Kavram
Translatio
- Yunanca
- μεταφορά (metaphora)
- Latince
- translatio; transferre; verba translata
- Almanca
- Metapher
- Fransızca
- métaphore
- İngilizce
- metaphor, transfer
- Türkçe
- istiare
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "taşıma, nakil". Retorikte mecazların "en sık kullanılanı ve açık ara en güzeli" (8.6.4). Quintilianus'a göre istiare kısaltılmış bir benzetmedir: benzetmede şey anlatılmak istenenle karşılaştırılır, istiarede şeyin yerine söylenir ("aslan gibi" / "aslandır", 8.6.8–9). Üç sebeple yapılır: zorunluluk, daha anlamlı olmak, daha yakışıklı olmak (8.6.6); dört türü canlı/cansız arasındaki aktarmalardır (8.6.9–11). Kusurları: sıklık (alegoriye ve bilmeceye varır), alçaklık, çirkinlik, uzak benzerlik, şiirin serbestliğini nesire taşımak (8.6.14–18).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | metaphora: dört türü; "iyi istiare benzerliği görmektir" (Poetika 21–22, Rhetorike III) | rhetorike |
| MÖ 1. yy | Cicero | translatio: zorunluluktan doğup zevk için yayılan söz süsü; De oratore III 155–161 | Cicero, De oratore |
| MS 90'lar | Quintilianus | translatio: tarif, türleri, kusurları; VIII 6 | Quintilianus, Institutio oratoria |
Dönüşüm: Zorunluluktan süse: Cicero ve Quintilianus'a göre istiare önce adı olmayan şeyler için (asmada "göz") doğmuş, sonra zevk için kullanılır olmuştur; katakhrēsis bu ilk zorunluluğun adı olarak ayrılır (8.6.34–35).
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | μεταφορά | metapherein "öteye taşımak". Aristoteles: "bir şeye başka bir şeyin adını aktarmak" (Poetika 21). |
| Latince | translatio | transferre "bir yerden başka yere taşımak" fiilinin adı; Yunanca kelimenin birebir karşılığı. Hukukta da "aktarma" (translatio meselesi, 3.6). |
| Almanca / Fransızca | Metapher / métaphore | |
| İngilizce | metaphor, transfer |
Türkçe karşılığı
istiare. eğretileme: köksüz bir türetme. metafor: Türkçede yerleşmiş ama çağdaş dilbilimin yükünü taşıyor. aktarma: genel "aktarmak" fiiliyle karışıyor. istiare ("ödünç alma") Quintilianus'un "sahip olmadığı şeyleri ödünç alarak sağlar" (8.6.5) sözüyle birebir örtüştüğü ve eserde baştan beri kullanıldığı için seçildi.
İstiare Arapça "ödünç isteme"den gelir; Latince translatio ise "taşıma, aktarma"dır. Biri kelimenin ödünç alınışını, öbürü yerinden taşınışını vurgular; Quintilianus ikisini birlikte söyler: kelime "asıl yerinden başka bir yere aktarılır" ve "ödünç alır" (8.6.5).
Atıf ve kaynak notu
Benzetmeyle ilişkisi Aristoteles'te tersinedir (benzetme istiarenin genişletilmişidir); Quintilianus Cicero'yu izler.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: istiare, istiareyi, metafora, İstiare
Metinlerde işaretlendiği yerler
9 yer · 9 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi8.6.4
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine109
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri1.1
- Augustinus, Tanrı Devleti17.5_2
- Augustinus, Yalana Karşı24
- Augustinus, Tashihler2.33.4
- Boethius, Aristoteles'in Kategoriler'i ŞerhiPL64.165_2
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1083
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler1.37