Kavram
Allegoria
- Yunanca
- ἀλληγορία (allēgoria) "başka türlü söyleme"; αἴνιγμα (ainigma) "bilmece"
- Latince
- allegoria; figura, figurate "mecazî olarak", aenigma, sacramentum "sır, kutsal simge"
- Almanca
- Allegorie
- Fransızca
- allégorie
- İngilizce
- allegory
- Türkçe
- alegori; mecazî (figurate)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte ve retorikte allegoria sürdürülmüş istiaredir (Quintilianus VIII 6, 44). De Genesi contra Manichaeos'ta (388–389) Augustinus Sebt'in örtüsünü "benzetmenin ve alegorinin örtüsü" olarak anar (I 22); II. kitapta cennet, ırmaklar, ağaçlar, kaburga, yılan ve incir yapraklarını baştan sona mecazî olarak yorumlar: Cennet mutlu hayat, dört ırmak dört temel fazilet, hayat ağacı bilgelik, yılan şeytan, kadın ruhun akla boyun eğmesi gereken kısmı, incir yaprakları yalan söyleme hazzıdır. Bulutlar da "alegorilerin karanlığıyla" örtülmüş peygamber sözleridir (II 4).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 6.–4. yy | Theagenes, Stoacılar | Homeros'un tanrılarının doğa güçleri olarak yorumu | — |
| 1. yy | İskenderiyeli Philon | Tekvin'in ahlâkî ve ruhanî alegorisi (cennet = fazilet, dört ırmak = dört fazilet) | — |
| 1. yy | Pavlus | Hacer ve Sara iki antlaşmadır | Galatyalılar 4:24 |
| 1. yy | Quintilianus | sürdürülmüş istiare | translatio |
| 388–389 | Augustinus | cennet anlatısının bütünüyle mecazî yorumu; tarih ve peygamberlik iki okuma | Augustinus, De Genesi contra Manichaeos I 22, II 2–15 |
Dönüşüm: Retoriğin bir figüründen Kutsal Kitap yorumunun yöntemine. Augustinus sonraki De Genesi ad litteram'da (401–415) bu eserdeki mecazî yorumdan kısmen döner ve harfî anlamı savunur (Retractationes I 10).
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἀλληγορία (allēgoria) | allos "başka" + agoreuein "söylemek": bir şey söyleyip başka bir şeyi kastetmek. Retorikte sürdürülmüş istiare. Pavlus, Galatyalılar 4:24'te Hacer ile Sara için kullanır. |
| Latince | allegoria; figura, figurate, aenigma, sacramentum | Augustinus allegoria'yı az kullanır; çoğu zaman figurate "mecazî olarak", in aenigmatibus "bilmecelerle" ve secundum prophetiam "peygamberliğe göre" der. |
| Almanca / Fransızca | Allegorie / allégorie | |
| İngilizce | allegory |
Türkçe karşılığı
alegori; mecazî. alegori: yerleşmiş, anlamı kesin. temsil: eski edebiyatta kullanılır ama "temsil etmek"le karışır. mecaz: tropus'a ayrılmıştır; zarf olarak "mecazî olarak" (figurate) kullanılır. Tercih: alegori; figurate için mecazî olarak.
Augustinus'ta alegori harfî anlamı silmez: Metin önce tarihe göre (secundum historiam), sonra peygamberliğe göre (secundum prophetiam) okunur (II 2). Ama harfî okuma küfre götürüyorsa, mecazî okuma tek dindar çıkış yoludur. "Alegori"yi "uydurma, masal" anlamında okumamak gerekir.
Atıf ve kaynak notu
Dört ırmak = dört fazilet yorumu Philon ve Ambrosius'tan (De paradiso) gelir; Augustinus onu Ambrosius'un vaazlarından almış olabilir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: alegorinin, alegori, alegorik, alegoriye, alegoriyi, alegoridir
Metinlerde işaretlendiği yerler
16 yer · 16 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine22
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine50
- Augustinus, İnanmanın Faydası Üzerine5
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele
- Augustinus, Yalan Üzerine26
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine91
- Augustinus, Teslis Üzerine194
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri1.1
- Augustinus, Tanrı Devleti15.2
- Augustinus, Tashihler1.9.4
- Boethius, Katolik İman Üzerine1_3
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler1.37_2
- Sevillalı Isidorus, Şeylerin Tabiatı Üzerine7
- Kant, Yargı Gücünün EleştirisiAA05.312
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri157
- Nietzsche, İnsanca, Pek İnsanca IMA-110