Kavram
Pietas
- Yunanca
- εὐσέβεια (eusebeia); ὁσιότης (hosiotēs)
- Latince
- pietas; pius / impius (saygılı / saygısız)
- Almanca
- Pietät; Frömmigkeit
- Fransızca
- piété
- İngilizce
- piety
- Türkçe
- saygı; evlat saygısı (anne babaya karşı)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Roma'da pietas bir duygudan çok bir vazife ilişkisidir: insanın kendisinden önce gelenlere (tanrılar, ana baba, atalar, vatan) borçlu olduğu şeyi tanıması. Seneca bunu bir faziletler dizisi içinde sayar (pietas, fides, iustitia, De ben. 2.31.1) ve III. Kitap'ta çocukların ana babalarına onlardan aldıklarından büyük iyilik verip veremeyeceğini tartışırken kavramı bir "güzel yarış"a dönüştürür: evlat saygısı, babayı iyiliklerde yenmeyi ummakla daha istekli olur (3.36.1; Aeneas örneği 3.37.1).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 84 civ. | Cicero | Vatana, ana babaya, akrabalara karşı vazife; doğal hukukun bir parçası | Cicero, De inventione |
| MÖ 45 | Cicero | Tanrılara karşı adalet; Epikurosçuların tanrı anlayışının pietas'ı yok ettiği eleştirisi | Cicero, De natura deorum |
| MÖ 29–19 | Vergilius | "pius Aeneas": babasını ve ev tanrılarını Truva'dan taşıyan kurucu kahraman | — |
| MS 56–64 | Seneca | Fazilet olarak saygı; çocuğun ana babasına iyilikte üstün gelme yarışı | Seneca, De beneficiis |
| MS 413–426 | Augustinus | Gerçek pietas (Yunanca theosebeia) yalnızca tek Tanrı'ya tapınmadır (De civitate Dei 10.1) | — |
Dönüşüm: aile ve vatan merkezli Roma vazifesinden Hristiyan "takva"ya; Hristiyan Latincesinde pietas aynı zamanda "acıma, merhamet" anlamını kazanır (İtalyanca pietà).
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | εὐσέβεια (eusebeia); ὁσιότης (hosiotēs) | eusebeia tanrılara ve ana babaya saygı; Platon'da hosiotēs faziletlerden biri. Latince pietas ikisinden de geniştir: tanrılara, ana babaya, akrabaya ve vatana karşı vazife bilinci. |
| Latince | pietas; pius; impius | pius "vazifesine bağlı, saygılı"; Vergilius'un "pius Aeneas"ı, babasını sırtında taşıyan kahramandır. Cicero'nun tarifi: "pietas, vatana, anne babaya ve kan bağıyla bağlı olanlara karşı vazifeyi yerine getirmemizi öğütler" (De inventione 2.66); tanrılara karşı adalet olarak da tanımlanır (De natura deorum 1.116). Ana babanın çocuğa pietas'ı da vardır (De ben. 2.11.5: "uzun şefkat"). |
| Almanca / Fransızca | Pietät, Frömmigkeit / piété | |
| İngilizce | piety |
Türkçe karşılığı
saygı; evlat saygısı. dindarlık / takva: yalnız tanrılara yönelik yanı verir, ana babaya ve vatana karşı vazifeyi düşürür. vefa: bağlılığı verir ama dinî boyutu yoktur. hürmet: reverentia / veneratio için daha uygun (De ben. 3.36.1'de veneratio "hürmet" diye çevrildi). evlat saygısı: ana baba bağlamında anlamı tam verir. Tercih: genel olarak saygı, ana baba bağlamında evlat saygısı; tanrılar bağlamında bağlama göre "dindarlık". impius "saygısız", impietas "saygısızlık".
"Dindarlık" seçilirse kavram Hristiyan pietas'ına (Tanrı'ya bağlılık) doğru çekilir; Roma'da ise kavramın merkezi aile ve vatandır. "Saygı" geniş ama renksizdir; bu yüzden bağlama göre belirleyici eklenir.
Atıf ve kaynak notu
pietas bir felsefe okulunun terimi değil, Roma'nın ortak ahlâk dilinin kavramıdır; Cicero ve Seneca onu Stoacı faziletler şemasına (iustitia'nın bir parçası olarak) yerleştirir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: dindarlık, dindarlıkla, dindarlığın, saygı, dindarca, dindarlığa
Metinlerde işaretlendiği yerler
34 yer · 34 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Seneca, İyilikler Üzerine2.31.1
- Seneca, Lucilius'a Ahlâk Mektupları5.49.12
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi2.4.38
- Augustinus, Akademikler'e Karşı2.1
- Augustinus, Düzen Üzerine1.1
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine1
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine2
- Augustinus, İnanmanın Faydası Üzerine26
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1_7
- Augustinus, Yalan Üzerine40
- Augustinus, Simplicianus'a Muhtelif Meseleler1_5
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine47
- Augustinus, İtiraflar1.17
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri3.21
- Augustinus, Tanrı Devleti1.6
- Augustinus, El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)2
- Augustinus, Ruh ve Harf Üzerine18
- Augustinus, Tabiat ve Lütuf Üzerine29
- Augustinus, Lütuf ve Hür İrade ÜzerinePL44.901
- Augustinus, İkaz ve Lütuf ÜzerinePL44.925
- Augustinus, Azizlerin Takdiri ÜzerinePL44.963
- Augustinus, Sebat Lütfu ÜzerinePL45.1003
- Augustinus, Tashihler1.3.7
- Boethius, Eutykhes'e ve Nestorius'a Karşı4
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1171
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler1.37_3
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.9
- Sevillalı Isidorus, Kilise Vazifeleri Üzerine1.1
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi187
- Hegel, Hukuk Felsefesinin Ana Hatları5
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları2
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri25
- Nietzsche, DeccalAC-44
- Nietzsche, İnsanca, Pek İnsanca IMA-96