Augustinus · Ruhun Büyüklüğü Üzerine
6. Bölüm
6Augustinus: Gücümüz yettiğince bunu belki önce şu üç şeyi, yani uzunluğu, genişliği ve derinliği dikkatle incelersek buluruz. Öyleyse henüz hiçbir genişlik almamış bir uzunluğu düşünmeye çalış.
Evodius: Böyle bir şey düşünemiyorum. Görmeye alıştığımız şeylerin en incesi olan örümcek ipliğini zihnimde canlandırsam, onda bile kendi başına hem uzunluk, hem genişlik, hem derinlik beliriyor; bunlar ne kadar küçük olursa olsun, var olduklarını inkâr edemem.
Augustinus: Cevabın büsbütün saçma değil. Ama örümcek ipliğinde bu üçünün bulunduğunu anladığına göre, bunları birbirinden ayırt ediyor ve aralarında ne fark olduğunu biliyorsun, değil mi?
Evodius: Ne fark olduğunu nasıl bilmem? Yoksa bu iplikte bunlardan hiçbirinin eksik olmadığını başka nasıl görebilirdim?
Augustinus: Öyleyse bunları aklınla nasıl ayırt ettiysen, aynı şekilde onlardan ayırarak yalnız uzunluğu da düşünebilirsin; yeter ki zihninde bir cisim evirip çevirme, çünkü hangi cisim olursa olsun bunların hepsinden yoksun olmayacaktır. Şimdi anlamanı istediğim şey cisimsizdir; çünkü yalnız uzunluk ancak zihinle anlaşılabilir, bir cisimde bulunamaz.
Evodius: Artık anlıyorum.
Augustinus: Öyleyse bu uzunluğu düşüncede adeta boyuna kesmek istesen, bunun mümkün olmadığını elbette görürsün; çünkü mümkünse onda genişlik de vardır.
Evodius: Apaçık.
Augustinus: Öyleyse istersen bu saf ve basit uzunluğa çizgi diyelim; çünkü birçok bilgin ona bu adı vermeyi âdet edinmiştir.
Evodius: Ne istersen de; şey açık olduğuna göre benim adlarla uğraşmam gerekmez.
Augustinus: İyi edersin; bunu yalnız onaylamakla kalmıyor, her zaman kelimelerden çok şeylere özen göstermekten zevk almanı da öğütlüyorum. Sanırım artık iyi anladığın bu çizgiyi, uzunlamasına uzatılabildiği için ister bir yönden ister iki yönden uzatsan, hiçbir sonu olmadığını görüyorsun. Yoksa zihninin bakışı bunu seyretmeye pek güç yetiremiyor mu?
Evodius: Elbette seyrediyorum; hem de bundan kolay bir şey yok.
Augustinus: Öyleyse o çizgiyi uzatmaktan başka bir şey yapılmazsa hiçbir şeklin meydana gelemeyeceğini de görüyorsun.
Evodius: Şekilden neyi kastettiğini henüz anlamıyorum.
- A. Inveniemus hoc fortasse quantum licet, si prius diligenter discutiamus hæc tria, id est longitudinem, latitudinem, et altitudinem. Itaque enitere cogitare longitudinem, quæ adhuc nullam latitudinem assumpserit. E. Nihil possum tale cogitare: si enim filum araneæ in animo constituero, quo nihil exilius solemus videre, occurrit mihi etiam in eo tamen et longitudo per se, et latitudo, et altitudo: quæ qualescumque sint, esse tamen negare non possum. A. Non usquequaque absurda est responsio tua; sed certe cum tria ista in araneæ filo esse intelligis, discernis hæc, et quid inter se differant nosti? E. Quidni quid differant nossem? An aliter potui videre nihil horum deesse huic filo? A. Quo igitur intellectu hæc discrevisti, hoc potes etiam, sejunctis illis, solam longitudinem cogitare, si nec aliquod corpus volvas animo: nam quodcumque fuerit, his omnibus non carebit. Incorporeum est enim quod te nunc intelligere cupio: nam sola longitudo non nisi intelligi animo potest, in corpore inveniri non potest. E. Jam intelligo. A. Ergo istam longitudinem si quasi secare cogitatione per longum velis, vides profecto non posse: nam si potest, inest etiam latitudo. E. Manifestum est. A. Hanc igitur longitudinem meram et simplicem, si tibi placet, lineam vocemus: hoc enim nomine a doctis multis appellari solet. E. Voca quidquid vis: non enim mihi de nominibus laborandum est, cum res aperta sit. 11. A. Bene facis, et non solum approbo, verum etiam moneo, ut semper rerum curam magis quam verborum te habere delectet. Sed linea ista quam jam, ut opinor, bene intelligis, si porrigatur sive ex una, sive ex utraque parte, quam in longum porrigi potest, cernis nullum esse finem. An ad hoc contemplandum minus valet acies mentis tuæ? E. Contemplor omnino, ac nihil facilius. A. Vides ergo etiam nullam figuram posse fieri, si nihil agatur aliud quam ut illa linea porrigatur. E. Quam dicas figuram nondum intelligo.