Kavram
Eikasia (εἰκασία)
- Yunanca
- εἰκασία (eikasia); εἰκάζειν (eikazein)
- Latince
- imaginatio; assimilatio
- Almanca
- Vermutung; Bildermeinung
- Fransızca
- conjecture; imagination
- İngilizce
- imagination, conjecture
- Türkçe
- eikasia; benzetiyle sanı
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte eikazein "benzetmek" (bir şeyi bir şeye) ve "tahmin etmek"tir (Herodotos, Thukydides'te "akla yakın olanla kestirmek"). Platon bu çift anlamı bir bilgi basamağının adı yapar: en alt parçada psykhē yalnızca imgelere, gölgelere ve yansımalara yönelir; en az açıklık (saphēneia) ve en az hakikat buradadır (511e).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 5. yy | Herodotos, Thukydides | benzetmek; kestirmek | Herodotos; Thukydides I 9 |
| MÖ 4. yy | Platon | bölünmüş çizginin en alt basamağı: imgelere yönelen hâl | Devlet 511e, 534a; 514a–515c (mağara) |
| MS 5. yy | Proklos | imgeler aracılığıyla bilme | In Rempublicam |
| 20. yy | modern yorumcular | "yanılsama", "hayal"; sanat ve propaganda eleştirisiyle ilişkilendirilir | — |
Dönüşüm: Gündelik bir "benzetme / kestirme" fiili, Platon'da tek pasajlık teknik bir terime dönüşür ve sonraki gelenekte daha çok mağara benzetmesiyle birlikte yanılsama hâli olarak okunur.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | εἰκασία; εἰκάζειν; εἰκών; εἰκός | eikō ("benzemek") kökünden: eikazein hem "benzetmek, suretini yapmak" hem "tahmin etmek, kestirmek" demektir. Aynı kökten eikōn (imge), eikos (akla yakın). Teknik terim olarak yalnızca Devlet VI 511e ve VII 534a: bölünmüş çizginin en alt parçasına, imgelere (gölgeler, su ve ayna yansımaları) karşılık gelen etkilenim. |
| Latince | imaginatio; assimilatio; coniectura | Ficino imaginatio; iki anlamı (benzetme / tahmin) tek sözcükte veremez. |
| Almanca / Fransızca | Vermutung; Bildermeinung / conjecture; imagination | Schleiermacher Wahrscheinlichkeit; Chambry imagination. |
| İngilizce | imagination, conjecture |
Türkçe karşılığı
eikasia (benzetiyle sanı). sanı / tahmin: "kestirme" anlamını verir ama eikōn ile köken bağını koparır. tasavvur / imgelem: phantasia ile karışır. benzetme: Phaidon 87b eikōn kararıyla çakışır. Seçim: transliterasyon; ilk geçişte ya da açıklamada "benzetiyle sanı" (imge üzerinden kestirme), çünkü sözcük hem imgeye takılmayı hem tahmini aynı anda taşır.
"Tahmin" dersen eikasia'yı belirsiz bir kestirme olarak, "imgelem" dersen imgeyle kurulan bir ilişki olarak okursun. Platon'un seçtiği sözcük ikisini birleştirir: gölgeyi aslı sanan, imgeyi imge olarak tanımayan hâl. Mağara benzetmesindeki zincirlilerin durumu tam da budur (515b–c); VII. Kitap'ta şairlerin ve hatiplerin taklitleri (mimēsis) bu basamağı besler.
Atıf ve kaynak notu
Teknik kullanım yalnızca Devlet'tedir (511e, 534a). Eikasia'yı mağaradaki ilk hâlle birebir eşlemek yorumcuların önerisidir; Platon 517a–b'de benzetmenin bölünmüş çizgiye "uygulanması" gerektiğini söyler, ama ayrıntılı eşlemeyi yapmaz.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sanı
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.