İçeriğe geç

Kavram

Pistis (πίστις)

Yunanca
πίστις (pistis); πιστεύειν (pisteuein)
Latince
fides; credulitas
Almanca
Glaube; Fürwahrhalten
Fransızca
croyance; foi
İngilizce
belief, faith; proof
Türkçe
inanç

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte pistis bir kişiye ya da söze duyulan güven, bir anlaşmanın güvencesidir. Hukuk ve hitabette ikna aracı ve kanıt anlamına gelir. Gorgias'ta hitabetin yarattığı, bilgisiz inandırmadır. Devlet VI 511e'de ise görülür dünyanın "asıllarına" (gölgelerin değil, canlıların ve eşyaların kendilerine) duyulan kanaat hâlinin adı olur; VII 534a'da eikasia ile birlikte doxa'yı oluşturur.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 6.–5. yy Theognis, Herodotos güven, sadakat, güvence Theognis; Herodotos
MÖ 4. yy Platon bilgisiz inanç (hitabet); bölünmüş çizginin üçüncü basamağı Gorgias 454c–e; Devlet 511e, 534a
MÖ 4. yy Aristoteles ikna araçları (pisteis); bir kanıya duyulan güven Rhet. I 2; De anima III 3
MS 1. yy Pavlus, Philon tanrıya iman Romalılar; Philon De Abrahamo

Dönüşüm: Toplumsal "güven"den, hitabette "inandırma"ya, Platon'da kanının bir basamağına, Hristiyanlıkta kurtarıcı erdeme; değer işareti düşük bir bilgi hâlinden en yüksek dinî tutuma döner.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca πίστις; πιστεύειν; πιστός peithō ("ikna etmek, güvenmek") kökünden: "güven, güvence, inanç, kanıt". Hitabette pisteis = ikna araçları (Aristoteles Rhet. I 2). Gorgias 454c–e'de öğrenme (mathēsis) ile inanç (pistis) ayrımı. Teknik doruğu Devlet VI 511e: bölünmüş çizginin üçüncü parçasına, görülür nesnelere (canlılar, bitkiler, yapılmış eşyalar) karşılık gelen etkilenim. 505e'de "kalıcı bir inanç" (gündelik anlamda).
Latince fides; credulitas Ficino fides; Hristiyan fides katmanı sonraki okumaları güçlü biçimde etkiler.
Almanca / Fransızca Glaube; Fürwahrhalten / croyance; foi Schleiermacher Glaube; Chambry foi.
İngilizce belief, faith; proof

Türkçe karşılığı

inanç (pistis). inanç: Gorgias 454c kararı; hem gündelik güveni hem kanı türünü karşılar. iman: Arapça, dinî çağrışımı çok ağır (Hristiyan pistis'i). kanaat: doxa'ya yakın düşer ve ikisini karıştırır. güven: gündelik anlamı iyi verir ama teknik basamağı karşılamaz. Seçim: "inanç", bölünmüş çizgide transliterasyon öne çıkar.

"İman" dersen Pavlus'un pistis'ini Platon'a taşır, bölünmüş çizginin en sıradan basamağını dinî bir erdeme çevirirsin. Platon'da pistis görülür nesnelere duyulan, onları "gerçek" sayan sağduyulu güvendir; eikasia'dan (gölgelere takılma) yüksek, ama dianoia'dan alçaktır ve doxa'nın bir türüdür (534a).

Atıf ve kaynak notu

Terimin teknik kullanımı Platon'a aittir, ama yalnızca 511e ve 533e–534a'da; "inanç" üzerine dinî yorum sonraki katmanlardır.

İlgili kavramlar

  • doxa (534a: pistis ve eikasia birlikte doxa)
  • eikasia (511e: alt komşu basamak)
  • dianoia (511e: üst komşu basamak)
  • probatio (Latince retorikte "kanıt": Quintilianus V, sanat dışı / sanata ait kanıtlar)
  • fides (Latince karşılık; Augustinus'ta iman, ümit, sevgi üçlüsünün ilki)

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: inanç, inanca, delil, güvenilir bir sonuca

Metinlerde işaretlendiği yerler

6 yer · 5 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.