İçeriğe geç

Kavram

Meritum

Yunanca
ἀξία (axia) "değer, layık olma" · μισθός (misthos) "ücret"
Latince
meritum; mereri "hak etmek"; promereri "hak kazanmak"
Almanca
Verdienst
Fransızca
mérite
İngilizce
merit
Türkçe
liyakat; hak etmek

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik Latincede meritum hizmetin karşılığı, kazanılmış hak ya da bir kimseye yapılan iyiliktir. Augustinus Simplicianus'a Muhtelif Meseleler'de (396–397) kavramı lütufla karşıt bir kutup olarak keskinleştirir: "Lütuf her liyakatten önce gelir" (ante omne meritum est gratia). Yakup ile Esav henüz doğmadan biri seçilip öbürü reddedildiğine göre, seçim ne işlerin ne de önceden bilinen imanın liyakatine dayanır; iyi işler lütfu doğurmaz, lütuf iyi işleri doğurur. Bütün insanlar ceza borçlu "tek bir günah hamuru"dur; Tanrı borcu kimine bağışlar, kiminden ister ve hiçbirinde haksızlık yoktur. Liyakat ancak lütuftan sonra, lütfun meyvesi olarak yer bulur: "Tanrı kendi bağışlarını taçlandırır."

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 1. yy Cicero bir kimsenin devlete ya da dostlarına hizmeti; kazanılmış hak Cicero, De officiis
1. yy Seneca iyilik ve karşılığı; iyiliği hak etmek Seneca, De beneficiis
388–395 Augustinus hür iradenin liyakati: ödül ve ceza iradeye göre verilir Augustinus, De libero arbitrio
396–397 Augustinus lütuf her liyakatten önce gelir; seçim liyakate değil, Tanrı'nın maksadına dayanır Augustinus, Ad Simplicianum I 2
426–427 Augustinus "Tanrı liyakatlerimizi taçlandırırken kendi bağışlarını taçlandırır" De gratia et libero arbitrio 6, 15
13. yy Thomas Aquinas meritum de condigno / de congruo ayrımı ST I-II q.114
1517 sonrası Luther işlerin liyakatine karşı yalnız imanla aklanma De servo arbitrio
426–427 Augustinus İyi liyakatler lütuftan sonra başlar; Tanrı liyakatleri kendi armağanı olarak taçlandırır Augustinus, De gratia et libero arbitrio 13, 15–16

Dönüşüm: Roma'nın hizmet ve karşılık ahlâkından, Augustinus'ta lütfun karşısına konan ve ancak lütfun meyvesi olarak anlam kazanan liyakate.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἀξία (axia); μισθός (misthos) Axia bir şeyin ya da kişinin değeri, neye layık olduğu; Yeni Ahit'te karşılık olarak alınan "ücret" misthos'tur (Rom 4,4). Yunanca Babalar'da meritum'un teknik karşılığı yoktur.
Latince meritum; mereri, promereri Mereri önce "ücret kazanmak, askerlik yapmak" demektir; meritum bir hizmetin karşılığında hak edilen şey, sonra o hakkı doğuran eylemin kendisi. Tertullianus'tan itibaren Latin teolojisinde Tanrı katında ödül ya da ceza hak ettiren işlerin adıdır. Augustinus'ta iyi de kötü de olabilir: meritum originalis peccati "ilk günahın hak ettirdiği", merita operum "işlerin liyakatleri".
Almanca / Fransızca Verdienst / mérite
İngilizce merit

Türkçe karşılığı

liyakat; hak etmek. liyakat: "layık olma"; hem ödüle hem cezaya layık olmayı kapsayabilir ve Türkçede yaşayan bir kelimedir. hak ediş: ticarî ve idarî çağrışımı ağır. sevap: yalnızca dinî ödülü karşılar, Augustinus'un kötü meritum'unu veremez; kullanılmadı. Fiil mereri bağlama göre "hak etmek", promereri Deum "Tanrı katında hak kazanmak".

"Liyakat" Türkçede çoğu zaman olumlu bir yeterliği anlatır. Augustinus'ta ise meritum ahlâkî bir hesap kavramıdır: Bir şeyi borç olarak (ex debito) mı, yoksa lütuf olarak (gratis) mı aldığımızı ayırır. Kötü işler de meritum'dur.

Atıf ve kaynak notu

Augustinus'un erken eserlerinde (De libero arbitrio, Expositio quarumdam propositionum ex epistola ad Romanos) önceden bilinen imanın liyakati seçime gerekçe yapılabiliyordu; Ad Simplicianum bu görüşü açıkça bırakır. Sonraki gelenek Augustinus'u çoğu zaman bu son konumdan geriye doğru okur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: liyakat, liyakatiyle, liyakate, liyakatlerimize, Tanrı katında hak kazanmak, Tanrı katında hak kazanmış

Metinlerde işaretlendiği yerler

27 yer · 27 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.