İçeriğe geç

Kavram

Translatio

Yunanca
μεταφορά (metaphora)
Latince
translatio; transferre; verba translata
Almanca
Metapher
Fransızca
métaphore
İngilizce
metaphor, transfer
Türkçe
istiare

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte "taşıma, nakil". Retorikte mecazların "en sık kullanılanı ve açık ara en güzeli" (8.6.4). Quintilianus'a göre istiare kısaltılmış bir benzetmedir: benzetmede şey anlatılmak istenenle karşılaştırılır, istiarede şeyin yerine söylenir ("aslan gibi" / "aslandır", 8.6.8–9). Üç sebeple yapılır: zorunluluk, daha anlamlı olmak, daha yakışıklı olmak (8.6.6); dört türü canlı/cansız arasındaki aktarmalardır (8.6.9–11). Kusurları: sıklık (alegoriye ve bilmeceye varır), alçaklık, çirkinlik, uzak benzerlik, şiirin serbestliğini nesire taşımak (8.6.14–18).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles metaphora: dört türü; "iyi istiare benzerliği görmektir" (Poetika 21–22, Rhetorike III) rhetorike
MÖ 1. yy Cicero translatio: zorunluluktan doğup zevk için yayılan söz süsü; De oratore III 155–161 Cicero, De oratore
MS 90'lar Quintilianus translatio: tarif, türleri, kusurları; VIII 6 Quintilianus, Institutio oratoria

Dönüşüm: Zorunluluktan süse: Cicero ve Quintilianus'a göre istiare önce adı olmayan şeyler için (asmada "göz") doğmuş, sonra zevk için kullanılır olmuştur; katakhrēsis bu ilk zorunluluğun adı olarak ayrılır (8.6.34–35).

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca μεταφορά metapherein "öteye taşımak". Aristoteles: "bir şeye başka bir şeyin adını aktarmak" (Poetika 21).
Latince translatio transferre "bir yerden başka yere taşımak" fiilinin adı; Yunanca kelimenin birebir karşılığı. Hukukta da "aktarma" (translatio meselesi, 3.6).
Almanca / Fransızca Metapher / métaphore
İngilizce metaphor, transfer

Türkçe karşılığı

istiare. eğretileme: köksüz bir türetme. metafor: Türkçede yerleşmiş ama çağdaş dilbilimin yükünü taşıyor. aktarma: genel "aktarmak" fiiliyle karışıyor. istiare ("ödünç alma") Quintilianus'un "sahip olmadığı şeyleri ödünç alarak sağlar" (8.6.5) sözüyle birebir örtüştüğü ve eserde baştan beri kullanıldığı için seçildi.

İstiare Arapça "ödünç isteme"den gelir; Latince translatio ise "taşıma, aktarma"dır. Biri kelimenin ödünç alınışını, öbürü yerinden taşınışını vurgular; Quintilianus ikisini birlikte söyler: kelime "asıl yerinden başka bir yere aktarılır" ve "ödünç alır" (8.6.5).

Atıf ve kaynak notu

Benzetmeyle ilişkisi Aristoteles'te tersinedir (benzetme istiarenin genişletilmişidir); Quintilianus Cicero'yu izler.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: istiare, istiareyi, metafora, İstiare

Metinlerde işaretlendiği yerler

9 yer · 9 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.