Kavram
Fides
- Yunanca
- πίστις (pistis)
- Latince
- fides; credere ("inanmak"), credulitas
- Almanca
- Glaube
- Fransızca
- foi
- İngilizce
- faith
- Türkçe
- iman; inanmak
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte söze bağlılık, güven, kredi. Augustinus'ta iki katman birleşir: (1) bilgi kuramında, henüz görülmeyen şeye otoriteye dayanarak verilen onay; Soliloquia I 3'te Augustinus "neye inandığımı değil, neyi bildiğimi arıyorum" der: bilinen her şeye inanılır, ama inanılan her şey bilinmez. De ordine II 26'da otorite (iman) zaman bakımından, akıl şey bakımından öncedir. (2) Ahlâk ve kurtuluşta, ruhun gözünü iyileştiren ilk ilaç: Soliloquia I 6'da zihin kusurlarla hasta olduğu için göremez; başka türlü göremeyeceğine inanmazsa iyileşmeye emek vermez. Görme gerçekleşince iman artık gerekli değildir (I 7); bedende kaldıkça hislerin uyandırdığı şüpheye karşı yine iman gerekir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Platon | pistis: duyulur şeylere güven, kanaatin üst basamağı | pistis |
| MÖ 44 | Cicero | adaletin temeli: sözde ve anlaşmada sebat | Cicero, De officiis 1.23 |
| MS 1. yy | Pavlus | imanla aklanma; iman, ümit, sevgi | Romalılar 1:17; 1 Korintliler 13:13 |
| 386–387 | Augustinus | ruhun gözünü iyileştiren ilk şey; bilmenin önündeki onay; görmede sona eren | Augustinus, Soliloquia I 3, I 6–7; De ordine II 26 |
| 421–423 | Augustinus | Simge'nin açıklanması; sevgiyle çalışan iman, işsiz iman kurtarmaz | Augustinus, Enchiridion 7–8, 67, 117 |
Dönüşüm: Roma hukukunun ve ahlâkının "söze bağlılık"ından, Pavlus'la Tanrı'ya güvenen imana; Augustinus'ta bu imanın bilgiye giden yolun ilk basamağı olarak (crede ut intellegas) bir bilgi kuramına yerleşmesi.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | πίστις (pistis) | Platon'da (Devlet 511e) duyulur şeylere güven, doxa'nın bir basamağı; Aristoteles retoriğinde "kanıt"; Pavlus'ta (Romalılar, Galatyalılar) Tanrı'ya güvenen iman. Bkz. pistis. |
| Latince | fides, -ei | fido "güvenmek" kökünden: verilen sözün tutulması, güvenilirlik, sadakat; hukukta bona fides "iyi niyet". Cicero'da adaletin temeli: fundamentum autem est iustitiae fides, id est dictorum conventorumque constantia et veritas (De officiis 1.23). Hıristiyan Latincesinde Tanrı'ya ve O'nun bildirdiğine inanma; Augustinus'ta fides – spes – caritas üçlüsünün ilki (1 Korintliler 13:13). |
| Almanca / Fransızca | Glaube / foi | |
| İngilizce | faith |
Türkçe karşılığı
iman. inanç: genel ve psikolojik; opinio ve credulitas'a da uyar, dinî güveni ayırmaz. güven: Cicero'nun hukukî ve ahlâkî fides'ini iyi verir ("sözde durmak"), ama Augustinus'un üçlüsünde zayıf kalır. itikat: öğreti içeriğine (quae creduntur) kayar. Tercih: Augustinus'ta iman, fiil credere "inanmak"; Cicero'da bağlama göre "güven, söze bağlılık" (bağlanmaz).
"İman" seçilince kelime dinî bir kabule yaslanır; Augustinus'ta ise fides aynı zamanda bir bilgi kuramı terimidir: bilinmeyene, bir otoriteye dayanarak verilen ve bilmenin önünü açan onay. "İnanç" seçilseydi bu bilgi kuramsal yan öne çıkar, ama Soliloquia'daki iman–ümit–sevgi üçlüsü dağılırdı.
Atıf ve kaynak notu
"Anlamak için inan" (crede ut intellegas) formülü Augustinus'un vaazlarında geçer (Sermo 43; In Iohannis evangelium 29.6); Anselmus'un credo ut intelligam'ı bunun sonraki bir kalıplaşmasıdır. Cassiciacum diyaloglarında ilişki daha çok bir sıra meselesidir: otorite ve iman önce, akıl ve anlayış sonra.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: iman, imanla, imanın, imanı, inanç, imana
Metinlerde işaretlendiği yerler
51 yer · 51 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Augustinus, İç Konuşmalar1_2
- Augustinus, Musiki Üzerine62
- Augustinus, Öğretmen Üzerine11
- Augustinus, Hür İrade Üzerine1
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine1
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine2
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine3
- Augustinus, İnanmanın Faydası Üzerine2
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1_14
- Augustinus, İman ve İnanç Formülü Üzerine1
- Augustinus, Yalan Üzerine3
- Augustinus, Simplicianus'a Muhtelif Meseleler1_3
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine15
- Augustinus, İtiraflar1.1
- Augustinus, İyinin Tabiatı Üzerine24
- Augustinus, Teslis Üzerine1_2
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri1.14
- Augustinus, Tanrı Devleti1.pr
- Augustinus, El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)2
- Augustinus, Ruh ve Harf Üzerine18
- Augustinus, Tabiat ve Lütuf Üzerine1
- Augustinus, Lütuf ve Hür İrade ÜzerinePL44.887
- Augustinus, İkaz ve Lütuf ÜzerinePL44.917
- Augustinus, Azizlerin Takdiri ÜzerinePL44.961
- Augustinus, Sebat Lütfu ÜzerinePL45.993
- Augustinus, Yalana Karşı9
- Augustinus, Tashihler1.6.5
- Boethius, Teslis Üzerine1
- Boethius, Baba, Oğul ve Kutsal Ruh Ulûhiyete Cevherce mi Yüklenir1
- Boethius, Katolik İman Üzerine1_2
- Boethius, Eutykhes'e ve Nestorius'a Karşıpr~2
- Pseudo-Dionysios Areopagites, Dionysios Külliyatıs443_2
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler3.71_3
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.9
- Sevillalı Isidorus, Hükümler1.15
- Sevillalı Isidorus, Şeylerin Tabiatı Üzerine1
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)2
- Sevillalı Isidorus, Kilise Vazifeleri Üzerine1.2
- Sevillalı Isidorus, Yahudilere Karşı Katolik İman Üzerine1.35
- Descartes, İlk Felsefe Üzerine Meditasyonlar1
- Kant, Saf Aklın EleştirisiAA03.019
- Kant, Yargı Gücünün EleştirisiAA05.467
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi181
- Hegel, Hukuk Felsefesinin Ana Hatları150
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları8
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri217
- Nietzsche, İyinin ve Kötünün ÖtesindeJGB-46
- Nietzsche, Ahlâkın Soykütüğü ÜzerineGM-I-15
- Nietzsche, Putların AlacakaranlığıGD-Sprueche-18
- Nietzsche, DeccalAC-9
- Nietzsche, Tan KızıllığıM-Vorrede-3.1