İçeriğe geç

Kavram

Error

Yunanca
πλάνη (planē); ἁμαρτία
Latince
error; errare
Almanca
der Irrtum; irren
Fransızca
l'erreur; errer
İngilizce
error
Türkçe
yanılgı; yanılmak

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte yolunu kaybetmek, yanılmak. Stoacı ve Akademik bilgi kuramında: yanlış ya da kesin olmayan bir görüntüye onay vermek. Augustinus'ta: ahlâkî ve dinî sapmayı da kapsayan, ruhun hakikatten uzaklaşması.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 45 Cicero Bilge yanılmamak için hiçbir şeye onay vermez Cicero, Lucullus
386 Augustinus Yanılgının tarifi; arayan yanılır mı? Akademik onaydan kaçınma yanılgıyı önler mi? Augustinus, Contra Academicos I, III

Dönüşüm: mekânsal dolaşmadan bilgi kuramındaki yanlış onaya; Augustinus'ta ruhun sapmasına.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca πλάνη (planē) "Dolaşma, yoldan sapma"; Stoacı bilgi kuramında kavranmamış olana onay vermek (doxa, propeteia).
Latince error; errare errare önce "dolaşmak, yolunu şaşırmak", sonra "yanılmak". Cicero'da bilgenin en büyük kusuru: kesin olmayana onay vermek. Augustinus, Contra Academicos I'de bunu tarif tartışmasına çevirir: "yanılgı, yanlışı doğru diye onaylamaktır" (1.11).
Almanca / Fransızca Irrtum / erreur Fransızca errer hâlâ "dolaşmak" anlamını taşır.
İngilizce error

Türkçe karşılığı

yanılgı; yanılmak. hata: eylemdeki kusuru da kapsar, onay anlamını kaybeder. sapma: mekânsal anlamı korur ama bilgi kuramında terimleşmez. Tercih: "yanılgı"; yol benzetmelerinde gerektiğinde "yolunu şaşırmak" eklenir.

Latince kelimedeki yol ve dolaşma imgesi Türkçede kaybolur; Augustinus'un İskenderiye yolu örneği (Contra Acad. 1.11–12) bu ikili anlama dayanır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: yanılgının, yanılgıdan, yanılgı, yanılgısı, yanılgıya, yanılgıyı

Metinlerde işaretlendiği yerler

43 yer · 43 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.