seni çağıranların hepsine karşı zenginsin, kaygısızca bizim kaygımızı taşırsın. İçimi ve dışımı, dudaklarımı her türlü düşüncesizlikten ve her türlü yalandan sünnet et. Kitapların benim iffetli zevkim olsun; ne onlarda aldanayım ne onlarla başkalarını aldatayım. Rabbim, kulak ver ve acı; Rabbim Tanrım, körlerin ışığı ve zayıfların gücü, aynı zamanda görenlerin ışığı ve güçlülerin gücü, ruhuma kulak ver ve derinliklerden haykıranı işit. Çünkü kulakların derinlikte de olmasa nereye gideceğiz? Nereye haykıracağız? Gün senindir, gece senindir; senin bir işaretinle anlar uçup geçer. Onlardan, kanununun gizliliklerini düşünmemiz için bize vakit bağışla; kapıyı çalanlara onu kapama. Çünkü bu kadar sayfanın karanlık sırlarını boşuna yazdırmadın; o ormanların da kendilerine sığınıp orada güç toplayan, gezinip otlayan, uzanıp geviş getiren geyikleri yok mu? Ey Rabbim, beni tamamla ve onları bana aç. İşte senin sesin benim sevincim; senin sesin hazların bolluğundan üstündür. Sevdiğimi ver; çünkü seviyorum. Bunu da sen verdin. Armağanlarını bırakma, susamış otunu hor görme. Kitaplarında ne bulursam sana itiraf edeyim, övgü sesini işiteyim, seni içeyim; göğü ve yeri yarattığın başlangıçtan kutsal şehrinin seninle birlikte sürecek ebedî krallığına kadar kanunundaki harikaları seyredeyim.

11.3

Domine deus meus, intende orationi meae, et misericordia tua exaudiat desiderium meum, quoniam non mihi soli aestuat sed usui uult esse fraternae caritati: et uides in corde meo quia sic est. sacrificem tibi famulatum cogitationis et linguae meae, et da quod offeram tibi. inops enim et pauper sum, tu diues in omnes inuocantes te, qui securus curam nostri geris. circumcide ab omni temeritate omnique mendacio interiora et exteriora mea, labia mea. sint castae deliciae meae scripturae tuae, nec fallar in eis nec fallam ex eis. domine, adtende et miserere, domine deus meus, lux caecorum et uirtus infirmorum statimque lux uidentium et uirtus fortium, adtende animam meam et audi clamantem de profundo. nam nisi assint et in profundo aures tuae, quo ibimus? quo clamabimus? tuus est dies et tua est nox: ad nutum tuum momenta transuolant. largire inde spatium meditationibus nostris in abdita legis tuae neque aduersus pulsantes claudas eam. neque enim frustra scribi uoluisti tot paginarum opaca secreta, aut non habent illae siluae ceruos suos recipientes se in eas et resumentes, ambulantes et pascentes, recumbentes et ruminantes. o domine, perfice me et reuela mihi eas. ecce uox tua gaudium meum, uox tua super affluentiam uoluptatum. da quod amo: amo enim. et hoc tu dedisti. ne dona tua deseras nec herbam tuam spernas sitientem. confitear tibi quidquid inuenero in libris tuis et audiam uocem laudis et te bibam et considerem mirabilia de lege tua ab usque principio, in quo fecisti caelum et terram, usque ad regnum tecum perpetuum sanctae ciuitatis tuae.

11.4Rabbim, bana acı ve arzumu işit. Çünkü sanırım bu arzu yerden değildir; altından, gümüşten, taşlardan, süslü giysilerden, makamlardan ve iktidarlardan, bedenin hazlarından ya da bedene ve bu gurbet hayatımıza gerekli şeylerden değildir; bunların hepsi senin krallığını ve adaletini arayan bize ayrıca verilir. Bak, Tanrım, arzum nereden geliyor. Haksızlar bana zevklerini anlattılar, ama senin kanunun gibi değil, Rabbim. İşte arzum buradan geliyor. Bak, Baba, bak, gör ve onayla; merhametinin önünde huzurunda lütuf bulmam hoşuna gitsin ki kapıyı çalan bana sözlerinin içi açılsın. Rabbimiz İsa Mesih adına yalvarıyorum: senin Oğlun, sağ elinin adamı, kendin için hem kendi aracın hem bizim aracımız olarak pekiştirdiğin İnsanoğlu adına. Onun aracılığıyla seni aramayan bizi aradın, ama seni arayalım diye aradın. O senin Söz'ündür; onun aracılığıyla, benim de içinde olduğum her şeyi yarattın. O senin biricik Oğlundur; onun aracılığıyla, benim de içinde olduğum inananlar halkını evlatlığa çağırdın. Senin sağında oturan ve bizim için sana aracılık eden, bilgeliğin ve ilmin bütün hazinelerinin içinde gizli olduğu onun adına sana yalvarıyorum. Ben o hazineleri senin kitaplarında arıyorum. Musa onun hakkında yazdı: Bunu kendisi söylüyor, bunu Hakikat söylüyor.

11.4

Domine, miserere mei et exaudi desiderium meum. puto enim, quod non sit de terra, non de auro et argento et lapidibus aut decoris uestibus aut honoribus et potestatibus aut uoluptatibus carnis neque de necessariis corpori et huic uitae peregrinationis nostrae, quae omnia nobis adponuntur quaerentibus regnum et iustitiam tuam. uide, deus meus, unde sit desiderium meum. narrauerunt mihi iniusti delectationes, sed non sicut lex tua, domine. ecce unde est desiderium meum. uide, pater, aspice et uide et adproba, et placeat in conspectu misericordiae tuae inuenire me gratiam ante te, ut aperiantur pulsanti mihi interiora sermonum tuorum. obsecro per dominum nostrum Iesum Christum filium tuum, uirum dexterae tuae, filium hominis, quem confirmasti tibi mediatorem tuum et nostrum, per quem nos quaesisti non quaerentes te, quaesisti autem, ut quaereremus te, uerbum tuum, per quod fecisti omnia, in quibus et me, unicum tuum, per quem uocasti in adoptionem populum credentium, in quo et me: per eum te obsecro, qui sedet ad dexteram tuam et te interpellat pro nobis, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi. ipsos quaero in libris tuis. Moyses de illo scripsit: hoc ipse ait, hoc ueritas ait.

11.5İşiteyim ve anlayayım, başlangıçta göğü ve yeri nasıl yarattın. Bunu Musa yazdı; yazdı ve gitti, buradan senden sana geçti; şimdi önümde değil. Çünkü olsaydı onu tutar, ona sorar ve senin adına yalvarırdım ki bunları bana açıklasın; ağzından çıkan seslere bedenimin kulaklarını verirdim. İbranice konuşsaydı hissime boşuna çarpardı, zihnime oradan hiçbir şey dokunmazdı; Latince konuşsaydı ne dediğini bilirdim. Ama doğru söyleyip söylemediğini nereden bilirdim? Bunu da bilseydim, ondan mı bilirdim? Elbette içimde, düşüncenin evinde, ne İbranice ne Yunanca ne Latince ne de barbar dilde olan hakikat, ağzın ve dilin aletleri olmadan, hecelerin gürültüsü olmadan "Doğru söylüyor" derdi; ben de hemen emin olup o kuluna güvenle "Doğru söylüyorsun" derdim. Öyleyse ona soramadığıma göre, onu doldurup doğruları söyleten sana, ey hakikat, sana yalvarıyorum; Tanrım, sana yalvarıyorum: Günahlarımı bağışla; o kuluna bunları söylemeyi veren sen, bana da bunları anlamayı ver.

11.5

Audiam et intellegam, quomodo in principio fecisti caelum et terram. scripsit hoc Moyses, scripsit et abiit, transiit hinc a te ad te neque nunc ante me est. nam si esset, tenerem eum et rogarem eum et per te obsecrarem, ut mihi ista panderet, et praeberem aures corporis mei sonis erumpentibus ex ore eius, et si hebraea uoce loqueretur, frustra pulsaret sensum meum nec inde mentem meam quicquam tangeret; si autem latine, scirem quid diceret. sed unde scirem, an uerum diceret? quod si et hoc scirem, num ab illo scirem? intus utique mihi, intus in domicilio cogitationis nec hebraea nec graeca nec latina nec barbara ueritas sine oris et linguae organis, sine strepitu syllabarum diceret: "uerum dicit" et ego statim certus confidenter illi homini tuo dicerem: "uerum dicis." quum ergo illum interrogare non possim, te, quo plenus uera dixit, ueritas, rogo, te, deus meus, rogo, parce peccatis meis, et qui illi seruo tuo dedisti haec dicere, da et mihi haec intellegere.

11.6İşte gök ve yer var; yaratılmış olduklarını haykırıyorlar, çünkü değişiyor ve başkalaşıyorlar. Yaratılmamış olup da var olan şeyde ise önce olmayan hiçbir şey yoktur; değişmek ve başkalaşmak ise budur. Kendilerini kendilerinin yaratmadığını da haykırıyorlar: "Yaratıldığımız için varız; demek ki kendi kendimizi yaratabilmek için var olmadan önce var değildik." Bunu söyleyenlerin sesi apaçıklığın kendisidir. Öyleyse, Rabbim, onları sen yarattın: Sen güzelsin, çünkü onlar güzel; sen iyisin, çünkü onlar iyi; sen varsın, çünkü onlar var. Ama ne yaratıcıları olan sen kadar güzeldirler, ne senin kadar iyidirler, ne de senin kadar vardırlar; seninle karşılaştırıldıklarında ne güzeldirler ne iyidirler ne de vardırlar. Bunları biliyoruz, sana şükür; ama bizim bilgimiz senin bilginle karşılaştırıldığında bilgisizliktir.

11.6

Ecce sunt caelum et terra, clamant, quod facta sint; mutantur enim atque uariantur. quidquid autem factum non est et tamen est, non est in eo quicquam, quod ante non erat: quod est mutari atque uariari. clamant etiam, quod se ipsa non fecerint: "ideo sumus, quia facta sumus; non ergo eramus, antequam essemus, ut fieri possemus a nobis. " et uox dicentium est ipsa euidentia. tu ergo, domine, fecisti ea, qui pulcher es: pulchra sunt enim; qui bonus es: bona sunt enim; qui es: sunt enim. nec ita pulchra sunt nec ita bona sunt nec ita sunt, sicut tu conditor eorum, quo conparato nec pulchra sunt nec bona sunt nec sunt. scimus haec, gratias tibi, et scientia nostra scientiae tuae conparata ignorantia est.

11.7Ama göğü ve yeri nasıl yarattın, bu kadar büyük işinin düzeneği neydi? İnsan zanaatkâr gibi değil; o bir cisimden bir cisim biçimlendirir: Ruhunun dilemesiyle, kendi içinde iç gözüyle gördüğü bir görünümü bir şekilde ona verebilir —ama sen ruhu yaratmasaydın buna nereden gücü yeterdi?—; bu görünümü de zaten var olan ve var olma imkânına sahip bir şeye, toprağa, taşa, tahtaya, altına ya da bu türden herhangi bir şeye verir. Sen onları kurmasaydın bunlar nereden var olurdu? Zanaatkârın bedenini sen yarattın; uzuvlarına hükmeden ruhunu sen; bir şeyi yaptığı malzemeyi sen; sanatı kavradığı ve dışarıda yapacağını içeride gördüğü yeteneği sen; tercüman olarak yaptığı şeyi ruhtan malzemeye aktaran ve ne yapıldığını ruha bildiren beden hissini sen yarattın. Öyle ki ruh içeride, kendisine hükmeden hakikate iyi yapılıp yapılmadığını danışsın. Bunların hepsi seni, her şeyin yaratıcısını över. Ama sen onları nasıl yaratıyorsun? Tanrım, göğü ve yeri nasıl yarattın? Elbette göğü ve yeri ne gökte ne yerde yarattın; havada ya da sularda da değil, çünkü bunlar da göğe ve yere aittir. Bütün evreni bütün evrenin içinde de yaratmadın; çünkü var olmak üzere yaratılmadan önce, yaratılacağı bir yer yoktu. Göğü ve yeri yapacağın bir şeyi de elinde tutmuyordun: Senin yaratmadığın, bir şey yapacağın bu şey nereden gelecekti? Sen var olduğun için değilse, var olan ne var ki? Öyleyse dedin ve oldular; onları Söz'ünle yarattın.

11.7

Quomodo autem fecisti caelum et terram et quae machina tam grandis operationis tuae? non enim sicut homo artifex formans corpus de corpore arbitratu animae ualentis imponere utcumque speciem, quam cernit in semet ipsa interno oculo — et unde hoc ualeret, nisi quia tu fecisti eam? — et imponit speciem iam exsistenti et habenti, ut esset, ueluti terrae aut lapidi aut ligno aut auro aut id genus rerum cuilibet. et unde ista essent, nisi tu instituisses ea? tu fabro corpus, tu animam membris imperitantem fecisti, tu materiam, unde facit aliquid, tu ingenium, quo artem capiat et uideat intus quid faciat foris, tu sensum corporis, quo interprete traiciat ab animo ad materiam id quod facit, et renuntiet animo quid factum sit, ut ille intus consulat praesidentem sibi ueritatem, an bene factum sit. te laudant haec omnia creatorem omnium. sed tu quomodo facis ea? quomodo fecisti, deus, caelum et terram? non utique in caelo neque in terra fecisti caelum et terram neque in aere aut in aquis, quoniam et haec pertinent ad caelum et terram, neque in uniuerso mundo fecisti uniuersum mundum, quia non erat, ubi fieret, antequam fieret ut esset. nec manu tenebas aliquid, unde faceres caelum et terram: nam unde tibi hoc, quod tu non feceras, unde aliquid faceres? quid enim est, nisi quia tu es? ergo dixisti et facta sunt atque in uerbo tuo fecisti ea.

11.8Ama nasıl dedin? Buluttan "Bu benim sevgili Oğlumdur" diyen sesin geldiği gibi mi? O ses söylendi ve geçti; başladı ve bitti. Heceler çınladı ve geçti: ikincisi birinciden, üçüncüsü ikinciden sonra ve böylece sırayla, sonuncusu ötekilerden sonra, sessizlik de sonuncudan sonra. Buradan apaçık anlaşılıyor ki o sesi, senin ebedî iradene hizmet eden ve kendisi zamana bağlı olan bir yaratığın hareketi ortaya koymuştur. Zaman içinde yapılmış bu sözlerini dış kulak, iç kulağı senin ebedî Söz'üne yöneltilmiş olan basiretli zihne bildirdi. Zihin de zaman içinde çınlayan bu sözleri senin sessizlik içindeki ebedî Söz'ünle karşılaştırdı ve dedi ki: "Başka bir şeydir bu, çok başka. Bunlar benden çok aşağıdadır, hatta yoktur, çünkü kaçıp geçerler; Tanrımın Söz'ü ise benden yukarıda, ebediyen kalır." Öyleyse göğün ve yerin olmasını çınlayıp geçen sözlerle söyledinse ve göğü ve yeri böyle yarattınsa, gökten ve yerden önce zaten bedensel bir yaratık vardı ve o ses onun zamana bağlı hareketleriyle zaman içinde ilerledi. Oysa gökten ve yerden önce hiçbir cisim yoktu; ya da varsa, onu kesinlikle geçici bir ses olmadan yaratmıştın ki "Gök ve yer olsun" diyeceğin geçici sesi ondan yapasın. Çünkü böyle bir sesin kendisinden yapıldığı o şey her ne idiyse, senin tarafından yaratılmasaydı hiç var olmazdı. Öyleyse bu sözlerin kendisinden yapılacağı cismin var olması için hangi sözle söyledin?

11.8

Sed quomodo dixisti? numquid illo modo, quo facta est uox de nube dicens: hic est filius meus dilectus? illa enim uox acta atque transacta est, coepta et finita. sonuerunt syllabae atque transierunt, secunda post primam, tertia post secundam atque inde ex ordine, donec ultima post ceteras silentiumque post ultimam. unde claret atque eminet, quod creaturae motus expressit eam seruiens aeternae uoluntati tuae ipse temporalis. et haec ad tempus facta uerba tua nuntiauit auris exterior menti prudenti, cuius auris interior posita est ad aeternum uerbum tuum. at illa conparauit haec uerba temporaliter sonantia cum aeterno in silentio uerbo tuo et dixit: aliud est longe, longe aliud est. haec longe infra me sunt nec sunt, quia fugiunt et praetereunt: uerbum autem dei mei supra me manet in aeternum. si ergo uerbis sonantibus et praetereuntibus dixisti, ut fieret caelum et terra, atque ita fecisti caelum et terram, erat iam creatura corporalis ante caelum et terram, cuius motibus temporalibus temporaliter uox illa percurreret. nullum autem corpus ante caelum et terram, aut si erat, id certe sine transitoria uoce feceras, unde transitoriam uocem faceres, qua diceres ut fieret caelum et terra. quidquid enim illud esset, unde talis uox fieret, nisi abs te factum esset, omnino non esset. ut ergo fieret corpus, unde ista uerba fierent, quo uerbo a te dictum est?

11.9Böylece bizi, senin katında Tanrı olan Tanrı'yı, Söz'ü anlamaya çağırıyorsun: O ebediyen söylenir ve onunla her şey ebediyen söylenir. Çünkü söylenen biter de her şey söylenebilsin diye ardından başka bir şey söylenmez; her şey aynı anda ve ebediyen söylenir. Yoksa zaman ve değişme olurdu, gerçek ebediyet ve gerçek ölümsüzlük olmazdı. Bunu biliyorum, Tanrım, ve şükrediyorum. Biliyorum, sana itiraf ediyorum, Rabbim Tanrım; kesin hakikate nankörlük etmeyen herkes de benimle birlikte bunu bilir ve seni kutsar. Çünkü biliyoruz, Rabbim, biliyoruz ki her şey, artık önceden olduğu şey olmadığı ve önceden olmadığı şey olduğu ölçüde ölür ve doğar. Demek ki Söz'ünden hiçbir şey çekilip yerini başkasına bırakmaz; çünkü o gerçekten ölümsüz ve ebedîdir. Bu yüzden seninle birlikte ebedî olan Söz'le söylediğin her şeyi aynı anda ve ebediyen söylersin; olsun dediğin her şey olur; söylemekten başka türlü yaratmazsın. Yine de söyleyerek yarattığın şeylerin hepsi aynı anda ve ebedî olarak olmaz.

11.9

Vocas itaque nos ad intellegendum uerbum, deum apud te deum, quod sempiterne dicitur et eo sempiterne dicuntur omnia. neque enim finitur, quod dicebatur, et dicitur aliud, ut possint dici omnia, sed simul ac sempiterne omnia: alioquin iam tempus et mutatio et non uera aeternitas nec uera inmortalitas. hoc noui, deus meus, et gratias ago. noui, confiteor tibi, domine deus, mecumque nouit et benedicit te quisquis ingratus non est certae ueritati. nouimus enim, domine, nouimus, quoniam in quantum quidque non est quod erat et est quod non erat, in tantum moritur et oritur. non ergo quicquam uerbi tui cedit atque succedit, quoniam uere inmortale atque aeternum est. et ideo uerbo tibi coaeterno simul et sempiterne dicis omnia, quae dicis, et fit, quidquid dicis ut fiat; nec aliter quam dicendo facis: nec tamen simul et sempiterna fiunt omnia, quae dicendo facis.

11.10Neden, ne olur söyle, Rabbim Tanrım? Bir parça görüyorum, ama nasıl ifade edeceğimi bilmiyorum; ancak şu kadarını söyleyebilirim: Var olmaya başlayan ve var olmaktan çıkan her şey, ne zaman başlaması ya da bitmesi gerektiği ebedî akılda biliniyorsa o zaman var olmaya başlar ve o zaman biter; o ebedî akılda ise hiçbir şey ne başlar ne biter. Bu, senin Söz'ündür; o aynı zamanda Başlangıç'tır, çünkü bize de konuşur. İncil'de beden aracılığıyla böyle diyor; bu söz insanların kulaklarına dışarıdan çınladı ki ona inanılsın, içeride aransın ve bütün öğrencilere iyi ve tek öğretmenin öğrettiği ebedî hakikatte bulunsun. Orada senin sesini işitiyorum, Rabbim; bana diyorsun ki bize öğreten bize konuşur, öğretmeyen ise konuşsa bile bize konuşmaz. Peki bize sarsılmaz hakikatten başka kim öğretir? Çünkü değişen bir yaratık aracılığıyla uyarıldığımızda da sarsılmaz hakikate götürülürüz; orada durup onu dinlediğimizde, güveyin sesi yüzünden sevinçle sevindiğimizde ve kendimizi geldiğimiz yere geri verdiğimizde gerçekten öğreniriz. Bu yüzden o Başlangıç'tır; çünkü yolumuzu şaşırdığımızda o yerinde durmasaydı, döneceğimiz bir yer olmazdı. Yanılgıdan döndüğümüzde ise elbette bilerek döneriz; bilelim diye de bize öğretir, çünkü o Başlangıç'tır ve bize konuşur.

11.10

Cur, quaeso, domine deus meus? utcumque uideo, sed quomodo id eloquar nescio, nisi quia omne, quod esse incipit et esse desinit, tunc esse incipit et tunc desinit, quando debuisse incipere uel desinere in aeterna ratione cognoscitur, ubi nec incipit aliquid nec desinit. ipsum est uerbum tuum, quod et ⟦principium⟧ est, quia et loquitur nobis. sic in euangelio per carnem ait, et hoc insonuit foris auribus hominum, ut crederetur et intus quaereretur et inueniretur in aeterna ueritate, ubi omnes discipulos bonus et solus magister docet. ibi audio uocem tuam, domine, dicentis mihi, quoniam ille loquitur nobis, qui docet nos, qui autem non docet nos, etiam si loquitur, non nobis loquitur. quis porro nos docet nisi stabilis ueritas? quia et per creaturam mutabilem cum admonemur, ad ueritatem stabilem ducimur, ubi uere discimus, cum stamus et audimus eum et gaudio gaudemus propter uocem sponsi, reddentes nos, unde sumus. et ideo principium, quia nisi maneret, cum erraremus, non esset quo rediremus. cum autem redimus ab errore, cognoscendo utique redimus; ut autem cognoscamus, docet nos, quia principium est et loquitur nobis.

11.11Bu Başlangıç'ta, Tanrım, göğü ve yeri yarattın: Söz'ünde, Oğlunda, gücünde, bilgeliğinde, hakikatinde; şaşılacak biçimde söyleyerek ve şaşılacak biçimde yaratarak. Bunu kim kavrayacak? Kim anlatacak? İçime arada bir ışık saçan ve yüreğimi yaralamadan çarpan bu şey nedir? Hem ürperiyorum hem tutuşuyorum: Ona benzemediğim ölçüde ürperiyorum, ona benzediğim ölçüde tutuşuyorum. Bilgeliktir, bilgeliğin kendisidir içime ışık saçan; bulutumu yarar; ama ondan uzaklaştığımda bu bulut beni yeniden karanlığımın ve cezalarımın yığını altına gömer. Çünkü gücüm yoksulluk içinde öyle zayıfladı ki kendi iyiliğime dayanamıyorum; ta ki sen, Rabbim, bütün kötülüklerimi bağışlamış olan sen, bütün hastalıklarımı da iyileştirene dek; çünkü hayatımı bozulmaktan kurtaracak, beni şefkat ve merhametle taçlandıracak, arzumu iyiliklerle doyuracaksın; gençliğim kartalınki gibi yenilenecek. Çünkü umutla kurtulduk ve vaatlerini sabırla bekliyoruz. Seni içeride konuşurken, gücü yeten işitsin; ben senin sözüne güvenerek haykıracağım: "İşlerin ne kadar büyüktür, Rabbim; hepsini bilgelikle yarattın!" O bilgelik Başlangıç'tır ve o Başlangıç'ta göğü ve yeri yarattın.

11.11

In hoc principio fecisti, deus, caelum et terram in uerbo tuo, in filio tuo, in uirtute tua, in sapientia tua, in ueritate tua miro modo dicens et miro modo faciens. quis conprehendet? quis enarrabit? quid est illud, quod interlucet mihi et percutit cor meum sine laesione? et inhorresco et inardesco: inhorresco, in quantum dissimilis ei sum, inardesco, in quantum similis ei sum. sapientia, sapientia ipsa est, quae interlucet mihi, discindens nubilum meum, quod me rursus cooperit deficientem ab ea caligine atque aggere poenarum mearum, quoniam sic infirmatus est in egestate uigor meus, ut non sufferam bonum meum, donec tu, domine, qui propitius factus es omnibus iniquitatibus meis, etiam sanes omnes languores meos, quia et redimes de corruptione uitam meam et coronabis me in miseratione et misericordia et satiabis in bonis desiderium meum, quoniam renouabitur iuuentus mea sicut aquilae. spe enim salui facti sumus et promissa tua per patientiam expectamus. audiat te intus sermocinantem qui potest; ego fidenter ex oraculo tuo clamabo: quam magnificata sunt opera tua, domine, omnia in sapientia fecisti! et illa principium, et in eo principio fecisti caelum et terram.

11.12İşte bize "Tanrı göğü ve yeri yaratmadan önce ne yapıyordu?" diyenler eski benlikleriyle dolu değiller mi? Şöyle diyorlar: "Boş duruyor ve hiçbir şey işlemiyorduysa, geçmişte hep işten el çektiği gibi neden bundan sonra da hep öyle durmadı? Çünkü Tanrı'da daha önce hiç yaratmadığı bir yaratığı yaratmak için yeni bir hareket ve yeni bir irade belirdiyse, daha önce olmayan bir iradenin doğduğu yerde gerçek ebediyet nasıl olur? Çünkü Tanrı'nın iradesi bir yaratık değildir, yaratıktan öncedir; yaratıcının iradesi önce gelmeseydi hiçbir şey yaratılmazdı. Öyleyse Tanrı'nın iradesi onun cevherine aittir. Tanrı'nın cevherinde daha önce olmayan bir şey doğduysa, o cevhere gerçekten ebedî denemez; ama Tanrı'nın yaratığın var olmasını isteyen iradesi ebedî idiyse, yaratık da neden ebedî değil?"

11.12

Nonne ecce pleni sunt uetustatis suae qui nobis dicunt: quid faciebat deus, antequam faceret caelum et terram? si enim uacabat, inquiunt, et non operabatur aliquid, cur non sic semper et deinceps, quemadmodum retro semper cessauit ab opere? si enim ullus motus in deo nouus extitit et uoluntas noua, ut creaturam conderet, quam numquam ante condiderat, quomodo iam uera aeternitas, ubi oritur uoluntas, quae non erat? neque enim uoluntas dei creatura est, sed ante creaturam, quia non crearetur aliquid, nisi creatoris uoluntas praecederet. ad ipsam ergo dei substantiam pertinet uoluntas eius. quod si exortum est aliquid in dei substantia, quod prius non erat, non ueraciter dicitur aeterna illa substantia; si autem dei uoluntas sempiterna erat, ut esset creatura, cur non sempiterna et creatura?

11.13Bunları söyleyenler seni henüz anlamıyorlar, ey Tanrı'nın bilgeliği, zihinlerin ışığı; senin aracılığınla ve senin içinde olanların nasıl olduğunu henüz anlamıyorlar. Ebedî olanı tatmaya çalışıyorlar, ama yürekleri hâlâ şeylerin geçmiş ve gelecek hareketlerinde uçuşuyor ve hâlâ boş. Kim onu tutup sabitleyecek ki biraz dursun, her zaman duran ebediyetin parıltısından biraz yakalasın, onu hiç durmayan zamanlarla karşılaştırsın ve karşılaştırılamaz olduğunu görsün? Uzun bir zamanın ancak aynı anda uzayamayan birçok geçip giden hareketten uzun olduğunu; ebedî olanda ise hiçbir şeyin geçmediğini, bütünün şimdi olduğunu, oysa hiçbir zamanın bütünüyle şimdi olmadığını görsün; her geçmişin gelecek tarafından itildiğini, her geleceğin geçmişin ardından geldiğini, bütün geçmişin ve geleceğin her zaman şimdi olandan yaratıldığını ve ondan akıp gittiğini görsün? Kim insanın yüreğini tutacak ki dursun ve ne gelecek ne geçmiş olan, duran ebediyetin gelecek ve geçmiş zamanları nasıl buyurduğunu görsün? Benim elim buna güç yetirir mi, ya da ağzımın eli sözlerle bu kadar büyük bir işi başarabilir mi?

11.13

Qui haec dicunt, nondum te intellegunt, o sapientia dei, lux mentium, nondum intellegunt, quomodo fiant, quae per te atque in te fiunt, et conantur aeterna sapere, sed adhuc in praeteritis et futuris rerum motibus cor eorum uolitat et adhuc uanum est. quis tenebit illud et figet illud, ut paululum stet et paululum rapiat splendorem semper stantis aeternitatis et conparet cum temporibus numquam stantibus et uideat esse inconparabilem et uideat longum tempus nisi ex multis praetereuntibus motibus, qui simul extendi non possunt, longum non fieri; non autem praeterire quicquam in aeterno, sed totum esse praesens; nullum uero tempus totum esse praesens: et uideat omne praeteritum propelli ex futuro et omne futurum ex praeterito consequi et omne praeteritum ac futurum ab eo, quod semper est praesens, creari et excurrere? quis tenebit cor hominis, ut stet et uideat, quomodo stans dictet futura et praeterita tempora nec futura nec praeterita aeternitas? numquid manus mea ualet hoc aut manus oris mei per loquellas agit tam grandem rem?

11.14İşte, "Tanrı göğü ve yeri yaratmadan önce ne yapıyordu?" diyene cevap veriyorum. Birinin, sorunun şiddetinden şakayla sıyrılarak verdiği söylenen cevabı vermiyorum: "Yüce şeyleri kurcalayanlara cehennem hazırlıyordu" demiş. Görmek başka, gülmek başka. Bu cevabı vermiyorum. Yüce şeyleri sorana gülünmesine ve yanlış cevap verenin övülmesine yol açan bu cevaptansa, bilmediğim bir şey için "Bilmiyorum" demeyi yeğlerim. Ama diyorum ki sen, Tanrımız, bütün yaratılmışların yaratıcısısın; gök ve yer adıyla bütün yaratılmışlar anlaşılıyorsa, cesaretle diyorum: Tanrı göğü ve yeri yaratmadan önce hiçbir şey yapmıyordu. Çünkü bir şey yapıyorduysa, yaratık yaratmaktan başka ne yapıyordu? Keşke bilmeyi faydalı bulduğum her şeyi, hiçbir yaratık yaratılmadan önce hiçbir yaratığın yaratılmadığını bildiğim kadar iyi bileydim.

11.14

Ecce respondeo dicenti: "quid faciebat deus, antequam faceret caelum et terram?" respondeo non illud, quod quidam respondisse perhibetur ioculariter eludens quaestionis uiolentiam: "alta", inquit, "scrutantibus gehennas parabat". aliud est uidere, aliud ridere. haec non respondeo. libentius enim responderim: „nescio, quod nescio" quam illud, unde irridetur qui alta interrogauit et laudatur qui falsa respondit. sed dico te, deus noster, omnis creaturae creatorem et, si caeli et terrae nomine omnis creatura intellegitur, audenter dico: antequam faceret deus caelum et terram, non faciebat aliquid. si enim faciebat, quid nisi creaturam faciebat? et utinam sic sciam, quidquid utiliter scire cupio, quemadmodum scio, quod nulla fiebat creatura, antequam fieret ulla creatura.

11.15Ama biri uçarı aklıyla geçmiş zamanların görüntüleri arasında dolaşır ve senin —her şeye gücü yeten, her şeyi yaratan ve her şeyi ayakta tutan Tanrı, göğün ve yerin yapıcısı— bu kadar büyük bir işi yapmadan önce sayısız çağ boyunca ondan el çektiğine şaşarsa, uyansın ve dikkat etsin; çünkü yanlış bir şeye şaşıyor. Sen bütün çağların başlatıcısı ve kurucusu olduğuna göre, senin yaratmadığın sayısız çağ nasıl geçip gidebilirdi? Ya da senin kurmadığın hangi zamanlar olabilirdi? Ya da hiç olmamış olsalardı nasıl geçebilirlerdi? Öyleyse bütün zamanların yapıcısı sen olduğuna göre, göğü ve yeri yaratmadan önce bir zaman olduysa, neden işten el çektiğin söyleniyor? O zamanın kendisini de sen yaratmıştın ve sen zamanları yaratmadan önce zamanlar geçip gidemezdi. Gökten ve yerden önce hiçbir zaman yoktuysa, "O zaman ne yapıyordun?" diye neden soruluyor? Zamanın olmadığı yerde "o zaman" da yoktu.

11.15

At si cuiusquam uolatilis sensus uagatur per imagines retro temporum et te, deum omnipotentem et omnicreantem et omnitenentem, caeli et terrae artificem, ab opere tanto, antequam id faceres, per innumerabilia saecula cessasse miratur, euigilet atque adtendat, quia falsa miratur. nam unde poterant innumerabilia saecula praeterire, quae ipse non feceras, cum sis omnium saeculorum auctor et conditor? aut quae tempora fuissent, quae abs te condita non essent? aut quomodo praeterirent, si numquam fuissent? cum ergo sis operator omnium temporum, si fuit aliquod tempus, antequam faceres caelum et terram, cur dicitur, quod ab opere ⟦cessabas⟧? id ipsum enim tempus tu feceras, nec praeterire potuerunt tempora, antequam faceres tempora. si autem ante caelum et terram nullum erat tempus, cur quaeritur, quid tunc faciebas? non enim erat tunc, ubi non erat tempus.

11.16Sen de zamanlardan zamanca önce gelmezsin; yoksa bütün zamanlardan önce gelmiş olmazdın. Bütün geçmişlerden, her zaman şimdi olan ebediyetin yüceliğiyle önce gelirsin; bütün geleceklerin de üstündesin, çünkü onlar gelecektir ve geldiklerinde geçmiş olacaklardır; sen ise hep aynısın ve yılların tükenmez. Senin yılların ne gider ne gelir; bizim bu yıllarımız ise hepsi gelsin diye gider ve gelir. Senin yılların hepsi birden durur, çünkü dururlar; gidenler gelenlerce dışarı itilmez, çünkü geçmezler; bizim bu yıllarımızın hepsi ise, hepsi artık olmadığında olmuş olacak. Senin yılların tek bir gündür ve senin günün her gün değil, bugündür; çünkü senin bugünün yarına yer bırakmaz, dünün yerine de geçmez. Senin bugünün ebediyettir; bu yüzden kendisine "Ben bugün seni doğurdum" dediğin, seninle birlikte ebedî olanı doğurdun. Bütün zamanları sen yarattın ve bütün zamanlardan önce sen varsın; zamanın olmadığı bir zaman da yoktu.

11.16

Nec tu tempore tempora praecedis: alioquin non omnia tempora praecederes. sed praecedis omnia praeterita celsitudine semper praesentis aeternitatis et superas omnia futura, quia illa futura sunt, et cum uenerint, praeterita erunt; tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient. anni tui nec eunt nec ueniunt: isti autem nostri eunt et ueniunt, ut omnes ueniant. anni tui omnes simul stant, quoniam stant, nec euntes a uenientibus excluduntur, quia non transeunt: isti autem nostri omnes erunt, cum omnes non erunt. anni tui dies unus, et dies tuus non cotidie, sed hodie, quia hodiernus tuus non cedit crastino; neque enim succedit hesterno. hodiernus tuus aeternitas: ideo coaeternum genuisti, cui dixisti: ego hodie genui te. omnia tempora tu fecisti et ante omnia tempora tu es, nec aliquo tempore non erat tempus.

11.17Demek ki bir şey yaratmadığın hiçbir zaman yoktu, çünkü zamanın kendisini sen yaratmıştın. Hiçbir zaman da seninle birlikte ebedî değildir, çünkü sen kalıcısın; zamanlar kalıcı olsaydı zaman olmazlardı. Peki zaman nedir? Bunu kim kolayca ve kısaca açıklayabilir? Kim onu, hakkında tek bir söz söyleyecek kadar olsun düşüncesinde kavrayabilir? Ama konuşurken zamandan daha tanıdık ve bildik neyi anarız? Ondan söz ettiğimizde elbette anlarız; başkası ondan söz ederken işittiğimizde de anlarız. Öyleyse zaman nedir? Kimse bana sormazsa biliyorum; soran birine açıklamak istesem bilmiyorum. Yine de güvenle söylüyorum ki şunu biliyorum: Hiçbir şey geçip gitmeseydi geçmiş zaman olmazdı; hiçbir şey gelmeseydi gelecek zaman olmazdı; hiçbir şey olmasaydı şimdiki zaman olmazdı. Öyleyse o iki zaman, geçmiş ve gelecek, geçmiş artık olmadığına ve gelecek henüz olmadığına göre nasıl vardır? Şimdi ise hep şimdi olsaydı ve geçmişe geçmeseydi, artık zaman değil ebediyet olurdu. Öyleyse şimdi, zaman olmak için ancak geçmişe geçtiği için oluyorsa, var olmasının sebebi olmayacak olması olan şeye nasıl "var" diyoruz? Demek ki zamanın var olduğunu gerçekten söyleyebilmemizin tek sebebi, onun yok olmaya yönelmesidir.

11.17

Nullo ergo tempore non feceras aliquid, quia ipsum tempus tu feceras. et nulla tempora tibi coaeterna sunt, quia tu permanes; at illa si permanerent, non essent tempora. quid est enim tempus? quis hoc facile breuiterque explicauerit? quis hoc ad uerbum de illo proferendum uel cogitatione conprehenderit? quid autem familiarius et notius in loquendo conmemoramus quam tempus? et intellegimus utique, cum id loquimur, intellegimus etiam, cum alio loquente id audimus. quid est ergo tempus? si nemo ex me quaerat, scio; si quaerenti explicare uelim, nescio: fidenter tamen dico scire me, quod, si nihil praeteriret, non esset praeteritum tempus, et si nihil adueniret, non esset futurum tempus, et si nihil esset, non esset praesens tempus. duo ergo illa tempora, praeteritum et futurum, quomodo sunt, quando et praeteritum iam non est et futurum nondum est? praesens autem si semper esset praesens nec in praeteritum transiret, non iam esset tempus, sed aeternitas. si ergo praesens, ut tempus sit, ideo fit, quia in praeteritum transit, quomodo et hoc esse dicimus, cui causa, ut sit, illa est, quia non erit, ut scilicet non uere dicamus tempus esse, nisi quia tendit non esse.

11.18Yine de uzun zaman ve kısa zaman deriz; bunu da ancak geçmiş ya da gelecek için deriz. Örneğin yüz yıl öncesine uzun geçmiş zaman, yüz yıl sonrasına da uzun gelecek zaman deriz; kısa geçmiş zaman derken mesela on gün öncesini, kısa gelecek zaman derken on gün sonrasını kastederiz. Ama olmayan bir şey nasıl uzun ya da kısa olur? Çünkü geçmiş artık yok, gelecek henüz yok. Öyleyse "uzundur" demeyelim; geçmiş için "uzundu", gelecek için "uzun olacak" diyelim. Rabbim, ışığım, senin hakikatin burada da insana gülmeyecek mi? Uzun olan geçmiş zaman, artık geçmiş olduğunda mı uzundu, yoksa daha önce, henüz şimdiyken mi? Uzun olabilecek bir şey varken uzun olabilirdi; geçmiş ise artık yoktu; dolayısıyla hiç olmayan bir şey uzun da olamazdı. Öyleyse "Geçmiş zaman uzundu" demeyelim; çünkü geçmiş olduğundan beri var olmadığına göre, neyin uzun olduğunu bulamayız. "O şimdiki zaman uzundu" diyelim; çünkü şimdiyken uzundu. Henüz geçip yok olmamıştı; bu yüzden uzun olabilecek bir şey vardı. Ama geçtikten sonra, var olmaktan çıktığı anda uzun olmaktan da çıktı.

11.18

Et tamen dicimus longum tempus et breue tempus neque hoc nisi de praeterito aut futuro dicimus. praeteritum tempus longum uerbi gratia uocamus ante centum annos, futurum itidem longum post centum annos, breue autem praeteritum sic, ut puta dicamus ante decem dies, et breue futurum post decem dies. sed quo pacto longum est aut breue, quod non est? praeteritum enim iam non est et futurum nondum est. non itaque dicamus: longum est, sed dicamus de praeterito: longum fuit, et de futuro: longum erit. domine meus, lux mea, nonne et hic ueritas tua deridebit hominem? quod enim longum fuit praeteritum tempus, cum iam esset praeteritum, longum fuit, an ante, cum adhuc praesens esset? tunc enim poterat esse longum, quando erat, quod esset longum: praeteritum uero iam non erat; unde nec longum esse poterat, quod omnino non erat. non ergo dicamus: longum fuit praeteritum tempus; neque enim inueniemus, quid fuerit longum, quando ex quo praeteritum est non est, sed dicamus: "longum fuit illud praesens tempus", quia cum praesens esset, longum erat. nondum enim praeterierat, ut non esset, et ideo erat, quod longum esse posset; postea uero quam praeteriit, simul et longum esse destitit, quod esse destitit.

11.19Öyleyse bakalım, ey insan ruhu, şimdiki zaman uzun olabilir mi; çünkü süreleri hissetmek ve ölçmek sana verilmiştir. Bana ne cevap vereceksin? Şimdi olan yüz yıl uzun bir zaman mıdır? Önce bak, yüz yıl şimdi olabilir mi? Bunların ilk yılı yaşanıyorsa o yıl şimdidir, doksan dokuzu ise gelecektedir, dolayısıyla henüz yoktur; ikinci yılı yaşanıyorsa biri artık geçmiştir, biri şimdidir, ötekiler gelecektedir. Bu yüz sayısının ortasındaki yıllardan hangisini şimdi sayarsak sayalım, ondan öncekiler geçmiş, sonrakiler gelecek olacaktır. Bu yüzden yüz yıl şimdi olamaz. Bari bak, yaşanan tek yılın kendisi şimdi mi? Onun da ilk ayı yaşanıyorsa öteki aylar gelecektedir; ikincisi yaşanıyorsa ilki artık geçmiş, kalanları henüz yoktur. Demek ki yaşanan yıl da bütünüyle şimdi değildir; bütünüyle şimdi değilse, şimdi olan bir yıl değildir. Çünkü yıl on iki aydır; bunlardan hangisi yaşanıyorsa o ay şimdidir, ötekiler ya geçmiş ya gelecektir. Gerçi yaşanan ay da şimdi değildir, yalnızca tek bir gün şimdidir: İlk günse ötekiler gelecektedir, son günse ötekiler geçmiştir, ortadakilerden biriyse geçmişlerle gelecekler arasındadır.

11.19

Videamus ergo, anima humana, utrum praesens tempus possit esse longum: datum enim tibi est sentire moras atque metiri. quid respondebis mihi? an centum anni praesentes longum tempus est? uide prius, utrum possint praesentes esse centum anni. si enim primus eorum annus agitur, ipse praesens est, nonaginta uero et nouem futuri sunt, et ideo nondum sunt: si autem secundus annus agitur, iam unus est praeteritus, alter praesens, ceteri futuri. atque ita mediorum quemlibet centenarii huius numeri annum praesentem posuerimus: ante illum praeteriti erunt, post illum futuri. quocirca centum anni praesentes esse non poterunt. uide saltem, utrum qui agitur unus ipse sit praesens. et eius enim si primus agitur mensis, futuri sunt ceteri, si secundus, iam et primus praeteriit et reliqui nondum sunt. ergo nec annus, qui agitur, totus est praesens, et si non totus est praesens, non annus est praesens. duodecim enim menses annus est, quorum quilibet unus mensis, qui agitur, ipse praesens est, ceteri aut praeteriti aut futuri. quamquam neque mensis, qui agitur, praesens est, sed unus dies: si primus, futuris ceteris, si nouissimus, praeteritis ceteris, si mediorum quilibet, inter praeteritos et futuros.

11.20İşte uzun diye adlandırılabileceğini yalnız onda bulduğumuz şimdiki zaman, güçlükle bir günlük süreye daraldı. Ama onu da inceleyelim; çünkü tek bir gün de bütünüyle şimdi değildir. Gün, gece ve gündüzün toplam yirmi dört saatiyle tamamlanır; bunların ilkinin ötekileri gelecektedir, sonuncusunun geçmiştedir; ortadakilerin ise öncesinde geçmiş, sonrasında gelecek saatler vardır. O tek saat de kaçıp giden parçacıklar hâlinde yaşanır: Ondan uçup gitmiş olan her şey geçmiş, ondan geriye kalan her şey gelecektir. Zamandan, artık en küçük an parçalarına bile bölünemeyecek bir şey düşünülebiliyorsa, şimdi denebilecek yalnız odur; o da gelecekten geçmişe öyle hızla uçar ki bir an kadar bile uzamaz. Çünkü uzarsa geçmiş ve gelecek olarak bölünür; şimdinin ise hiçbir uzamı yoktur. Öyleyse uzun diyebileceğimiz zaman nerede? Gelecek mi? Onun için "uzundur" demeyiz, çünkü henüz uzun olabilecek bir şey yoktur; "uzun olacak" deriz. Peki ne zaman olacak? O zaman da hâlâ gelecek olacaksa uzun olmayacak, çünkü uzun olacak şey henüz olmayacak. Ama henüz olmayan gelecekten çıkıp var olmaya başladığında ve uzun olabilecek bir şey olsun diye şimdi olduğunda uzun olacaksa, şimdiki zaman yukarıdaki sözlerle uzun olamayacağını haykırıyor.

11.20

Ecce praesens tempus, quod solum inueniebamus longum appellandum, uix ad unius diei spatium contractum est. sed discutiamus etiam ipsum, quia nec unus dies totus est praesens. nocturnis enim et diurnis horis omnibus uiginti quattuor expletur, quarum prima ceteras futuras habet, nouissima praeteritas, aliqua uero ante se praeteritas, post se futuras. et ipsa una hora fugitiuis particulis agitur: quidquid eius auolauit, praeteritum est, quidquid ei restat, futurum. si quid intellegitur temporis, quod in nullas iam uel minutissimas momentorum partes diuidi possit, id solum est, quod praesens dicatur; quod tamen ita raptim a futuro in praeteritum transuolat, ut nulla morula extendatur. nam si extenditur, diuiditur in praeteritum et futurum: praesens autem nullum habet spatium. ubi est ergo tempus, quod longum dicamus? an futurum? non quidem dicimus: longum est, quia nondum est quod longum sit, sed dicimus: longum erit. quando igitur erit? si enim et tunc adhuc futurum erit, non erit longum, quia quid sit longum nondum erit: si autem tunc erit longum, cum ex futuro quod nondum est esse iam coeperit et praesens factum erit, ut possit esse quod longum sit, iam superioribus uocibus clamat praesens tempus longum se esse non posse.

11.21Yine de, Rabbim, zaman aralıklarını hissediyor, onları birbiriyle karşılaştırıyor ve bazılarına daha uzun, bazılarına daha kısa diyoruz. Hatta şu zamanın bu zamandan ne kadar uzun ya da kısa olduğunu da ölçüyor; bunun iki katı ya da üç katı, ötekinin bir katı olduğunu ya da bunun onunla eşit olduğunu söylüyoruz. Ama geçip giden zamanları ölçüyoruz, onları hissederek ölçtüğümüzde; artık olmayan geçmişleri ya da henüz olmayan gelecekleri kim ölçebilir? Meğer biri olmayanı ölçebileceğini söylemeye cüret etsin. Öyleyse zaman geçip giderken hissedilebilir ve ölçülebilir; geçip gittiğinde ise, artık var olmadığından, ölçülemez.

11.21

Et tamen, domine, sentimus interualla temporum et conparamus sibimet et dicimus alia longiora et alia breuiora. metimur etiam, quanto sit longius aut breuius illud tempus quam illud et respondemus duplum esse hoc uel triplum, illud autem simplum aut tantum hoc esse quantum illud. sed praetereuntia metimur tempora, cum sentiendo metimur; praeterita uero, quae iam non sunt, aut futura, quae nondum sunt, quis metiri potest, nisi forte audebit quis dicere metiri posse quod non est? cum ergo praeterit tempus, sentiri et metiri potest, cum autem praeterierit, quoniam non est, non potest.

11.22Araştırıyorum, Baba, bir şey ileri sürmüyorum: Tanrım, bana yol göster ve beni yönet. Çocukken öğrendiğimiz ve çocuklara öğrettiğimiz gibi üç zaman, geçmiş, şimdi ve gelecek olmadığını, o ikisi var olmadığı için yalnız şimdinin olduğunu bana kim söyleyebilir? Yoksa onlar da var mı, ama gelecek şimdi olurken gizli bir yerden çıkıyor, şimdi geçmiş olurken gizli bir yere mi çekiliyor? Çünkü gelecekleri haber verenler, onlar henüz yoksa, onları nerede gördüler? Olmayan şey görülemez. Geçmişleri anlatanlar da onları ruhlarında görmeselerdi doğru şeyler anlatamazlardı; geçmişler hiç olmasaydı da hiç görülemezlerdi. Demek ki hem gelecek hem geçmiş şeyler vardır.

11.22

Quaero, pater, non adfirmo: deus meus, praeside mihi et rege me. quisnam est, qui dicat mihi non esse tria tempora, sicut pueri didicimus puerosque docuimus, praeteritum, praesens et futurum, sed tantum praesens, quoniam illa duo non sunt? an et ipsa sunt, sed ex aliquo procedit occulto, cum ex futuro fit praesens, et in aliquod recedit occultum, cum ex praesenti fit praeteritum? nam ubi ea uiderunt qui futura cecinerunt, si nondum sunt? neque enim potest uideri id quod non est. et qui narrant praeterita, non utique uera narrarent, si animo illa non cernerent: quae si nulla essent, cerni omnino non possent. sunt ergo et futura et praeterita.

11.23Bırak, Rabbim, umudum, daha çok araştırayım; dikkatim dağılmasın. Gelecek ve geçmiş şeyler varsa, nerede olduklarını bilmek istiyorum. Buna henüz gücüm yetmese de şunu biliyorum: Nerede olurlarsa olsunlar, orada gelecek ya da geçmiş olarak değil, şimdi olarak bulunurlar. Çünkü orada da gelecekseler, henüz orada değillerdir; orada da geçmişseler, artık orada değillerdir. Demek ki nerede olurlarsa olsunlar, ne iseler, ancak şimdi olarak vardırlar. Gerçi geçmiş şeyler doğru anlatıldığında, hafızadan geçip gitmiş şeylerin kendileri değil, onların görüntülerinden tasarlanmış sözler çıkarılır; o şeyler hisler aracılığıyla geçip giderken bu görüntüleri ruhta birer iz gibi bırakmışlardır. Örneğin artık olmayan çocukluğum, artık olmayan geçmiş zamandadır; ama onu hatırlayıp anlattığımda, görüntüsünü şimdiki zamanda seyrediyorum, çünkü o hâlâ hafızamdadır. Gelecek şeylerin önceden haber verilmesinin sebebi de benzer mi, yani henüz olmayan şeylerin şimdiden var olan görüntüleri mi önceden algılanıyor, itiraf ederim, Tanrım, bilmiyorum. Ama şunu elbette biliyorum: Gelecekteki eylemlerimizi çoğu kez önceden tasarlarız; bu tasarlama şimdidir, tasarladığımız eylem ise henüz yoktur, çünkü gelecektedir. Ona giriştiğimizde ve tasarladığımızı yapmaya başladığımızda o eylem var olacaktır, çünkü o zaman gelecek değil şimdi olacaktır.

11.23

Sine me, domine, amplius quaerere, spes mea; non conturbetur intentio mea. si enim sunt futura et praeterita, uolo scire, ubi sint. quod si nondum ualeo, scio tamen, ubicumque sunt, non ibi ea futura esse aut praeterita, sed praesentia. nam et si ibi futura sunt, nondum ibi sunt, si et ibi praeterita sunt, iam non ibi sunt. ubicumque ergo sunt, quaecumque sunt, non sunt nisi praesentia. quamquam praeterita cum uera narrantur, ex memoria proferuntur non res ipsae, quae praeterierunt, sed uerba concepta ex imaginibus earum, quae in animo uelut uestigia per sensus praetereundo fixerunt. pueritia quippe mea, quae iam non est, in tempore praeterito est, quod iam non est; imaginem uero eius, cum eam recolo et narro, in praesenti tempore intueor, quia est adhuc in memoria mea. utrum similis sit causa etiam praedicendorum futurorum, ut rerum, quae nondum sunt, iam exsistentes praesentiantur imagines, confiteor, deus meus, nescio. illud sane scio, nos plerumque praemeditari futuras actiones nostras eamque praemeditationem esse praesentem, actionem autem, quam praemeditamur, nondum esse, quia futura est; quam cum aggressi fuerimus et quod praemeditabamur agere coeperimus, tunc erit illa actio, quia tunc non futura, sed praesens erit.

11.24Gelecek şeylerin bu gizli önceden algılanışı nasıl olursa olsun, ancak var olan görülebilir. Artık var olan ise gelecek değil şimdidir. Öyleyse gelecek şeylerin görüldüğü söylendiğinde, henüz olmayan, yani gelecek olan şeylerin kendileri değil, belki onların artık var olan sebepleri ya da işaretleri görülür. Bu yüzden bunlar, onları görenler için gelecek değil şimdidir; gelecek şeyler, onlardan yola çıkılarak ruhta tasarlanır ve önceden söylenir. Bu tasarımlar da artık vardır ve onları önceden söyleyenler onları kendi içlerinde şimdi olarak seyrederler. Şeylerin bu kadar çokluğundan biri bana bir örnek söylesin. Şafağa bakıyorum ve güneşin doğacağını önceden bildiriyorum. Baktığım şey şimdidir, önceden bildirdiğim şey gelecektir: Gelecek olan, zaten var olan güneş değil, henüz olmayan doğuşudur. Yine de doğuşun kendisini ruhumda canlandırmasaydım —şimdi ondan söz ederken yaptığım gibi—, onu önceden söyleyemezdim. Ama gökte gördüğüm şafak, doğuştan önce gelse de güneşin doğuşu değildir; ruhumdaki o canlandırma da değildir. Bu ikisi şimdi olarak görülür ki doğuşun geleceği önceden söylenebilsin. Demek ki gelecek şeyler henüz yoktur; henüz yoksalar yokturlar; yoksalar hiç görülemezler; ama artık var olan ve görülen şimdiki şeylerden yola çıkılarak önceden söylenebilirler.

11.24

Quoquo modo se itaque habeat arcana praesensio futurorum, uideri nisi quod est non potest. quod autem iam est, non futurum sed praesens est. cum ergo uideri dicuntur futura, non ipsa, quae nondum sunt, id est quae futura sunt, sed eorum causae uel signa forsitan uidentur, quae iam sunt: ideo non futura, sed praesentia sunt iam uidentibus, ex quibus futura praedicantur animo concepta. quae rursus conceptiones iam sunt, et eas praesentes apud se intuentur qui illa praedicunt. loquatur mihi aliquod exemplum tanta rerum numerositas. intueor auroram: oriturum solem praenuntio. quod intueor, praesens est, quod praenuntio, futurum: non sol futurus, qui iam est, sed ortus eius, qui nondum est: tamen etiam ortum ipsum nisi animo imaginarer, sicut modo cum id loquor, non eum possem praedicere. sed nec illa aurora, quam in caelo uideo, solis ortus est, quamuis eum praecedat, nec illa imaginatio in animo meo: quae duo praesentia cernuntur, ut futurus ille ante dicatur. futura ergo nondum sunt, et si nondum sunt, non sunt, et si non sunt, uideri omnino non possunt; sed praedici possunt ex praesentibus, quae iam sunt et uidentur.

11.25Öyleyse sen, yaratıklarının hükümdarı, ruhlara gelecek şeyleri hangi yolla öğretiyorsun? Çünkü peygamberlerine öğrettin. Kendisi için gelecek hiçbir şey olmayan sen, gelecek şeyleri hangi yolla öğretiyorsun? Yoksa gelecek şeylere dair şimdiki şeyleri mi öğretiyorsun? Çünkü olmayan şey elbette öğretilemez de. Bu yol benim bakışımdan çok uzaktır; benim için fazla güçlüdür, ona erişemem. Ama sen verdiğinde senin sayesinde erişebilirim, ey gizli gözlerimin tatlı ışığı.

11.25

Tu itaque, regnator creaturae tuae, quis est modus, quo doces animas ea quae futura sunt? docuisti enim prophetas tuos. quisnam ille modus est, quo doces futura, cui futurorum quicquam non est? uel potius de futuris doces praesentia? nam quod non est, nec doceri utique potest. nimis longe est modus iste ab acie mea; inualuit ex me, nec potero ad illum; potero autem ex te, cum dederis tu, dulce lumen occultorum oculorum meorum.

11.26Şimdi açık ve berrak olan şu: Ne gelecek ne geçmiş şeyler vardır; "üç zaman vardır: geçmiş, şimdi ve gelecek" demek de asıl anlamıyla doğru bir söyleyiş değildir. Belki asıl anlamıyla şöyle denmeliydi: "Üç zaman vardır: geçmiş şeylerin şimdisi, şimdiki şeylerin şimdisi, gelecek şeylerin şimdisi." Çünkü bunlar ruhta bir çeşit üçlü olarak vardır ve onları başka bir yerde görmüyorum: Geçmiş şeylerin şimdisi hafızadır, şimdiki şeylerin şimdisi bakıştır, gelecek şeylerin şimdisi beklentidir. Bunları söylememize izin verilirse, üç zaman görüyor ve kabul ediyorum: Üç zaman vardır. Alışılmış dilin yanlış kullandığı gibi "üç zaman vardır: geçmiş, şimdi ve gelecek" de densin; densin. İşte umursamıyorum, karşı çıkmıyorum, kınamıyorum; yeter ki söylenen anlaşılsın: Ne gelecek olan şimdiden vardır ne de geçmiş olan. Çünkü asıl anlamıyla söylediğimiz şeyler azdır, öyle söylemediklerimiz çoktur; ama ne demek istediğimiz anlaşılır.

11.26

Quod autem nunc liquet et claret, nec futura sunt nec praeterita, nec proprie dicitur: tempora sunt tria, praeteritum, praesens et futurum. sed fortasse proprie diceretur: tempora sunt tria, praesens de praeteritis, praesens de praesentibus, praesens de futuris. sunt enim haec in anima tria quaedam et alibi ea non uideo, praesens de praeteritis memoria, praesens de praesentibus contuitus, praesens de futuris expectatio. si haec permittimur dicere, tria tempora uideo fateorque, tria sunt. dicatur etiam: tempora sunt tria, praeteritum, praesens et futurum, sicut abutitur consuetudo; dicatur. ecce non curo nec resisto nec reprehendo, dum tamen intellegatur quod dicitur, neque id, quod futurum est, esse iam, neque id, quod praeteritum est. pauca sunt enim, quae proprie loquimur, plura non proprie, sed agnoscitur quid uelimus.

11.27Az önce geçip giden zamanları ölçtüğümüzü söyledim; öyle ki şu zamanın ötekinin iki katı olduğunu ya da bunun onunla eşit olduğunu ve zamanın kısımları hakkında ölçerek bildirebileceğimiz başka ne varsa söyleyebilelim. Bu yüzden, dediğim gibi, geçip giden zamanları ölçüyoruz; biri bana "Nereden biliyorsun?" derse şöyle cevap veririm: Biliyorum, çünkü ölçüyoruz; olmayanı ölçemeyiz; geçmiş ya da gelecek şeyler de yoktur. Ama şimdiki zamanı, hiçbir uzamı olmadığına göre, nasıl ölçüyoruz? Demek ki geçip giderken ölçülür; geçip gittiğinde ise ölçülmez, çünkü ölçülecek bir şey olmayacaktır. Peki ölçülürken nereden, nereden geçerek ve nereye geçip gider? Gelecekten değilse nereden? Şimdiden değilse nereden geçerek? Geçmişe değilse nereye? Demek ki henüz olmayandan, uzamı olmayandan geçerek, artık olmayana. Peki bir uzam içindeki zamandan başka neyi ölçüyoruz? Çünkü bir katı, iki katı, üç katı, eşit ve zaman konusunda bu şekilde söylediğimiz başka ne varsa, ancak zamanın uzamları için söyleriz. Öyleyse geçip giden zamanı hangi uzamda ölçüyoruz? Geçip geldiği gelecekte mi? Ama henüz olmayanı ölçmeyiz. Yoksa içinden geçtiği şimdide mi? Ama hiçbir uzamı olmayanı ölçmeyiz. Yoksa geçip gittiği geçmişte mi? Ama artık olmayanı ölçmeyiz.

11.27

Dixi ergo paulo ante, quod praetereuntia tempora metimur, ut possimus dicere duplum esse hoc temporis ad illud simplum aut tantum hoc quantum illud et si quid aliud de partibus temporum possumus renuntiare metiendo. quocirca, ut dicebam, praetereuntia metimur tempora, et si quis mihi dicat: "unde scis?" respondeam: scio, quia metimur, nec metiri quae non sunt possumus, et non sunt praeterita uel futura. praesens uero tempus quomodo metimur, quando non habet spatium? metitur ergo cum praeterit, cum autem praeterierit, non metitur; quid enim metiatur, non erit. sed unde et qua et quo praeterit, cum metitur? unde nisi ex futuro? qua nisi per praesens? quo nisi in praeteritum? ex illo ergo, quod nondum est, per illud, quod spatio caret, in illud, quod iam non est. quid autem metimur nisi tempus in aliquo spatio? neque enim dicimus simpla et dupla et tripla et aequalia et si quid hoc modo in tempore dicimus nisi spatia temporum. in quo ergo spatio metimur tempus praeteriens? utrum in futuro, unde praeterit? sed quod nondum est, non metimur. an in praesenti, qua praeterit? sed nullum spatium non metimur. an in praeterito, quo praeterit? sed quod iam non est, non metimur.

11.28Ruhum bu çok karışık bilmeceyi bilmek için tutuştu. Kapama, Rabbim Tanrım, iyi Baba, Mesih adına yalvarıyorum, hem alışıldık hem gizli olan bu şeyleri arzumun önüne kapama; arzum onların içine girsin, merhametinin ışığıyla aydınlansınlar, Rabbim. Bunları kime soracağım? Bilgisizliğimi senden başka kime daha verimli bir şekilde itiraf edebilirim? Kitaplarına doğru şiddetle alevlenen çabalarım seni rahatsız etmez. Sevdiğimi ver; çünkü seviyorum ve bunu da sen verdin. Ver, Baba, oğullarına iyi armağanlar vermeyi gerçekten bilen sen, ver; çünkü bilmeyi üstlendim ve sen açana dek önümde bir zahmet var. Mesih adına, kutsalların kutsalı olan onun adına yalvarıyorum, kimse beni engellemesin. Ben de iman ettim, bu yüzden de konuşuyorum. Benim umudum budur; Rab'bin güzelliğini seyretmek için onun uğruna yaşıyorum. İşte günlerimi eskittin, geçip gidiyorlar; nasıl, bilmiyorum. Zaman ve zaman, zamanlar ve zamanlar deriz: "O bunu ne kadar zaman söyledi", "O bunu ne kadar zaman yaptı", "Onu ne kadar uzun zamandır görmedim", "Bu hece, şu kısa heceye göre iki kat zaman tutar". Bunları söyleriz, bunları işittik, anlaşılırız ve anlarız. Bunlar en açık ve en alışıldık şeylerdir; ama aynı şeyler yine çok gizlidir ve onları bulmak yeni bir buluştur.

11.28

Exarsit animus meus nosse istuc inplicatissimum aenigma. noli claudere, domine deus meus, bone pater, per Christum obsecro, noli claudere desiderio meo ista et usitata et abdita, quominus in ea penetret et dilucescant allucente misericordia tua, domine. quem percontabor de his? et cui fructuosius confitebor inperitiam meam nisi tibi, cui non sunt molesta studia mea flammantia uehementer in scripturas tuas? da quod amo: amo enim, et hoc tu dedisti. da, pater, qui uere nosti data bona dare filiis tuis, da, quoniam suscepi cognoscere et labor est ante me, donec aperias. per Christum obsecro, in nomine eius sancti sanctorum nemo mihi obstrepat. et ego credidi, propter quod et loquor. haec est spes mea; ad hanc uiuo, ut contempler delectationem domini. ecce ueteres posuisti dies meos et transeunt, et quomodo, nescio. et dicimus tempus et tempus, tempora et tempora: "quamdiu dixit hoc ille", "quamdiu fecit hoc ille" et: "quam longo tempore illud non uidi" et: "duplum temporis habet haec syllaba ad illam simplam breuem." dicimus haec et audiuimus haec et intellegimur et intellegimus. manifestissima et usitatissima sunt, et eadem rursus nimis latent et noua est inuentio eorum.

11.29Bilgili bir adamdan, güneşin, ayın ve yıldızların hareketlerinin zamanın ta kendisi olduğunu işittim ve kabul etmedim. Çünkü neden bütün cisimlerin hareketleri zaman olmasın? Gökteki ışıklar dursa ve çömlekçinin çarkı dönse, o dönüşleri ölçeceğimiz, eşit sürelerde döndüklerini, ya da çark kimi zaman daha yavaş kimi zaman daha hızlı dönüyorsa bazı dönüşlerin daha uzun, bazılarının daha kısa sürdüğünü söyleyeceğimiz bir zaman olmaz mıydı? Ya da biz bunları söylerken biz de zaman içinde konuşmuş olmaz mıydık? Sözlerimizde de, bazı heceler daha uzun bir zamanda, bazıları daha kısa bir zamanda çınlamamış olsaydı, bazı heceler uzun, bazıları kısa olur muydu? Tanrım, insanlara küçük bir şeyde küçük ve büyük şeylerin ortak kavramlarını görmeyi bağışla. Gökteki yıldızlar ve ışıklar işaret olmak, zamanları, günleri ve yılları belirlemek için vardır. Gerçekten öyledirler; ama ne ben o küçük tahta çarkın dönüşüne gün derim, ne de o adam bu yüzden onun bir zaman olmadığını söyleyebilir.

11.29

Audiui a quodam homine docto, quod solis et lunae ac siderum motus ipsa sint tempora, et non adnui. cur enim non potius omnium corporum motus sint tempora? an uero, si cessarent caeli lumina et moueretur rota figuli, non esset tempus, quo metiremur eos gyros et diceremus aut aequalibus morulis agi, aut si alias tardius, alias uelocius moueretur, alios magis diuturnos esse, alios minus? aut cum haec diceremus, non et nos in tempore loqueremur aut essent in uerbis nostris aliae longae syllabae, aliae breues, nisi quia illae longiore tempore sonuissent, istae breuiore? deus, dona hominibus uidere in paruo communes notitias rerum paruarum atque magnarum. sunt sidera et luminaria caeli in signis et in temporibus et in diebus et in annis. sunt uero; sed nec ego dixerim circuitum illius ligneolae rotae diem esse, nec tamen ideo tempus non esse ille dixerit.

11.30Ben, cisimlerin hareketlerini ölçtüğümüz ve örneğin şu hareketin bu hareketten iki kat daha uzun sürdüğünü söylediğimiz zamanın gücünü ve tabiatını bilmek istiyorum. Çünkü şunu soruyorum: "Gün" yalnız güneşin yerin üstünde kalma süresine denmez —bu anlamda gündüz başka, gece başkadır—; doğudan doğuya bütün dönüşüne de denir; bu anlamda "şu kadar gün geçti" deriz. Çünkü şu kadar gün derken gecelerini de katarız, gecelerin süreleri ayrıca hesaplanmaz. Öyleyse gün güneşin hareketiyle, doğudan doğuya dönüşüyle tamamlandığına göre, soruyorum: Gün hareketin kendisi midir, bu hareketin tamamlandığı süre midir, yoksa ikisi birden mi? Birincisiyse, güneş o yolu bir saatlik zaman aralığında tamamlasa da gün olurdu. İkincisiyse, güneşin bir doğuşundan öteki doğuşuna kadar bir saat kadar kısa bir süre olsaydı gün olmazdı; günü tamamlamak için güneşin yirmi dört kez dönmesi gerekirdi. İkisi birden ise, güneş bütün dönüşünü bir saatlik sürede tamamlasa ona gün denmezdi; güneş dursa ve güneşin bütün dönüşünü sabahtan sabaha tamamlamasına yetecek kadar zaman geçse, ona da gün denmezdi. Bu yüzden şimdi gün denen şeyin ne olduğunu değil, zamanın ne olduğunu soracağım: Öyle bir zaman ki onunla güneşin dönüşünü ölçerek, dönüş on iki saatin geçtiği kadar bir zaman aralığında tamamlanmış olsaydı, her zamankinden yarı süre daha kısa bir zamanda tamamlandığını söylerdik; iki zamanı karşılaştırarak birine bir kat, ötekine iki kat derdik; güneş doğudan doğuya kimi zaman o bir katlık, kimi zaman bu iki katlık sürede dönse bile. Öyleyse kimse bana gök cisimlerinin hareketlerinin zaman olduğunu söylemesin. Çünkü biri bir savaşı zaferle bitirebilmek için dua edince güneş durmuştu: Güneş duruyordu, ama zaman akıyordu. O savaş kendisine yeten kendi zaman aralığında yapıldı ve bitti. Demek ki zamanın bir tür yayılma olduğunu görüyorum. Ama görüyor muyum? Yoksa görüyormuşum gibi mi geliyor? Sen göstereceksin, ey ışık, ey hakikat.

11.30

Ego scire cupio uim naturamque temporis, quo metimur corporum motus et dicimus illum motum uerbi gratia tempore duplo esse diuturniorem quam istum. nam quaero, quoniam dies dicitur non tantum mora solis super terram, secundum quod aliud est dies, aliud nox, sed etiam totius eius circuitus ab oriente usque orientem, secundum quod dicimus: "tot dies transierunt". cum suis enim noctibus dicuntur tot dies, nec extra reputantur spatia noctium. quoniam ergo dies expletur motu solis atque circuitu ab oriente usque ad orientem, quaero, utrum motus ipse sit dies an mora ipsa, quanta peragitur, an utrumque. si enim primum dies esset, dies ergo esset, etiamsi tanto spatio temporis sol cursum illum peregisset, quantum est horae unius. si secundum, non ergo esset dies, si ab ortu solis usque in ortum alterum tam breuis mora esset, quam est horae unius, sed uiciens et quater circuiret sol, ut expleret diem. si utrumque, nec ille appellaretur dies, si horae spatio sol totum suum gyrum circumiret, nec ille, si sole cessante tantum temporis praeteriret, quanto peragere sol totum ambitum de mane in mane adsolet. non itaque nunc quaeram, quid sit illud, quod uocatur dies, sed quid sit tempus, quo metientes solis circuitum diceremus eum dimidio spatio temporis peractum minus quam solet, si tanto spatio temporis peractus esset, quanto peraguntur horae duodecim, et utrumque tempus conparantes diceremus illud simplum, hoc duplum, etiamsi aliquando illo simplo, aliquando isto duplo sol ab oriente usque orientem circuiret. nemo ergo mihi dicat caelestium corporum motus esse tempora, quia et cuiusdam uoto cum sol stetisset, ut uictoriosum proelium perageret, sol stabat, sed tempus ibat. per suum quippe spatium temporis, quod ei sufficeret, illa pugna gesta atque finita est. uideo igitur quandam esse distentionem. sed uideo? an uidere mihi uideor? tu demonstrabis, lux, ueritas.

11.31Biri zamanın cismin hareketi olduğunu söylerse, onaylamamı mı buyuruyorsun? Buyurmuyorsun. Hiçbir cismin zaman içinde olmadan hareket etmediğini işitiyorum: Bunu sen söylüyorsun. Ama cismin hareketinin kendisinin zaman olduğunu işitmiyorum: Bunu sen söylemiyorsun. Çünkü bir cisim hareket ettiğinde, hareket etmeye başladığı andan durduğu ana kadar ne kadar süre hareket ettiğini zamanla ölçerim. Ne zaman başladığını görmediysem ve durduğunu göremeyeceğim kadar uzun hareket etmeyi sürdürüyorsa, ölçemem; ancak belki görmeye başladığım andan görmeyi bıraktığım ana kadar ölçebilirim. Uzun süre görüyorsam, yalnız uzun bir zaman olduğunu bildiririm, ne kadar olduğunu değil; çünkü "ne kadar" derken bunu karşılaştırarak söyleriz: "Bu onun kadar", "Bu onun iki katı" ve bu türden başka şeyler. Ama hareket eden cismin, ya da torna gibi dönüyorsa parçalarının nereden nereye geldiğini, yerlerin aralıklarını işaretleyebilirsek, cismin ya da parçasının hareketinin şu yerden şu yere ne kadar zamanda gerçekleştiğini söyleyebiliriz. Öyleyse cismin hareketi başka, onun ne kadar sürdüğünü ölçtüğümüz şey başka olduğuna göre, bunlardan hangisine daha çok zaman denmesi gerektiğini kim hissetmez? Çünkü bir cisim değişken biçimde kimi zaman hareket eder kimi zaman durursa, yalnız hareketini değil durmasını da zamanla ölçeriz ve "Hareket ettiği kadar durdu" ya da "Hareket ettiğinin iki ya da üç katı durdu" deriz; ölçümümüz başka neyi kesin olarak kavrar ya da —alışılmış deyişle— "aşağı yukarı" tahmin ederse onu da. Demek ki zaman cismin hareketi değildir.

11.31

Iubes ut adprobem, si quis dicat tempus esse motum corporis? non iubes. nam corpus nullum nisi in tempore moueri audio: tu dicis. ipsum autem corporis motum tempus esse non audio: non tu dicis. cum enim mouetur corpus, tempore metior, quamdiu moueatur, ex quo moueri incipit, donec desinat. et si non uidi, ex quo coepit, et perseuerat moueri, ut non uideam cum desinit, non ualeo metiri, nisi forte ex quo uidere incipio, donec desinam. quod si diu uideo, tantummodo longum tempus esse renuntio, non autem quantum sit, quia et quantum cum dicimus, conlatione dicimus, uelut: "tantum hoc, quantum illud" aut: "duplum hoc ad illud" et si quid aliud isto modo. si autem notare potuerimus locorum spatia, unde et quo ueniat corpus, quod mouetur, uel partes eius, si tamquam in torno mouetur, possumus dicere, quantum sit temporis, ex quo ab illo loco usque ad illum locum motus corporis uel partis eius effectus est. cum itaque aliud sit motus corporis, aliud, quo metimur quamdiu sit, quis non sentiat, quid horum potius tempus dicendum sit? nam si et uarie corpus aliquando mouetur, aliquando stat, non solum motum eius, sed etiam statum tempore metimur et dicimus: "tantum stetit, quantum motum est" aut: "duplo uel triplo stetit ad id quod motum est" et si quid aliud nostra dimensio siue conprehenderit siue existimauerit, ut dici solet plus minus. non ergo tempus corporis motus.

11.32Sana itiraf ediyorum, Rabbim, zamanın ne olduğunu hâlâ bilmiyorum. Yine sana itiraf ediyorum, Rabbim, bunları zaman içinde söylediğimi, zaman hakkında uzun süredir konuştuğumu ve bu "uzun süre"nin de ancak zamanın bir süresi sayesinde uzun olduğunu biliyorum. Peki zamanın ne olduğunu bilmediğim hâlde bunu nasıl biliyorum? Yoksa bildiğimi nasıl söyleyeceğimi mi bilmiyorum? Vay bana, neyi bilmediğimi bile bilmiyorum! İşte, Tanrım, senin huzurundayım, yalan söylemiyorum: Nasıl konuşuyorsam yüreğim öyledir. Sen kandilimi yakacaksın, Rabbim Tanrım, karanlıklarımı aydınlatacaksın.

11.32

Et confiteor tibi, domine, ignorare me adhuc, quid sit tempus, et rursus confiteor tibi, domine, scire me in tempore ista dicere et diu me iam loqui de tempore atque ipsum diu non esse diu nisi mora temporis. quomodo igitur hoc scio, quando quid sit tempus nescio? an forte nescio, quemadmodum dicam quod scio? ei mihi, qui nescio saltem quid nesciam! ecce, deus meus, coram te, quia non mentior: sicut loquor, ita est cor meum. tu inluminabis lucernam meam, domine, deus meus, inluminabis tenebras meas.

11.33Ruhum, zamanları ölçtüğümü sana doğru bir itirafla itiraf etmiyor mu? Evet, Rabbim Tanrım, ölçüyorum ve neyi ölçtüğümü bilmiyorum. Cismin hareketini zamanla ölçüyorum. Zamanın kendisini de ölçmüyor muyum? Cismin içinde hareket ettiği zamanı ölçmeseydim, hareketini, ne kadar sürdüğünü ve buradan oraya ne kadar sürede vardığını ölçebilir miydim? Öyleyse zamanın kendisini neyle ölçüyorum? Bir kalasın uzunluğunu arşınla ölçtüğümüz gibi, daha uzun bir zamanı daha kısa bir zamanla mı ölçüyoruz? Nitekim uzun bir hecenin uzunluğunu kısa bir hecenin uzunluğuyla ölçüp onun iki katı olduğunu söylediğimizi görüyoruz. Böylece şiirlerin uzunluğunu dizelerin uzunluğuyla, dizelerin uzunluğunu ayakların uzunluğuyla, ayakların uzunluğunu hecelerin uzunluğuyla, uzun hecelerin uzunluğunu da kısaların uzunluğuyla ölçeriz. Bunu sayfalarda yapmayız —öyle yaparsak yerleri ölçeriz, zamanları değil—; sesler söylenip geçip giderken yaparız ve deriz ki: "Şiir uzun, çünkü şu kadar dizeden örülü; dizeler uzun, çünkü şu kadar ayaktan oluşuyor; ayaklar uzun, çünkü şu kadar heceye yayılıyor; hece uzun, çünkü kısanın iki katı." Ama zamanın kesin bir ölçüsü böyle de kavranmaz; çünkü daha kısa bir dize uzatılarak, daha uzun bir dize kısaltılarak okunursa, kısa olan daha geniş bir zaman aralığında çınlayabilir. Şiir de, ayak da, hece de böyledir. Bu yüzden bana öyle geldi ki zaman bir yayılmadan başka bir şey değildir; ama neyin yayılması olduğunu bilmiyorum; ruhun kendisinin yayılması değilse şaşılır. Çünkü, yalvarırım söyle, Tanrım, ya belirsiz olarak "Bu zaman şundan daha uzun", ya da belirli olarak "Bu, onun iki katı" dediğimde neyi ölçüyorum? Zamanı ölçtüğümü biliyorum; ama geleceği ölçmüyorum, çünkü henüz yok; şimdiyi ölçmüyorum, çünkü hiçbir uzama yayılmıyor; geçmişi ölçmüyorum, çünkü artık yok. Öyleyse neyi ölçüyorum? Geçmiş zamanları değil de geçip giden zamanları mı? Çünkü böyle demiştim.

11.33

Nonne tibi confiteatur anima mea confessione ueridica metiri me tempora? ita, domine deus meus, metior et quid metiar nescio. metior motum corporis tempore. item ipsum tempus nonne metior? an uero corporis motum metirer, quamdiu sit et quamdiu hinc illuc perueniat, nisi tempus, in quo mouetur, metirer? ipsum ergo tempus unde metior? an tempore breuiore metimur longius sicut spatio cubiti spatium transtri? sic enim uidemus spatio breuis syllabae metiri spatium longae syllabae atque id duplum dicere. ita metimur spatia carminum spatiis uersuum et spatia uersuum spatiis pedum et spatia pedum spatiis syllabarum et spatia longarum spatiis breuium, non in paginis — nam eo modo loca metimur, non tempora — sed cum uoces pronuntiando transeunt et dicimus: "longum carmen est, nam tot uersibus contexitur; longi uersus, nam tot pedibus constant; longi pedes, nam tot syllabis tenduntur; longa syllaba est, nam dupla est ad breuem". sed neque ita conprehenditur certa mensura temporis, quandoquidem fieri potest, ut ampliore spatio temporis personet uersus breuior, si productius pronuntietur, quam longior, si correptius. ita carmen, ita pes, ita syllaba. inde mihi uisum est nihil esse aliud tempus quam distentionem: sed cuius rei, nescio, et mirum, si non ipsius animi. quid enim metior, obsecro, deus meus, et dico aut indefinite: "longius est hoc tempus quam illud" aut etiam definite: "duplum est hoc ad illud?" tempus metior, scio; sed non metior futurum, quia nondum est, non metior praesens, quia nullo spatio tenditur, non metior praeteritum, quia iam non est. quid ergo metior? an praetereuntia tempora, non praeterita? sic enim dixeram.

11.34Direnmeyi sürdür, ruhum, ve bütün gücünle dikkat et: Tanrı yardımcımızdır; bizi o yarattı, biz değil. Hakikatin ağardığı yere dikkat et. İşte, diyelim ki bedensel bir ses çınlamaya başlıyor, çınlıyor, hâlâ çınlıyor ve işte bitiyor; artık sessizlik var ve o ses geçmiş, artık ses değil. Çınlamadan önce gelecekti ve ölçülemezdi, çünkü henüz yoktu; şimdi de ölçülemez, çünkü artık yok. Demek ki çınlarken ölçülebilirdi, çünkü o zaman ölçülebilecek bir şey vardı. Ama o zaman da durmuyordu; gidiyor ve geçiyordu. Yoksa bu yüzden mi daha iyi ölçülebilirdi? Çünkü geçerken, ölçülebileceği bir zaman aralığına yayılıyordu; şimdinin ise hiçbir uzamı yok. O zaman ölçülebiliyorduysa, diyelim ki bir başka ses çınlamaya başladı ve hiç kesilmeden tek düze bir tonla hâlâ çınlıyor: Çınlarken onu ölçelim; çünkü çınlamayı bıraktığında artık geçmiş olacak ve ölçülebilecek bir şey olmayacak. Hemen ölçelim ve ne kadar olduğunu söyleyelim. Ama hâlâ çınlıyor ve ancak çınlamaya başladığı başlangıcından bittiği sona kadar ölçülebilir. Çünkü aralığın kendisini bir başlangıçtan bir sona kadar ölçeriz. Bu yüzden henüz bitmemiş bir ses, ne kadar uzun ya da kısa olduğu söylenebilecek şekilde ölçülemez; bir şeye eşit olduğu, bir şeye göre bir katı, iki katı ya da başka bir oranda olduğu da söylenemez. Bittiğinde ise artık olmayacak. Öyleyse nasıl ölçülebilecek? Yine de zamanları ölçüyoruz: ne henüz olmayanları, ne artık olmayanları, ne hiçbir süreye uzamayanları, ne de sınırları olmayanları. Demek ki ne gelecek ne geçmiş ne şimdiki ne de geçip giden zamanları ölçüyoruz; ama yine de zamanları ölçüyoruz.

11.34

Insiste, anime meus, et adtende fortiter: deus adiutor noster; ipse fecit nos, et non nos. adtende, ubi albescet ueritas. ecce puta uox corporis incipit sonare et sonat et adhuc sonat et ecce desinit, iamque silentium est, et uox illa praeterita est et non est iam uox. futura erat, antequam sonaret, et non poterat metiri, quia nondum erat, et nunc non potest, quia iam non est. tunc ergo poterat, cum sonabat, quia tunc erat, quae metiri posset. sed et tunc non stabat; ibat enim et praeteriebat. an ideo magis poterat? praeteriens enim tendebatur in aliquod spatium temporis, quo metiri posset, quoniam praesens nullum habet spatium. si ergo tunc poterat, ecce puta altera coepit sonare et adhuc sonat continuato tenore sine ulla distinctione: metiamur eam, dum sonat; cum enim sonare cessauerit, iam praeterita erit et non erit, quae possit metiri. metiamur plane et dicamus, quanta sit. sed adhuc sonat nec metiri potest nisi ab initio sui, quo sonare coepit, usque ad finem, quo desinit. ipsum quippe interuallum metimur ab aliquo initio usque ad aliquem finem. quapropter uox, quae numquam finita est, metiri non potest, ut dicatur, quam longa uel breuis sit, nec dici aut aequalis alicui aut ad aliquam simpla uel dupla uel quid aliud. cum autem finita fuerit, iam non erit. quo pacto igitur metiri poterit? et metimur tamen tempora, nec ea, quae nondum sunt, nec ea, quae iam non sunt, nec ea, quae nulla mora extenduntur, nec ea, quae terminos non habent. nec futura ergo nec praeterita nec praesentia nec praetereuntia tempora metimur et metimur tamen tempora.

11.35"Deus creator omnium" (Ey her şeyin yaratıcısı Tanrı): Bu sekiz heceli dizede kısa ve uzun heceler sırayla gelir. Dört kısa hece, yani birinci, üçüncü, beşinci ve yedinci, dört uzun heceye, yani ikinci, dördüncü, altıncı ve sekizinciye göre bir kattır. Uzunların her biri kısaların her birine göre iki kat zaman tutar. Söylüyor ve bildiriyorum; açık bir hissin hissettiği kadarıyla da öyledir. His ne kadar açıksa, uzun heceyi kısa heceyle ölçüyor ve onun iki katı tuttuğunu hissediyorum. Ama biri ötekinin ardından çınladığında, önceki kısa, sonraki uzunsa, kısayı nasıl tutacağım ve onu uzuna nasıl uygulayıp ölçeceğim ki onun iki katını bulayım? Çünkü uzun hece, kısa hece çınlamayı bırakmadıkça çınlamaya başlamaz. Uzun hecenin kendisini de şimdi olarak mı ölçüyorum, oysa onu ancak bittiğinde ölçüyorum? Onun bitmesi ise geçip gitmesidir. Öyleyse ölçtüğüm şey nedir? Kendisiyle ölçtüğüm kısa hece nerede? Ölçtüğüm uzun hece nerede? İkisi de çınladı, uçup gitti, geçti, artık yoklar; ama ben ölçüyorum ve alıştırılmış bir hisse güvenilebildiği kadar güvenle cevap veriyorum: Biri bir kat, öbürü iki kat; elbette zaman aralığı bakımından. Bunu da ancak geçip bittikleri için yapabiliyorum. Demek ki artık olmayan hecelerin kendilerini değil, hafızamda yerleşik olarak kalan bir şeyi ölçüyorum.

11.35

Deus creator omnium: uersus iste octo syllabarum breuibus et longis alternat syllabis: quattuor itaque breues, prima, tertia, quinta, septima, simplae sunt ad quattuor longas, secundam, quartam, sextam, octauam. hae singulae ad illas singulas duplum habent temporis; pronuntio et renuntio, et ita est, quantum sentitur sensu manifesto. quantum sensus manifestus est, breui syllaba longam metior eamque sentio habere bis tantum. sed cum altera post alteram sonat, si prior breuis, longa posterior, quomodo tenebo breuem et quomodo eam longae metiens applicabo, ut inueniam, quod bis tantum habeat, quandoquidem longa sonare non incipit, nisi breuis sonare destiterit? ipsamque longam num praesentem metior, quando nisi finitam non metior? eius enim finitio praeteritio est. quid ergo est, quod metior? ubi est qua metior breuis? ubi est longa quam metior? ambae sonuerunt, auolauerunt, praeterierunt, iam non sunt: et ego metior fidenterque respondeo, quantum exercitato sensu fiditur, illam simplam esse, illam duplam, in spatio scilicet temporis. neque hoc possum, nisi quia praeterierunt et finitae sunt. non ergo ipsas, quae iam non sunt, sed aliquid in memoria mea metior, quod infixum manet.

11.36Zamanlarımı sende ölçüyorum, ruhum. Bana itiraz etme; yani duygularının kargaşasıyla kendine itiraz etme. Zamanları sende ölçüyorum, diyorum. Geçip giden şeylerin sende bıraktığı ve onlar geçip gittikten sonra da kalan izlenimi, onu şimdi olarak ölçüyorum; onu meydana getirip geçip gitmiş olan şeyleri değil. Zamanları ölçtüğümde onu ölçüyorum. Demek ki ya zaman odur ya da ben zamanları ölçmüyorum. Ya sessizlikleri ölçüp şu sessizliğin şu sesin sürdüğü kadar sürdüğünü söylediğimizde? Sessizliklerin aralıkları hakkında zaman aralığı bakımından bir şey bildirebilmek için, düşüncemizi sanki ses çınlıyormuş gibi sesin ölçüsüne doğru germiyor muyuz? Çünkü ses ve ağız sustuğunda da şiirleri, dizeleri, her türlü konuşmayı ve hareketlerin her türlü ölçüsünü düşüncemizde baştan sona geçiririz; zaman aralıkları hakkında, şunun ona göre ne kadar olduğunu, onları sesli söylüyormuşuz gibi bildiririz. Biri biraz uzunca bir ses çıkarmak ister ve önceden düşünerek onun ne kadar uzun olacağını belirlerse, o kişi elbette o zaman aralığını sessizlik içinde geçirmiş ve onu hafızasına emanet ederek o sesi çıkarmaya başlamıştır; ses de öngörülen sınıra varıncaya kadar çınlar. Daha doğrusu çınladı ve çınlayacak: Çünkü ondan tamamlanmış olan çınladı, kalan ise çınlayacak. Ses böyle tamamlanır: Şimdiki yönelim geleceği geçmişe aktarır; gelecek azaldıkça geçmiş büyür, ta ki gelecek tükenip her şey geçmiş oluncaya dek.

11.36

In te, anime meus, tempora mea metior. noli mihi obstrepere, quod est: noli tibi obstrepere turbis affectionum tuarum. in te, inquam, tempora metior. affectionem, quam res praetereuntes in te faciunt et, cum illae praeterierint, manet, ipsam metior praesentem, non ea quae praeterierunt, ut fieret; ipsam metior, cum tempora metior. ergo aut ipsa sunt tempora, aut non tempora metior. quid cum metimur silentia et dicimus illud silentium tantum tenuisse temporis, quantum illa uox tenuit, nonne cogitationem tendimus ad mensuram uocis, quasi sonaret, ut aliquid de interuallis silentiorum in spatio temporis renuntiare possimus? nam et uoce atque ore cessante peragimus cogitando carmina et uersus et quemque sermonem motionumque dimensiones quaslibet et de spatiis temporum, quantum illud ad illud sit, renuntiamus non aliter, ac si ea sonando diceremus. si uoluerit aliquis edere longiusculam uocem et constituerit praemeditando, quam longa futura sit, egit utique iste spatium temporis in silentio memoriaeque conmendans coepit edere illam uocem, quae sonat, donec ad propositum terminum perducatur: immo sonuit et sonabit; nam quod eius iam peractum est, utique sonuit, quod autem restat, sonabit atque ita peragitur, dum praesens intentio futurum in praeteritum traicit deminutione futuri crescente praeterito, donec consumptione futuri sit totum praeteritum.

11.37Ama henüz olmayan gelecek nasıl azalır ya da tükenir, artık olmayan geçmiş nasıl büyür? Bunu yapan ruhta üç şey bulunduğu için değil mi? Çünkü ruh hem bekler hem dikkat eder hem hatırlar; öyle ki beklediği şey, dikkat ettiği şeyden geçerek hatırladığı şeye geçsin. Öyleyse gelecek şeylerin henüz olmadığını kim inkâr eder? Ama yine de ruhta gelecek şeylerin beklentisi şimdiden vardır. Geçmiş şeylerin artık olmadığını kim inkâr eder? Ama yine de ruhta geçmiş şeylerin hafızası hâlâ vardır. Şimdiki zamanın bir noktada geçip gittiği için uzamdan yoksun olduğunu kim inkâr eder? Ama yine de dikkat sürüp gider; gelecek olan, onun içinden geçerek yok olmaya gider. Demek ki olmayan gelecek zaman uzun değildir; uzun gelecek, geleceğin uzun bir beklentisidir. Olmayan geçmiş zaman da uzun değildir; uzun geçmiş, geçmişin uzun bir hafızasıdır.

11.37

Sed quomodo minuitur aut consumitur futurum, quod nondum est, aut quomodo crescit praeteritum, quod iam non est, nisi quia in animo, qui illud agit, tria sunt? nam et expectat et adtendit et meminit, ut id quod expectat per id quod adtendit transeat in id quod meminerit. quis igitur negat futura nondum esse? sed tamen iam est in animo expectatio futurorum. et quis negat praeterita iam non esse? sed tamen est adhuc in animo memoria praeteritorum. et quis negat praesens tempus carere spatio, quia in puncto praeterit? sed tamen perdurat attentio, per quam pergat abesse quod aderit. non igitur longum tempus futurum, quod non est, sed longum futurum longa expectatio futuri est, neque longum praeteritum tempus, quod non est, sed longum praeteritum longa memoria praeteriti est.

11.38Bildiğim bir ilahiyi söyleyeceğim: Başlamadan önce beklentim onun bütününe uzanır; başladığımda ise ondan geçmişe kopardığım kadarı hafızama da uzanır. Böylece bu eylemimin hayatı, söylediğim kısım yüzünden hafızaya, söyleyeceğim kısım yüzünden beklentiye yayılmıştır. Yine de dikkatim şimdi oradadır; gelecek olan, geçmiş olsun diye onun içinden geçer. Bu iş ilerledikçe ilerledikçe beklenti kısalır, hafıza uzar; ta ki bütün eylem bitip hafızaya geçtiğinde bütün beklenti tükenene dek. Bütün ilahide olan şey onun her bir parçasında ve her bir hecesinde de olur; o ilahinin belki bir parçası olduğu daha uzun bir eylemde de olur; bütün eylemleri kendisinin parçası olan bir insanın bütün hayatında da olur; insanların bütün hayatları kendisinin parçası olan insanoğullarının bütün çağında da olur.

11.38

Dicturus sum canticum, quod noui: antequam incipiam, in totum expectatio mea tenditur, cum autem coepero, quantum ex illa in praeteritum decerpsero, tenditur et memoria mea, atque distenditur uita huius actionis meae in memoriam propter quod dixi et in expectationem propter quod dicturus sum: praesens tamen adest attentio mea, per quam traicitur quod erat futurum, ut fiat praeteritum. quod quanto magis agitur et agitur, tanto breuiata expectatione prolongatur memoria, donec tota expectatio consumatur, quum tota illa actio finita transierit in memoriam. et quod in toto cantico, hoc in singulis particulis eius fit atque in singulis syllabis eius, hoc in actione longiore, cuius forte particula est illud canticum, hoc in tota uita hominis, cuius partes sunt omnes actiones hominis, hoc in toto saeculo filiorum hominum, cuius partes sunt omnes uitae hominum.

11.39Ama senin merhametin hayatlardan daha iyi olduğuna göre, işte hayatım bir yayılmadır. Sağ elin beni Rabbimde kabul etti: İnsanoğlu'nda, tek olan seninle, çok şeyin içinde çok şeyle dağılmış olan çok olan bizim aramızdaki aracıda. Öyle ki onun aracılığıyla yakalayayım, onda ben de yakalandım; eski günlerden toplanıp Bir'in ardından gideyim; geçmişi unutup gelecek ve geçip gidecek şeylere değil, önde olanlara doğru, dağılmış olarak değil uzanmış olarak, yayılmaya göre değil yönelmeye göre, yukarıdan gelen çağrının ödülüne doğru ilerleyeyim; orada övgü sesini işiteyim ve ne gelen ne geçen hoşnutluğunu seyredeyim. Şimdi ise yıllarım iniltiler içinde geçiyor; ama sen benim tesellimsin, Rabbim, sen benim ebedî Babamsın. Ben ise düzenlerini bilmediğim zamanlara dağıldım; düşüncelerim, ruhumun en derin bağırları, kargaşalı çeşitlilikler içinde paramparça oluyor; ta ki senin sevginin ateşiyle arınmış ve erimiş olarak akıp sende birleşinceye dek.

11.39

Sed quoniam melior est misericordia tua super uitas, ecce distentio est uita mea, et me suscepit dextera tua in domino meo, mediatore filio hominis inter te unum et nos multos, in multis per multa, ut per eum adprehendam, in quo et adprehensus sum, et a ueteribus diebus colligar sequens unum, praeterita oblitus, non in ea, quae futura et transitura sunt, sed in ea quae ante sunt non distentus, sed extentus, non secundum distentionem, sed secundum intentionem sequor ad palmam supernae uocationis, ubi audiam uocem laudis et contempler delectationem tuam nec uenientem nec praetereuntem. nunc uero anni mei in gemitibus, et tu solacium meum, domine, pater meus aeternus es; at ego in tempora dissilui, quorum ordinem nescio, et tumultuosis uarietatibus dilaniantur cogitationes meae, intima uiscera animae meae, donec in te confluam purgatus et liquidus igne amoris tui.

11.40Senin içinde, suretim olan hakikatinde duracak ve sağlamlaşacağım. Cezalı bir hastalık yüzünden alabileceklerinden fazlasına susayıp "Tanrı göğü ve yeri yaratmadan önce ne yapıyordu?" ya da "Daha önce hiçbir şey yapmamışken bir şey yapmak aklına nereden geldi?" diyen insanların sorularına katlanmayacağım. Rabbim, onlara ne söylediklerini iyice düşünmeyi ve zamanın olmadığı yerde "hiçbir zaman" denemeyeceğini bulmayı nasip et. Öyleyse onun hiçbir zaman yaratmadığı söylendiğinde, hiçbir zamanda yaratmadığından başka ne söylenmiş olur? Böylece yaratık olmadan hiçbir zamanın olamayacağını görsünler ve bu boş sözü bıraksınlar. Onlar da önde olanlara doğru uzansınlar ve senin bütün zamanlardan önce, bütün zamanların ebedî yaratıcısı olduğunu, hiçbir zamanın ve hiçbir yaratığın —zamanların üstünde olan bir yaratık olsa bile— seninle birlikte ebedî olmadığını anlasınlar.

11.40

Et stabo atque solidabor in te, in forma mea, ueritate tua, nec patiar quaestiones hominum, qui poenali morbo plus sitiunt, quam capiunt, et dicunt: "quid faciebat deus, antequam faceret caelum et terram?" aut "quid ei uenit in mentem, ut aliquid faceret, cum antea numquam aliquid fecerit?" da illis, domine, bene cogitare, quid dicant, et inuenire, quia non dicitur numquam, ubi non est tempus. qui ergo dicitur numquam fecisse, quid aliud dicitur nisi nullo tempore fecisse? uideant itaque nullum tempus esse posse sine creatura et desinant istam uanitatem loqui. extendantur etiam in ea, quae ante sunt, et intellegant te ante omnia tempora aeternum creatorem omnium temporum neque ulla tempora tibi esse coaeterna nec ullam creaturam, etiamsi est aliqua supra tempora.

11.41Rabbim Tanrım, senin derin sırrının o koynu nedir ve günahlarımın sonuçları beni oradan ne kadar uzağa fırlattı? Gözlerimi iyileştir ki ışığına seninle birlikte sevineyim. Bütün geçmiş ve gelecek şeyleri, çok iyi bildiğim bir ilahiyi bildiğim gibi bilen, o kadar büyük bir ilim ve önbilgiyle donanmış bir zihin varsa, o zihin elbette pek harikadır ve ürpertecek kadar şaşırtıcıdır. Çünkü çağlardan ne geçmiş ve ne kalmışsa ona hiçbiri gizli değildir; tıpkı o ilahiyi söylerken onun başından beri neyin ve ne kadarının gittiği, sonuna kadar neyin ve ne kadarının kaldığı bana gizli olmadığı gibi. Ama hâşâ, sen, evrenin kurucusu, ruhların ve bedenlerin kurucusu, hâşâ bütün gelecek ve geçmiş şeyleri böyle bilesin. Sen çok, çok daha harikulade ve çok daha gizlisin. Bildik bir ilahiyi söyleyen ya da dinleyen kişinin duygusu gelecek seslerin beklentisi ve geçmiş seslerin hafızasıyla değişir ve hissi yayılır; değişmeksizin ebedî olan sana, yani zihinlerin gerçekten ebedî yaratıcısına böyle bir şey olmaz. Öyleyse başlangıçta göğü ve yeri bilgin hiç değişmeden bildiğin gibi, başlangıçta göğü ve yeri eyleminde hiçbir bölünme olmadan yarattın. Anlayan sana itiraf etsin, anlamayan da sana itiraf etsin. Ah, ne yücesin sen, ve yüreği alçakgönüllü olanlar senin evindir! Çünkü sen düşenleri kaldırırsın ve yüceliği sen olanlar düşmez.

11.41

Domine deus meus, quis ille sinus est alti secreti tui et quam longe inde me proiecerunt consequentia delictorum meorum? sana oculos meos, et congaudeam luci tuae. certe si est tam grandi scientia et praescientia pollens animus, cui cuncta praeterita et futura ita nota sint, sicut mihi unum canticum notissimum, nimium mirabilis est animus iste atque ad horrorem stupendus, quippe quem ita non lateat quidquid peractum et quidquid relicum saeculorum est, quemadmodum me non latet cantantem illud canticum, quid et quantum eius abierit ab exordio, quid et quantum restet ad finem. sed absit, ut tu, conditor uniuersitatis, conditor animarum et corporum, absit, ut ita noueris omnia futura et praeterita. longe tu, longe mirabilius longeque secretius. neque enim sicut nota cantantis canticum audientis expectatione uocum futurarum et memoria praeteritarum uariatur affectus sensusque distenditur, ita tibi aliquid accidit inconmutabiliter aeterno, hoc est uere aeterno creatori mentium. sicut ergo nosti in principio caelum et terram sine uarietate notitiae tuae, ita fecisti in principio caelum et terram sine distinctione actionis tuae. qui intellegit, confiteatur tibi, et qui non intellegit, confiteatur tibi. o quam excelsus es, et humiles corde sunt domus tua! tu enim erigis elisos, et non cadunt quorum celsitudo tu es.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…