İçeriğe geç

Kavram

Figura

Yunanca
σχῆμα (skhēma); σχήματα λέξεως / διανοίας
Latince
figura; conformatio; lumina orationis
Almanca
Figur, Redefigur
Fransızca
figure
İngilizce
figure
Türkçe
figür; söz figürü, düşünce figürü

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte "biçim, şekil, beden duruşu". Retorikte düz söyleyişten sanatla yapılan sapma. Quintilianus figürü mecazdan ayırır: mecazda kelime yerine kelime konur, figür ise asıl kelimelerle ve olağan sırayla da kurulabilir (9.1.4–7). İki kısmı vardır: düşünce figürleri (dianoia) ve söz figürleri (lexis) (9.1.17). Faydası: kanıta inanılırlık kazandırmak, yargıcın ruhuna fark ettirmeden sızmak, duyguları yönlendirmek, konuşanı sevdirmek (9.1.19–21). Duygular figür değildir; figüre yer vermek başka, figür olmak başkadır (9.1.23–24). Okul dilinde dar anlamı: söylenmeyenin şüpheyle anlaşılmasını sağlayan "figürlü söz" ve "figürlü davalar" (9.2.65–99).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles skhēmata tēs lexeōs: söyleyiş biçimleri (Poetika 19) dianoia
MÖ 1. yy Cicero lumina sententiarum / verborum; De oratore III 200–208, Orator 134–139 Cicero, De oratore
MS 90'lar Quintilianus figura: tarif, mecazdan ayrımı, düşünce ve söz figürleri; IX 1–3 Quintilianus, Institutio oratoria

Dönüşüm: Duruştan söze: bedenin duruşu → heykelin pozu → sözün biçimi. Figürlü dava kavramıyla "açıkça söylenemeyeni ima etme" anlamı ağır basar.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca σχῆμα ekhein "tutmak, sahip olmak": "duruş, biçim, şekil". Retorikte skhēmata lexeōs "söz figürleri" ve skhēmata dianoias "düşünce figürleri".
Latince figura; conformatio fingere "biçimlendirmek, yoğurmak"tan. Cicero'da conformatio, lumina "parıltılar". Quintilianus'ta iki anlam: herhangi bir ifade biçimi ve asıl anlamıyla "yaygın ve yalın biçimden belli bir hesapla yapılan değişiklik" (9.1.10–11).
Almanca / Fransızca Redefigur / figure
İngilizce figure

Türkçe karşılığı

figür. söz sanatı: mecazları da kapsar, Quintilianus'un ayrımını siler. şekil, biçim: gündelik anlamla karışır. edebî sanat: geç ve geniş. figür Türkçede retorik terimi olarak yerleşmiş ve eserde baştan beri kullanılmıştır; skhēma Yunanca geçtiği yerde transliterasyonla verilir.

"Figür" yabancı bir kelimedir; ama Quintilianus'un beden benzetmesini (oturmak, eğilmek, geriye bakmak: 9.1.11; heykel duruşları: 2.13.8–11) korur: figür, sözün "duruşu"dur.

Atıf ve kaynak notu

Düşünce/söz figürü ayrımı Hellenistik retorikte (Caecilius, Rutilius Lupus'un çevirdiği Gorgias) kurulmuştur; Quintilianus tartışmayı aktarır ve sayıyı sınırlamaya çalışır (9.1.22).

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: figür, figürler, figürlerle

Metinlerde işaretlendiği yerler

7 yer · 7 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.