Kavram
Pistis (πίστις)
- Yunanca
- πίστις (pistis); πιστεύειν (pisteuein)
- Latince
- fides; credulitas
- Almanca
- Glaube; Fürwahrhalten
- Fransızca
- croyance; foi
- İngilizce
- belief, faith; proof
- Türkçe
- inanç
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte pistis bir kişiye ya da söze duyulan güven, bir anlaşmanın güvencesidir. Hukuk ve hitabette ikna aracı ve kanıt anlamına gelir. Gorgias'ta hitabetin yarattığı, bilgisiz inandırmadır. Devlet VI 511e'de ise görülür dünyanın "asıllarına" (gölgelerin değil, canlıların ve eşyaların kendilerine) duyulan kanaat hâlinin adı olur; VII 534a'da eikasia ile birlikte doxa'yı oluşturur.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 6.–5. yy | Theognis, Herodotos | güven, sadakat, güvence | Theognis; Herodotos |
| MÖ 4. yy | Platon | bilgisiz inanç (hitabet); bölünmüş çizginin üçüncü basamağı | Gorgias 454c–e; Devlet 511e, 534a |
| MÖ 4. yy | Aristoteles | ikna araçları (pisteis); bir kanıya duyulan güven | Rhet. I 2; De anima III 3 |
| MS 1. yy | Pavlus, Philon | tanrıya iman | Romalılar; Philon De Abrahamo |
Dönüşüm: Toplumsal "güven"den, hitabette "inandırma"ya, Platon'da kanının bir basamağına, Hristiyanlıkta kurtarıcı erdeme; değer işareti düşük bir bilgi hâlinden en yüksek dinî tutuma döner.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | πίστις; πιστεύειν; πιστός | peithō ("ikna etmek, güvenmek") kökünden: "güven, güvence, inanç, kanıt". Hitabette pisteis = ikna araçları (Aristoteles Rhet. I 2). Gorgias 454c–e'de öğrenme (mathēsis) ile inanç (pistis) ayrımı. Teknik doruğu Devlet VI 511e: bölünmüş çizginin üçüncü parçasına, görülür nesnelere (canlılar, bitkiler, yapılmış eşyalar) karşılık gelen etkilenim. 505e'de "kalıcı bir inanç" (gündelik anlamda). |
| Latince | fides; credulitas | Ficino fides; Hristiyan fides katmanı sonraki okumaları güçlü biçimde etkiler. |
| Almanca / Fransızca | Glaube; Fürwahrhalten / croyance; foi | Schleiermacher Glaube; Chambry foi. |
| İngilizce | belief, faith; proof |
Türkçe karşılığı
inanç (pistis). inanç: Gorgias 454c kararı; hem gündelik güveni hem kanı türünü karşılar. iman: Arapça, dinî çağrışımı çok ağır (Hristiyan pistis'i). kanaat: doxa'ya yakın düşer ve ikisini karıştırır. güven: gündelik anlamı iyi verir ama teknik basamağı karşılamaz. Seçim: "inanç", bölünmüş çizgide transliterasyon öne çıkar.
"İman" dersen Pavlus'un pistis'ini Platon'a taşır, bölünmüş çizginin en sıradan basamağını dinî bir erdeme çevirirsin. Platon'da pistis görülür nesnelere duyulan, onları "gerçek" sayan sağduyulu güvendir; eikasia'dan (gölgelere takılma) yüksek, ama dianoia'dan alçaktır ve doxa'nın bir türüdür (534a).
Atıf ve kaynak notu
Terimin teknik kullanımı Platon'a aittir, ama yalnızca 511e ve 533e–534a'da; "inanç" üzerine dinî yorum sonraki katmanlardır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: inanç, inanca, delil, güvenilir bir sonuca
Metinlerde işaretlendiği yerler
6 yer · 5 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.