Kavram
Hosion (ὅσιον)
- Yunanca
- ὅσιον (hosion), ὁσιότης (hosiotēs)
- Latince
- pium, sanctum; pietas
- Almanca
- das Fromme, Frömmigkeit
- Fransızca
- le pieux, la piété
- İngilizce
- the pious, the holy
- Türkçe
- dindarca olan / dindarlık
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde hosion, bir eylemin dinî yasa tarafından yasaklanmamış, "günahsız" olduğunu söyler: "hosion esti" = "yapılmasında dinen sakınca yok". Buradan iki felsefi soru doğar. Birincisi Euthyphron'un sorusudur: bir eylemi hosion kılan nedir — tanrıların onu sevmesi mi, yoksa ondaki bir nitelik mi (10a)? İkincisi hosion ile dikaion ilişkisidir: gündelik çift kullanım ("hosia kai dikaia") Sokrates'in elinde bir parça-bütün sorusuna dönüşür (12d): dindarlık, adaletin tanrılara bakan parçasıdır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 5. yy | Herodotos, tragedya | Dinî yasanın izin verdiği; hieron'un karşısında insanlara "serbest" olan | Herodotos - Tarihler |
| MÖ 4. yy | Platon (Euthyphron) | Tanımı aranan tek bir eidos; "tanrıların sevdiği" tanımı Euthyphron ikilemiyle çürütülür; adil olanın tanrılara bakan parçası olarak yeniden konumlanır | Platon - Euthyphron 5d, Platon - Euthyphron 10a, Platon - Euthyphron 12d |
| MÖ 4. yy | Platon (Protagoras, Gorgias) | Beş erdemden biri (hosiotēs), dikaiosynē ile birlikte sayılır | Platon - Protagoras 329c |
| MÖ 1. yy | Cicero | Pietas olarak tanrı-aile-yurt ödevine genişler | Cicero - De Natura Deorum |
| MS | Hristiyan teolojisi | Euthyphron ikilemi "tanrısal buyruk kuramı" tartışmasında yeniden canlanır: iyi, Tanrı buyurduğu için mi iyidir? | Tanrısal Buyruk Kuramı |
Dönüşüm: Terim, ritüel bir "sakıncasızlık" ölçütünden (yapılabilir mi?) Platon'da tanımı aranan bir erdeme (nedir?) kayar; Roma'da toplumsal ödev ağına genişler; Hristiyan ahlak felsefesinde ise Platon'un 10a'daki sorusu tanrı-ahlak ilişkisinin temel problemi hâline gelir.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ὅσιον (hosion), ὁσιότης (hosiotēs); karşıtı ἀνόσιον (anosion) | Kökeni belirsiz bir sıfat; Homeros'ta yoktur, Homerik ilahilerde ve Herodotos'ta "tanrıların izin verdiği, dinî yasanın onayladığı" anlamında geçer. Sık sık dikaion (adil) ile çift olarak kullanılır: "hosia kai dikaia" — tanrılara karşı ödevler ile insanlara karşı ödevler. Hieron (kutsal, tanrıya ait olan) ile karşıt bir anlam alanı taşır: hieron tanrıların mülkü, hosion ise insanların tanrılara dokunmadan kullanabileceği, dinen "serbest" olandır. |
| Latince | pium, sanctum; pietas | Cicero pietas'ı "tanrılara, anne-babaya ve yurda karşı ödev" olarak tanımlar; Yunanca hosion'un dar dinî anlamından daha geniştir ve Romalı aile-devlet ekseni terimi yeniden biçimlendirir. |
| Almanca / Fransızca | das Fromme, Frömmigkeit / le pieux, la piété | Schleiermacher "das Fromme"yi seçer; Fransız çevirilerinde "la piété" yerleşiktir. Her ikisi de içsel bir tutum (Frömmigkeit = iç dindarlık) çağrıştırırken Yunanca terim daha dışsal, kural-uyumlu bir davranış alanını adlandırır. |
| İngilizce | the pious, the holy |
Türkçe karşılığı
dindarca olan / dindarlık. kutsal: nesnelere ilişkin bir nitelik çağrıştırır ve hieron ile karışır. dine uygun: doğru ama sıfat olarak hantal; "dine uygun olan, dine uygun olduğu için mi sevilir" cümlesi ağırlaşır. dindarlık / dindarca: eylem ve kişi niteliği olarak kullanılabilir, Euthyphron'un verdiği tanımlar (kovuşturmak, kurban sunmak, dua etmek) eylemdir; bu yüzden tercih ettim. Bedeli: Türkçede "dindar", eusebēs (dine saygılı) ile de örtüşür; bu yüzden eusebēs için ayrı bir karşılık ("dine saygılı") tuttum, asebeia için ise yerleşik hukuki karşılığı ("dinsizlik") korudum.
"Kutsal" dersen hosion'u nesnelerin bir özelliği (kutsal alan, kutsal gün) olarak okursun ve diyalogun sorusunu ("hangi eylemler tanrıların hoşuna gider?") kaybedersin. "Dindarlık" dersen eylem ve karakter alanına çekersin — Euthyphron'un tanımlarına uyar ama Sokrates'in sorduğu "tek bir idea"yı içsel bir erdem gibi gösterme riski taşır. "Dine uygunluk" dersen terimi bir yasa-uyumu meselesi hâline getirirsin; bu da 12d'deki "adil olanın bir parçası" kararıyla en iyi örtüşen ama Türkçesi en ağır seçenektir.
Atıf ve kaynak notu
Hosion Platon'a ait bir terim değil, gündelik dinî sözcüktür; Platon'un katkısı terimin kendisi değil, ondan bir "eidos" talep etmesidir (6d). "Euthyphron ikilemi" adı ve tanrısal buyruk kuramı çerçevesi ise modern (özellikle 20. yüzyıl analitik) bir yansıtmadır: Platon'un metninde ikilem hosion ile theophiles (tanrıların sevdiği) arasındadır, "iyi" ile "Tanrı'nın buyurduğu" arasında değil.
İlgili kavramlar
- pietas (Latince karşılık)
- P05 — İyilik problemi · ARG-008 — Euthyphron ikilemi · APO-006
- Euthyphron İkilemi
- Erdemin Birliği Problemi
- Tanım Problemi (ti esti sorusu)
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: dine uygun, dindarca, dindarlık, hosia, dindar, dindar olmak
Metinlerde işaretlendiği yerler
27 yer · 11 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Platon, Euthyphron4d
- Platon, Theaitetos172a
- Platon, Devlet Adamı301c
- Platon, Alkibiades II149e
- Platon, Lakhes199d
- Platon, Protagoras324e 333b
- Platon, Menon78d 81b
- Platon, Devlet331a 391a 416e 458d 478e
- Platon, Minos315b
- Platon, Kanunlar655d 697b 717a 767c 778c 799b 821a 861d 877c 890e 914e
- Platon, Mektuplar351c