İçeriğe geç

Kavram

Tropus

Yunanca
τρόπος (tropos)
Latince
tropus; modus; translatio, metonymia, synecdoche vb.
Almanca
Tropus, Trope
Fransızca
trope
İngilizce
trope
Türkçe
mecaz

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte "tarz, yol". Gramer ve retorikte kelimenin ya da ifadenin asıl anlamından başka bir anlama aktarılması. Quintilianus mecazları ikiye ayırır: anlam uğruna kullanılanlar (istiare, synekdokhē, metōnymia vb.) ve süs uğruna kullanılanlar (sıfat, alegori, periphrasis, hyperbaton, hyperbolē: 8.6.40). Figürden (figura) farkı: mecazda kelimeler başka kelimelerin yerine konur; figür ise asıl kelimelerle ve olağan sırayla da yapılabilir (9.1.4–7).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 1. yy Cicero verba translata, immutata; De oratore III 155–170 Cicero, De oratore
MS 90'lar Quintilianus tropus: tarif, türleri ve kusurları; VIII 6; figürden ayrımı IX 1 Quintilianus, Institutio oratoria

Dönüşüm: Gramerden retoriğe: mecazlar önce gramer hocasının işi sayılır (1.8.16); Quintilianus onları "daha büyük bir esere" saklayıp (8.5.35) üslubun süsüne bağlar.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca τρόπος trepein "çevirmek": "dönüş, tarz". Retorikte kelimenin anlamının "çevrilmesi".
Latince tropus; modus Quintilianus'a göre "en ünlü yazarlarımız" Latincede modi der (8.5.35). Tarifi: "bir kelimenin ya da ifadenin asıl anlamından başka bir anlama ustalıkla aktarılması" (8.6.1).
Almanca / Fransızca Tropus / trope
İngilizce trope

Türkçe karşılığı

mecaz. trop: Türkçede yerleşmemiş. değişmece: köksüz türetme. mecaz Arap-İslam belâgatinin karşılığıdır ve "geçilen yer" anlamıyla tropos'un "çevirme, aktarma" fikrine yakındır; eserde baştan beri kullanıldığı için seçildi (1.8.16). translatio "istiare" ayrı not.

Belâgatte "mecaz" geniş bir şemsiye terimdir ve istiareyi de, mecaz-ı mürseli de kapsar; Quintilianus'un tropus'u da öyledir (istiare, synekdokhē, metōnymia, antonomasia, onomatopoiia, katakhrēsis, metalēpsis, sıfat, alegori, ironi, periphrasis, hyperbaton, hyperbolē). Fark: belâgat "hakikat / mecaz" ayrımını kelimenin konuluşuna bağlar; Quintilianus ise mecazı süs ve anlam ihtiyacına bağlar.

Atıf ve kaynak notu

Mecazların sayısı ve sınıflandırması hakkında "içinden çıkılmaz bir kavga" olduğunu Quintilianus kendisi söyler (8.6.1); onun listesi Hellenistik gramer geleneğinden süzülmüştür.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: mecazları, mecaz, mecazların, mecazdır, mecazla, mecazlı

Metinlerde işaretlendiği yerler

7 yer · 7 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.