Kavram
Error
- Yunanca
- πλάνη (planē); ἁμαρτία
- Latince
- error; errare
- Almanca
- der Irrtum; irren
- Fransızca
- l'erreur; errer
- İngilizce
- error
- Türkçe
- yanılgı; yanılmak
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte yolunu kaybetmek, yanılmak. Stoacı ve Akademik bilgi kuramında: yanlış ya da kesin olmayan bir görüntüye onay vermek. Augustinus'ta: ahlâkî ve dinî sapmayı da kapsayan, ruhun hakikatten uzaklaşması.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 45 | Cicero | Bilge yanılmamak için hiçbir şeye onay vermez | Cicero, Lucullus |
| 386 | Augustinus | Yanılgının tarifi; arayan yanılır mı? Akademik onaydan kaçınma yanılgıyı önler mi? | Augustinus, Contra Academicos I, III |
Dönüşüm: mekânsal dolaşmadan bilgi kuramındaki yanlış onaya; Augustinus'ta ruhun sapmasına.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | πλάνη (planē) | "Dolaşma, yoldan sapma"; Stoacı bilgi kuramında kavranmamış olana onay vermek (doxa, propeteia). |
| Latince | error; errare | errare önce "dolaşmak, yolunu şaşırmak", sonra "yanılmak". Cicero'da bilgenin en büyük kusuru: kesin olmayana onay vermek. Augustinus, Contra Academicos I'de bunu tarif tartışmasına çevirir: "yanılgı, yanlışı doğru diye onaylamaktır" (1.11). |
| Almanca / Fransızca | Irrtum / erreur | Fransızca errer hâlâ "dolaşmak" anlamını taşır. |
| İngilizce | error |
Türkçe karşılığı
yanılgı; yanılmak. hata: eylemdeki kusuru da kapsar, onay anlamını kaybeder. sapma: mekânsal anlamı korur ama bilgi kuramında terimleşmez. Tercih: "yanılgı"; yol benzetmelerinde gerektiğinde "yolunu şaşırmak" eklenir.
Latince kelimedeki yol ve dolaşma imgesi Türkçede kaybolur; Augustinus'un İskenderiye yolu örneği (Contra Acad. 1.11–12) bu ikili anlama dayanır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: yanılgının, yanılgıdan, yanılgı, yanılgısı, yanılgıya, yanılgıyı
Metinlerde işaretlendiği yerler
43 yer · 43 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Augustinus, Akademikler'e Karşı1.7
- Augustinus, Mutlu Hayat Üzerine5
- Augustinus, Düzen Üzerine1.3
- Augustinus, İç Konuşmalar1
- Augustinus, Ruhun Büyüklüğü Üzerine33
- Augustinus, Musiki Üzerine62
- Augustinus, Öğretmen Üzerine7
- Augustinus, Hür İrade Üzerine19
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine10
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine1
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine
- Augustinus, İnanmanın Faydası Üzerine2
- Augustinus, İki Ruh Üzerine1
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1_13
- Augustinus, İman ve İnanç Formülü Üzerine14
- Augustinus, Yalan Üzerine1
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine25
- Augustinus, İtiraflar1.19
- Augustinus, Teslis Üzerine1
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri2.1
- Augustinus, Tanrı Devleti1.1
- Augustinus, El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)16
- Augustinus, Tabiat ve Lütuf Üzerine28
- Augustinus, Azizlerin Takdiri ÜzerinePL44.961
- Augustinus, Sebat Lütfu ÜzerinePL45.1007_2
- Augustinus, Tashihler1.1.12
- Boethius, Felsefenin Tesellisi1.M3
- Boethius, Katolik İman Üzerine1_2
- Boethius, Eutykhes'e ve Nestorius'a Karşıpr~2
- Boethius, Porphyrios'un Eisagoge'si Şerhi, Birinci ŞerhPL64.9_3
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1043_2
- Boethius, Aritmetik Üzerine32
- Boethius, Musiki ÜzerinePL63.1175_2
- Sevillalı Isidorus, Hükümler1.12
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)2_7
- Descartes, İlk Felsefe Üzerine Meditasyonlar9
- Descartes, Felsefenin İlkeleriAT8.016
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi28
- Hegel, Mantık Bilimi7
- Nietzsche, Putların AlacakaranlığıGD-Sprueche-33
- Nietzsche, DeccalAC-10
- Nietzsche, Ecce HomoEH-Vorwort-3
- Nietzsche, Tan KızıllığıM-3