İçeriğe geç

Kavram

Allegoria

Yunanca
ἀλληγορία (allēgoria) "başka türlü söyleme"; αἴνιγμα (ainigma) "bilmece"
Latince
allegoria; figura, figurate "mecazî olarak", aenigma, sacramentum "sır, kutsal simge"
Almanca
Allegorie
Fransızca
allégorie
İngilizce
allegory
Türkçe
alegori; mecazî (figurate)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte ve retorikte allegoria sürdürülmüş istiaredir (Quintilianus VIII 6, 44). De Genesi contra Manichaeos'ta (388–389) Augustinus Sebt'in örtüsünü "benzetmenin ve alegorinin örtüsü" olarak anar (I 22); II. kitapta cennet, ırmaklar, ağaçlar, kaburga, yılan ve incir yapraklarını baştan sona mecazî olarak yorumlar: Cennet mutlu hayat, dört ırmak dört temel fazilet, hayat ağacı bilgelik, yılan şeytan, kadın ruhun akla boyun eğmesi gereken kısmı, incir yaprakları yalan söyleme hazzıdır. Bulutlar da "alegorilerin karanlığıyla" örtülmüş peygamber sözleridir (II 4).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 6.–4. yy Theagenes, Stoacılar Homeros'un tanrılarının doğa güçleri olarak yorumu —
1. yy İskenderiyeli Philon Tekvin'in ahlâkî ve ruhanî alegorisi (cennet = fazilet, dört ırmak = dört fazilet) —
1. yy Pavlus Hacer ve Sara iki antlaşmadır Galatyalılar 4:24
1. yy Quintilianus sürdürülmüş istiare translatio
388–389 Augustinus cennet anlatısının bütünüyle mecazî yorumu; tarih ve peygamberlik iki okuma Augustinus, De Genesi contra Manichaeos I 22, II 2–15

Dönüşüm: Retoriğin bir figüründen Kutsal Kitap yorumunun yöntemine. Augustinus sonraki De Genesi ad litteram'da (401–415) bu eserdeki mecazî yorumdan kısmen döner ve harfî anlamı savunur (Retractationes I 10).

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἀλληγορία (allēgoria) allos "başka" + agoreuein "söylemek": bir şey söyleyip başka bir şeyi kastetmek. Retorikte sürdürülmüş istiare. Pavlus, Galatyalılar 4:24'te Hacer ile Sara için kullanır.
Latince allegoria; figura, figurate, aenigma, sacramentum Augustinus allegoria'yı az kullanır; çoğu zaman figurate "mecazî olarak", in aenigmatibus "bilmecelerle" ve secundum prophetiam "peygamberliğe göre" der.
Almanca / Fransızca Allegorie / allégorie
İngilizce allegory

Türkçe karşılığı

alegori; mecazî. alegori: yerleşmiş, anlamı kesin. temsil: eski edebiyatta kullanılır ama "temsil etmek"le karışır. mecaz: tropus'a ayrılmıştır; zarf olarak "mecazî olarak" (figurate) kullanılır. Tercih: alegori; figurate için mecazî olarak.

Augustinus'ta alegori harfî anlamı silmez: Metin önce tarihe göre (secundum historiam), sonra peygamberliğe göre (secundum prophetiam) okunur (II 2). Ama harfî okuma küfre götürüyorsa, mecazî okuma tek dindar çıkış yoludur. "Alegori"yi "uydurma, masal" anlamında okumamak gerekir.

Atıf ve kaynak notu

Dört ırmak = dört fazilet yorumu Philon ve Ambrosius'tan (De paradiso) gelir; Augustinus onu Ambrosius'un vaazlarından almış olabilir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: alegorinin, alegori, alegorik, alegoriye, alegoriyi, alegoridir

Metinlerde işaretlendiği yerler

16 yer · 16 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.