Kavram
Potentia
- Yunanca
- δύναμις (dynamis); ἐξουσία (exousia) "yetki, iktidar"
- Latince
- potentia; potestas "iktidar", posse "yapabilmek", potens "kudretli", omnipotens "Her Şeye Kadir"
- Almanca
- Macht, Vermögen
- Fransızca
- puissance
- İngilizce
- power, potentiality
- Türkçe
- kudret
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik Latincede potentia "yapabilme, nüfuz, siyasî güç"tür; Romalı için kudret, ister ordunun ister bir ailenin olsun, açık bir değerdir. Augustinus De Trinitate XIII'te kurtuluşu bir kudret değil bir adalet meselesi olarak kurar: Şeytan "kudretin âşığı, adaletin kaçağı" olduğu için (XIII 13, 17) Tanrı onu kudretiyle değil adaletiyle yenmeyi seçti. Hiçbir borcu olmayan Mesih'i öldürünce şeytan, elinde tuttuğu borçluları haklı olarak yitirdi (XIII 14, 18). Kudret ise ardından, dirilişte geldi: "Şeytanı önce adalet, sonra kudret yendi." Bu sıra insan ahlâkına da uzanır: Mutluluk iki şeyden oluşur, iyi istemek ve istediğini yapabilmek (bene velle ve posse quod velis); sapkınlık, yapabilmeyi seçip iyi istemeyi ihmal etmektir (XIII 5, 8–6, 9; 13, 17). İnsan kudreti ancak kusurlara karşı, "kendine karşı kendisi için" dilemelidir. Adalete eklenen kudret de "hüküm verme iktidarı"nı (iudiciaria potestas) meydana getirir; bu, sonunda adillere saklanmıştır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Platon | dynamis: etkime ya da etkilenme gücü, varolanın ölçütü | dynamis (Sofist 247d–e) |
| MÖ 1. yy | Cicero | potentia: siyasî nüfuz ve güç; potestas: magistraların yasal yetkisi | De re publica, De officiis |
| 1. yy | Pavlus | Tanrı'nın kudreti ve güçsüzlüğü: "Tanrı'nın güçsüzlüğü insanlardan güçlüdür" | 1 Korintoslular 1:25 |
| 399–420 | Augustinus | Kudret ile adalet: şeytan kudretle değil adaletle yenildi; kudret adaletin ardından gelmeli | Augustinus, De Trinitate XIII 12, 16–14, 18 |
| 13. yy | Thomas Aquinas | potentia activa / passiva; Tanrı'nın mutlak ve düzenli kudreti (potentia absoluta / ordinata) | De potentia |
Dönüşüm: Siyasî ve fiziksel bir güçten, adaletle sıralanan ahlâkî-teolojik bir değere; Skolastikte ise Aristotelesçi dynamis ile birleşip metafizik "güç / olanak" terimine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | δύναμις; ἐξουσία | dynamis "güç, yapabilme" (Platon'da varolanın ölçütü, Aristoteles'te edimin karşıtı "olanak"); exousia "yetki, izin verilmiş güç". Yeni Ahit'te şeytanın ve karanlığın "iktidarı" exousia'dır (Koloseliler 1:13). |
| Latince | potentia | posse "yapabilmek" fiilinden: fiilî güç, bir şeyi yapabilme kudreti. Eşi potestas hukukî ve siyasî "iktidar, yetki, hüküm"dür (in potestatem diaboli traditum, "şeytanın iktidarına teslim edildi"). Augustinus ikisini çoğu zaman yan yana kullanır; De Trinitate XIII'te karşıtı iustitia'dır (adalet). |
| Almanca / Fransızca | Macht / puissance | |
| İngilizce | power, potentiality |
Türkçe karşılığı
kudret. güç: en canlı karşılık, ama infirmitas "güçsüzlük" ve virtus/fortitudo çevirileriyle çakışır. iktidar: potestas için ayrılmıştır ("şeytanın iktidarı", "hüküm verme iktidarı"). kuvvet: fiziksel çağrışımı ağır basar. kudret seçildi: hem insanın "yapabilme" gücünü hem Tanrı'nın sıfatı olan kudreti (omnipotens "Her Şeye Kadir", Kadir ile aynı kök) karşılar ve potestas'tan ayırt edilebilir kalır. Fiil posse "yapabilmek", sıfat potens "kudretli" ve potestas "iktidar" ayrıca bağlanmaz.
"Güç" denince kudret ahlâken nötr bir yeti gibi okunur; "kudret" ise Tanrı'ya yakışan bir sıfat olarak duyulur. Augustinus'un iddiası tam da şudur: Kudret kötü değildir, ama sırası adaletten sonradır (ordo servandus est, quo prior est iustitia, De Trinitate XIII 13, 17). Bu yüzden karşılığın hem insanî hem tanrısal kullanımı taşıması gerekir.
Atıf ve kaynak notu
Augustinus potentia ile potestas'ı terim olarak kesin ayırmaz; ayrım burada çeviri kararıdır (kudret / iktidar). Skolastikteki "olanak" (Aristoteles'in dynamis'i) anlamı Augustinus'ta yoktur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: kudretinin, kudret, kudretiyle, kudretledir, kudretini, kudreti
Metinlerde işaretlendiği yerler
12 yer · 12 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Augustinus, Teslis Üzerine162
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri1.7
- Augustinus, Tanrı Devleti1.15
- Augustinus, Azizlerin Takdiri ÜzerinePL44.971
- Boethius, Felsefenin Tesellisi2.P6
- Boethius, Aristoteles'in Kategoriler'i ŞerhiPL64.243_2
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler7.5
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.14
- Sevillalı Isidorus, Hükümler2.5
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)2_8
- Descartes, İlk Felsefe Üzerine Meditasyonlar17
- Hegel, Hukuk Felsefesinin Ana Hatları21